Hai chú chim đang đậu trên cành cây artu: Koko đã tìm được bạn đời. Chúng dựng một chiếc tổ từ những sợi tước ra từ bẹ lá dừa, vài mẩu cành cây và cỏ ống—thậm chí bất cứ thứ gì, kể cả những sợi từ mái lợp lá cọ của ngôi nhà bên dưới. Những thói quen trộm vặt của loài chim, việc xây tổ, quả là những tình tiết thật duyên dáng trong khúc ca vĩ đại của mùa xuân!

Cây táo gai chưa từng nở hoa ở chốn này, khí hậu ở đây là một mùa hè vĩnh cửu, thế nhưng linh hồn tháng Năm vẫn ngự trị nơi đây chẳng khác nào khi ghé thăm vùng thôn quê nước Anh hay khu rừng nước Đức. Những hoạt động trên cành artu đã thu hút sự chú ý sâu sắc của Emmeline.

Chuyện tình cảm và việc xây tổ diễn ra hoàn toàn theo cách thông thường, tuân theo những quy luật do Tự nhiên đặt ra và được thực hiện bởi muôn loài chim muông. Đủ mọi thứ âm thanh kỳ lạ lọt qua kẽ lá rơi xuống từ cành cây nơi cặp đôi mang màu lông ngọc bích đang rúc rì bên nhau, hay từ chạc cây nơi chiếc tổ đang dần thành hình: tiếng gù gù, tiếng cục cục, những âm thanh tựa như tiếng quạt phẩy, rồi cả tiếng cãi cọ, theo sau là những thanh âm báo hiệu trận tranh chấp đã làm lành. Thỉnh thoảng, sau những màn hờn dỗi ấy, một vài chiếc lông tơ màu xanh nhạt lại bay là đà xuống mặt đất, chạm vào mái lá cọ của ngôi nhà rồi vướng lại đó, hoặc bị gió cuốn bay trên thảm cỏ.

Đã vài ngày trôi qua kể từ khi chiếc tàu buôn xuất hiện, và Dick đang chuẩn bị vào rừng hái ổi. Suốt cả buổi sáng, anh bận rộn đan một chiếc giỏ để đựng chúng. Ở chốn văn minh, đánh giá qua tài năng cơ khí của mình, có lẽ anh đã trở thành một kỹ sư, xây dựng cầu đường và tàu bè, thay vì những chiếc giỏ lá cọ và ngôi nhà bằng sây—nào ai biết được liệu anh có hạnh phúc hơn không?

Cái nắng gay gắt của buổi trưa đã dịu đi khi anh bắt đầu bước vào rừng với chiếc giỏ vắt trên vai bằng một đoạn sây, Emmeline theo sát phía sau. Nơi họ đang hướng tới luôn mang lại cho cô một nỗi sợ mơ hồ; nếu không vì điều gì quá quan trọng, chắc chắn cô sẽ chẳng bao giờ dám bước chân đến đó một mình. Dick đã vô tình khám phá ra nơi này trong một lần lang thang.

Họ tiến vào khu rừng và đi ngang qua một cái giếng nhỏ, một cái giếng dường như không có nguồn hay lối thoát nào, với lớp đáy phủ đầy cát trắng mịn. Thật khó để lý giải lớp cát ấy hình thành bằng cách nào; nhưng nó cứ nằm ở đó, và quanh viền giếng, những khóm dương xỉ mọc lên, soi bóng trùng điệp trên mặt nước trong vắt như pha lê. Họ bỏ lại cái giếng bên tay phải và rẽ sâu vào lòng khu rừng. Cái nóng giữa trưa vẫn còn vương vấn nơi đây; lối đi khá quang đãng, bởi có một dạng đường mòn len lỏi giữa những thân cây, tựa như từ thủa xa xưa nào đó, nơi đây từng là một con đường.

Vắt ngang qua lối mòn này, nửa chìm trong bóng râm, nửa rực rỡ dưới ánh mặt trời, những dây leo buông thả như những sợi thừng. Cây hotoo, với lớp bụi phấn hoa tinh tế phủ đầy, đứng đó khoe sắc vẻ đẹp thuở nào trước ánh thái dương; trong bóng râm, những đóa dâm bụt đỏ thắm bùng cháy như ngọn lửa. Cây artu, cây sa kê và dừa bao quanh lối đi.

Càng đi, cây cối càng mọc dày đặc hơn và lối mòn càng trở nên u tịch. Bỗng nhiên, sau một khúc cua ngoặt, con đường chấm dứt ở một thung lũng được trải thảm bằng dương xỉ. Đây chính là nơi luôn mang lại cho Emmeline một nỗi sợ hãi không tên. Một bên thung lũng được kè chắn hoàn toàn bằng những khối đá khổng lồ xếp chồng lên nhau. Những khối đá to lớn đến mức người ta phải kinh ngạc tự hỏi làm thế nào những người thợ cổ đại có thể đưa chúng vào đúng vị trí.

