Allan Quatermain

Lượt đọc: 31 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Introduction

❊ ❊ ❊

23 tháng 12

“Ta vừa mới chôn cất đứa con trai yêu quý, đứa con trai khôi ngô tuấn tú mà ta từng hết sức tự hào, và lòng ta đang tan nát. Thật là cay đắng khi chỉ có một mụn con để rồi mất đi cách này, nhưng xin vâng theo ý Chúa. Ta là ai mà dám oán thán? Chiếc bánh xe vĩ đại của Định Mệnh cứ lăn đi như một cỗ xe Juggernaut, nghiền nát tất cả chúng ta lần lượt từng người, kẻ sớm, người muộn—chẳng sớm thì muộn, cuối cùng nó cũng nghiền nát tất cả. Chúng ta không sụp lạy trước nó như những thổ dân khốn khổ; chúng ta bôn ba khắp chốn—chúng ta van xin sự rủ lòng thương; nhưng vô ích, vị Định Mệnh đen tối ấy cứ gầm rú tiến lên và đến kỳ hạn lại biến chúng ta thành tro bụi.

“Tội nghiệp thằng Harry, sao mà đi sớm thế! Đúng lúc cuộc đời đang mở rộng trước mắt nó. Nó đang làm việc rất tốt ở bệnh viện, đã vượt qua kỳ thi cuối cùng với loại xuất sắc, và ta rất tự hào về những điều đó, có lẽ còn tự hào hơn cả nó nữa. Thế rồi nó lại cứ phải lao đầu đến cái bệnh viện bệnh đậu mùa ấy. Nó viết thư cho ta rằng nó không sợ bệnh đậu mùa và muốn lấy kinh nghiệm; để rồi bây giờ căn bệnh đã cướp đi sinh mạng nó, còn ta, già nua, tóc bạc, héo mòn, lại bị bỏ lại để khóc thương nó, chẳng mụn con cái nào bên cạnh để ủi an. Giá như ta có thể cứu nó—ta có đủ tiền cho cả hai, và còn thừa thãi chán—Những Mỏ Vàng của Vua Solomon đã mang lại cho ta điều đó; nhưng ta lại nói, ‘Không, hãy để thằng bé tự kiếm sống, hãy để nó lao động để rồi biết hưởng thụ sự nghỉ ngơi.’ Thế nhưng sự nghỉ ngơi đã đến với nó trước cả lao động. Ồ, con trai ta, con trai ta!

“Ta giống như kẻ trong Kinh Thánh đã tích lũy biết bao của cải và xây những cái kho—của cải cho con trai ta và kho để nó chứa đựng; và bây giờ linh hồn nó đã bị đòi lại, còn ta bị bỏ lại trong cảnh cô độc điêu linh. Ước gì đó là linh hồn của ta chứ không phải của con trai ta!

“Chúng ta đã chôn cất nó chiều nay dưới bóng tháp chuông cổ kính, xám xịt của ngôi làng nơi có nhà ta. Đó là một buổi chiều tháng Mười Hai ảm đạm, bầu trời nặng trĩu tuyết, dù tuyết rơi không nhiều. Quan tài được hạ xuống bên huyệt mộ, và vài bông tuyết lớn đậu trên đó. Trông chúng thật trắng ngọc ngà trên lớp vải đen! Đã có chút trở ngại nhỏ khi hạ quan tài xuống huyệt—những sợi dây thừng cần thiết đã bị quên mất: thế nên chúng tôi lùi lại, lặng lẽ chờ đợi ngắm những bông tuyết lớn nhẹ nhàng rơi xuống từng chiếc một như những lời chúc phúc từ thiên đường, rồi tan thành những giọt nước mắt trên tấm khăn phủ quan tài của Harry. Nhưng chưa hết. Một chú chim cổ đỏ bạo dạn bay đến đậu lên quan tài và cất tiếng hót. Và rồi ta sợ rằng mình đã gục ngã, Sir Henry Curtis cũng vậy, dẫu anh ấy là một người đàn ông lực lưỡng; còn về phần Đại úy Good, ta thấy anh ấy cũng quay mặt đi; ngay trong nỗi đau đớn của chính mình, ta vẫn không thể không nhận ra điều đó.”

