FLAVIANUS VÀ AUTOBULUS, HAI NGƯỜI MỞ ĐẦU CUỘC ĐỐI THOẠI, LÀ ANH EM RUỘT. NHỮNG NGƯỜI CÒN LẠI GỒM CÓ CHA CỦA HỌ, DAPHNÆUS, PROTOGENES, PISIAS VÀ MỘT SỐ NGƯỜI KHÁC.

§ i. Flavianus.—Này Autobulus, đệ nói rằng chính trên đỉnh Helicon là nơi diễn ra những cuộc đàm đạo về Tình Yêu mà giờ đây, theo lời yêu cầu của chúng ta, đệ sắp sửa kể lại, dựa trên những gì đệ đã ghi chép, hoặc ít nhất là đệ còn nhớ được từ những lần thường xuyên hỏi han phụ thân về chuyện đó.

Autobulus.—Phải, Flavianus, chuyện ấy diễn ra trên đỉnh Helicon giữa chốn các Nàng Thơ, khi người dân Thespiæ đang cử hành Lễ hội tôn vinh Thần Tình Yêu—một lễ hội mà cứ mỗi năm năm một lần, họ lại tổ chức vô cùng tráng lệ và huy hoàng để kính dâng lên vị Thần ấy, cũng như dâng lên các Nàng Thơ.

Flavianus.—Đệ có biết tất cả chúng ta, những người có mặt tại đây, định yêu cầu đệ điều gì không?

Autobulus.—Đệ không biết, nhưng nếu các huynh nói, đệ sẽ biết ngay thôi.

Flavianus.—Lần này, hãy gạt bỏ khỏi bài diễn thuyết của đệ những đồng cỏ và bóng mát kiểu thi sĩ, hãy thôi bàn về cây thường xuân, cây thủy tùng, cùng tất cả những sáo ngữ mà các văn nhân thường thích lồng ghép một cách nhiệt tình thái quá, thiếu suy xét, bắt chước theo dòng sông Ilissus của Plato, hay cây liễu và triền cỏ thoai thoải nổi tiếng ấy đi.

Autobulus.—Flavianus thân mến, câu chuyện của đệ chẳng cần đến những lời mở đầu như thế. Dịp dẫn tới cuộc đối thoại này chỉ cần một dàn đồng ca và một sân khấu cho hành động mà thôi, ngoài ra chẳng thiếu thốn gì cho kịch tính cả. Chúng ta chỉ cần cầu nguyện cho Mẹ của các Nàng Thơ phù hộ, và ban cho đệ trí nhớ để tường thuật lại câu chuyện này.

§ ii. Từ rất lâu rồi, trước cả khi chúng ta ra đời, phụ thân chúng ta, sau khi vừa mới kết hôn với mẫu thân, đã đi tế lễ Thần Tình Yêu do một mối bất hòa và tranh cãi nảy sinh giữa cha mẹ họ. Người cũng dẫn mẫu thân cùng đi dự Lễ hội, vì bà cũng có phần trong lời thề và lễ vật ấy. Một vài người bạn thân thiết đã cùng họ hành trình từ thị trấn nơi họ sinh sống. Khi đến Thespiæ, họ gặp Daphnæus, con trai của Archidamus, một người đang say đắm Lysandra, con gái của Simo, và trong số những người theo đuổi nàng, Daphnæus là người được nàng sủng ái nhất; cùng Soclarus, con trai của Aristio, vừa từ Tithorea đến. Ngoài ra còn có Protogenes xứ Tarsus, và Zeuxippus từ Sparta là những khách lạ. Phụ thân kể rằng hầu hết những nhân vật lỗi lạc nhất xứ Bœotia cũng đều có mặt ở đó. Suốt hai ba ngày, họ quây quần cùng nhau đi dạo khắp thị trấn như lẽ thường tình, thản nhiên đàm đạo về triết học trong các trường đấu vật và nhà hát. Sau đó, để tránh một cuộc tranh tài nghẹt thở của các tay chơi đàn hạc—vốn đã được quyết định trước bởi sự vận động hành lang và những âm mưu—hầu hết bọn họ đều dỡ trại như thể đang ở giữa vùng đất thù địch, rồi chuyển lên núi Helicon, hạ trại tại đó cùng với các Nàng Thơ. Sáng hôm sau, Anthemion và Pisias đến thăm họ. Cả hai đều là những người có uy tín, là bạn rất thân của Baccho, người được mệnh danh là "Chàng trai Tuấn tú", đồng thời cũng là đối thủ của nhau phần nào do lòng ái mộ dành cho chàng. Bạn phải biết rằng tại Thespiæ có một quý bà tên là Ismenodora, nổi tiếng vì giàu có và dòng dõi danh giá, lại còn có tiếng tăm lẫy lừng về lối sống đức hạnh: dù còn trẻ và xinh đẹp, bà đã góa bụa một thời gian mà chẳng hề vướng phải một lời đàm tiếu nào. Vì Baccho là con trai của một người bạn và cũng là chỗ thân tình, bà đã cố gắng vun vén một cuộc hôn nhân giữa chàng và một thiếu nữ có quan hệ họ hàng với mình, nhưng thông qua việc thường xuyên qua lại và trò chuyện cùng chàng, chính bà lại đâm ra "say nắng" chàng. Sau khi nghe nhiều điều tốt đẹp về chàng, thường xuyên nhắc đến chàng, và thấy nhiều chàng trai quý tộc khác cũng yêu mến chàng, bà đã đem lòng yêu chàng tha thiết. Vì quyết tâm không làm điều gì tổn hại đến danh giá của mình, bà định kết hôn và công khai sống cùng chàng. Việc này tự thân nó nghe khá kỳ lạ, mẹ của Baccho nhìn cuộc hôn nhân được đề xuất này với vẻ hoài nghi vì cho rằng nó quá cao sang và lộng lẫy đối với con trai bà. Trong khi đó, một vài người bạn thường đi săn cùng Baccho thì dọa dẫm, chế giễu chàng vì Ismenodora lớn tuổi hơn chàng, thực chất lại chính là những kẻ phá đám cuộc hôn nhân này mạnh mẽ hơn cả những người phản đối nghiêm túc. Còn Baccho, vì chỉ là một thanh niên, ít nhiều cảm thấy xấu hổ với ý nghĩ kết hôn cùng một góa phụ. Tuy nhiên, bất chấp ý kiến của tất cả mọi người, chàng đã phó mặc quyết định về sự hợp lý của cuộc hôn nhân này cho Pisias và Anthemion—người sau là anh họ của chàng, dù lớn tuổi hơn chàng, còn người trước là kẻ ái mộ trầm tư nhất của chàng. Pisias phản đối cuộc hôn nhân và quở trách Anthemion vì đã để chàng trai trẻ phí hoài đời mình cho Ismenodora. Anthemion đáp lại rằng Pisias, dù là một kẻ tử tế về những mặt khác, nhưng thật không phải khi bắt chước những kẻ ái mộ đồi bại, ngăn cản bạn mình có được gia đình, hôn nhân và sự giàu có, chỉ để hắn có thể thỏa mãn việc ngắm nhìn chàng khi chàng cởi trần và phô bày vẻ đẹp xuân sắc nguyên vẹn tại các trường đấu vật.

§ iii. Để tránh việc trở nên xa cách do cứ mãi gây hấn với nhau về vấn đề này, họ đã đến và chọn phụ thân chúng ta cùng những người bạn của người làm trọng tài cho sự vụ. Còn về những người bạn khác, như thể đã có sự sắp đặt từ trước, Daphnæus ủng hộ quan điểm của Anthemion, còn Protogenes thì theo phe Pisias. Và khi Protogenes công kích Ismenodora có phần hơi quá trớn, Daphnæus lên tiếng đáp trả: "Hỡi Hercules, chúng ta còn mong đợi gì nữa, nếu Protogenes lại trở thành kẻ thù của tình yêu? Hắn, người mà cả cuộc đời, dù là trong công việc hay vui chơi, đều dành trọn cho tình yêu, quên cả sách vở, quên cả quê hương, không giống như Laius, chỉ rời xa quê hương có năm ngày, cái đó chỉ là một tình yêu uể oải và trên cạn: trong khi tình yêu của huynh 'tung đôi cánh nhanh nhẹn', đã bay qua biển từ Cilicia đến Athens, chỉ để ngắm nhìn và lảng vảng quanh các thiếu nam tuấn tú. Chắc chắn đó chính là lý do ban đầu cho chuyến đi của Protogenes."

§ iv. Sau vài tiếng cười rộ lên, Protogenes đáp: "Huynh thực sự nghĩ giờ đây ta là kẻ thù của tình yêu, và không phải là đang chiến đấu vì tình yêu chống lại thứ dục vọng không thể kiểm soát—thứ mà bằng những hành động và cảm xúc đáng xấu hổ nhất lại khoác lên mình những danh xưng cao quý nhất hay sao?" Daphnæus liền hỏi: "Huynh gọi cuộc hôn nhân và sự kết hợp giữa nam và nữ là đáng xấu hổ nhất sao, trong khi chẳng có sợi dây liên kết nào thiêng liêng hơn, và cũng chẳng bao giờ có sợi dây nào khác tồn tại?" Protogenes đáp: "Chà, vì tất cả điều này là cần thiết để nhân loại tiếp nối, các nhà lập pháp của chúng ta chẳng làm gì sai khi tán dương hôn nhân và ca ngợi nó trước công chúng. Nhưng về thứ tình yêu đích thực, thì trong khuê phòng của phụ nữ chẳng có lấy một mảy may nào. Và ta cũng xin nói rằng, những ai say mê phụ nữ và các cô gái, các người chỉ yêu họ như loài ruồi yêu sữa, như bầy ong yêu tổ mật, và như những kẻ đồ tể, đầu bếp yêu lũ bê và chim chóc, vỗ béo chúng trong bóng tối. Nhưng như tự nhiên dẫn dắt con người ăn uống điều độ và vừa đủ, còn quá độ trong chuyện đó bị gọi là tham ăn tục uống, thì những ham muốn tương hỗ giữa nam và nữ là tự nhiên; nhưng cái đam mê mù quáng, dữ dội và không thể kìm nén đối với phái nữ đó thì không được gọi đúng là tình yêu. Bởi tình yêu, khi chiếm hữu một tâm hồn cao quý và trẻ trung, sẽ dẫn tới đức hạnh thông qua tình bạn; nhưng những đam mê dữ dội dành cho phụ nữ này, tốt nhất cũng chỉ nhắm tới sự hưởng thụ xác thịt và gặt hái mùa màng của tuổi xuân sắc, như Aristippus đã thể hiện trong câu trả lời của ông với một người nói rằng Lais không yêu ông: 'Cũng như thịt và rượu không yêu ta vậy,' ông nói, 'nhưng ta vui vẻ tận hưởng cả hai.' Vì mục đích của đam mê là khoái lạc và hưởng thụ: nhưng tình yêu, khi đã mất đi lời hứa của tình bạn, sẽ không ở lại và tiếp tục trân trọng chỉ vì vẻ đẹp đối với thứ mang lại cho nó sự đau đớn, khi nó không nhận lại được tình bạn và đức hạnh. Bạn còn nhớ người chồng trong vở kịch nói với vợ mình: 'Nàng ghét ta sao? Ta có thể chịu đựng sự căm ghét đó rất dễ dàng, vì từ sự nhục nhã của mình, ta kiếm được tiền.' Kẻ không vì lợi lộc mà chỉ vì ham muốn xác thịt, chịu đựng một người vợ hay cáu kỉnh và không thấu hiểu, cũng chẳng yêu thật lòng hơn gã chồng này chút nào, như Philippides, nhà thơ hài kịch, đã chế giễu nhà hùng biện Stratocles: 'Ngươi khó mà hôn được nàng nếu nàng quay lưng lại với ngươi.' Tuy nhiên, nếu chúng ta phải gọi đam mê này là tình yêu, thì đó là một thứ tình yêu ẻo lả và hoang đàng, và giống như ở Cynosarges, dẫn dắt chúng ta đến khuê phòng phụ nữ: hay đúng hơn, như người ta nói có loài đại bàng núi thực thụ, mà Homer gọi là 'đại bàng đen, loài chim săn mồi,' và có những loài đại bàng giả khác, chuyên bắt cá và những loài chim lười biếng trong đầm lầy, và thường vì thiếu thức ăn mà cất tiếng kêu đói khát: thì tình yêu đích thực là tình yêu dành cho các thiếu nam, một tình yêu không 'rực cháy khát khao', như Anacreon nói về tình yêu dành cho các thiếu nữ, cũng chẳng 'sực nức mùi dầu thơm và hoạt bát', mà bạn sẽ thấy nó rõ ràng và không màu mè trong các trường phái của các triết gia, hoặc có lẽ trong các phòng tập thể dục và trường đấu vật, miệt mài và cao quý theo đuổi các thiếu nam, thúc đẩy đức hạnh ở những người xứng đáng được quan tâm: nhưng thứ tình yêu ẻo lả và chỉ biết ru rú trong nhà đó, dành trọn thời gian trong vòng tay và giường chiếu của phụ nữ, luôn theo đuổi những khoái lạc ẻo lả, bị làm cho suy nhược bởi những thú vui không nam tính, không thân thiện và thiếu đam mê, chúng ta nên lên án như Solon đã lên án nó: vì ông cấm nô lệ không được yêu các thiếu nam hay xức dầu cho họ, trong khi cho phép họ giao du với phụ nữ. Bởi tình bạn thì cao quý và tao nhã, trong khi khoái lạc thì dung tục và hèn kém. Do đó, việc nô lệ yêu thiếu nam chẳng có gì là cao quý hay tao nhã cả: vì đó chỉ đơn thuần là tình yêu của sự giao phối, giống như tình yêu dành cho phụ nữ vậy."

