Anh em công nhân chú ý ngay đến bà hàng mới. Có người đến gần bà, khuyến khích:
– Bác Pêlagâya, bác đã tìm được việc làm đấy à?
Họ an ủi bà, giảng giải cho bà thấy rằng chẳng bao lâu nữa Paven sẽ được tha. Một số người khác ngỏ lời chia buồn làm cho lòng bà càng đau xót. Có người thì chửi rủa bọn chủ nhà máy, bon sen đầm, và nỗi tức giận ấy đối với bà có một tiếng vang dội sâu xa. Cũng có những kẻ nhìn bà, với một niềm vui ác ý, đến lão chấm công Ixay Goócbôp, cũng nghiến răng lại, nói:
– Nếu tôi làm thống đốc thì tôi treo cổ thằng con mụ lên! Có như thế mới làm cho hắn chừa cái thói làm rối loạn lòng dân!
Lời hăm dọa hằn thù ấy làm cho bà lạnh điếng cả người. Bà không đáp lại câu nào, chỉ nhìn qua cái mặt choắt cheo đầy tàn nhang của lão, và nhìn xuống đất thở dài.
Trong nhà máy, không khí có vẻ xôn xao. Công nhân họp nhau từng nhóm nhỏ, thì thầm bàn tán với nhau. Bọn đốc công lo lắng đi rình mò khắp nơi. Thỉnh thoảng, nghe có tiếng chửi rủa, tiếng chế giễu căm tức.
Bà mẹ thấy Xamôilôp đi qua gần bà, giữa hai tên cảnh sát. Anh bước đi, một tay cho vào túi, một tay đưa lên vuốt mớ tóc màu hung vàng.
Độ một trăm công nhân đi theo anh ta, vừa chế nhạo và chửi rủa hai tên cảnh sát…
Có người nào đó lớn tiếng hỏi Xamôilôp:
– Cậu làm một cuốc đi chơi đấy à?
Một người khác nói:
– Vinh dự thay những người công nhân! Người ta đưa một đoàn đi hộ tống anh em…
Rồi anh ta văng ra một tiếng chửi thật khiếp.
Một người to lớn, chột mắt, giận dữ hét lên:
– Rõ là bắt kẻ trộm không béo bở gì, bây giờ lại xoay ra bắt người lương thiện…
Một người nào đó trong đám đông nói tiếp:
– Thà chúng bắt đi ban đêm! Chúng không còn biết xấu hổ nữa, giờ chúng bắt cả ban ngày! Đồ khốn kiếp!
Hai tên cảnh sát rảo bước, mắt sa sầm; chúng cố nhắm mắt, bưng tai, hình như không nghe thấy tiếng thét, tiếng chửi rủa theo sau chúng. Ba công nhân mang một thanh sắt lớn tiến tới phía chúng, đưa thanh sắt lên hăm dọa, quát lớn:
– Bọn ham săn người! Hãy coi chừng!
Đi đến gần bà mẹ, Xamôilôp mỉm cười, gật đầu ra hiệu, và nói:
– Họ bắt cháu rồi!
Im lặng, bà kính cẩn cúi chào Xamôilôp, trong lòng xúc động trước cảnh những thanh niên trung thực, đang đi đến nhà tù, nụ cười trên môi. Bà thấy dấy trong lòng tình thương của người mẹ thương con.
Ở nhà máy về, bà ở lại nhà Maria suốt buổi tối, vừa giúp đỡ chị, vừa nghe chị nói đủ thức chuyện. Mãi đến tối mịt bà mới trở về nhà, căn nhà trống trải, lạnh lẽo, không thân thiết. Bà đi đi lại lại hồi lâu, hết chỗ này đến chỗ khác chẳng biết ngồi đâu, đứng đâu, chẳng biết làm gì. Bà lo đêm đã đến rồi vẫn chưa thấy Êgô mang tài liệu tới như đã hẹn.