Đoạn trích trên, ký tên “Allan Quatermain”, là một phần trong nhật ký của tôi viết từ hơn hai năm trước. Tôi chép lại đây bởi tôi thấy đó là khúc dạo đầu thích hợp nhất cho câu chuyện mà tôi sắp sửa viết ra, nếu Chúa từ bi cho phép tôi hoàn thành nó. Còn như không, thì cũng chẳng sao. Đoạn trích đó được viết ra cách nơi tôi hiện đang đau đớn và chậm chạp chấp bút đây khoảng bảy ngàn dặm, với một cô gái xinh đẹp đứng bên cạnh quạt ruồi cho gương mặt uy nghi của tôi. Harry ở đằng đó còn tôi ở đằng này, vậy mà chẳng hiểu sao tôi vẫn thấy mình như đang ở gần Harry.

Thời gian ở Anh, tôi thường sống trong một ngôi nhà rất đẹp—ít nhất tôi gọi đó là nhà đẹp, nếu nói theo phép so sánh, và đánh giá theo tiêu chuẩn những ngôi nhà mà suốt đời tôi quen sống ở châu Phi—cách ngôi nhà thờ cũ nơi Harry đang ngủ giấc ngàn thu chưa đầy năm trăm thước, và tôi đã đến đó sau đám tang để ăn chút gì; bởi chẳng ích gì khi để mình chết đói dẫu vừa mới chôn cất mọi hy vọng trần gian. Nhưng tôi chẳng ăn được mấy, rồi chẳng mấy chốc tôi bắt đầu đi lại, hay đúng hơn là tập tễnh—vì bị tàn tật vĩnh viễn do vết cắn của sư tử—hết đi lên đi xuống cái hiên nhà ốp gỗ sồi; bởi nhà tôi ở nước Anh có một cái hiên rộng. Trên cả bốn bức tường của hiên nhà ấy được treo đầy những cặp sừng—tổng cộng khoảng một trăm cặp, toàn là do chính tay tôi săn được. Chúng đều là những mẫu vật tuyệt mỹ, vì tôi chưa bao giờ giữ lại cặp sừng nào không hoàn hảo về mọi mặt, trừ phi có lúc nào đó vì những kỷ niệm gắn liền với chúng. Tuy nhiên, ở chính giữa căn phòng, ngay phía trên lò sưởi lớn, có một khoảng trống để dành riêng cho tất cả những khẩu súng trường của tôi. Vài cây trong số đó tôi đã giữ suốt bốn mươi năm, những khẩu súng họng nòng cổ lỗ sĩ mà ngày nay chẳng ai thèm ngó ngàng. Một khẩu là súng săn voi với những dải da thô quấn quanh báng và ổ khóa, loại mà trước kia dân Hà Lan hay dùng—họ gọi là “roer”. Khẩu súng đó, người Boer đã bán lại cho tôi từ nhiều năm trước kể rằng, từng được cha anh ta sử dụng trong trận chiến tại sông Blood River, ngay sau khi Dingaan tràn vào Natal và tàn sát sáu trăm đàn ông, phụ nữ cùng trẻ em, khiến người Boer gọi nơi họ ngã xuống là “Weenen”, hay “Nơi Đổ Lệ”; và cái tên ấy được gọi cho đến tận ngày nay, và mãi mãi sẽ là như vậy. Và không biết bao nhiêu con voi tôi đã bắn hạ bằng khẩu súng cổ ấy. Nó luôn ngốn một nắm thuốc súng đen cùng một viên đạn ba ounce, và giật thì cứ gọi là tung trời.