Cây cối mọc dọc theo các bậc thềm, đâm rễ qua những kẽ hở giữa các khối đá. Dưới chân chúng, hơi ngả về phía trước như thể bị lún xuống theo năm tháng, là một bức tượng đá lớn được tạc thô sơ, cao ít nhất ba mươi thước—trông đầy vẻ huyền bí, chính là linh hồn của chốn này. Bức tượng, những bậc thềm, bản thân thung lũng, và cả những thân cây mọc nơi đây đã khơi dậy trong lòng Emmeline sự tò mò sâu sắc cùng nỗi sợ hãi mơ hồ.

Đã từng có con người đặt chân đến đây; đôi khi cô tưởng tượng như mình thấy những bóng đen di chuyển giữa ngàn cây, và tiếng thì thầm của tán lá đôi khi tựa như che giấu những giọng nói, hệt như bóng râm của chúng che khuất những hình hài. Quả thực đây là một nơi kỳ quái để ở một mình, ngay cả dưới ánh sáng ban ngày rộng mở. Trải dài khắp Thái Bình Dương suốt hàng ngàn dặm, người ta có thể tìm thấy những di tích của quá khứ nằm rải rác giữa các hòn đảo như thế này.

Những chốn đền đài này hầu như đều giống nhau: những bậc thềm đá vĩ đại, những bức tượng thần khổng lồ, sự hoang phế bị cỏ cây nuốt chửng. Chúng ẩn dụ về một tôn giáo duy nhất, và một thời đại mà không gian biển của Thái Bình Dương từng là một lục địa, nơi mà qua hàng vạn năm chìm dần xuống, nay chỉ còn lại những vùng đất cao hơn và các đỉnh đồi nhô lên dưới hình hài những hòn đảo. Xung quanh những chốn này, rừng rậm thường um tùm hơn những nơi khác, như ngầm nhắc nhở về sự hiện diện của những khu rừng thiêng từng ngự trị nơi đây. Các vị thần khổng lồ với khuôn mặt mờ ảo; những trận cuồng phong, ánh mặt trời và những cơn mưa của thời gian đã phủ lên họ một tấm màn che. Nhân sư còn có thể hiểu được và chỉ là một món đồ chơi so với những thực thể này, có những bức tượng cao tới năm mươi thước, mà nguồn gốc được che giấu trong màn sương mù tuyệt đối của bí ẩn—những vị thần của một dân tộc đã vĩnh viễn, vĩnh viễn chìm vào quên lãng.

"Người đàn ông đá" là cái tên mà Emmeline đã đặt cho bức tượng thần trong thung lũng; và đôi khi vào những đêm khuya, khi tâm trí lơ đễnh trôi dạt về hướng đó, cô lại hình dung ngài đứng trơ trọi một mình dưới ánh trăng hay ánh sao, đăm đăm nhìn thẳng về phía trước.

Ngài dường như đang lắng nghe mãi mãi; vô thức người ta cũngâm thầm lắng nghe theo, và rồi thung lũng chìm đẵm trong một sự tĩnh lặng siêu nhiên. Ở một mình với ngài quả chẳng dễ chịu chút nào.

Emmeline ngồi xuống giữa những nỗi sợ hãi ngay dưới chân tượng. Khi đến gần ngài, cảm giác về sự sống biến mất, và ngài đơn thuần chỉ là một khối đá lớn hắt bóng dưới ánh mặt trời.

Dick cũng ngả mình xuống để nghỉ ngơi. Rồi anh đứng dậy, bước vào giữa những bụi ổi, hái quả và lấp đầy chiếc giỏ. Kể từ khi nhìn thấy chiếc tàu buôn, những gã đàn ông da trắng trên boàn tàu, những cột buồm cùng cánh buồm lớn lao, và dáng vẻ chung của sự tự do, tốc độ cùng những cuộc phiêu lưu vô định, anh trở nên cáu kỉnh và bứt rứt hơn thường lệ. Có lẽ trong tâm trí, anh đã liên tưởng con thuyền ấy với tầm nhìn xa xôi về chiếc Northumberland, cùng ý tưởng về những vùng đất khác, và niềm khát khao đổi thay mà những ý niệm ấy khơi gợi.

Anh quay lại với chiếc giỏ đầy những trái cây chín mọng, đưa một ít cho cô gái rồi ngồi xuống bên cạnh cô. Khi cô ăn xong, cô cầm lấy đoạn sây mà anh dùng để xách giỏ trên tay. Cô đang uốn cong nó thành hình một cây cung thì nó bỗng tuột tay, bật mạnh ra và giáng một cú đớ đờ vào bên má người bạn đồng hành.

Gần như ngay lập tức, anh quay phắt lại và tát vào vai cô. Cô sững sờ nhìn anh trong giây lát với vẻ ngỡ ngàng đầy rắc rối, một tiếng nấc nghẹn ngào nghẹn ở cổ họng. Rồi dường như có tấm màn nào đó được kéo lên, chiếc đũa thần nào đó được vung ra, chiếc bình kỳ bí nào đó bị đập vỡ. Khi cô nhìn anh với ánh mắt ấy, anh bất chợt và siết chặt lấy cô trong vòng tay đầy mãnh liệt. Anh ôm cô như thế trong chốc lát, choáng váng, ngây dại, chẳng biết phải làm gì với cô. Rồi đôi môi cô đã nói cho anh biết câu trả lời, khi chúng chạm vào môi anh trong một nụ hôn bất tận.