Những bông tuyết mùa thu nặng nề xam xám như đang nhảy múa phía sau cửa sổ. Tuyết dính vào cửa kính, lặng lẽ trôi xuống và tan ra, để lại một vệt ươn ướt. Bà nghĩ đến con…
Có tiếng gõ cửa dè dặt. Bà chạy ngay đến kéo chốt, và Xasenka bước vào. Đã lâu, bà mẹ không thấy chị, và điều trước hết làm bà ngạc nhiên là cô bé đẫy ra khác thường.
Bà sung sướng được có bạn để khỏi phải sống cảnh đêm hôm cô đơn lạnh lẽo. Bà nói:
– Chào cô. Đã lâu không gặp cô. Cô bận đi đâu xa phải không?
Xasenka mỉm cười, trả lời:
– Không, cháu ở tù! Cùng với Nikôlai Ivanôvich. Bác còn nhớ anh ấy chứ?
Bà kêu lên:
– Làm sao tôi quên anh ấy được! Hôm qua, Êgô có nói với tôi anh ấy đã được thả về, nhưng còn cô thì tôi không biết… Chẳng có ai nói cho tôi biết là cô đã bị…
Người con gái nhìn quanh, rồi nói:
– Thôi, bác nói chuyện ấy làm gì?… Bây giờ trong khi chờ đợi Êgô đến, cháu cần thay cái áo.
– Quần áo cô ướt cả…
– Cháu có mang theo truyền đơn và tài liệu…
Bà mẹ vội nói:
– Đưa đây! Đưa đây!
Người con gái mở nhanh mấy cái khuya áo choàng, lắc lắc mấy cái, thế là từ trong người chị đổ xuống hàng bó giấy tựa lá rụng. Bà mẹ cúi xuống vừa nhặt vừa cười:
– Thế mà thấy cô béo tròn ra, tôi cứ ngỡ cô đã lấy chồng và sắp có con… Chao ôi! Thì ra cô mang cái này đến! Cô không phải đi bộ đấy chứ?
Xasenka nói:
– Có, cháu đi bộ.
Xasenka trở lại gầy gò, mảnh dẻ, thon gọn như trước. Bà mẹ nhận thấy hai má chị hốc hác đi, đôi mắt to hơn và có quầng đen.
Bà lắc đầu, thở dài, nói:
– Cô mới được thả về… đáng lẽ cô phải nghỉ ngơi! Thế mà…
– Phải thế bác ạ!… Anh Paven có khỏe không hở bác? Anh ấy không bực bội quá chứ bác?
Chị nói mà đầu chị cúi xuống, không nhìn bà mẹ. Chị sửa lại mái tóc, mấy ngón tay chị run run.
– Tốt thôi! Chắc chắn là nó giữ vững được!
Người con gái hỏi tiếp thật khẽ:
– Anh ấy mạnh khỏe, phải không bác?
– Nó chưa ốm bao giờ… Kìa, cô run quá. Khoan đã, tôi đi pha chè cô uống, ăn ít mứt nhé.
– Kể có thì cũng tốt. Nhưng bác làm làm gì cho nhọc. Khuya rồi. Thôi bác đưa đây để cháu làm lấy…
Bà mẹ nói, giọng hơi trách móc:
– Cô còn mệt mà!
Rồi bà loay hoay bên cạnh ấm nước. Xasenka theo bà xuống bếp, đến ngồi trên chiếc ghế dài. Một bàn tay vòng ra sau đầu, chị nói tiếp:
– Dù sao… nhà tù cũng làm cho người ta kiệt sức. Đời sống không hoạt động thật đáng nguyền rủa! Chẳng có gì khổ cực bằng. Biết tất cả các công việc phải làm… nhưng… người ta cứ phải ở đó, ở trong lồng, như một con thú…
– Ai sẽ đền đáp cô về những chuyện đó?
Bà mẹ hỏi, rồi thở dài, tự trả lời:
– Không ai khác hơn là Chúa chí thiện chí công! Cả cô nữa, chắc cô cũng không tin Chúa?
Người con gái lắc đầu, trả lời vắn tắt:
– Không ạ.
Bà mẹ nói, giọng bỗng nhiên sôi nổi:
– Tôi, tôi không tin lời cô nói!