Thế đấy, tôi cứ đi qua đi lại, ngắm nhìn những cây súng và những bộ sừng mà chính những cây súng đó đã hạ gục; và trong khi làm thế, một nỗi khát khao mãnh liệt dâng lên trong lòng tôi:—Tôi muốn rời khỏi chốn này, nơi tôi đang sống nhàn hạ thảnh thơi, để quay trở lại vùng đất hoang dã nơi tôi đã trải qua cả cuộc đời, nơi tôi gặp người vợ hiền và sinh ra thằng Harry tội nghiệp, nơi bao nhiêu chuyện vui buồn, tốt xấu đã xảy ra với tôi. Cơn khát vùng hoang mạc đang bừng cháy trong tôi; tôi không thể chịu đựng nơi này thêm nữa; tôi muốn ra đi và chết như tôi từng sống, giữa muôn thú hoang và những người da đen. Phải, khi bước đi, tôi bắt đầu ao ước được nhìn thấy ánh trăng vằng vặc chiếu rọi thứ ánh sáng bạc lên đồng cỏ rộng lớn và biển bụi cây huyền bí, và ngắm nhìn những bầy thú nối đuôi nhau xuống các sườn đèo tìm nguồn nước. Người ta nói ngọn lửa đam mê cuối cùng vẫn mãnh liệt khi đối mặt với cái chết, và cõi lòng tôi đêm đó đã chết lặng. Nhưng ngoài nỗi buồn của tôi ra, chẳng một ai sống cuộc đời như tôi suốt bốn mươi năm trời lại có thể trừng phạt bản thân bằng cách giam mình trong vùng đồng quê nguyên sơ nước Anh này, với những hàng rào cắt tỉa gọn gàng và những cánh đồng canh tác, với cung cách câu nệ cứng nhắc và những đám đông chải chuốt. Anh ta bắt đầu khao khát—à, anh ta khao khát biết bao!—luồng gió buốt sắc của sa mạc; anh ta mơ tưởng đến cảnh tượng những đoàn quân Zulu ào vào kẻ thù như sóng vỗ bờ đá, và trái tim anh ta nổi loạn chống lại những giới hạn ngặt nghèo của đời sống văn minh.

Chà! Nền văn minh này, rốt cuộc nó mang lại điều gì? Hơn bốn mươi năm trời tôi sống giữa những người hoang dã, nghiên cứu họ và cách sống của họ; và giờ đây ngần ấy năm tôi sống ở nước Anh này, và theo cách ngớ ngẩn của riêng mình, tôi đã cố gắng hết sức để học hỏi cách sống của những đứa con ánh sáng; để rồi tôi nhận ra điều gì? Một khoảng cách lớn được thiết lập ư? Không, chỉ là một khoảng cách vô cùng nhỏ, nhỏ đến mức suy nghĩ của một người bình thường cũng có thể nhảy vác qua. Tôi cho rằng người hoang dã thế nào thì người da trắng cũng thế ấy, chỉ có điều kẻ sau nhiều mưu mẹo hơn, và sở hữu khả năng liên kết; ngoại trừ việc người hoang dã, theo như tôi được biết, phần lớn không vướng bận lòng tham tiền tài—thứ đang gặm nhấm như khối u ác tính vào trái tim người da trắng. Đó là một kết luận ảm đạm, nhưng về mọi bản chất cơ bản, kẻ hoang dã và đứa con của văn minh hoàn toàn giống nhau. Tôi dám cá là vị quý bà văn minh ngời ngời đang đọc những dòng này sẽ mỉm cười trước sự ngờ nghệch của một lão thợ săn già khi nghĩ đến người chị em da màu đeo đầy chuỗi hạt của mình; và vị công tử đài các thượng lưu đang thưởng thức bữa tối một cách đầy khoa học tại câu lạc bộ của mình—với số tiền bữa ăn đủ nuôi sống một gia đình nghèo đói suốt cả tuần—cũng sẽ làm thế. Thế nhưng, thưa cô tiểu thư thân mến, những thứ xinh xắn quanh cổ cô là gì kia chứ?—chúng có nét họ hàng gần gũi lắm đấy, nhất là khi cô diện chiếc váy khoét cổ thật sâu ấy, chẳng khác gì chuỗi hạt của người đàn bà hoang dã. Thói quen quay cuồng theo tiếng còi và trống kẽm của cô, niềm đam mê phấn son bột nước, cách cô thích thú khuất phục trước vị chiến binh giàu có đã chiếm đoạt cô trong hôn nhân, và sự thay đổi đến chóng mặt trong gu thẩm mỹ về những chiếc mũ cắm lông chim của cô—tất cả những điều đó đều phảng phất nét huyết thống tương đồng; và hãy nhớ rằng trong những nguyên tắc cốt lõi của bản chất, cô hoàn toàn y hệt họ đấy. Còn anh nữa, thưa ngài, người cũng đang cười kia, hãy để ai đó đến tát vào mặt anh khi anh đang tận hưởng món ăn trông kỳ diệu kia xem, rồi chúng ta sẽ sớm thấy trong anh có bao nhiêu phần là kẻ hoang dã.