§ v. Protogenes định nói thêm dài dòng nữa thì Daphnæus ngắt lời và bảo: "Anh nói đúng, lạy Zeus, khi nhắc đến Solon, và chúng ta cũng có thể dùng ông ấy làm thước đo cho một người đa tình. Chẳng phải ông ấy đã định nghĩa người như vậy trong những dòng thơ: 'Chừng nào ngươi còn yêu những thiếu nam trong độ xuân thì rực rỡ vì những nụ hôn và cái ôm của họ.' Và hãy thêm vào lời Solon những dòng của Æschylus: 'Ngươi đã không khinh rẻ vinh dự của cặp đùi, ôi kẻ vô ơn sau biết bao nụ hôn của ta.' Vì một số người cười nhạo họ nếu họ bảo những người yêu nhau, giống như các tu sĩ tế lễ và các nhà tiên tri, hãy xem xét đùi và eo; nhưng tôi nghĩ đây là một lập luận mạnh mẽ ủng hộ tình yêu dành cho phụ nữ. Vì nếu sự giao hợp không tự nhiên với phái nam không làm mất đi hay làm hoen ố thiên hướng ái tình, thì rất có khả năng là tình yêu tự nhiên dành cho phụ nữ sẽ kết thúc trong tình bạn sau sự ưu ái. Vì, Protogenes, sự nhượng bộ của phái nữ cho phái nam được người xưa gọi là sự ưu ái. Pindar nói Hephæstus là con trai của Hera 'mà không cần bất kỳ sự ưu ái nào': và Sappho, khi nói với một cô gái chưa đến tuổi kết hôn, nói với nàng: 'Nàng trong mắt ta như một cô bé, còn quá non trẻ cho sự ưu ái.' Và có người hỏi Hercules: 'Ngươi có được sự ưu ái của cô gái bằng vũ lực hay bằng sự thuyết phục?' Nhưng tình yêu giữa nam với nam, dù là cưỡng bức hay tự nguyện—những kẻ bị trị một cách ẻo lả, để dùng lời của Plato, 'chịu bị đối xử như súc vật'—hoàn toàn là một sự ưu ái bẩn thỉu và xấu xa. Và vì thế tôi nghĩ Solon đã viết những dòng thơ được trích dẫn ở trên 'trong thời trai trẻ nóng nảy của mình', như cách nói của Plato; nhưng khi đã có tuổi, ông viết những dòng thơ khác: 'Giờ đây ta vui thú với Aphrodite sinh ra từ đảo Cyprus, và với Dionysus, và với các Nàng Thơ: tất cả những điều này mang lại niềm vui cho con người': như thể, sau cái nóng và cơn bão của những tình yêu thời trai trẻ, ông đã cập bến cảng yên bình của hôn nhân và triết học. Nhưng thực sự, Protogenes, nếu chúng ta nhìn vào thực tế, tình yêu dành cho thiếu nam và phụ nữ thực chất là một và giống nhau: nhưng nếu bạn muốn tranh cãi để tạo ra bất kỳ sự phân biệt nào, bạn sẽ thấy rằng thứ tình yêu thiếu nam này vượt quá mọi giới hạn, và giống như một đứa con hoang sinh sau đẻ muộn, nó tìm cách tống khứ người anh hợp pháp của mình, đó là tình yêu lâu đời hơn—tình yêu dành cho phụ nữ. Vì thực sự, người bạn ạ, chỉ mới hôm qua hoặc hôm kia thôi, kể từ khi những thanh niên cởi trần và lộ thân hình trong các phòng tập, thứ tình yêu thiếu nam này mới len lỏi vào, nhẹ nhàng xâm nhập và giành chỗ đứng, và cuối cùng trong một thời gian ngắn đã phát triển đầy đủ trong các trường đấu vật, và giờ đây đã trở nên thực sự không thể chịu đựng nổi, nó lăng mạ và chà đạp lên tình yêu hôn nhân, thứ tình yêu mang lại sự bất tử cho giống loài phàm trần của chúng ta, khi bản chất của chúng ta đã bị cái chết dập tắt, nó lại thắp sáng bằng những thế hệ mới. Và tình yêu thiếu nam này phủ nhận khoái lạc là mục đích của nó: vì nó xấu hổ và sợ hãi khi thú nhận sự thật: nhưng nó cần một cái cớ nghe có vẻ hợp lý cho những hành động tự do đối với những thiếu nam tuấn tú đang độ xuân thì: cái cớ đó là tình bạn và đức hạnh. Vì vậy, người yêu thiếu nam của bạn lăn lộn trong bụi bẩn, tắm trong nước lạnh, nhướng mày, tự nhận mình là triết gia, và sống tiết hạnh ở bên ngoài vì luật pháp: nhưng trong sự tĩnh lặng của đêm khuya

'Ngọt ngào thay trái chín khi người canh giữ đã rời đi.'

Nhưng nếu, như Protogenes nói, không có sự giao hợp xác thịt trong những sự gần gũi giữa các thiếu nam này, thì làm sao đó là Tình Yêu, nếu Aphrodite không hiện diện—vị thần mà số phận của Tình Yêu là phải trân trọng và sùng bái, và được chia sẻ sự tôn kính và quyền năng như chính nàng đã ban cho chàng? Nhưng nếu có thứ Tình Yêu nào không có Aphrodite, cũng như có sự say sưa không có rượu trong đồ uống làm từ quả sung và lúa mạch, thì việc xáo trộn nó sẽ là vô ích, không có kết quả, gây ngán ngẩm và ghê tởm."

§ vi. Khi kết thúc bài diễn thuyết này, rõ ràng Pisias đang tức giận và phẫn nộ với Daphnæus; và sau một lúc im lặng, hắn bắt đầu: "Hỡi Hercules! Thật là phù phiếm và táo tợn khi những kẻ đó dám tuyên bố rằng họ bị buộc vào phụ nữ như chó với chó cái, và trục xuất thần Tình Yêu khỏi các phòng tập và nơi công cộng, khỏi ánh sáng ban ngày và sự giao thiệp cởi mở, và chỉ giam hãm ngài trong những nhà chứa, những bùa chú và phép thuật của những phụ nữ phóng đãng: vì tôi chắc chắn rằng, đối với những người phụ nữ đức hạnh, họ không thuộc về việc yêu hay được yêu." Đến lúc này, phụ thân kể cho tôi nghe rằng người đã can thiệp, nắm lấy tay Protogenes và nói với hắn:

'Lời này của ngươi làm dậy sóng quân Argive,'

và thực sự Pisias khiến chúng ta phải đứng về phía Daphnæus bởi ngôn từ thái quá của hắn, buộc tội hôn nhân là một mối quan hệ không tình yêu, và không có sự chia sẻ trong tình bạn thiêng liêng, mặc dù chúng ta có thể thấy rằng đó là một mối quan hệ, nếu sự thuyết phục và ưu ái về tình ái thất bại, thì không thể bị kiềm chế bởi sự xấu hổ và sợ hãi như bởi dây cương và hàm thiếc." Ngay lập tức Pisias nói: "Tôi chẳng quan tâm mấy đến lý lẽ của hắn; nhưng tôi thấy Daphnæus đang ở trong tình trạng giống như đồng thau: vì, cũng như nó không bị tác động bởi lửa nhiều bằng chính miếng đồng nóng chảy hòa vào nó, hắn cũng không bị vẻ đẹp của Lysandra quyến rũ nhiều bằng việc giao du với một người là nạn nhân của thứ tình cảm nhẹ nhàng này; và rõ ràng nếu hắn không tìm đến chúng ta, hắn sẽ sớm tan chảy hoàn toàn trong ngọn lửa. Nhưng tôi thấy, điều mà Anthemion rất muốn, là tôi đang làm phiền Tòa, nên tôi dừng lại." Anthemion nói: "Anh làm chúng tôi vui đấy: nhưng lẽ ra ngay từ đầu anh nên nói vào trọng tâm."

§ vii. Pisias tiếp tục: "Vậy thì tôi nói thế này, và xin tuyên bố một cách táo bạo, chừng nào còn liên quan đến tôi, hãy để mỗi người phụ nữ đều có một người tình; nhưng chúng ta nên đề phòng việc trao của cải của Ismenodora cho Baccho, kẻo nếu chúng ta cuốn hắn vào sự vĩ đại và lộng lẫy đó, chúng ta vô tình đánh mất hắn trong đó, giống như thiếc bị lẫn trong đồng. Vì nếu chàng trai trẻ kết hôn với một người phụ nữ hoàn toàn bình thường và tầm thường, thì khó mà biết được liệu chàng có giữ được thế thượng phong hay không, giống như rượu pha với nước; và Ismenodora dường như đã được định sẵn cho sự thống trị và quyền lực; nếu không, bà đã chẳng từ chối những người cầu hôn lẫy lừng và giàu có như vậy để theo đuổi một chàng trai vừa mới trưởng thành, và gần như vẫn cần một gia sư. Và vì vậy, những người có lý trí thường tỉa bớt sự giàu có quá mức của vợ mình, như thể nó có đôi cánh cần phải cắt bỏ; vì chính sự giàu có này gieo rắc vào họ sự xa hoa, thất thường và phù phiếm, khiến họ thường tự cao tự đại và bay xa hoàn toàn: nhưng nếu họ ở lại, thì thà bị trói bằng những xiềng xích vàng, như ở Ethiopia, còn hơn là bị ràng buộc vào sự giàu có của một người phụ nữ."

§ viii. Lúc này Protogenes chen vào: "Bạn không nói gì về rủi ro chúng ta gặp phải khi đảo ngược một cách không đúng lúc và nực cười lời khuyên nổi tiếng của Hesiod:

'Nếu ngươi muốn một cuộc hôn nhân hợp thời,

Hãy để tuổi chú rể tầm ba mươi,

Cô dâu đang ở năm thứ năm của tuổi nữ nhi:'

nếu chúng ta cưới một chàng trai chưa đủ tuổi kết hôn cho một người phụ nữ lớn hơn anh ta nhiều tuổi, như cách người ta ép chín quả chà là và quả sung vậy. Bạn sẽ nói nàng yêu anh ta tha thiết: vậy thì ai ngăn cản nàng đứng dưới cửa sổ nhà anh ta, hát khúc ca ái tình, đặt vòng hoa lên những bức tượng của anh ta, và đấu vật, quyền anh với những đối thủ trong tình cảm của anh ta? Vì tất cả những điều này là những gì người đang yêu thường làm. Và hãy để nàng hạ thấp đôi lông mày, từ bỏ dáng vẻ của một cô nàng đỏng đảnh, và mang dáng vẻ của những kẻ đang yêu sâu đậm. Nhưng nếu nàng khiêm tốn và đức hạnh, hãy để nàng ở nhà một cách đoan trang và đợi chờ những người tình và kẻ ái mộ ở đó; vì bất kỳ người đàn ông có lý trí nào cũng sẽ ghê tởm và chạy trốn khỏi một người phụ nữ chủ động trong tình yêu, huống chi là anh ta lại muốn cưới nàng sau một cuộc theo đuổi trơ trẽn như vậy."

§ ix. Khi Protogenes nói xong, phụ thân tôi nói: "Anthemion, con có thấy họ buộc chúng ta phải can thiệp lần nữa không, những người không có ý kiến gì khi nhảy trong đoàn tùy tùng của Tình Yêu hôn nhân?" Anthemion nói: "Con thấy, nhưng xin hãy bảo vệ Tình Yêu một cách dài dòng, vì cha đang ở phe của ngài, và hơn nữa hãy đến giải cứu cho sự giàu có, thứ mà Pisias cố gắng dùng để hù dọa chúng ta." Ngay lập tức phụ thân tôi bắt đầu: "Trên đời này cái gì mà không bị mang ra buộc tội phụ nữ, nếu chúng ta phải từ chối Ismenodora vì bà ấy đang yêu và có tiền? Giả sử bà ấy yêu quyền lực và giàu có? Vậy thì sao, nếu bà ấy trẻ và xinh đẹp? Và nếu bà ấy hơi tự hào về ánh hào quang của dòng tộc mình thì sao? Chẳng phải những người phụ nữ đức hạnh thường có chút tính cách gắt gỏng, khó chịu đến mức không thể chịu đựng nổi sao? Chẳng phải đôi khi họ bị gọi là cay nghiệt và đanh đá nhờ chính đức hạnh của mình sao? Vậy tốt nhất là cưới một cô nàng Abrotonus nào đó người Thrace, hoặc một Bacchis người Milesia ở ngoài phố, và niêm phong giao kèo bằng món quà là một nắm quả hạch chăng? Nhưng chúng ta đã biết ngay cả những người như vậy cũng biến thành những bạo chúa không thể chịu nổi, những cô nàng thổi sáo và vũ công ballet người Syria, như Aristonica, và Œnanthe với chiếc trống lục lạc của mình, và Agathoclea, những kẻ đã ngự trị trên vương miện của các vị vua. Tại sao Semiramis người Syria chỉ là người hầu và tì thiếp của một trong những nô lệ của vua Ninus, cho đến khi Ninus, vị vua vĩ đại, nhìn thấy và đem lòng yêu bà, bà đã chiếm được quyền lực lớn đến mức coi thường ông ta đến nỗi bà xin phép được ngồi trên ngai vàng một ngày, đội vương miện hoàng gia trên đầu, và giải quyết các công việc quốc gia. Và Ninus đã đồng ý cho phép bà, và ra lệnh cho tất cả thần dân phải vâng lời bà như chính mình, ban đầu bà đưa ra một vài mệnh lệnh rất chừng mực để thử lòng lính canh; nhưng khi thấy họ vâng lời không chút do dự, bà ra lệnh cho họ bắt giữ Ninus, xiềng xích ông, và cuối cùng xử tử ông; và mọi mệnh lệnh của bà đều được tuân theo, bà đã cai trị châu Á trong một thời gian dài với vinh quang rực rỡ. Và chẳng phải Belestiche cũng là một phụ nữ ngoại quốc ngoài đường phố sao, mặc dù tại Alexandria bà có những đền thờ và miếu mạo, với dòng chữ khắc là Aphrodite Belestiche, điều mà bà có được nhờ tình yêu của nhà vua? Và người có đền thờ và nghi lễ chung với Eros ngay tại thị trấn này, và tại Delphi đứng bằng vàng giữa các vị vua và hoàng hậu, bà đã nhận được những người tình bằng của hồi môn gì? Nhưng cũng giống như những người tình của Semiramis, Belestiche và Phryne, đã trở thành con mồi của họ một cách vô thức vì sự yếu đuối và ẻo lả của chính họ, thì ngược lại, những người đàn ông nghèo khổ và vô danh, sau khi kết giao với những phụ nữ giàu có và quyền quý, đã không vì thế mà bị hư hỏng hay đánh mất cá tính của mình, mà đã sống với vợ mình trên tinh thần tử tế, nhưng vẫn giữ vững vị thế người chủ gia đình. Nhưng kẻ nào hạ thấp vợ mình và làm cho nàng trở nên nhỏ bé, giống như kẻ thắt chặt chiếc nhẫn trên ngón tay quá nhỏ vì sợ nó tuột mất, thì giống như những kẻ cắt đuôi ngựa của mình rồi dẫn chúng đến sông hoặc ao để uống nước, khi người ta nói rằng vì buồn bã nhận ra sự mất mát vẻ đẹp, những con ngựa này mất đi lòng tự trọng và để cho lừa giao phối. Chọn vợ vì sự giàu có hơn là vì sự xuất sắc hoặc dòng dõi là điều đáng xấu hổ và hèn hạ; nhưng từ chối sự giàu có khi nó đi kèm với sự xuất sắc và dòng dõi lại là điều ngu ngốc. Antigonus quả thực đã viết cho viên sĩ quan của mình, người đã đóng quân ở Munychia, hãy làm cho không chỉ chiếc vòng cổ chắc chắn mà cả con chó phải gầy đi, để ông có thể làm suy yếu sức mạnh của người Athens; nhưng người chồng của một phụ nữ giàu có hoặc xinh đẹp thì không nên làm cho vợ mình trở nên nghèo nàn hoặc xấu xí, mà bằng sự tự chủ và lý trí của mình, và bằng việc không thể hiện sự ngưỡng mộ đối với nàng một cách quá mức thái quá, hãy thể hiện mình là người ngang hàng chứ không phải là nô lệ của nàng, và (để mượn một minh họa từ chiếc cân) thêm vào tính cách của mình đúng trọng lượng vừa đủ để vượt qua nàng, nhưng chỉ một chút thôi. Hơn nữa, cả Ismenodora và Baccho đều ở độ tuổi thích hợp để kết hôn và sinh con; Ismenodora, tôi nghe nói, vẫn còn đang độ xuân sắc, và" (đến đây phụ thân tôi mỉm cười tinh quái với Pisias) "bà ấy chắc chắn không già hơn những người tình của chàng một chút nào, và không có sợi tóc bạc nào, như một số kẻ đang giao du với Baccho." Và nếu sự kết hợp của họ là hợp thời, ai biết được rằng bà ấy có thể là một người vợ tốt hơn cho chàng so với bất kỳ thiếu nữ nào? Vì các cặp đôi trẻ không hòa hợp và trộn lẫn tốt với nhau, và mất nhiều thời gian và không phải là một quá trình dễ dàng để họ rũ bỏ lòng kiêu hãnh và tinh thần của mình, và lúc đầu thường có rất nhiều sóng gió và họ không kéo được cùng một hướng, và điều này thường xảy ra nhất khi có tình yêu từ cả hai phía, và, giống như một cơn bão đánh đắm con tàu nếu không có hoa tiêu trên tàu, hôn nhân của họ là rắc rối và hỗn loạn, không ai biết cách cai trị hay nhường nhịn cho đúng. Và nếu đứa bé dưới sự chăm sóc của vú nuôi, cậu bé dưới sự dạy bảo của thầy giáo, chàng trai trẻ dưới sự dạy bảo của thầy dạy thể dục, thanh niên dưới sự dìu dắt của người yêu, người đàn ông trưởng thành dưới sự quản lý của luật pháp và quan tòa, và không ai tự làm chủ được mình và thoát khỏi sự vâng lời người khác, thì có gì ngạc nhiên nếu một người phụ nữ khôn ngoan lớn tuổi hơn chồng mình sẽ điều hành cuộc sống của một người trẻ tuổi tốt hơn, vì bà hữu ích với anh ta nhờ trí tuệ vượt trội, và được anh ta chấp nhận vì sự ngọt ngào và dịu dàng? Và để tóm tắt toàn bộ vấn đề," người nói, "chúng ta, người Bœotia, nên tôn kính Hercules, và vì thế không tìm thấy lỗi trong bất kỳ sự chênh lệch tuổi tác nào trong hôn nhân, vì thấy rằng chính ngài đã gả vợ mình là Megara cho Iolaus, mặc dù chàng mới mười sáu tuổi còn nàng đã ba mươi ba."