Bà chùi mạnh hai tay dính đầy than lên tấm tạp dề rồi nói tiếp, giọng nồng nàn tín mộ:
– Cô chưa hiểu lòng tin của cô! Sống một cuộc đời như cô, làm sao không tin ở Chúa được?
Nghe có tiếng chân bước ồn ào, có tiếng người càu nhàu ở cổng. Bà mẹ bỗng run lên. Người con gái đứng phắt dậy, vội vàng nói khẽ:
– Đừng mở! Nếu là bọn chúng, bọn sen đầm, bác bảo bác không biết cháu… Cháu giả là người đi lầm nhà, tình cờ vào đây; cháu ngất đi, bác cởi áo ra… thấy có những sách này… Bác hiểu chứ?
Bà mẹ hỏi, âu yếm:
– Cháu ạ… việc gì phải thế?…
Xasenka lắng nghe:
– Hãy gượm!… Hình như Êgô…
Đúng là anh ấy, người ướt đẫm và mệt nhoài.
Anh kêu lên:
– À! À! Có ấm chè ngon đấy phỏng? Tuyệt nhất trần đời đấy, mẹ ạ! Xasenka đã đến đây rồi kia à?
Anh từ từ cởi chiếc áo khoác nặng trĩu, vẫn không ngừng nói, giọng khàn khàn âm vang cả căn bếp nhỏ hẹp.
– Mẹ ạ, đây là một cô gái rất rầy rà đối với các nhà chức trách! Một tên cai ngục đã chửi cô, cô tuyên bố nếu hắn không xin lỗi thì cô sẽ tuyệt thực cho đến chết. Và suốt tám ngày cô không ăn uống gì hết. Suýt nữa thì cô đi tong. Khá đấy chứ, mẹ nhỉ? Còn về cái bụng bé nhỏ này của con, mẹ bảo thế nào?
Vừa nói chuyện, anh vừa lấy hai cánh tay ngắn ngủi đỡ cái bụng chảy phệ xuống một cách quá đáng, vừa bước vào phòng vừa đóng cửa lại.
Bà mẹ lấy làm lạ hỏi:
– Cô đã nhịn ăn trong tám ngày liền, thế cơ à?
Người con gái nhún khẽ hai vai vì rét lạnh đáp:
– Phải buộc hắn ta xin lỗi cháu!
Thái độ bình tĩnh và ngoan cường một cách khắc khổ của Xasenka gợi lên trong tâm hồn bà mẹ một lòng thương xen lẫn trách móc.
Bà mẹ một mình: “À ra thế!…” Rồi bà hỏi tiếp: Thế nhỡ cô chết thì sao?
Xasenka trả lời khẽ:
– Chết thì thôi! Nhưng dù sao tên cai ngục cũng đã phải xin lỗi. Không thể tha thứ được sự nhục mạ.
Bà mẹ nói chậm rãi:
– Phải… Thế nhưng thân phận đàn bà chúng ta thì cứ bị người ta làm nhục suốt đời…
Êgô mở cửa phòng, nói:
– Con đã dỡ hàng ra rồi! Ấm nước chè đã đun xong chưa? Xin phép mẹ, để con đi lấy cho…
Anh cầm chiếc ấm lên, nói tiếp:
– Bố con khi xưa uống mỗi ngày ít nhất là hai mươi cốc nước chè. Nhờ thế ông cụ sống trên cõi trần này đến bảy mươi ba tuổi một cách êm đềm, không đau ốm gì. Cụ cân nặng một trăm hai mươi sáu cân và giữ đồ thánh ở làng Vôt-krêxenxkôiê.
Bà mẹ kêu lên:
– Thế anh là con cha Ivan à?
– Đúng thế! Nhưng làm sao mẹ biết?
– Thì tôi cũng là người làng Vôt-krêxenxkôiê mà!…
– Té ra mẹ là người đồng hương với con! Thế các cụ thân sinh ra mẹ là ai đấy ạ?
– Hàng xóm láng giềng với nhà anh đấy thôi! Tôi là con nhà họ Xêriôgia.