Đấy, tôi có thể kể mãi không thôi, nhưng ích gì chứ? Văn minh chẳng qua chỉ là dã man được mạ bạc. Đó chỉ là sự hão huyền, và giống như ánh sáng phương bắc, xuất hiện rồi cũng phai tàn để bầu trời càng thêm tối tăm. Nó mọc lên từ lòng đất mờ tối của thời kỳ dã man như một cái cây, và theo tôi tin, rồi nó cũng sẽ ngã quỵ xuống lòng đất ấy một sớm một chiều, như nền văn minh Ai Cập đã sụp đổ, như nền văn minh Hy Lạp đã sụp đổ, và như nền văn minh La Mã cùng bao nền văn minh khác mà thế giới nay đã quên lãng cũng đã sụp đổ. Tuy nhiên, xin đừng hiểu lầm rằng tôi đang chê bai các thể chế hiện đại của chúng ta, dẫu chúng đại diện cho kinh nghiệm tích lũy của nhân loại được ứng dụng vì lợi ích chung. Dĩ nhiên chúng có những ưu điểm lớn—chẳng hạn như các bệnh viện; nhưng rồi hãy nhớ rằng, chính chúng ta là kẻ nuôi dưỡng những con người ốm yếu làm đầy các bệnh viện đó. Ở một vùng đất hoang dã, họ chẳng hề tồn tại. Hơn nữa, câu hỏi sẽ đặt ra là: Có bao nhiêu thứ phước lành này bắt nguồn từ Cơ Đốc giáo tách biệt với văn minh? Và cứ thế ngọn cân dao động và câu chuyện tiếp diễn—bên này được, bên kia mất, và mức trung bình vĩ đại của Tự nhiên được vạch ra xuyên suốt cả hai, mà tổng số của nó tạo nên một trong những nhân tố trong phương trình hùng vĩ ấy, nơi kết quả sẽ bằng với ẩn số cho mục đích của Người.

Tôi không đưa ra lời xin lỗi nào cho sự lan man này, nhất là khi đây là phần mở đầu mà tất cả những người trẻ tuổi cùng những ai vốn ghét phải suy nghĩ (và đó là một thói quen tồi) sẽ tự nhiên lướt qua. Tôi thấy việc thỉnh thoảng chúng ta cố gắng thấu hiểu những giới hạn trong bản chất của chính mình là vô cùng cần thiết, để chúng ta không bị cuốn đi bởi sự kiêu ngạo của tri thức. Sự khôn ngoan của con người gần như vô hạn, và co giãn như một sợi dây thun, nhưng bản chất con người thì giống như một chiếc nhẫn sắt. Bạn có thể đi vòng quanh nó, bạn có thể mài giũa nó thật bóng bẩy, thậm chí bạn có thể làm bẹp nó đi một chút ở phía này, nhờ đó khiến nó phình ra ở phía kia, nhưng cho đến khi thế giới còn tồn tại và con người mãi là con người, bạn sẽ không bao giờ gia tăng được tổng chu vi của nó. Đó là điều cố định không thay đổi duy nhất—cố định như các vì sao, bền vững hơn những ngọn núi, bất biến như con đường của Đấng Vĩnh Hằng. Bản chất con người là kính vạn hoa của Chúa, và những mảnh thủy tinh màu nhỏ bé tượng trưng cho niềm đam mê, hy vọng, nỗi sợ hãi, niềm vui, khát vọng hướng về thiện ác cùng bao thứ khác, được xoay chuyển trong bàn tay hùng vĩ của Ngài một cách chắc chắn và chính xác y như cách Ngài xoay chuyển các vì sao, liên tục rơi vào những họa tiết và sự kết hợp mới. Nhưng những yếu tố cấu thành vẫn giữ nguyên, sẽ không có thêm dù chỉ một mảnh thủy tinh màu nào hay bớt đi một mảnh nào cho đến muôn đời muôn thuở.