§ x. Khi cuộc trò chuyện đang diễn ra, phụ thân tôi kể rằng một người bạn của Pisias phi ngựa tới từ thị trấn để báo cáo một hành động táo bạo đáng kinh ngạc. Có vẻ như Ismenodora, nghĩ rằng Baccho không có ác cảm cá nhân với cuộc hôn nhân, mà chỉ sợ hãi những người bạn cố gắng thuyết phục chàng từ bỏ nó, đã quyết định rằng bà sẽ không để chàng trai trẻ tuột khỏi tay mình. Vì vậy, bà sai người gọi những người bạn nam thân thiết và tích cực nhất, cùng một vài người bạn nữ thân tín, và hướng dẫn họ về vai trò họ nên đóng, và chờ đợi giờ mà Baccho thường xuyên đi ngang qua nhà bà trên đường đến trường đấu vật. Và khi chàng đi ngang qua trong dịp này cùng với hai hoặc ba người bạn đồng hành, đã xức dầu để tập luyện, Ismenodora gặp chàng ở cửa và chỉ chạm nhẹ vào áo choàng của chàng, và bạn bè của bà cùng ùa ra và bắt giữ chàng trai xinh đẹp khi chàng còn đang mặc áo choàng và áo lót, vội vã đưa chàng vào nhà và khóa cửa ngay lập tức. Và những người phụ nữ bên trong ngay lập tức cởi bỏ áo choàng của chàng và mặc cho chàng một chiếc áo cưới; và những người hầu chạy khắp thị trấn và đặt những vòng hoa ô liu và vòng nguyệt quế tại cửa nhà Baccho cũng như nhà Ismenodora, và một cô nàng thổi sáo đi dọc con phố chơi và hát bài ca đám cưới. Và một số cư dân của Thespiæ và những người lạ cười khúc khích, những người khác phẫn nộ và cố gắng buộc các giám thị của phòng tập thể dục phải can thiệp vào vấn đề này, vì họ có quyền lực rất lớn ở Thespiæ đối với các thanh niên, và rất chú ý đến hành động của họ. Và giờ đây không còn ai nói về các môn thể thao nữa, mà mọi người đều rời nhà hát đến khu vực gần nhà Ismenodora, và đứng đó thành từng nhóm trò chuyện và tranh luận về những gì đã xảy ra.

§ xi. Khi người bạn của Pisias đến như một sĩ quan tham mưu trong chiến tranh, "đẫm máu vì thúc ngựa, đỏ mặt vì vội vã," để báo cáo tin tức rằng Ismenodora đã bắt giữ Baccho, phụ thân tôi kể rằng Zeuxippus mỉm cười, và là một người rất yêu thích Euripides, ông lặp lại dòng thơ,

"Quý bà, dù giàu có, nàng vẫn mang cảm xúc của giới mình."

Nhưng Pisias nhảy dựng lên và hét lớn: "Hỡi các vị thần, kết cục của sự phóng đãng như thế này, thứ sẽ lật đổ thị trấn của chúng ta, sẽ là gì? Chúng ta đang nhanh chóng hướng tới sự vô luật pháp vì sự độc lập của mình. Và có lẽ thật nực cười khi phẫn nộ về luật pháp và công lý, khi chính tự nhiên bị chà đạp bởi việc bị phụ nữ khuất phục như vậy? Lemnos đã bao giờ thấy điều tương tự chưa? Hãy đi thôi," hắn tiếp tục, "hãy đi và trao lại phòng tập thể dục và hội trường cho phụ nữ, nếu những người thị trấn đã mất hết nhuệ khí." Pisias sau đó rời khỏi công ty, và Protogenes đi cùng hắn, một phần cảm thông với sự phẫn nộ của hắn, nhưng vẫn cố gắng làm dịu hắn. Và Anthemion nói: "'Đó là một hành động táo bạo và chắc chắn có chút mùi vị của Lemnos—tôi thừa nhận điều đó bây giờ khi chúng ta chỉ còn một mình—Ismenodora này chắc phải yêu mãnh liệt lắm." Ngay lúc này, Soclarus nói, với một nụ cười tinh quái: "Vậy anh không nghĩ rằng vụ bắt cóc và giam giữ này là một cái cớ và âm mưu của một chàng trai trẻ khôn ngoan để thoát khỏi nanh vuốt của những kẻ ái mộ mình, và tự nguyện bay vào vòng tay của một góa phụ giàu có và xinh đẹp sao?" "Xin đừng nói thế, Soclarus," Anthemion nói, "xin đừng nuôi dưỡng bất kỳ nghi ngờ nào như vậy về Baccho, vì ngay cả khi chàng không có bản tính đơn giản và ngây thơ nhất, chàng cũng sẽ không giấu giếm vấn đề này với tôi, người mà chàng tiết lộ tất cả bí mật, đặc biệt là khi chàng biết rằng tôi luôn rất lo lắng chàng nên kết hôn với Ismenodora. Nhưng như Heraclitus nói rất đúng, Kiểm soát tình yêu khó hơn kiểm soát sự giận dữ; vì bất cứ điều gì tình yêu thích, nó sẽ mua ngay cả bằng cái giá của mạng sống, tiền bạc và danh tiếng. Ai sống một cuộc đời yên tĩnh hơn trong thị trấn của chúng ta ngoài Ismenodora? Khi nào thì có tin đồn xấu nào gắn liền với bà ấy? Khi nào thì hơi thở của sự nghi ngờ làm hoen ố ngôi nhà của bà ấy? Một nguồn cảm hứng thiêng liêng nào đó, vượt xa tính toán của con người, dường như đã chiếm hữu bà ấy lúc này."

§ xii. Sau đó Pemptides cười và nói: "Tất nhiên bạn biết rằng có một căn bệnh nhất định của cơ thể được gọi là căn bệnh thiêng liêng. Do đó, không có gì ngạc nhiên nếu một số người gọi niềm đam mê lớn nhất và điên cuồng nhất của tâm hồn là thiêng liêng và thần thánh. Tuy nhiên, như ở Ai Cập, tôi đã từng thấy hai người hàng xóm tranh cãi khi một con rắn bò qua họ trên đường, cả hai đều gọi đó là một điềm lành, nhưng mỗi người lại đòi phước lành đó là của riêng mình; vì vậy, khi thấy gần đây một số người trong các bạn kéo Tình Yêu vào phòng nam, trong khi những người khác lại giới hạn nó ở phía phòng phụ nữ, trong khi tất cả các bạn coi đó là một phước lành thần thánh và tuyệt vời, tôi không ngạc nhiên, vì đó là một niềm đam mê có quyền lực và danh dự như vậy, rằng những người lẽ ra phải trục xuất nó khỏi mọi nơi và cắt cánh nó lại tự mình làm tăng ảnh hưởng và quyền lực của nó. Và cho đến nay tôi vẫn im lặng, vì tôi thấy rằng cuộc thảo luận xoay quanh lợi ích cá nhân hơn là công cộng, nhưng giờ đây khi chúng ta đã thoát khỏi Pisias, tôi rất muốn nghe từ các bạn xem những người đầu tiên gọi Tình Yêu là một vị thần đã nhắm vào điều gì."

§ xiii. Ngay khi Pemptides vừa dứt lời, và phụ thân chúng ta định trả lời câu hỏi của ông, một sứ giả khác từ thị trấn tới, do Ismenodora gửi đến để triệu tập Anthemion, vì sự ồn ào đã gia tăng, và có sự khác biệt về ý kiến giữa các giám thị của phòng tập thể dục, một bên cho rằng họ nên yêu cầu giải thoát cho Baccho, bên kia cho rằng họ không nên can thiệp. Anthemion đứng dậy ngay lập tức và rời đi. Và phụ thân chúng ta, hướng tới Pemptides đặc biệt, nói: "Bạn có vẻ với tôi, Pemptides thân mến, là đang xử lý một vấn đề lớn và táo bạo, hay đúng hơn là đang thảo luận về những điều không nên thảo luận, khi đòi hỏi một lý do trong mỗi trường hợp cho ý kiến của chúng ta về các vị thần. Niềm tin cổ xưa và cha truyền con nối của chúng ta là đủ rồi, một lập luận tốt hơn mà chúng ta không thể thốt ra hoặc tìm thấy,

'Ngay cả khi trí tuệ cư ngụ trong bộ não chúng ta;'

nhưng nếu nền tảng và cơ sở chung này của mọi sự sùng đạo bị xáo trộn, và sự ổn định cũng như những ý tưởng lâu đời của nó bị lung lay, nó sẽ trở nên suy yếu và bị mọi người nghi ngờ. Tất nhiên bạn đã nghe nói về việc Euripides gặp rắc rối như thế nào khi ông viết ở phần đầu vở 'Melanippe' của mình,

'Zeus, dù ngài là ai, tôi không biết Ngoại trừ qua lời đồn đại,'

nhưng nếu ông ấy thay đổi dòng mở đầu, ông ấy tin tưởng, có vẻ như, rằng vở kịch của mình sẽ được công chúng đón nhận nồng nhiệt, vì vậy ông ấy đã sửa nó thành

'Zeus thần thánh, như ngài thực sự được gọi.'

Và có sự khác biệt nào giữa việc đặt câu hỏi về ý kiến đã nhận được về Zeus hay Athene, và ý kiến đó về Tình Yêu? Vì đây không phải là lần đầu tiên Tình Yêu yêu cầu một bàn thờ và lễ vật, cũng không phải là một vị thần xa lạ được giới thiệu bởi mê tín dị đoan nước ngoài, như Attis hay Adonis nào đó, bị lén lút tuồn vào bởi những kẻ lưỡng tính và phụ nữ, và bí mật nhận được những danh dự không phải của mình, để tránh bị cáo buộc giữa các vị thần vì đã đến giữa họ dưới những tiền đề giả tạo. Và khi, bạn của tôi, bạn nghe những lời của Empedocles,

'Tình bạn cũng ở đó, cùng chiều dài và chiều rộng, Nhưng chỉ với con mắt của tâm trí bạn mới có thể nhìn thấy nó, Cho đến khi với tầm nhìn đó tâm hồn của bạn bị cuốn hút,'

bạn phải cho rằng chúng đề cập đến Tình Yêu. Vì vị thần này vô hình, nhưng phải được chúng ta ca tụng như một trong những vị thần lâu đời nhất. Và nếu bạn đòi hỏi bằng chứng về từng vị thần, đặt bàn tay báng bổ lên mọi ngôi đền, và mang sự nghi ngờ uyên bác đến mọi bàn thờ, bạn sẽ soi xét và tò mò vào mọi thứ. Nhưng chúng ta không cần đi xa để tìm gia phả của Tình Yêu.

'Bạn có thấy Aphrodite là một nữ thần vĩ đại như thế nào không? Chính nàng là người đã ban cho chúng ta và tạo ra Tình Yêu, Từ đó đến tất cả những gì sống trên trái đất.'

Và vì vậy Empedocles gọi Aphrodite là người ban sự sống, và Sophocles gọi nàng là người ban quả ngọt, cả hai đều là những biệt danh rất phù hợp. Và mặc dù hành động tạo hóa tuyệt vời thuộc về Aphrodite, và Tình Yêu chỉ hiện diện trong đó như một cấp dưới, nhưng nếu thiếu ngài, toàn bộ sự việc trở nên không đáng mong đợi, thấp hèn và tẻ nhạt. Vì một cuộc giao hợp không tình yêu chỉ mang lại sự chán chường, như sự thỏa mãn của cơn đói và cơn khát, và không có gì cao quý xuất phát từ đó, trong khi nhờ Tình Yêu, Aphrodite loại bỏ yếu tố gây ngán trong khoái lạc, và tạo ra tình bạn hài hòa. Và như vậy Parmenides tuyên bố Tình Yêu là sự sáng tạo lâu đời nhất của Aphrodite, viết trong Cosmogony của mình,

'Trong tất cả các vị thần, Tình Yêu là kẻ đầu tiên nàng tạo ra.'

Nhưng Hesiod, tự nhiên hơn theo ý kiến của tôi, coi Tình Yêu là cổ xưa nhất trong tất cả, để mọi thứ đều có nguồn gốc từ ngài. Nếu chúng ta tước bỏ những danh dự cổ xưa của Tình Yêu, thì những danh dự của Aphrodite cũng sẽ mất đi. Vì chúng ta không thể lập luận rằng, trong khi một số người chửi bới Tình Yêu, tất cả đều tha cho Aphrodite, vì trên cùng một sân khấu chúng ta nghe nói về Tình Yêu,

'Tình yêu là một thứ nhàn rỗi và dành cho kẻ nhàn rỗi:'

và một lần nữa về Aphrodite,

'Cypris, các chàng trai ơi, không phải là cái tên duy nhất của nàng, Vì nàng có nhiều tên. Nàng là địa ngục, Một quyền lực không hối tiếc, vâng, một sự điên rồ cuồng loạn.'