– Mẹ là con gái cụ Nin thọt ạ? Con biết cụ lắm. Con bị cụ xách tai nhiều bận!…
Hai người ngồi đối diện nhau, vừa thi nhau hỏi và trả lời, vừa cười vang. Xasenka pha chè, nhìn hai người mỉm cười. Tiếng ấm cốc va vào nhau khiến bà mẹ sực nhớ đến việc của mình.
– Ấy chết, xin lỗi! Tôi mải nói chuyện nên quên bẵng! Nhưng gặp được một người đồng hương, thật không gì vui bằng…
– Đáng lẽ cháu phải xin lỗi bác vì cháu cứ tự do như ở nhà cháu. Nhưng đã mười một giờ, mà cháu còn phải đi một quãng đường xa…
Bà ngạc nhiên hỏi:
– Đi đâu? Ra phố à?
– Vâng.
– Đi thế nào! Đang đêm, trời mưa… cô lại mệt! Ở lại, ngủ ở đây. Êgô, anh ngủ ở nhà bếp, còn hai bác cháu tôi ngủ ở đây…
Người con gái chỉ nói:
– Không, cháu phải đi!
Êgô nói:
– Phải đấy mẹ ạ, để cho cô ấy đi thôi. Ở đây người ta biết cô ấy. Nếu ngày mai mà cô ấy ló mặt ra phố thì là việc chẳng lành đâu!
– Nhưng cô ấy… cô ấy đi một mình à?
Êgô khẽ mỉm cười, nói:
– Vâng.
Người con gái rót cho mình một cốc nước chè, cầm một mẩu bánh mạch ăn, đôi mắt trầm ngâm nhìn bà mẹ.
– Làm sao cô có thể đi như thế được? Cả Natasa cũng thế! Tôi thì tôi không đi… Tôi sợ!…
Êgô nói:
– Cô ấy cũng thế, cô ấy sợ đấy! Phải không, Xasenka?
Người con gái trả lời:
– Dĩ nhiên!
Bà mẹ nhìn hết người này đến người kia, khẽ thốt lên:
– Các anh các chị thật là… gan!
Uống nước xong, Xasenka lặng lẽ bắt tay Êgô rồi đi xuống bếp. Bà mẹ theo vào sau, chị nói:
– Nếu bác gặp anh Paven, bác nói giúp cháu có lời hỏi thăm, bác nhé!
Chị đã để tay lên then cửa, chợt quay lại, hỏi nhỏ:
– Cháu có thể hôn bác được không?
Bà mẹ không trả lời, siết chặt Xasenka vào lòng và hôn chị nồng nàn.
Xasenka nói dịu dàng:
– Cảm ơn bác!
Chị cúi đầu chào bà mẹ, ra đi.
Trở vào phòng, bà mẹ đưa mắt lo lắng nhìn ra cửa sổ. Trong đêm tối, những bông tuyết tan nửa chừng chậm chạp và nặng nề rơi xuống.
Êgô hỏi:
– Mẹ còn nhớ nhà họ Prôdôrôp không?
Anh ngồi dang rộng hai chân ra, thổi phù phù vào cốc nước chè. Mặt anh đỏ bừng, đẫm mồ hôi, vẻ hài lòng.
– Có, tôi còn nhớ!
Bà mẹ chăm chú trả lời, vừa đi lại phía Êgô dáng đi nghiêng nghiêng. Bà ngồi xuống, nhìn thẳng vào anh với một cái nhìn buồn bã, rồi nói giọng thương xót:
– Tội nghiệp Xasenka. Làm thế nào cô ấy đi đến nơi được?
Êgô gật đầu:
– Chắc cô ấy sẽ mệt! Nhà tù đã làm cho cô ấy yếu đi. Trước đây, cô ấy cứng cáp hơn… Nhất là từ bé, cô ấy chưa hề quen sống cực khổ… Chắc cô ấy đã bị yếu phổi…
Bà mẹ hỏi nhỏ:
– Cô ấy con nhà ai đấy nhỉ?