Đã là thế, giả sử vì mục đích tranh luận mà chúng ta chia bản thân thành hai mươi phần, mười chín phần hoang dã và một phần văn minh, chúng ta phải nhìn vào mười chín phần hoang dã trong bản chất của mình, nếu chúng ta thực sự muốn hiểu rõ chính mình, chứ không phải phần thứ hai [chú thích: phần thứ hai mươi], dẫu thực tế vô cùng tầm thường ấy lại trải dài khắp mười chín phần kia, khiến chúng trông hoàn toàn khác biệt so với thực chất, giống như lớp si đánh giày làm với chiếc giày, hay lớp gỗ dán làm với cái bàn. Chính trên mười chín phần hoang dã thô ráp nhưng hữu dụng ấy, chúng ta quay về nương tựa trong những tình huống khẩn cấp, chứ không phải phần thứ hai mươi bóng bẩy nhưng phù phiếm. Văn minh nên lau khô nước mắt cho chúng ta, thế nhưng chúng ta vẫn khóc và chẳng thể được ủi an. Chiến tranh là điều ghê tởm đối với cô ta, thế nhưng chúng ta vẫn vùng lên vì tổ ấm và mái nhà, vì danh dự và tiếng thơm, và có thể tự hào về cú đánh ấy. Và cứ thế, qua mọi chuyện.

Thế nên, khi trái tim bị đả thương, và đầu cúi gậm trong bụi trần, nền văn minh hoàn toàn phụ rẫy chúng ta. Chúng ta lùi bước, lùi bước trở lại, rồi nép mình như những đứa trẻ thơ vào bầu ngực vĩ đại của Tự nhiên, người có lẽ sẽ xoa dịu chúng ta và khiến ta quên đi, hoặc ít nhất là gột rửa khỏi ký ức vết chích của nó. Ai trong nỗi đau lớn lại chưa từng cảm nhận niềm khao khát được ngắm nhìn dung mạo bên ngoài của người Mẹ chung; được nằm trên những ngọn núi ngắm mây bay qua bầu trời và nghe những con sóng cuộn gầm rú trên bờ cát, để cỗ máy sống chật vật đáng thương của mình hòa lẫn một lúc vào sự sống của Người; để cảm nhận nhịp đập chậm rãi của trái tim vĩnh cửu ấy, rồi quên đi những giông tố cuộc đời, và để bản ngã của mình chìm ngập trong năng lượng bao la dịch chuyển vô hình của Người—Đấng mà chúng ta thuộc về, từ Người mà chúng ta đến, và rồi chúng ta sẽ lại hòa mình vào Người, Đấng đã sinh ra chúng ta, và một ngày mai sẽ ban cho chúng ta cả huyệt mộ.

Và thế là trong nỗi muộn phiền của mình, khi tôi bước đi qua bước đi lại trên hiên nhà ốp gỗ sồi tại ngôi nhà ở Yorkshire đó, tôi lại khao khát một lần nữa được lao mình vào vòng tay của Tự nhiên. Không phải Tự nhiên mà các bạn biết, thứ Tự nhiên phất phơ trong những khu rừng được chăm sóc kỹ lưỡng và mỉm cười trên các đồng lúa mì, mà là Tự nhiên của thời đại khi tạo hóa còn hoàn thiện, chưa hề bị vấy bẩn bởi bất kỳ cống rãnh nhân tạo nào của đám đông nhơ nhớp. Tôi muốn trở lại nơi có muôn thú hoang, trở lại vùng đất mà chẳng ai biết rõ lịch sử, trở lại với những con người hoang dã mà tôi yêu quý, dẫu cho một số người trong số họ gần như tàn nhẫn chẳng kém gì Kinh tế học Chính trị. Ở đó, có lẽ tôi sẽ có thể học cách nghĩ về thằng Harry tội nghiệp đang nằm nơi nghĩa trang, mà không cảm thấy như trái tim mình đang bị xé đôi ra.

Và giờ đây, những lời lẽ ích kỷ này đã chấm dứt, và sẽ không còn thế nữa. Nhưng nếu bạn, người mà đôi mắt có lẽ một ngày nào đó sẽ lướt qua những suy nghĩ tôi viết ra, đã đọc đến tận đây, tôi xin bạn hãy kiên trì tiếp tục, bởi những gì tôi sắp kể cho bạn không phải là không thú vị, và nó chưa từng được kể trước đây, cũng sẽ không bao giờ lặp lại.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 22 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

1 Trong Tổng Số 2 tác phẩm của H. Rider Haggard

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.