Cũng như trong trường hợp các vị thần khác, hầu như không có vị thần nào không bị chửi bới, hoặc thoát khỏi sự thô tục của sự thiếu hiểu biết. Hãy nhìn, ví dụ, Ares, người có thể được coi là đối trọng của Tình Yêu, những danh dự mà ngài đã nhận được từ con người, và một lần nữa là những sự lăng mạ, như

'Ares mù lòa, hỡi các phụ nữ, chẳng có mắt, Và với cái mõm lợn, ngài nhổ lên tất cả những điều tốt đẹp.'

Và Homer gọi ngài là 'đẫm máu' và 'hay thay đổi'. Và Chrysippus đưa ra một cáo buộc nặng nề chống lại ngài, khi định nghĩa tên của ngài có nghĩa là kẻ hủy diệt, từ đó tạo cơ hội cho những người nghĩ rằng Ares chỉ là bản năng chiến đấu, tranh cãi và gây gổ giữa nhân loại. Những người khác lại sẽ nói với chúng ta rằng Aphrodite chỉ đơn giản là ham muốn, và Hermes là tài hùng biện, và các Nàng Thơ là nghệ thuật và khoa học, và Athene là trí tuệ. Bạn thấy đấy, một vực thẳm của sự báng bổ mở ra trước mắt chúng ta, nếu chúng ta mô tả mỗi vị thần chỉ là một niềm đam mê, một quyền lực, hay một đức hạnh!"

§ xiv. "Tôi thấy điều đó," Pemptides nói, "và thật báng bổ khi biến các vị thần thành những đam mê, hoặc làm điều ngược lại, biến những đam mê thành các vị thần." "Vậy thì sao?" phụ thân tôi nói, "bạn coi Ares là một vị thần, hay chỉ là một niềm đam mê của con người?" Và Pemptides, trả lời rằng ông coi Ares là vị thần của yếu tố đam mê và nam tính trong nhân loại, "Vậy," phụ thân tôi hét lên, "những bản năng đam mê, hiếu chiến và đối kháng trong con người sẽ có một vị thần, nhưng bản năng yêu thương, xã hội và hòa đồng lại không có ai sao? Sẽ là Ares, dưới các tên gọi Enyalius và Stratius, chủ trì vũ khí, chiến tranh, các cuộc bao vây và cướp phá các thành phố, và sẽ không có vị thần nào chứng kiến và chủ trì, chỉ đạo và hướng dẫn, tình cảm hôn nhân, tình bạn của sự liên minh và hiệp thông gần gũi nhất sao? Tại sao ngay cả những người săn linh dương, thỏ rừng và hươu nai đều có một vị thần rừng, kẻ lắng nghe và gọi họ, vì đối với Aristæus, họ dâng lời thề nguyện khi họ bẫy sói và gấu trong các hố sập và bẫy,

'Vì Aristæus là người đầu tiên đặt bẫy cho động vật.'

Và Hercules đã cầu khẩn một vị thần khác, khi ngài định bắn con chim, như dòng thơ của Æschylus cho thấy,

'Apollo thợ săn, hãy làm cho mũi tên của ta bay thẳng!'

Và sẽ không có vị thần hay thiên tài tốt lành nào hỗ trợ và làm cho người săn đuổi cuộc săn đuổi tốt nhất trong tất cả, cuộc săn đuổi tình bạn trở nên thịnh vượng sao? Vì cá nhân tôi, Daphnæus thân mến, không thể coi con người là một loài thực vật kém đẹp hay quan trọng hơn cây sồi, hay cây ô liu thiêng liêng, hay cây nho mà Homer tôn vinh, khi thấy con người cũng có sự tăng trưởng và độ xuân sắc rực rỡ của cả tâm hồn và cơ thể."

§ xv. Sau đó Daphnæus nói, "Nhân danh các vị thần, ai nghĩ khác chứ?" "Chắc chắn là tất cả những ai nghĩ rằng các vị thần chỉ quan tâm đến việc cày cấy, trồng trọt và gieo hạt," phụ thân tôi trả lời. "Họ chẳng có các Nữ thần sông ngòi đi theo, được gọi là Dryads, 'những người có tuổi thọ ngang với những cái cây mà họ sống trong đó: và Dionysus kẻ ban niềm vui, chẳng phải ngài làm tăng sản lượng của cây cối, vẻ lộng lẫy thiêng liêng của mùa Thu,' như Pindar nói? Và nếu họ quan tâm đến tất cả những điều này, thì chẳng có vị thần hay thiên tài nào quan tâm đến sự nuôi dưỡng và lớn lên của các thiếu nam và thanh niên trong tất cả vẻ đẹp rực rỡ của họ sao? Chẳng có ai quan tâm đến việc người đàn ông đang lớn có thể thẳng thắn và đức hạnh, và sự cao quý trong bản chất của anh ta có thể không bị uốn nắn và tha hóa, do thiếu người bảo vệ hoặc do sự đồi bại của những người mà anh ta giao du sao? Nói như vậy chẳng phải là quái dị và vô ơn sao, khi thấy chúng ta tận hưởng ân huệ thiêng liêng, thứ được ban phát cho chúng ta một cách phong phú, và không bao giờ bỏ rơi chúng ta trong những lúc gian nguy? Và tuy nhiên, một số trong những lúc gian nguy này lại cần thiết hơn là đẹp đẽ. Ví dụ, sự ra đời của chúng ta, bất chấp những hoàn cảnh khó chịu đi kèm, được chứng kiến bởi Ilithyia và Artemis thiêng liêng: và thà không được sinh ra còn hơn là trở nên xấu xa do thiếu một người bảo vệ và dẫn dắt tốt. Hơn nữa, khi đau ốm, vị thần chủ trì tỉnh đó không bỏ rơi chúng ta, thậm chí khi chết cũng vậy: vì ngay cả khi đó cũng có một người dẫn đường và chỉ dẫn cho người đã khuất, để đặt họ vào giấc ngủ, và đưa linh hồn họ đến Hades, như nhà thơ nói,

'Đêm không sinh ra ta để làm chúa tể của đàn lyre, Cũng không phải để làm nhà tiên tri, hay người chữa bệnh, Mà để dẫn dắt linh hồn của những người đã khuất.'

Và tuy nhiên, những nhiệm vụ này liên quan đến nhiều điều khó chịu, trong khi chúng ta không thể kể tên một công việc thiêng liêng nào, hay bất kỳ cuộc đấu tranh hay tranh tài nào phù hợp hơn cho một vị thần để tham dự và làm trọng tài, hơn là sự hướng dẫn của những người trẻ và đẹp trong việc theo đuổi các cuộc tình của họ. Vì ở đây không có gì mang tính chất khó chịu, không có bất kỳ sự cưỡng ép nào, mà là sự thuyết phục và ân sủng, thực sự làm cho sự vất vả trở nên ngọt ngào và sự lao động trở nên thú vị, dẫn dắt con đường đến đức hạnh và tình bạn, và không đạt được mục tiêu mong muốn đó nếu không có vị thần, vì họ có người dẫn dắt và chúa tể không phải là vị thần nào khác ngoài Tình Yêu, người bạn đồng hành của các Nàng Thơ và các Nữ thần Sủng ái và Aphrodite. Vì Tình Yêu 'gieo vào trái tim con người mùa màng ngọt ngào của ham muốn,' để mượn ngôn ngữ của Melanippides, trộn lẫn những điều ngọt ngào và đẹp đẽ nhất với nhau. Nhưng có lẽ bạn có ý kiến khác, Zeuxippus."

§ xvi. "Không phải tôi, lạy Zeus," Zeuxippus trả lời. "Có một ý kiến khác sẽ thật nực cười." "Vậy," phụ thân tôi tiếp tục, "chẳng phải cũng nực cười sao, nếu có bốn loại tình bạn, vì người xưa đã phân biệt như vậy, tự nhiên là đầu tiên, thứ hai là tình bạn với người thân, thứ ba là tình bạn với bạn đồng hành, thứ tư là tình bạn của tình yêu, và mỗi người trong ba loại đầu tiên đều có một vị thần làm người bảo trợ, hoặc là thần tình bạn, hoặc thần hiếu khách, hoặc thần gia đình, hoặc thần chủng tộc, trong khi chỉ riêng tình bạn của tình yêu, như một thứ gì đó hoàn toàn không thiêng liêng, bị bỏ lại mà không có vị thần bảo trợ nào, và điều đó, hơn nữa, khi nó cần sự chỉ đạo chú ý nhất?" "Đúng là," Zeuxippus nói, "rất nực cười." Phụ thân tôi tiếp tục, "Ngôn ngữ của Plato rất gợi mở ở đây, để tạo ra một sự lạc đề nhỏ. Một loại điên rồ (ông nói) được truyền đến linh hồn từ cơ thể thông qua một số tính khí hoặc hỗn hợp xấu, hoặc thông qua sự phổ biến của một số tinh linh độc hại, và rất khắc nghiệt, khó chữa và tai hại. Một loại điên rồ khác không phải không được truyền cảm hứng hoặc từ bên trong, mà là một sự thổi vào từ bên ngoài, một sự sai lệch khỏi lý trí tỉnh táo, bắt nguồn và được thúc đẩy bởi một quyền lực cao hơn, đặc điểm thông thường của nó được gọi là sự nhiệt tình. Vì, như người đầy hơi thở được gọi là ἔμτνοος, và như người đầy cảm giác được gọi là ἔμφρων, vì vậy tên gọi sự nhiệt tình được đặt cho sự xáo trộn của linh hồn do một số tác động thiêng liêng gây ra. Do đó có sự nhiệt tình tiên tri xuất phát từ Apollo, và sự nhiệt tình Bacchic đến từ Dionysus, điều mà Sophocles ám chỉ khi ông nói, 'Nhảy múa với Corybantes;' vì các nghi lễ của Cybele và Pan có mối quan hệ lớn với các cuộc cuồng hoan của Bacchus. Và sự điên rồ thứ ba xuất phát từ các Nàng Thơ, và chiếm hữu một tâm hồn dễ bị tác động và thuần khiết, và khuấy động thơ ca và âm nhạc trong một người. Về sự điên rồ võ thuật và chiến tranh, người ta biết rõ nó xuất phát từ vị thần nào, đó là Ares, 'thắp lên cuộc chiến đẫm lệ, chấm dứt điệu nhảy và bài hát, và kích động cuộc xung đột dân sự.' Còn lại, Daphnæus, một loại điên rồ nữa trong con người, không mơ hồ cũng không yên tĩnh, về điều đó tôi muốn hỏi Pemptides ở đây,

'Vị thần nào đã lắc chiếc gậy thyrsus màu mỡ?'

Tôi muốn nói đến cơn cuồng yêu dành cho các thiếu nam khiêm tốn và phụ nữ đức hạnh, thứ đam mê sắc bén và dữ dội nhất trong tất cả. Vì bạn chưa quan sát thấy người lính, khi trút bỏ vũ khí, chấm dứt sự cuồng nộ chiến tranh của mình, như nhà thơ nói,

'Sau đó các tùy tùng vui vẻ trút bỏ áo giáp cho anh ta,'