– Con một địa chủ. Bố cô ấy là một tên khốn kiếp, cô ấy bảo thế. Thế mẹ biết hai cô cậu định lấy nhau chưa?
– Ai?
– Cô ấy và Paven. Thế nhưng chẳng bao giờ có điều kiện… Khi anh ấy còn được tự do, thì cô ta ở tù, và ngược lại!
Sau một lúc im lặng, bà mẹ trả lời:
– Nào tôi có biết! Paven chẳng bao giờ nói về nó cả…
Bà càng thêm thương người con gái, và bất giác nhìn Êgô với một cái nhìn bực bội, bà nói tiếp:
– Đáng lẽ anh phải đi cùng Xasenka!…
Êgô bình thản trả lời:
– Không được! Ở đây con có bao nhiêu việc phải làm. Và con phải đi suốt ngày, suốt ngày… Với cái bệnh hen của con, công việc chẳng dễ chịu chút nào…
Bà nói bằng một giọng khó tả:
– Cô ấy là một cô gái đáng quý.
Bà nghĩ đến câu chuyện Êgô vừa nói với bà. Bà phật ý vì đã biết tin này không phải do con bà mà lại do một người ngoài nói. Bà mím chặt môi, và nhíu mày.
– Vâng, quý hóa lắm! - Êgô gật đầu. - Con biết mẹ thương cô ấy. Nhưng thương thì có ích gì? Mẹ sẽ không bao giờ có đủ lòng thương, nếu mẹ cứ phải lo phiền cho tất cả chúng con, những người cách mạng. Nói cho đúng thì chẳng có ai sống dễ dàng đâu. Đây này, cách đây không lâu, một người bạn con bị đày được tha về. Anh ấy đến Nigiơni Nôvơgôrôt thì vợ và con anh ấy lại chờ ở Xmôlenxk; anh ấy đến Xmôlenxk… thì vợ con anh ấy lại đã bị tù ở Mạc Tư Khoa. Bây giờ đến lượt vợ anh ấy bị đày ở Xibêri. Con, con cũng có một người vợ, một người vợ rất tốt, nhưng năm năm sống cuộc đời như thế này đã dẫn vợ con xuống mồ.
Anh nốc một hơi cạn cốc nước chè và nói tiếp. Anh kể lại những năm tháng anh bị giam, bị đày, thuật lại muôn vàn khổ cực, đau đớn khi ở trong tù, đói khát khi ở Xibêri. Bà mẹ nhìn anh và lắng nghe, lấy làm ngạc nhiên thấy anh tả lại cuộc đời đầy đau xót, hành hạ và nhục nhằn đó với một giọng tự nhiên và bình tĩnh đến như thế…
– Nhưng thôi… bây giờ nói đến công việc.
Giọng nói đổi khác, mặt anh trở nên nghiêm nghị. Trước hết, anh hỏi bà định đưa tài liệu vào nhà máy bằng cách nào, và bà lấy làm ngạc nhiên thấy anh biết rõ ràng đủ mọi chi tiết.
Khi bàn xong công việc, hai người nhắc đến quê hương xóm làng. Trong khi Êgô bông đùa, thì bà mẹ đi ngược lại những năm tháng đã qua; bà có cảm tưởng những năm tháng ấy giống hệt như một vũng lầy, rải rác những mô đất giống nhau, trồng những cây liễu run rẩy, sợ sệt, những cây thông con và bạch dương mọc lạc lõng giữa các gò đất. Những cây bạch dương lớn lên chậm chạp và trải qua năm, sáu năm mọc trên miếng đất di động hôi thối này, chúng cũng đổ xuống và mục nát đi. Bà mẹ mường tượng cả bức tranh ấy, trong lòng vô vàn thương xót. Trước mặt bà, hiện ra một người con gái có vẻ mặt rắn rỏi và cương nghị. Bây giờ đây, cô ta đi dưới những bông tuyết ẩm ướt, cô đơn, mệt lả. Còn con trai bà thì ở tù, có lẽ bây giờ nó chưa ngủ và đang suy nghĩ… Nhưng nó không nghĩ đến bà, đến mẹ nó đâu; một người nào đó đối với nó còn thân thiết hơn… Nhiều ý nghĩ nặng nề giống như một đám mây óng ánh muôn màu và có những hình thù luôn thay đổi đến với bà, làm cho lòng bà thắt lại đau buốt…
Êgô mỉm cười, nói:
– Mẹ có vẻ mệt. Thôi đi ngủ thôi mẹ ạ.
