Câu chuyện diệu kỳ về san hô vẫn còn là một trang sử chưa được viết trọn vẹn. Người ta vẫn còn lưu truyền một quan niệm phổ biến rằng rạn san hô và đảo san hô là công trình của một loài “côn trùng”. Loài côn trùng huyền thoại ấy, được ca tụng có tài trí của Brunel và sự nhẫn nại của Gióp, từ bao đời nay vẫn được đem ra làm gương cho trẻ em noi theo về đức tính siêng năng — một tấm gương để ngưỡng mộ, một hình mẫu để học tập.

Trên thực tế, chẳng có sinh vật nào lại lười biếng, chậm chạp, và quen sống sung sướng, đồi truởng hơn cái gọi là “loài polyp xây rạn” — nếu gọi theo danh pháp khoa học. Chúng chính là những kẻ lang thang vô công rồi nghề của vương quốc loài vật, nhưng điểm khác là chúng chẳng thèm bôn ba kiếm sống như những kẻ lang thang thực thụ. Chúng tồn tại như những con giun nhầy nhụa và chậm chạp; chúng hấp thụ các chất vôi từ trong nước để tự tạo ra một lớp vỏ cho mình — xin hãy nhớ rằng chính đại dương mới là kẻ xây dựng — rồi chúng chết đi, để lại chiếc vỏ phía sau cùng với một tiếng thơm về sự siêng năng lừng lẫy, khiến cho tiếng tăm của loài kiến phải lu mờ và của loài ong trở nên tầm thường chẳng đáng vào đâu.

Khi đặt chân lên một rạn san hô, bạn đang dẫm lên những lớp đá mà các thế hệ polyp xây rạn đã để lại như minh chứng cho một đời sống nhàn rỗi và dường như vô dụng của chúng. Bạn có thể tưởng tượng rằng rạn san hô được cấu thành từ đá chết, nhưng không phải vậy; chính điều đó tạo nên sự kỳ diệu — một rạn san hô vốn sống một nửa. Nếu không phải thế, nó đã chẳng thể chống chọi lại sức mạnh của sóng biển lấy mười năm. Phần sống của rạn san hô nằm ngay tại khu vực những con sóng bạc đầu vỗ vào và vươn xa hơn thế. Những con polyp xây đá nhầy nhụa ấy sẽ chết tém ngay lập tức nếu phơi mình dưới ánh nắng mặt trời hoặc bị nước biển bỏ khô.

Đôi khi, vào lúc thủy triều xuống thấp nhất, nếu bạn đủ dũng khí đối mặt với hiểm họa bị sóng cuốn trôi và tiến ra xa nhất có thể trên rạn san hô, bạn có thể thoáng thấy chúng trong hình hài sống động — những gò đống và khối đá lớn thoạt nhìn tưởng là đá vô tri, nhưng thực chất lại là một cấu trúc tổ ong san hô mà các hốc chứa đầy những sinh vật polyp đang sống. Những con nằm ở các hốc trên cùng thường đã chết, nhưng càng xuống sâu bên dưới, chúng vẫn đang sống.

Luôn chết đi, luôn được hồi sinh, bị loài cá ăn thịt, bị đại dương tấn công — đó chính là vòng đời của một rạn san hô. Nó sinh động chẳng kém gì một cây bắp cải hay một thân cây. Mỗi cơn bão đều xé toạc một mảng rạn san hô, để rồi san hô sống lại bồi đắp vào đó; những vết thương xuất hiện trên mình nó thực sự lên da non và lành lặn chẳng khác nào vết thương trên cơ thể con người.

Có lẽ chẳng có gì trong tự nhiên lại kỳ bí hơn sự tồn tại của một vùng đất sống: một vùng đất có khả năng tự chữa lành khi bị tổn thương bằng các quá trình sinh tồn, và chống lại sự tấn công vĩnh hằng của biển cả bằng sức mạnh sự sống, nhất là khi chúng ta nghĩ đến quy mô rộng lớn của một số hòn đảo đầm phá hay đảo san hô vòng này, nơi sự tồn tại của chúng là một cuộc chiến không khoan nhượng với những con sóng.