và ngồi xuống làm khán giả hòa bình của những người khác? Các điệu nhảy Bacchic và Corybantic cũng có thể được điều chỉnh và dập tắt, bằng cách thay đổi nhịp điệu từ trochaic và thang âm từ Phrygian. Tương tự như vậy, nữ tu sĩ Pythian, khi xuống khỏi chiếc giá ba chân của mình, cũng giữ linh hồn mình trong hòa bình. Trong khi cơn cuồng yêu, khi đã thực sự chiếm hữu một người và làm anh ta bốc cháy, không thể được xoa dịu bởi bất kỳ Nàng Thơ nào, bất kỳ bùa chú hay phép thuật nào, bất kỳ sự thay đổi địa điểm nào; nhưng hiện diện họ đốt cháy, vắng mặt họ khao khát, ban ngày họ theo đuổi tình yêu của mình, ban đêm họ hát serenades cho họ, tỉnh táo họ gọi tên họ, và say sưa họ hát về họ. Và người nói rằng những tưởng tượng thơ ca, do tính sống động của chúng, là những giấc mơ của những người đang thức, sẽ nói chính xác hơn về những tưởng tượng của những người yêu nhau, những người, như thể tình yêu của họ đang hiện diện, trò chuyện với họ, chào đón họ, quở trách họ. Vì thị giác dường như vẽ tất cả các tưởng tượng khác trên nền ướt, vì chúng sớm phai nhạt và rút lui khỏi trí nhớ, nhưng hình ảnh của những người yêu nhau, được vẽ bởi trí tưởng tượng như trên gạch nung, để lại những ấn tượng trong trí nhớ, chuyển động, sống động, nói năng, và tồn tại vĩnh viễn mãi mãi. Roman Cato, thực vậy, đã nói rằng linh hồn của người yêu cư ngụ trong linh hồn của người được yêu, và tôi muốn mở rộng nhận xét đó đến ngoại hình, tính cách, cuộc sống và hành động, được thực hiện bởi đó anh ta thực hiện một hành trình dài trong một thời gian ngắn, như những người Cynics nói rằng họ đã tìm thấy một lối tắt và, như thể, cuộc hành quân cưỡng bức đến đức hạnh, vì cũng có một lối tắt đến tình bạn và tình yêu khi vị thần ủng hộ. Tóm lại, sự nhiệt tình của những người yêu nhau không phải là một điều không được truyền cảm hứng, và vị thần hướng dẫn và cai quản nó không ai khác chính là vị thần mà chúng ta đang giữ lễ hội và đang tế lễ. Tuy nhiên, vì chúng ta đánh giá một vị thần chủ yếu từ quyền lực và sự hữu ích của ngài (vì trong số các lợi thế của con người, chúng ta tính và gọi hai điều này là thiêng liêng nhất, quyền thống trị và đức hạnh), đã đến lúc phải xem xét, trước khi chúng ta tiếp tục, liệu Tình Yêu có nhường bước cho bất kỳ vị thần nào về quyền lực hay không. Chắc chắn, như Sophocles nói, 'Quyền lực mà Nữ hoàng Cyprus thực hiện để luôn giành chiến thắng thật tuyệt vời:' cũng rất lớn là sức mạnh của Ares; và bằng cách nào đó chúng ta thấy quyền lực của tất cả các vị thần khác được chia sẻ giữa hai vị này; vì Aphrodite có mối quan hệ mật thiết nhất với cái đẹp, và Ares ở trong tâm hồn chúng ta ngay từ đầu để chiến đấu chống lại sự thấp hèn, để mượn ý tưởng của Plato. Hãy xem xét, trước hết, rằng sự thích thú về tình dục có thể được mua với giá sáu đồng obol, và rằng chưa ai từng gặp phải bất kỳ rắc rối hay nguy hiểm nào vì nó, trừ khi người đó đang yêu. Và không kể đến ở đây những kỹ nữ nổi tiếng như Phryne hay Lais, Gnathænium, 'thắp đèn vào buổi tối,' tìm kiếm người tình và mời gọi họ, thường bị bỏ qua; 'tuy nhiên, nếu một luồng hơi bất ngờ nổi lên' của tình yêu và ham muốn mạnh mẽ, nó làm cho sự thích thú này dường như ngang bằng với sự giàu có huyền thoại của Tantalus và lãnh thổ của ông ta. Thật yếu ớt và gây chán chường là sự hưởng thụ tình dục, nếu Tình Yêu không truyền cảm hứng cho nó. Và bạn sẽ thấy điều này rõ ràng hơn nữa từ những cân nhắc sau đây. Nhiều người đã cho phép người khác chia sẻ những hưởng thụ tình dục của mình, mại dâm không chỉ tình nhân mà cả vợ mình, như Roman Galba đó, người thường mời Mæcenas đến ăn tối, và khi ông thấy từ những cái gật đầu và nháy mắt của ông ta rằng ông ta muốn làm điều đó với vợ mình, ông quay đầu sang một bên một cách nhẹ nhàng như thể đang ngủ; nhưng khi một trong những nô lệ của ông đến bàn và ăn trộm chút rượu, mắt ông mở to đủ để thấy, và ông nói, 'Đồ khốn, ngươi không biết rằng ta chỉ ngủ cho Mæcenas thôi sao?' Nhưng điều này có lẽ không quá lạ, khi xét đến Galba là một kẻ hề. Nhưng tại Argos, Nicostratus và Phayllus là những đối thủ chính trị lớn: vì vậy khi Vua Philip đến thăm thành phố đó, Phayllus nghĩ nếu ông mại dâm vợ mình, người rất xinh đẹp, cho nhà vua, ông sẽ nhận được từ ngài một chức vụ hoặc vị trí quan trọng. Và Nicostratus nghe tin này, và đi dạo quanh cửa nhà Phayllus với một số người hầu trên qui vive, Phayllus bắt vợ mình đi ủng nam, và áo choàng quân đội, và mũ rộng vành của người Macedonia, và vì thế lén lút đưa nàng vào nhà vua, mà không bị phát hiện, như một trong những thanh niên của nhà vua. Nhưng, trong số vô số người tình, bạn đã bao giờ nghe nói về một người nào mại dâm thiếu nam mình yêu thậm chí vì vinh quang của Zeus chưa? Tôi nghĩ là không. Tại sao, mặc dù không ai thường nói hoặc hành động chống lại bạo chúa, nhiều người sẽ làm vậy khi họ thấy họ là đối thủ của mình và ghen tị về những tên tay sai đẹp trai của họ. Bạn chắc hẳn đã nghe Aristogiton người Athens, và Antileon người Metapontum, và Melanippus người Agrigentum, đã không nổi dậy chống lại bạo chúa, mặc dù họ thấy bạo chúa quản lý công việc tệ hại như thế nào, và những trò say xỉn họ làm, tuy nhiên, khi họ cố gắng xâm phạm đức hạnh của những thiếu nam họ yêu, họ đã trả đũa họ, đánh cược mạng sống của mình, như thể họ đang bảo vệ sự bất khả xâm phạm của đền thờ và thánh địa. Cũng có ghi chép rằng Alexander đã viết cho Theodoras, anh trai của Proteas, 'Hãy gửi cho ta cô gái hát của ngươi, trừ khi ngươi yêu cô ấy, và ta sẽ cho ngươi mười tài năng;' và khi Antipatridas, một trong những người bạn của ngài, đến tiệc tùng cùng ngài, mang theo một nữ nghệ sĩ đàn hạc, ngài khá thích cô gái và hỏi Antipatridas liệu anh có quan tâm nhiều đến cô ấy không. Và khi anh trả lời rằng anh rất yêu cô ấy, Alexander nói, 'Dịch bệnh bắt lấy ngươi,' nhưng tuy nhiên đã kiềm chế không chạm vào cô gái."

§ xvii. "Hãy xem xét cách Tình Yêu vượt trội trong các chiến công, và không hề nhàn rỗi, như Euripides gọi ngài, cũng không phải là một chiến binh trên thảm, hay 'ngủ trên đôi má mềm mại của thiếu nữ.' Vì một người được Tình Yêu truyền cảm hứng không cần Ares giúp đỡ khi anh ta đi ra như một chiến binh chống lại kẻ thù, mà theo lệnh của vị thần của riêng mình, anh ta 'sẵn sàng' vì bạn mình 'vượt qua lửa và nước và gió xoáy.' Và trong vở kịch của Sophocles, khi các con trai của Niobe bị bắn và chết, một trong số họ không gọi người giúp đỡ hay hỗ trợ nào mà gọi người yêu của mình. Và tất nhiên bạn biết Cleomachus người Pharsalus đã hy sinh trong trận chiến như thế nào không?" "Chúng tôi chắc chắn không," Pemptides và những người ở gần đó nói, "nhưng chúng tôi rất muốn." "Chà," phụ thân tôi nói, "câu chuyện đáng nghe lắm. Khi cuộc chiến giữa người Eretria và Chalcidia đang ở đỉnh điểm, Cleomachus đã đến để hỗ trợ những người sau bằng một lực lượng Thessaly; và bộ binh Chalcidia có vẻ đủ mạnh, nhưng họ gặp khó khăn lớn trong việc đẩy lùi kỵ binh của kẻ thù. Vì vậy, họ cầu xin người anh hùng có tâm hồn cao thượng Cleomachus hãy tấn công kỵ binh Eretria trước. Và anh hỏi thiếu nam mình yêu, người đang ở gần đó, liệu anh có muốn làm khán giả của cuộc chiến không, và anh ta nói có, và âu yếm hôn anh và đội mũ bảo hiểm lên đầu anh, Cleomachus với một niềm vui tự hào đứng đầu những người Thessaly dũng cảm nhất, và tấn công kỵ binh kẻ thù với sự mãnh liệt đến mức anh ném họ vào tình trạng hỗn loạn và đánh tan họ; và bộ binh Eretria cũng bỏ chạy theo, những người Chalcidia đã giành chiến thắng huy hoàng. Tuy nhiên, Cleomachus đã bị giết, và họ trưng bày ngôi mộ của anh ở quảng trường tại Chalcis, trên đó một cây cột khổng lồ vẫn đứng đó cho đến ngày nay, và trong khi trước đó người dân Chalcis đã khiển trách tình yêu thiếu nam, từ thời điểm đó trở đi họ thích kiểu tình yêu đó hơn tình yêu thông thường. Aristotle đưa ra một lời giải thích hơi khác, cụ thể là Cleomachus này không đến từ Thessaly, mà từ Chalcis ở Thrace, để giúp đỡ người Chalcidia ở Eubœa; và đó là nguồn gốc của bài hát đang thịnh hành giữa người Chalcidia,

'Hỡi các thiếu nam, những người xuất thân từ dòng dõi cao quý và có khuôn mặt đẹp, Đừng tiếc ban cho những người dũng cảm niềm vui của cái ôm của các bạn: Vì Tình Yêu làm thư giãn các chi kết hợp với lòng dũng cảm Ở các thành phố Chalcidia có danh tiếng sẽ không bao giờ chết.'

Nhưng theo lời kể của nhà thơ Dionysius, trong 'Các nguyên nhân' của ông, tên của người yêu là Anton, và của người thiếu nam là Philistus. Và trong số các bạn người Thebes, Pemptides, liệu có bình thường không khi người yêu tặng cho thiếu nam mình yêu một bộ áo giáp hoàn chỉnh khi anh ta được ghi danh vào số những người đàn ông? Và liệu Pammenes đa tình có thay đổi sự sắp xếp của bộ binh hạng nặng không, khiển trách Homer là không biết gì về tình yêu, vì ông ấy dàn trận người Achæa trong trật tự của bộ lạc và thị tộc, và không đặt người yêu và tình yêu cùng nhau, để như vậy

'Giáo sát giáo, mũ sát mũ,'

khi thấy Tình Yêu là vị tướng duy nhất bất khả chiến bại. Vì con người trong trận chiến sẽ bỏ rơi những người cùng thị tộc và bạn bè, vâng, cả cha mẹ và con cái, nhưng chiến binh nào đã từng phá vỡ hoặc xông qua người yêu và tình yêu, khi thấy rằng ngay cả khi không có sự cần thiết, những người yêu nhau thường xuyên thể hiện lòng dũng cảm và sự coi thường cái chết. Như Thero người Thessaly, người đặt tay trái lên tường, và rút kiếm, và chặt ngón cái của mình, và thách thức đối thủ của mình làm điều tương tự. Và một người khác trong trận chiến ngã sấp mặt, khi kẻ thù chuẩn bị tung đòn kết liễu, đã cầu xin anh ta chờ một chút để anh ta có thể quay người lại, để tình yêu của anh không nhìn thấy anh với một vết thương ở lưng. Và không chỉ những quốc gia hiếu chiến nhất là những người đa tình nhất, như người Bœotia, người Lacedæmon và người Crete, mà còn cả những anh hùng thời xưa, những người đa tình hơn Meleager, Achilles, Aristomenes, Cimon, và Epaminondas. Tại sao, Epaminondas có các thiếu nam mình yêu là Asopichus và Cephisodorus, người sau này đã ngã xuống cùng anh tại Mantinea, và được chôn cất gần anh. Đối với ..., người đáng sợ nhất và là nguồn nỗi sợ hãi cho kẻ thù, Eucnamus người Amphissa, người đầu tiên đứng lên chống lại anh và đánh anh, đã nhận được danh dự anh hùng từ người Phocis cho hành động của mình. Và đối với tất cả những mối tình của Hercules, sẽ mất quá nhiều thời gian để liệt kê chúng, nhưng những ai nghĩ rằng Iolaus là một trong số họ cho đến ngày nay vẫn thờ phụng và tôn kính anh, và bắt những người tình của họ thề trung thành tại mộ của anh. Hercules cũng được cho là, khi hiểu được nghệ thuật chữa bệnh, đã bảo tồn mạng sống của Alcestis, khi nàng bị các bác sĩ từ bỏ, để làm hài lòng Admetus, người yêu vợ mình một cách cuồng nhiệt, và là tình nhân của Hercules. Họ cũng nói trong truyền thuyết rằng Apollo đã mê mẩn Admetus,

'Và là người hầu thuê của anh trong một năm dài.'

Đó là một suy nghĩ hạnh phúc khi chúng ta nhớ đến Alcestis, vì mặc dù phụ nữ không có nhiều tính cách Ares trong họ, nhưng khi bị Tình Yêu chiếm hữu, họ táo bạo ngay cả đến cái chết, vượt quá những gì người ta mong đợi từ bản chất của họ. Vì nếu chúng ta có thể tin vào truyền thuyết, những câu chuyện về Alcestis, và Protesilaus, và Eurydice vợ của Orpheus, cho thấy vị thần duy nhất mà Hades chú ý đến là Tình Yêu; mặc dù với bất kỳ ai khác, như Sophocles nói, "ngài không biết đến sự khoan dung hay ưu ái, hay bất cứ điều gì ngoài công lý nghiêm ngặt;" nhưng trước những người yêu nhau, thiên tài của ngài bị khiển trách, và chỉ họ mới thấy ngài không phải là người không thể hòa giải hay không nhân nhượng. Do đó, mặc dù, bạn của tôi, việc được khai tâm vào các bí ẩn Eleusinian là một điều tuyệt vời, nhưng tôi thấy rằng những người thờ phụng và khai tâm của Tình Yêu có thời gian tốt hơn ở Hades so với họ, * * mặc dù liên quan đến truyền thuyết tôi ở vị trí của một người không hoàn toàn tin cũng không hoàn toàn không tin. Vì truyền thuyết nói hay, và bởi một vận may tốt kỳ diệu nào đó tìm thấy sự thật, khi nói rằng những người yêu nhau có sự trở lại từ Hades đến ánh sáng ban ngày, nhưng nó không biết bằng cách nào hoặc như thế nào, như thể đã bị lạc trong bóng tối trên con đường mà Plato lần đầu tiên khám phá ra bằng triết học. Có, thực vậy, một số mảnh vụn mỏng manh và mơ hồ của sự thật nằm rải rác trong thần thoại của người Ai Cập, nhưng chúng đòi hỏi một người thông minh để săn lùng chúng, một người có khả năng đạt được kết quả lớn từ dữ liệu nhỏ. Vì vậy, hãy để vấn đề đó qua đi. Và bây giờ bên cạnh quyền lực to lớn của Tình Yêu, chúng ta hãy xem xét thiện chí và sự ưu ái của nó đối với nhân loại, tôi không có ý nói về việc liệu nó có ban tặng nhiều quà tặng cho những người thờ phụng nó hay không—điều đó rõ ràng với tất cả—mà liệu họ có nhận được bất kỳ lợi thế nào khác từ nó hay không. Vì Euripides, mặc dù rất đa tình, ngưỡng mộ một vấn đề rất nhỏ, khi ông viết dòng thơ—

'Tình yêu dạy chữ cho một người không học.'

Vì nó làm cho một người trước đây chậm chạp trở nên nhanh nhẹn và thông minh, và, như đã nói trước đây, nó làm cho kẻ hèn nhát trở nên dũng cảm, như người ta làm cứng gỗ trong lửa và làm cho nó trở nên mạnh mẽ từ chỗ yếu đuối. Và mọi người yêu đều trở nên hào phóng, chân thành và quảng đại, ngay cả khi anh ta trước đây là kẻ bủn xỉn, sự nhỏ mọn và keo kiệt của anh ta tan chảy như sắt trong lửa, để họ vui vẻ trao cho tình yêu của mình nhiều hơn những gì họ tự nhận được từ người khác. Tất nhiên bạn biết rằng Anytus, con trai của Anthemion, đã yêu Alcibiades, và trong một dịp đã tiếp đãi linh đình vài người bạn của anh ta, khi Alcibiades đột nhập và lấy đi một nửa số cốc trên bàn rồi bỏ đi; và khi một số khách mời phẫn nộ và nói, 'Thằng nhóc đã cư xử với bạn một cách xấc xược và khinh miệt nhất,' Anytus trả lời, 'Không, đúng hơn là, nó đã đối xử tử tế với tôi, vì khi nó có thể lấy hết, nó đã để lại cho tôi một nửa.'"