Bà chúc Êgô ngủ ngon giấc, rồi đi xuống nhà bếp, dáng đi ne né, rón rén, mang theo trong lòng bao nỗi đắng cay.
Sáng hôm sau, trong lúc uống chè, Êgô hỏi bà mẹ:
– Nếu mẹ bị bắt, người ta hỏi mẹ lấy ở đâu những tài liệu tà giáo này, thì mẹ trả lời thế nào?
– Tôi sẽ trả lời: không việc gì đến các anh!
Êgô nói:
– Được. Nhưng chúng không bằng lòng lối trả lời như thế đâu! Chúng thì chúng quả quyết rằng việc này có liên quan đến chúng. Thế là chúng cố hỏi mẹ mãi!
– Nhưng tôi không nói!
– Chúng sẽ bỏ tù mẹ!
Bà thở dài, nói:
– Ở tù thì đã sao? Nhờ Chúa, ít ra tôi cũng làm được việc gì! Có ai cần đến tôi không? Không có ai cả. Và theo người ta nói, thì chúng không tra tấn…
Êgô chăm chú nhìn bà, rồi nói:
– Hừ! Tra tấn? Không đâu. Nhưng một người đàn bà giỏi giang như mẹ cũng cần giữ gìn…
Bà mẹ mỉm cười chua chát:
– Anh lại dạy tôi như thế ư?
Êgô im lặng một lúc, đi đi lại lại trong phòng, rồi đến gần bà mẹ:
– Thật là gay go, mẹ ạ! Con cảm thấy đối với mẹ thật là gay go!
Bà xua tay, trả lời:
– Đối với tất cả mọi người đều gay go! Có lẽ ai hiểu thì mới dễ hơn chăng… Nhưng cả tôi, tôi cũng hiểu dần dần rằng những người tốt bụng muốn gì…
Êgô nói giọng nghiêm nghị:
– Mẹ ạ, nếu mẹ hiểu điều đó, thế nghĩa là tất cả mọi người đều cần đến mẹ, tất cả mọi người!…
Bà đưa mắt nhìn anh mỉm cười lặng lẽ.
Đến trưa, bà nhét tài liệu đầy ngực, bình tĩnh và khéo léo đến nỗi Êgô phải tặc lưỡi hài lòng. Anh kêu lên:
– Sehr gut[1]! Con nói theo kiểu người Đức khi họ uống một cốc rượu bia! Mẹ ạ, tài liệu chẳng làm cho mẹ trông khác đi tí nào. Mẹ vẫn tỏ ra là một bà cụ giỏi giang, có tuổi rồi, khá mạnh khỏe và to lớn. Cầu cho muôn vì thánh phù hộ mẹ thành công!…
Nửa giờ sau, người nặng tài liệu, bà đi đến cửa nhà máy, bình tĩnh và thanh thản. Hai tên gác cổng, tức giận vì những lời nhạo báng của anh em công nhân, thẳng tay sờ nắn tất cả những ai vào sân nhà máy, chửi nhau với họ. Một tên cảnh sát đứng cùng với một tên có cặp chân khẳng khiu, mặt đỏ gay, mắt nhìn trộm. Vừa đổi vai gánh, bà mẹ liếc nhìn cử chỉ tên này; bà biết đó là một tên mật thám.
Một thanh niên cao lớn, tóc quăn, mũ trật ra sau gáy, thét vào mặt bọn gác đang lục soát anh:
– Phải tìm kiếm trong cái đầu ấy, đồ quỷ ạ, chứ đi tìm kiếm gì ở trong túi!
Một tên gác trả lời:
– Trong đầu có chấy chứ có quái gì…
– Thế thì bắt mấy con chấy ấy! Chúng mày chỉ biết làm công việc đó thôi!