Không giống như hòn đảo trong câu chuyện này (vốn là một vùng đất được bao bọc bởi một dải rạn san hô chắn sóng ôm trọn lấy một vùng nước biển — tức đầm phá), chính rạn san hô mới tạo nên hòn đảo. Rạn san hô có thể được phủ kín bởi những hàng cây, hoặc có thể hoàn toàn trơ trọi chẳng có thảm thực vật đáng kể nào, hay cũng có thể lấm tấm những cù lao nhỏ. Một vài cù lao nhỏ có thể nằm bên trong đầm phá, nhưng phần lớn nơi đây chỉ là một hồ nước trống trải rộng lớn với lớp nền bằng cát và san hô, nuôi dưỡng những sinh vật khác biệt với đại dương bao la bên ngoài, được bảo vệ khỏi những con sóng và phản chiếu bầu bầu trời như một tấm gương soi.

Khi nhớ rằng đảo san hô vòng là một thực thể sống, một thể thống nhất hữu cơ, tràn đầy nhựa sống — dẫu không được tổ chức phức tạp bằng — chẳng kém gì một con rùa, thì ngay cả trí tưởng tượng nghèo nàn nhất cũng phải kinh ngạc trước sự vĩ đại của một cấu trúc như thế.

Đảo san hô vòng Vliegen thuộc quần đảo Low, tính từ mép đầm phá bên này sang mép đầm phá bên kia, dài tới sáu mươi dặm và rộng hai mươi dặm ở phần rộng nhất. Tại quần đảo Marshall, đảo Rimsky Korsacoff dài năm mươi tư dặm và rộng hai mươi dặm; và Rimsky Korsacoff thực sự là một sinh vật sống, biết tiết chất nhờn, bài tiết và lớn lên — thậm chí còn có tổ chức phức tạp hơn cả những cây dừa mọc trên lưng nó, hay những chùm hoa phủ trắng những tán cây hotoo trong các khu rừng.

Câu chuyện về san hô chính là câu chuyện về một thế giới, và chương dài nhất trong câu chuyện ấy bàn về sự phong phú vô tận của san hô trong muôn hình vạn trạng.

Ngoại khì rìa rạn san hô nơi Dick đang dùng lao bắt cá, bạn có thể bắt gặp một lớp địa y mang sắc màu hoa đào bám trên đá. Lớp địa y này chính là một dạng san hô. San hô mọc chồng lên san hô, và trong những vũng nước bên rìa con sóng bạc đầu còn có cả những khóm san hô phân nhánh cũng mang sắc hồng của hoa đào.

Cách chỗ Emmeline đang ngồi chưa đầy một trăm thước, những vũng nước chứa đầy san hô đủ mọi màu sắc, từ đỏ hồ nước cho đến trắng tinh khiết, và đầm phá phía sau cô lại ngập tràn những loài san hô với hình thù kỳ lạ và độc đáo nhất.

Dick đã đâm được vài con cá và để chúng nằm trên rạn san hô để lát nữa quay lại lấy. Đã chán ngấy cảnh sát sinh, cậu giờ đây thong thả rảo bước dọc theo bờ, ngắm nhìn những sinh vật sống đủ thể loại mà cậu tình cờ bắt gặp.

Những con sên biển khổng lồ sinh sống trên rạn san hô, to lớn tựa những củ cải vàng và mang hình dáng có phần tương tự; chúng là một loài hải sâm. Những con sứa hình cầu to bằng quả cam, những chiếc mai mực lớn phẳng lì, sáng bóng và trắng muốt, răng cá mập, gai nhím biển; đôi khi là xác một con cá mó với phần bụng căng phồng những vụn san hô mà nó vừa ăn; cua, nhím biển, rong biển với muôn hình vạn trạng và màu sắc kỳ lạ; sao biển, có loài nhỏ xíu mang màu sắc của hạt ớt Cayenne, có loài lại khổng lồ và nhợt nhạt. Tất cả những thứ đó cùng hàng ngàn sinh vật khác, kỳ thú hoặc đẹp đẽ, đều có thể tìm thấy trên rạn san hô.

Dick đã đặt ngọn lao xuống và đang thám hiểm một vũng nước sâu trông giống như một bồn tắm. Cậu đã lội nước ngập đến đầu gối và đang chuẩn bị tiến ra sâu hơn thì bất ngờ bị tóm chặt lấy bàn chân. Cảm giác ấy tựa như cổ chân cậu đột nhiên bị vướng vào một nút thòng lọng rồi siết chặt lại. Cậu thét lên vì đau đớn và hoảng sợ, và ngay khoảnh khắc ấy, một chiếc roi da hung hãn từ dưới nước vọt vụt lên, quấn lấy đầu gối trái của cậu, siết căng lại và giữ chặt lấy cậu.