§ xviii. Zeuxippus hài lòng với câu chuyện này, và nói, "Hỡi Hercules, bạn đã suýt làm tôi quên đi sự căm ghét cha truyền con nối đối với Anytus vì hành vi của ông ta đối với Socrates và triết học, vì ông ta đã rất dịu dàng và cao thượng với tình yêu của mình." "Cứ như thế đi," phụ thân tôi nói, "Tình Yêu cũng làm cho những người hay cáu kỉnh và ảm đạm trở nên tử tế và dễ chịu với những người họ sống cùng; vì như 'khi lửa cháy, ngôi nhà trông sáng sủa hơn,' thì con người, có vẻ như, trở nên vui vẻ hơn thông qua sức nóng của tình yêu. Nhưng hầu hết mọi người bị ảnh hưởng khá kỳ lạ; nếu họ thấy vào ban đêm một ánh sáng trong nhà, họ nhìn nó với sự ngưỡng mộ và kinh ngạc; nhưng nếu họ thấy một tâm hồn nhỏ bé, thấp hèn và hèn hạ đột nhiên tràn đầy sự cao thượng, tự do, phẩm giá, duyên dáng và hào phóng, họ không cảm thấy bị thôi thúc phải nói với Telemachus, 'Chắc chắn, một vị thần nào đó đang ở bên trong.' Và chẳng phải thật tuyệt vời sao, Daphnæus," phụ thân tôi tiếp tục, "nhân danh các Nữ thần Sủng ái, rằng người yêu, kẻ chẳng quan tâm đến bất cứ điều gì, bạn đồng hành và bạn bè của mình, hay thậm chí cả luật pháp và quan tòa và các vị vua, kẻ không sợ gì, không ngưỡng mộ gì, không cầu xin gì, nhưng thậm chí có thể chịu đựng nhìn 'tia chớp chẻ đôi,' lại ngay lập tức khi nhìn thấy tình yêu của mình 'anh ta thu mình lại như một con gà trống với đôi lông rủ xuống,' và sự táo bạo của anh ta bị phá vỡ và niềm kiêu hãnh của anh ta bị khuất phục. Và trong số các Nàng Thơ, sẽ không tệ khi đề cập đến Sappho; vì như người La Mã nói Cacus con trai của Hephæstus nôn ra lửa và ngọn lửa từ miệng mình, thì cô ấy thực sự nói những lời cháy bỏng như lửa, và trong các bài hát của mình thể hiện sự ấm áp của trái tim, như Philoxenus diễn đạt, 'bằng những bài hát du dương xoa dịu nỗi đau của tình yêu.' Và nếu bạn không quên tất cả các bài hát tình yêu cũ của mình trong tình yêu dành cho Lysandra, hãy lặp lại cho chúng ta nghe, Daphnæus, những dòng mà Sappho xinh đẹp nói rằng 'khi tình yêu của nàng xuất hiện, giọng nói của nàng mất đi và cơ thể nàng bốc cháy, và nàng bị co giật bởi sự tái nhợt và run rẩy và chóng mặt.'" Và khi Daphnæus lặp lại những dòng thơ, phụ thân tôi tiếp tục, "Nhân danh Zeus, đây chẳng phải là một sự chiếm hữu thiêng liêng rõ ràng sao? Đây chẳng phải là một sự xáo trộn tuyệt vời của tâm hồn sao? Tại sao, nữ tu sĩ Pythian trên chiếc giá ba chân không bị lay động nhiều như thế này! Ai trong số những người được truyền cảm hứng bởi Cybele bị làm cho mất trí đến mức này bởi sáo và trống? Hơn nữa, trong khi nhiều người nhìn thấy cùng một cơ thể và cùng một vẻ đẹp, chỉ người yêu mới bị nó chiếm hữu. Tại sao lại như vậy? Chúng ta không nhận được ánh sáng nào về nó từ những lời của Menander, 'Tình yêu là cơ hội; và kẻ bị đánh là người duy nhất bị thương.' Nhưng vị thần là nguyên nhân của nó, đánh gục một người và để người khác đi mà không bị thương tích. Nhưng tôi sẽ không bỏ qua bây giờ, 'vì nó đã đến miệng tôi,' như Æschylus nói, những điều có lẽ đã được nói tốt hơn trước đây, vì đó là một điểm rất quan trọng. Có lẽ, bạn của tôi, trong tất cả những điều khác mà chúng ta không nhận thức được qua các giác quan, một số được tin qua truyền thuyết, một số qua luật pháp, một số qua lý trí; trong khi chúng ta nợ quan niệm của chúng ta về các vị thần hoàn toàn từ các nhà thơ và nhà lập pháp và triết gia: tất cả đều dạy sự tồn tại của các vị thần, nhưng khác nhau rất nhiều về số lượng và trật tự, bản chất và quyền lực của họ. Vì các vị thần của các triết gia 'không biết gì về bệnh tật hay tuổi già hay đau đớn, và không phải vượt qua Acheron vang dội;' các triết gia cũng không chấp nhận các Cuộc tranh cãi, hay Lời cầu nguyện, vốn có trong thơ ca; họ cũng không thừa nhận Sự kinh hoàng và Nỗi sợ hãi như các vị thần hoặc là con trai của Ares. Và về nhiều điểm họ cũng trái ngược với các nhà lập pháp, như Xenophanes đã ra lệnh cho người Ai Cập, nếu họ coi Osiris là phàm trần, không được tôn vinh ngài như một vị thần; nhưng nếu họ nghĩ ngài là một vị thần không được than khóc cho ngài. Và, một lần nữa, các nhà thơ và nhà lập pháp sẽ không lắng nghe, cũng không thể hiểu các triết gia, những người tạo ra các vị thần từ các ý tưởng và số và đơn vị và tinh thần. Và quan điểm của họ nhìn chung rất khác nhau. Như trước đây có ba đảng ở Athens, Parali, Epacrii, và Pediei, tất cả đều trái ngược với nhau, nhưng tất cả đều đồng ý bỏ phiếu cho Solon, và chọn ông với một sự đồng lòng làm người hòa giải và người cai trị và nhà lập pháp của họ, vì ông dường như không thể chối cãi giữ vị trí đầu tiên về công lao; vì vậy ba đảng có quan điểm khác nhau về các vị thần đều nhất trí về một điểm, vì các nhà thơ, nhà lập pháp và triết gia đều đăng ký Tình Yêu là một trong các vị thần, 'ca ngợi ngài với một giọng duy nhất,' như Alcæus nói người dân Mitylene đã chọn Pittacus làm quốc vương của họ. Nhưng vua và người cai trị và thống đốc của chúng ta, Tình Yêu, được mang xuống vương miện từ Helicon đến Học viện bởi Hesiod và Plato và Solon, và trong trang phục hoàng gia cưỡi trên một cỗ xe được kéo bởi tình bạn và sự thân mật (không phải như những gì Euripides nói trong dòng thơ, 'ngài đã bị trói trong xiềng xích không phải bằng đồng,' một cách nhục nhã ném quanh ngài sự cần thiết lạnh lẽo và nặng nề), và bay lên cao đến những điều đẹp đẽ và thiêng liêng nhất, về điều đó những người khác đã nói tốt hơn tôi có thể."

§ xix. Khi phụ thân tôi đã nói đến đây, Soclarus bắt đầu, "Bạn thấy rằng lần thứ hai bạn đã phạm cùng một lỗi, không hủy bỏ các khoản nợ của mình như bạn nên làm—vì tôi phải nói lên suy nghĩ của mình—mà cố tình trốn tránh chúng, và không chuyển giao cho chúng ta những ý tưởng đã hứa của bạn về một chủ đề thiêng liêng sao? Vì như cách đây một thời gian bạn chỉ chạm nhẹ vào Plato và người Ai Cập như thể không muốn đi sâu vào vấn đề hơn, thì bây giờ bạn lại làm như vậy. Tuy nhiên, đối với những gì đã được 'kể một cách hùng hồn' bởi Plato, hay đúng hơn là bởi các Nàng Thơ qua miệng Plato, đừng nói với chúng ta điều đó, người bạn tốt của tôi, ngay cả khi chúng ta yêu cầu nó; nhưng đối với gợi ý của bạn rằng truyền thuyết Ai Cập về Tình Yêu tương ứng với quan điểm của Plato, bạn không cần thảo luận đầy đủ và tỉ mỉ, chúng ta sẽ hài lòng nếu chúng ta nghe một chút về những vấn đề to lớn như vậy." Và khi phần còn lại của công ty đưa ra yêu cầu tương tự, phụ thân tôi nói, "Người Ai Cập, (giống như người Hy Lạp) công nhận hai loại Tình Yêu, Pandemian và Thiên đàng, mà họ thêm Mặt trời, họ cũng tôn kính Aphrodite. Chúng ta cũng thấy nhiều điểm tương đồng giữa Tình Yêu và Mặt trời, vì cả hai không phải là lửa, như một số người nghĩ, mà là một sự rạng rỡ và ấm áp ngọt ngào và hiệu quả, Mặt trời mang lại cho cơ thể sự nuôi dưỡng và ánh sáng và sự tăng trưởng, và Tình Yêu làm điều tương tự cho tâm hồn. Và như sức nóng của Mặt trời mạnh hơn khi nó thoát ra từ các đám mây và sau sương mù, thì Tình Yêu ngọt ngào và nóng bỏng hơn sau một cuộc cãi vã ghen tuông với người yêu, và hơn nữa, như một số người nghĩ Mặt trời được thắp sáng và dập tắt, thì mọi người cũng hình dung về Tình Yêu như phàm trần và không chắc chắn. Hơn nữa, cũng như nếu không được huấn luyện, cơ thể không dễ dàng chịu được sức nóng của Mặt trời, thì tâm hồn chưa được huấn luyện cũng không dễ dàng chịu được ách của Tình Yêu, nhưng cả hai đều không hòa hợp và đau khổ như nhau, vì điều đó họ đổ lỗi cho vị thần chứ không phải sự yếu đuối của chính họ. Nhưng về khía cạnh này họ có vẻ khác nhau, ở chỗ Mặt trời phô bày cho mắt những thứ đẹp đẽ và xấu xí như nhau, trong khi Tình Yêu chỉ chiếu ánh sáng của nó vào những thứ đẹp đẽ, và thuyết phục những người yêu nhau tập trung sự chú ý của họ vào những điều này, và bỏ qua tất cả những điều khác. Đối với những người gọi Aphrodite là Mặt trăng, họ, cũng vậy, tìm thấy một số điểm chung giữa họ; vì Mặt trăng là thiêng liêng và thiên đàng và là một loại nhà trung gian giữa phàm trần và bất tử, nhưng không hoạt động trong chính nó và tối tăm nếu không có sự hiện diện của Mặt trời, như trường hợp của Aphrodite khi không có Tình Yêu. Vì vậy, chúng ta có thể nói rằng Aphrodite giống Mặt trăng, và Tình Yêu giống Mặt trời, hơn bất kỳ vị thần nào khác, nhưng Tình Yêu và Mặt trời không hoàn toàn giống nhau, vì giống như cơ thể và tâm hồn không giống nhau, mà là một cái gì đó khác biệt, thì Mặt trời và Tình Yêu cũng vậy, cái trước có thể nhìn thấy, cái sau chỉ có thể cảm nhận được. Và nếu đó không phải là một câu nói quá khắc nghiệt, người ta có thể lập luận rằng Mặt trời hành động hoàn toàn trái ngược với Tình Yêu, vì nó chuyển tâm trí ra khỏi thế giới tưởng tượng sang thế giới thực tại, quyến rũ chúng ta bằng sự duyên dáng và vẻ ngoài lộng lẫy của nó, và thuyết phục chúng ta tìm kiếm sự thật và mọi thứ khác trong và xung quanh nó chứ không phải ở nơi nào khác. Vì như Euripides nói,

'Chúng ta quá say mê Mặt trời, Bởi vì nó luôn chiếu sáng trên trái đất, Do thiếu kinh nghiệm về một cuộc đời khác,'

hay đúng hơn là do sự quên lãng những điều mà Tình Yêu mang lại cho chúng ta. Vì như khi chúng ta bị đánh thức bởi một ánh sáng rực rỡ và tươi sáng, mọi thứ mà tâm hồn đã nhìn thấy trong giấc mơ đều tan biến và bay mất, vì vậy Mặt trời thường xua đuổi ký ức về những thay đổi và cơ hội trong quá khứ, và mê hoặc trí thông minh, khoái lạc và sự ngưỡng mộ gây ra sự quên lãng này. Và mặc dù thực tại thực sự ở đó, tâm hồn vẫn bám lấy những giấc mơ và bị làm cho lóa mắt bởi những gì đẹp đẽ và thiêng liêng nhất. 'Vì xung quanh tâm hồn được rót những giấc mơ ngọt ngào nhưng lừa dối,' để tâm hồn nghĩ rằng mọi thứ ở đây đều tốt và có giá trị, trừ khi nó có được Tình Yêu thiêng liêng và khiêm tốn như bác sĩ và người bảo tồn của mình. Vì Tình Yêu mang tâm hồn qua cơ thể đến với sự thật và vùng đất của sự thật, nơi vẻ đẹp thuần khiết và không lừa dối được tìm thấy, tử tế làm bạn với những người thờ phụng nó như một người khai tâm tại các bí ẩn. Và nó chỉ kết giao với tâm hồn thông qua cơ thể. Và như những nhà hình học, trong trường hợp những cậu bé chưa thể được khai tâm vào nhận thức về vật chất vô hình và không bị tác động, truyền đạt ý tưởng của họ thông qua các hình cầu, hình khối và hình thập nhị diện, thì Tình Yêu thiên đàng đã tạo ra những chiếc gương tuyệt đẹp về những thứ đẹp đẽ, và phô bày chúng cho chúng ta lấp lánh trong các hình dạng màu sắc và vẻ ngoài của những thiếu nam trong tất cả sự rực rỡ của chúng, và bình tĩnh khuấy động ký ức mà lần đầu tiên bị viêm nhiễm bởi những điều này. Hậu quả là một số người, do sự ngu ngốc của bạn bè và người quen, những người đã cố gắng bằng vũ lực và chống lại lý trí để dập tắt ngọn lửa, đã không nhận được lợi ích gì từ nó, mà làm đầy mình bằng khói và sự nhầm lẫn, hoặc đã lao vào những thú vui bí mật và vô luật pháp và lãng phí tuổi xuân một cách nhục nhã. Nhưng bao nhiêu người bằng lý trí tỉnh táo và sự khiêm tốn đã giảm bớt sự thái quá của đam mê, và để lại trong tâm hồn chỉ một luồng sáng rực rỡ—không kích thích một cơn bão đam mê, mà là một sự khuếch tán tuyệt vời và hiệu quả, như trong một loại cây đang lớn, mở ra những lỗ chân lông của sự tuân phục và thân thiện—những người này trong một thời gian ngắn không còn coi trọng những nét quyến rũ cá nhân của những người họ yêu, mà nghiên cứu tính cách bên trong của họ, và nhìn nhau bằng đôi mắt không che đậy, và kết giao với nhau bằng lời nói và hành động, nếu họ tìm thấy trong tâm trí họ bất kỳ mảnh vụn hay hình ảnh nào của cái đẹp; và nếu không, họ chào tạm biệt và quay sang những người khác, như những con ong chỉ đến những bông hoa từ đó chúng có thể lấy mật. Nhưng bất cứ nơi nào họ tìm thấy bất kỳ dấu vết hay sự tỏa ra nào hoặc sự tương đồng dễ chịu nào của thần thánh, trong một sự ngây ngất của khoái lạc và niềm vui, họ nuông chiều trí nhớ của mình, và hồi sinh với bất cứ điều gì thực sự đáng yêu và hạnh phúc và được mọi người ngưỡng mộ."