Tên mật thám liếc mắt nhìn anh một cái rất nhanh rồi khạc nhổ.
Bà mẹ nói:
– Các ông cho tôi đi với! Các ông thấy tôi mang nặng thế này, gãy cả lưng đây!
Tên gác cáu tiết, quát:
– Đi! Đi! Chớ lắm lời…
Về đến chỗ mình, bà mẹ đặt mấy thùng thức ăn xuống đất, nhìn quanh quẩn, vừa lau mồ hôi trên mặt.
Lập tức, hai anh em Guxep, đều làm thợ nguội, bước đến gần bà. Vaxili, người anh, nhíu mày, lớn tiếng hỏi:
– Có ba-tê không bác?
Bà trả lời:
– Ngày mai tôi sẽ mang đến!
Đó là mật hiệu. Mặt hai người sáng lên. Không dằn được, Ivan, người em, buột mồm:
– Chao ôi! Bà mẹ, bà thực là một người đàn bà trung thực…
Vaxili ngồi xổm xuống, đưa mắt nhìn vào thùng thức ăn, trong khi đó, một bó tài liệu đã tuồn vào trong áo anh.
Anh nói to:
– Ivan! Đừng về nhà nữa, ăn quà của bà mẹ cũng được!
Rồi anh nhanh nhẹn nhét các tài liệu vào trong ủng.
– Chúng ta phải giúp đỡ bà nhà hàng mới!…
– Đúng đấy!
Ivan tỏ ý tán thành, rồi phá lên cười.
Bà mẹ cẩn thận đưa mắt nhìn chung quanh, thỉnh thoảng lại rao hàng:
– Xúp nóng, miến nóng đây!
Bà lén lấy hết bó tài liệu này đến bó tài liệu khác, rồi chuyền sang tay những người công nhân đồng chí. Cứ mỗi lần chuyền được một bó tài liệu đi, bà lại thấy hiện ra trước mắt cái mặt tên sĩ quan sen đầm, như một cái vệt vàng, giống ngọn lửa một que diêm đốt trong căn buồng tối. Bà nói thầm với một ý hả hê, vui thích:
– Đây, cái này dành cho mày đây, lão ôn ạ…
Rồi vừa chuyển bó tài liệu sau, bà sung sướng, nói tiếp:
– Đây, đây nữa!…
Khi anh em công nhân cầm đĩa đi lại, Ivan bật lên cười rất to và bà mẹ ngừng phát tài liệu ngay, lại múc xúp cải, múc miến ra trong khi đó anh em Guxep nói đùa:
– Bác Pêlagâya khéo lắm!
Một công nhân đốt lò nói vẻ buồn rầu:
– Cái khó nó làm cho khôn! Có một người nuôi bà mẹ thì chúng bắt đi mất rồi… Quân chó chết!… Đây, bà bán cho tôi ba kô-pếch miến… Bà mẹ đừng phiền, mọi sự rồi thế nào cũng qua.
– Cảm ơn những lời nói quý hóa của anh!
Rồi bà mỉm cười. Người công nhân bước đi, miệng lầu bầu:
– Những lời quý hóa ấy, tôi nói cũng chả mất gì…
Bà mẹ lại rao hàng:
– Xúp nóng đây! Miến đây! Xúp cải đây!…
Rồi bà tự nhủ thầm sẽ kể lại cho con biết cái bước đầu này của bà. Cái bộ mặt vàng khè ngớ ngẩn và độc ác của tên sĩ quan, luôn hiện ra trước mắt bà. Hàng ria mép đen của hắn giật thon thót lộ vẻ lúng túng, làn môi vểnh lên giận dữ, sáng lên màu ngà của hàm răng khít chặt. Một niềm vui ríu rít trong lòng bà, như tiếng chim hót. Bà nheo mắt ranh mãnh. Vừa khôn khéo phân phát tài liệu, bà vừa nói thầm với mình:
– Ấy, đây nữa… còn đây nữa!
❀ ❀ ❀
[1] Tiếng Đức: tốt lắm.