§ xx. "Các nhà thơ thực sự dường như phần lớn đã viết và hát về Tình Yêu một cách vui tươi và vui vẻ, nhưng đôi khi đã nói một cách nghiêm túc về ngài, dù là từ tâm trí của chính họ, hay vị thần giúp họ đến với sự thật. Trong số đó là những dòng về sự ra đời của ngài, 'Iris mang đôi xăng đan xinh đẹp đã sinh ra vị thần quyền năng nhất cho Zephyr tóc vàng.' Nhưng có lẽ những người có học đã thuyết phục bạn rằng những dòng này chỉ là một minh họa tưởng tượng về sự đa dạng và vẻ đẹp của tình yêu." "Chắc chắn," Daphnæus nói, "chúng có thể có ý nghĩa gì khác?" "Hãy nghe tôi," phụ thân tôi nói, "vì hiện tượng thiên đàng buộc chúng ta phải nói như vậy. Cầu vồng là, tôi cho là, một sự phản chiếu gây ra bởi các tia nắng mặt trời chiếu vào một đám mây ẩm ướt, làm cho chúng ta nghĩ rằng sự xuất hiện đó là ở trong đám mây. Tương tự như vậy, sự tưởng tượng ái tình trong trường hợp của những tâm hồn cao quý gây ra một sự phản chiếu của ký ức, từ những điều mà ở đây xuất hiện và được gọi là đẹp đẽ, đến những gì thực sự thiêng liêng và đáng yêu và hạnh phúc và tuyệt vời. Nhưng hầu hết những người yêu nhau theo đuổi và mò mẫm vẻ đẹp tương tự ở các thiếu nam và phụ nữ, như trong gương, có thể không đạt được điều gì chắc chắn hơn là khoái lạc pha lẫn nỗi đau. Và đây dường như là sự mê sảng tình yêu của Ixion, người thay vì niềm vui mình mong muốn chỉ ôm lấy một đám mây, như những đứa trẻ muốn nắm cầu vồng trong tay, chộp lấy bất cứ thứ gì chúng nhìn thấy. Nhưng hành vi của người yêu cao quý và khiêm tốn thì khác: anh ta suy ngẫm về vẻ đẹp thiêng liêng chỉ có thể được cảm nhận, trong khi anh ta sử dụng vẻ đẹp của cơ thể hữu hình chỉ như một cơ quan của ký ức, mặc dù anh ta ôm ấp nó và yêu nó, và kết giao với nó vẫn còn bị viêm nhiễm trong tâm trí. Và vì vậy, họ không bao giờ ngồi ngắm nhìn và khao khát ánh sáng này trong cơ thể, cũng như sau khi chết, họ không quay trở lại thế giới này một lần nữa, và lảng vảng quanh cửa và phòng ngủ của những người mới cưới, những con ma khó chịu của những người đàn ông và phụ nữ yêu thích khoái lạc và gợi cảm, những người không xứng đáng với danh hiệu người yêu. Vì người yêu đích thực, khi đã đến thế giới bên kia và kết giao với những vẻ đẹp nhiều nhất có thể theo luật định, có đôi cánh và được khai tâm và dành thời gian ở trên cao trước sự hiện diện của vị thần của mình, nhảy múa và phục vụ ngài, cho đến khi anh ta quay trở lại những đồng cỏ của Mặt trăng và Aphrodite, và ngủ ở đó để bắt đầu một sự tồn tại mới. Nhưng đây là một chủ đề quá cao đối với dịp hiện tại. Tuy nhiên, với Tình Yêu cũng như với các vị thần khác, để mượn lời của Euripides, 'ngài vui mừng khi được nhân loại tôn vinh,' và ngược lại, vì ngài rất ủng hộ những người đón nhận ngài một cách thích hợp, nhưng lại ghé thăm sự không hài lòng của mình lên những kẻ xúc phạm ngài. Vì ngay cả Zeus với tư cách là thần Hiếu khách cũng không trừng phạt và trả thù bất kỳ hành vi lăng mạ nào đối với người lạ hoặc người cầu xin, cũng như với tư cách là thần gia đình không thực hiện các lời nguyền của cha mẹ, nhanh chóng như Tình Yêu lắng nghe những người yêu nhau bị đối xử bất công, là kẻ trừng phạt những kẻ thô lỗ và kiêu ngạo. Tại sao tôi cần nhắc đến câu chuyện về Euxynthetus và Leucomantis, người sau này được gọi là Cô gái ngó trộm cho đến ngày nay ở Cyprus? Nhưng có lẽ bạn chưa nghe về sự trừng phạt của Gorgo người Crete, một trường hợp hơi giống với Leucomantis, ngoại trừ việc nàng bị biến thành đá khi nàng ngó ra cửa sổ để xem người yêu của mình được mang đi chôn cất. Vì Gorgo này có một người tình tên là Asander, một chàng trai tử tế và có dòng dõi tốt, nhưng tài sản giảm sút, mặc dù anh tự cho mình xứng đáng để kết đôi với bất kỳ ai. Vì vậy, anh cầu hôn Gorgo, là một người bà con của nàng, và mặc dù anh có nhiều đối thủ, vì nàng được săn đuổi nhiều vì sự giàu có của mình, tuy nhiên anh đã chiếm được sự tôn trọng của tất cả những người giám hộ và người thân của cô gái trẻ." * * * *

§ xxi. * * * Bây giờ nguồn gốc và nguyên nhân của Tình Yêu không dành riêng cho giới tính nào, mà chung cho cả hai. Vì những sức hút khiến đàn ông đa tình cũng có thể xuất phát từ phụ nữ như từ thiếu nam. Và đối với những hồi ức đẹp đẽ và thiêng liêng và những lời mời gọi đến vẻ đẹp thiêng liêng và chân chính và Olympian, nhờ đó tâm hồn bay lên cao, điều gì cản trở chúng có thể đến từ thiếu nam hoặc thanh niên, thiếu nữ hoặc phụ nữ trưởng thành, bất cứ khi nào bản chất khiêm tốn và có trật tự và độ xuân sắc đẹp đẽ được kết hợp với nhau (giống như một chiếc giày gọn gàng thể hiện sự cân đối của bàn chân, để mượn minh họa của Aristo), bất cứ khi nào những người sành sỏi về cái đẹp nhìn thấy trong các hình thức đẹp đẽ và cơ thể thuần khiết những dấu vết rõ ràng của một tâm hồn ngay thẳng và không bị suy nhược. Vì nếu người đàn ông ham khoái lạc, người được hỏi liệu "anh ta nghiêng về tình yêu phụ nữ hay thiếu nam hơn," và trả lời, "Tôi không quan tâm điều nào miễn là vẻ đẹp ở đó," được coi là đã đưa ra một câu trả lời thích hợp về những ham muốn tình ái của mình, liệu người yêu cao quý của cái đẹp có nên bỏ qua vẻ đẹp và sự cao quý của bản chất, và chỉ yêu với con mắt nhìn vào bộ phận sinh dục? Tại sao, người yêu ngựa sẽ có cùng niềm vui trong những điểm tốt của Podargus, như trong những điểm của Æthe, con ngựa cái của Agamemnon, và người thể thao không chỉ vui mừng với những con chó, mà còn nuôi những con chó cái Crete và Sparta, và liệu người yêu cái đẹp và nhân loại có nên bất công và đối xử không bình đẳng với một trong hai giới, và nghĩ rằng sự khác biệt giữa tình yêu của thiếu nam và phụ nữ chỉ là trang phục khác nhau của họ? Và tuy nhiên họ nói rằng vẻ đẹp là một bông hoa của đức hạnh; và thật nực cười khi khẳng định rằng phái nữ không bao giờ nở hoa cũng không tạo ra một vẻ đẹp của đức hạnh, vì như Æschylus thực sự nói,

'Tôi không bao giờ có thể nhầm lẫn ánh mắt rực cháy Của người phụ nữ trẻ đã từng biết đàn ông.'

Liệu những dấu hiệu của một tính cách phóng đãng và tha hóa có thể được tìm thấy trên khuôn mặt của phụ nữ, và sẽ không có tia sáng của sự khiêm tốn và tiết hạnh nào trong vẻ ngoài của họ sao? Không, có rất nhiều người như vậy, và họ sẽ không làm lay động và kích động tình yêu sao? Nghi ngờ điều đó sẽ không hợp lý cũng không phù hợp với thực tế, vì nói chung, như đã được chỉ ra, tất cả những sức hút này đều giống nhau ở cả hai giới.... Nhưng, Daphnæus, hãy chiến đấu với những quan điểm mà Zeuxippus đã nêu gần đây, biến Tình Yêu thành chỉ là ham muốn bất thường dẫn tâm hồn đến sự phóng đãng, không phải đó là quan điểm của riêng anh ta mà là những gì anh ta thường nghe từ những người gắt gỏng không biết gì về tình yêu: một số người trong số họ kết hôn với những người phụ nữ bất hạnh vì của hồi môn của họ, và ép buộc họ phải tiết kiệm và keo kiệt, và cãi vã với họ mỗi ngày trong đời: trong khi những người khác, khao khát con cái hơn vợ, khi họ đã làm những người phụ nữ họ gặp trở thành mẹ, thì chào tạm biệt hôn nhân, hoặc không coi trọng nó chút nào, và không quan tâm đến việc yêu hay được yêu. Bây giờ, thực tế là từ chỉ tình yêu hôn nhân chỉ khác một chữ cái với từ chỉ sự chịu đựng, một từ là στέργειν từ kia là στέγειν, dường như nhấn mạnh sự tử tế trong hôn nhân được pha trộn bởi thời gian và sự thân mật với sự cần thiết. Nhưng cuộc hôn nhân mà Tình Yêu đã truyền cảm hứng trước hết, như trong Cộng hòa của Plato, sẽ không biết gì về của Tôi và của Anh, vì câu tục ngữ, 'bất cứ điều gì thuộc về một người bạn là tài sản chung,' đặc biệt đúng với những người đã kết hôn, những người, mặc dù bị chia cắt về cơ thể, nhưng buộc phải là một về tâm hồn, không muốn là hai, cũng không nghĩ mình là hai. Thứ hai, sẽ có sự tôn trọng lẫn nhau, đó là một nhu cầu sống còn trong hôn nhân. Vì đối với sự tôn trọng bên ngoài đó, vốn có nhiều sự cưỡng ép hơn là lựa chọn, bị buộc bởi luật pháp và sự xấu hổ và sợ hãi,

"Những hàm thiếc và dây cương cần thiết đó cho những kẻ cứng đầu,"

điều đó sẽ luôn tồn tại trong hôn nhân. Nhưng trong Tình Yêu có sự tự chủ và đoan trang và sự kiên định đến mức, nếu vị thần chỉ cần một lần bước vào tâm hồn của một kẻ phóng đãng, ngài làm cho anh ta từ bỏ tất cả những mối tình của mình, giảm bớt sự kiêu ngạo, và phá vỡ sự kiêu hãnh và sự sa đọa của anh ta, đặt vào vị trí của chúng sự khiêm tốn và im lặng và sự yên tĩnh và đoan trang, và làm cho anh ta kiên định với một người. Bạn chắc hẳn đã nghe nói về kỹ nữ nổi tiếng Lais, cách nàng làm bốc cháy toàn bộ Hy Lạp bằng vẻ quyến rũ của mình, hay đúng hơn là được tranh giành bởi hai vùng biển, và cách nàng, khi đem lòng yêu Hippolochus người Thessaly, 'đã rời bỏ Acro-Corinthus được rửa sạch bởi biển xanh,' và từ bỏ tất cả những người tình khác của mình, đội quân lớn đó, và bỏ đi đến Thessaly và sống chung thủy với Hippolochus. Nhưng phụ nữ ở đó, đố kỵ và ghen tị với nàng vì vẻ đẹp vượt trội của nàng, đã kéo nàng vào đền thờ của Aphrodite, và ở đó ném đá nàng đến chết, vì lý do đó có lẽ nó được gọi cho đến ngày nay là đền thờ của Aphrodite Kẻ sát nhân. Chúng ta cũng đã nghe nói về những nữ tớ gái từ chối sự ôm ấp của chủ nhân của họ, và về những cá nhân tư nhân đã khinh miệt một mối tình với các nữ hoàng, khi Tình Yêu có quyền thống trị trong trái tim họ. Vì như ở Rome, khi một nhà độc tài được tuyên bố, tất cả các quan chức khác đều từ bỏ chức vụ của họ, vì vậy những người mà Tình Yêu làm chúa tể đều được tự do kể từ đó khỏi tất cả các chúa tể và chủ nhân khác, và dành phần đời còn lại của mình để hiến dâng cho vị thần và là nô lệ trong đền thờ của ngài. Vì một người phụ nữ cao quý được kết hợp bởi Tình Yêu với người chồng hợp pháp của mình sẽ thích sự ôm ấp của gấu và rồng hơn là của bất kỳ người đàn ông nào khác."

§ xxii. "Mặc dù có rất nhiều ví dụ về đức hạnh kiên định này, nhưng với các bạn, những người thờ phụng lễ hội của vị thần, sẽ không tệ khi kể câu chuyện về Camma người Galatia. Nàng là một người phụ nữ có vẻ đẹp đáng chú ý nhất, và là vợ của tetrarch Sinatus, người mà Sinorix, một trong những người có ảnh hưởng nhất ở Galatia, và khao khát Camma một cách tuyệt vọng, đã giết hại, vì hắn không thể có được nàng bằng vũ lực hay sự thuyết phục khi chồng nàng còn sống. Và Camma tìm thấy nơi nương tựa và niềm an ủi trong nỗi đau buồn của mình bằng cách thực hiện các chức năng của nữ tư tế cha truyền con nối cho Artemis, và phần lớn thời gian nàng dành trong đền thờ của nàng, và, mặc dù nhiều vị vua và quyền quý theo đuổi nàng, nàng từ chối tất cả. Nhưng khi Sinorix táo bạo cầu hôn nàng, nàng không từ chối lời đề nghị của hắn, cũng không đổ lỗi cho hắn về những gì hắn đã làm, như thể nàng nghĩ rằng hắn chỉ giết Sinatus vì tình yêu quá mức đối với nàng, chứ không phải vì sự đê tiện. Vì vậy, hắn đến với sự tự tin, và cầu xin tay nàng, và nàng gặp hắn và chào đón hắn và dẫn hắn đến bàn thờ của nữ thần, và chúc hắn bằng một chén rượu độc, uống một nửa và đưa cho hắn phần còn lại. Và khi nàng thấy hắn đã uống cạn, nàng hét lên thật to vì vui sướng, và gọi tên người chồng đã chết của mình, nói, 'Cho đến ngày nay, người chồng thân yêu nhất, thiếp đã sống, thiếu vắng chàng, một cuộc đời đau buồn: nhưng giờ hãy đón thiếp về với chàng trong niềm vui, vì thiếp đã trả thù cho chàng trên kẻ tồi tệ nhất trong những người đàn ông, hạnh phúc khi chia sẻ cái chết với hắn như cuộc sống với chàng.' Sau đó Sinorix bị đưa ra khỏi đền thờ trên cáng, và ngay sau đó trút hơi thở cuối cùng, và Camma sống phần còn lại của ngày hôm đó và đêm tiếp theo, và được cho là đã chết với một sự can đảm tốt và thậm chí với sự vui vẻ."

§ xxiii. "Vì nhiều ví dụ tương tự có thể được đưa ra, cả giữa chúng ta và người nước ngoài, ai có thể cảm thấy kiên nhẫn với những kẻ khiển trách Aphrodite làm cản trở tình bạn khi nàng kết hợp với Tình Yêu như một đối tác? Trong khi bất kỳ người phản ánh nào cũng sẽ gọi tình yêu của các thiếu nam là sự dâm dục phóng đãng và thô lỗ, và nói với nhà thơ:

'Đây là một sự xúc phạm, không phải là một hành động của tình yêu.'

Vì vậy, tất cả những kẻ chịu làm con mồi tự nguyện, chúng tôi coi là những kẻ tồi tệ nhất của nhân loại, và không tin họ có sự chung thủy, cũng không có sự khiêm tốn, cũng không có tình bạn, vì như Sophocles nói:

'Những ai mất đi những người bạn như vậy có thể vui mừng, Và những ai có những người như vậy hãy cầu nguyện rằng họ có thể mất họ,'

Nhưng đối với những người, không phải vì bản chất xấu xa, mà đã bị dụ dỗ hoặc cưỡng ép, họ có xu hướng khinh miệt và căm ghét những kẻ quyến rũ mình suốt đời, và khi có cơ hội, họ sẽ trả thù một cách dữ dội. Như Crateus, người đã giết Archelaus, và Pytholaus, người đã giết Alexander người Pheræ. Và Periander, bạo chúa của người Ambracia, sau khi đặt một câu hỏi lăng mạ nhất cho người tình của mình, đã bị hắn giết chết, vì hắn quá phẫn nộ. Nhưng với phụ nữ và vợ, tất cả điều này là khởi đầu của tình bạn, và như thể là một sự khai tâm vào các bí ẩn thiêng liêng. Và khoái lạc đóng một vai trò rất nhỏ trong việc này, nhưng sự tôn trọng và ưu ái và tình yêu lẫn nhau và sự kiên định xuất phát từ nó, chứng minh rằng người Delphi không nói nhảm khi đặt tên Arma cho Aphrodite, cũng không phải Homer khi đặt tên tình bạn cho tình yêu tình dục, và làm chứng cho thực tế rằng Solon là một nhà lập pháp có kinh nghiệm nhất trong các vấn đề hôn nhân, vì ông đã ra lệnh cho các người chồng không ít hơn ba lần một tháng phải gần gũi với vợ mình, không phải vì khoái lạc, mà như các quốc gia tại những khoảng thời gian nhất định làm mới các hiệp ước của họ với nhau, vì vậy ông muốn rằng bởi sự thân thiện như vậy, hôn nhân nên, như thể, được làm mới sau bất kỳ sự cãi vã và khác biệt nào xảy ra. Nhưng bạn sẽ nói với tôi rằng có rất nhiều sự ngu ngốc và thậm chí điên rồ trong tình yêu phụ nữ. Chẳng phải có nhiều sự thái quá trong tình yêu thiếu nam hơn sao?

'Thấy nhiều đối thủ của tôi, tôi trở nên yếu đuối. Chàng trai không râu, mượt mà và mềm mại và đẹp trai, Ôi ước gì tôi có thể chết trong cái ôm của anh ấy, Và có thực tế được ghi trên mộ của tôi.'

Ngôn ngữ thái quá như thế này là sự điên rồ không phải tình yêu. Và thật vô lý khi hạ thấp sự xuất sắc đa dạng của phụ nữ. Hãy nhìn vào sự tự kiềm chế và trí tuệ, lòng chung thủy và sự ngay thẳng của họ, và sự dũng cảm can đảm và hào hiệp đó thể hiện rõ ở nhiều người! Và nói rằng họ có năng khiếu tự nhiên cho tất cả các đức hạnh khác, nhưng lại thiếu hụt về tình bạn đơn thuần, là quái dị. Vì họ yêu thương con cái và chồng mình, và nói chung tình cảm tự nhiên ở họ không chỉ, giống như một vùng đất màu mỡ, có khả năng tình bạn, mà còn đi kèm với sự thuyết phục và các ân sủng khác. Và như thơ ca mang lại cho từ ngữ một loại hương vị bằng giai điệu và thước đo và nhịp điệu, do đó làm cho sự hướng dẫn trở nên thú vị hơn, nhưng những gì gây hại lại trở nên tinh vi hơn, vì vậy tự nhiên, ban cho phụ nữ vẻ ngoài xinh đẹp và giọng nói hấp dẫn và hình dáng mê hoặc, làm được nhiều điều cho một người phụ nữ phóng đãng trong việc làm cho những âm mưu của nàng trở nên đáng gờm hơn, nhưng làm cho một người khiêm tốn trở nên có khả năng hơn nhờ đó để giành được thiện chí và tình bạn của chồng mình. Và như Plato đã khuyên Xenocrates, một người đàn ông tuyệt vời và cao quý về mọi mặt khác, nhưng quá khắc khổ trong tính cách của mình, nên hy sinh cho các Nữ thần Sủng ái, vì vậy người ta có thể giới thiệu một người phụ nữ tốt và khiêm tốn nên hy sinh cho Tình Yêu, để chồng nàng có thể là một người bạn đời dịu dàng và dễ chịu, và không chạy theo bất kỳ người phụ nữ nào khác, để bị buộc phải nói như gã trong vở hài kịch, 'Tôi là kẻ khốn khổ thế nào khi đối xử tệ với một người phụ nữ như vậy!' Vì yêu trong hôn nhân tốt hơn nhiều so với được yêu, vì nó ngăn chặn nhiều, không, tất cả những sự xúc phạm làm hư hỏng và phá hỏng hôn nhân."

§ xxiv. Đối với tình cảm đam mê trong những ngày đầu hôn nhân, Zeuxippus thân mến, đừng sợ rằng nó sẽ để lại bất kỳ vết thương hay sự kích ứng nào, mặc dù không có gì đáng ngạc nhiên khi có một số ma sát khi bắt đầu kết hợp với một người phụ nữ đức hạnh, giống như khi ghép cây, vì cũng có nỗi đau khi bắt đầu thụ thai, vì không thể có sự kết hợp hoàn chỉnh mà không có chút đau khổ. Việc học tập làm các cậu bé hơi bối rối khi họ mới đến trường, như triết học làm những người trẻ tuổi vào một ngày sau đó, nhưng những ảnh hưởng xấu không kéo dài, cả trong trường hợp của họ và trong trường hợp của những người yêu nhau. Như trong sự hợp nhất của hai chất lỏng, tình yêu thực sự lúc đầu gây ra sự sôi sục và xáo trộn, nhưng cuối cùng nguội đi và lắng xuống và trở nên yên tĩnh. Vì sự kết hợp của những người yêu nhau thực sự là một sự kết hợp hoàn chỉnh, trong khi sự kết hợp của những người sống cùng nhau mà không có tình yêu chỉ giống như sự ma sát và va chạm của các nguyên tử của Epicurus khi va chạm và giật lùi, không tạo ra sự kết hợp nào như Tình Yêu tạo ra, khi ngài chủ trì trạng thái hôn nhân. Vì không có gì khác tạo ra nhiều khoái lạc hơn, hay những lợi thế lâu dài hơn, hay tình bạn đẹp đẽ đáng chú ý và đáng mong đợi như vậy,

'Như khi vợ chồng sống chung một nhà, Hai tâm hồn cùng nhịp đập thành một.'

Và luật pháp mang lại sự ủng hộ, và tự nhiên cho thấy rằng ngay cả chính các vị thần cũng yêu cầu tình yêu cho sự sản sinh ra mọi thứ. Vì vậy, các nhà thơ nói với chúng ta rằng 'trái đất yêu một cơn mưa rào, và thiên đường yêu trái đất,' và các nhà triết học tự nhiên nói với chúng ta rằng mặt trời đang yêu mặt trăng, và rằng họ là vợ chồng, và rằng trái đất là mẹ của con người và thú vật và là nhà sản xuất tất cả các loài cây. Vậy thế giới này chẳng phải nhất thiết sẽ đi đến hồi kết sao, nếu vị thần vĩ đại Tình Yêu và những ham muốn được vị thần cấy vào nên rời bỏ vật chất, và vật chất nên ngừng khao khát và theo đuổi sự dẫn dắt của nó? Nhưng để không tỏ ra quá lạc đề và hoàn toàn nói chuyện tầm phào, bạn biết rằng nhiều người khiển trách tình yêu thiếu nam vì sự không ổn định của chúng, và chế giễu nói rằng sự thân mật đó giống như một quả trứng bị phá hủy bởi một sợi tóc, vì những người yêu thiếu nam giống như những người du mục, dành mùa hè ở một đất nước nở hoa và tươi tốt, ngay lập tức rời đi như từ lãnh thổ của kẻ thù. Và thậm chí tục tĩu hơn, Bion nhà ngụy biện gọi bộ râu đang mọc của những cậu bé xinh đẹp là Harmodius và Aristogiton, vì những người yêu đã được giải thoát khỏi chúng khỏi một sự độc tài dễ chịu. Nhưng cáo buộc này không thể áp dụng một cách công bằng cho những người yêu nhau đích thực, và Euripides đã nói rất hay, khi ông ôm hôn Agatho xinh đẹp người mà bộ râu vừa mới mọc, rằng mùa Thu của những thiếu nam xinh đẹp cũng đáng yêu như mùa Xuân. Và tôi duy trì rằng tình yêu của những người vợ xinh đẹp và khiêm tốn không chỉ nở rộ khi về già giữa những mái tóc bạc và nếp nhăn, mà ngay cả trong ngôi mộ và đài tưởng niệm. Và trong khi có rất ít sự kết hợp lâu dài như vậy trong trường hợp tình yêu thiếu nam, người ta có thể liệt kê mười ngàn trường hợp như vậy về tình yêu của những người phụ nữ, những người đã giữ lòng chung thủy đến cuối đời. Một trường hợp như vậy tôi sẽ kể lại, đã xảy ra trong thời đại của tôi dưới triều đại của Hoàng đế Vespasian.

§ xxv. Julius, người đã kích động một cuộc nổi dậy ở Galatia, trong số một vài đồng phạm khác có một Sabinus, một thanh niên có dòng dõi tốt, và vì sự giàu có và danh tiếng là người dễ thấy nhất trong tất cả những người ở những vùng đó. Nhưng đã cố gắng những gì quá sức đối với họ, họ đã bị đánh bại, và mong đợi phải trả giá, một số tự sát, những người khác bỏ trốn và bị bắt. Bây giờ chính Sabinus có thể dễ dàng thoát khỏi con đường và trốn thoát đến với những người man di, nhưng anh đã kết hôn với một người vợ xuất sắc nhất, tên của nàng ở vùng đó của thế giới là Empone, nhưng trong tiếng Hy Lạp sẽ là Herois, và anh không thể để nàng lại phía sau cũng không thể đưa nàng đi cùng. Vì anh có một số hang động dưới lòng đất trong nước, chỉ được biết đến bởi hai người nô lệ được giải phóng của anh, nơi anh dùng để cất giữ mọi thứ, anh đã giải tán tất cả những người nô lệ còn lại, như thể anh định tự sát, và mang theo hai người nô lệ được giải phóng đáng tin cậy này, anh đã cùng họ xuống những hang động dưới lòng đất đó, và cử một trong số họ, Martialis, đến nói với vợ rằng anh đã tự sát, và cơ thể anh đã bị thiêu rụi trong ngọn lửa của ngôi nhà nông thôn của mình, vì anh muốn nỗi buồn chân thành của vợ mình tạo uy tín cho báo cáo về cái chết của anh. Và điều đó đã xảy ra. Vì nàng, ném mình xuống đất, rên rỉ và than khóc suốt ba ngày đêm, và không ăn uống gì. Và Sabinus, được thông báo về điều này, và sợ rằng nàng sẽ chết vì đau buồn, đã bảo Martialis thông báo bí mật cho nàng rằng anh còn sống và khỏe mạnh và đang trốn tránh, và cầu xin nàng không làm giảm bớt sự thể hiện đau buồn của mình, mà hãy giữ vững trò hề. Và nàng đã làm vậy với thiên tài của một nữ diễn viên chuyên nghiệp, nhưng khao khát được gặp chồng, nàng đã đến thăm anh vào ban đêm, và trở về mà không bị chú ý, và trong sáu hoặc bảy tháng, nàng đã sống với anh cuộc đời dưới lòng đất này. Và nàng đã ngụy trang cho anh bằng cách thay đổi trang phục, và cắt bỏ bộ râu, và sắp xếp lại mái tóc, để anh không bị nhận ra, và đưa anh đến Rome, hy vọng có được sự ân xá cho anh. Nhưng không thành công trong việc này, nàng đã trở lại đất nước của mình, và dành phần lớn thời gian với chồng dưới lòng đất, nhưng thỉnh thoảng đến thăm thị trấn, và thể hiện mình với một số quý bà là bạn bè và người thân của nàng. Nhưng điều đáng kinh ngạc nhất là, mặc dù nàng tắm với họ, nàng vẫn giấu kín việc mang thai của mình với họ. Vì loại thuốc nhuộm mà phụ nữ sử dụng để làm cho tóc có màu vàng nâu, có xu hướng gây ra sự béo phì và thịt và một thói quen đầy đủ, và nàng bôi loại thuốc này rất nhiều lên tất cả các bộ phận của cơ thể mình, và vì vậy che giấu việc mang thai của mình. Và nàng chịu đựng những cơn đau của sự chuyển dạ một mình, như một con sư tử cái mang những con con của mình, sau khi đã trốn mình trong hang với chồng, và ở đó nàng đã sinh ra hai bé trai, một trong số đó đã chết ở Ai Cập, người kia, tên là Sabinus, đã ở giữa chúng ta chỉ mới ngày hôm trước tại Delphi. Vespasian cuối cùng đã xử tử nàng, nhưng phải trả giá cho điều đó, toàn bộ hậu duệ của ngài trong một thời gian ngắn đã bị xóa sổ khỏi mặt đất. Vì trong suốt triều đại của mình, ngài không làm hành động tàn bạo nào hơn, cũng không có vị thần hay ác quỷ nào có thể ngoảnh mặt khỏi một cảnh tượng tàn nhẫn hơn. Và tuy nhiên sự can đảm và ngôn ngữ táo bạo của nàng đã làm giảm bớt sự thương hại của các khán giả, mặc dù nó làm cho Vespasian phẫn nộ, vì, tuyệt vọng về sự an toàn của mình, nàng đã bảo họ hãy đi và nói với Hoàng đế, 'rằng sống trong bóng tối và dưới lòng đất còn ngọt ngào hơn là đội vương miện của ngài.'"

§ xxvi. Ở đây phụ thân tôi nói rằng cuộc trò chuyện về Tình Yêu diễn ra tại Thespiæ đã kết thúc. Và vào lúc này, Diogenes, một trong những người bạn đồng hành của Pisias, được chú ý đang đến với tốc độ nhanh hơn đi bộ. Và khi anh ta còn cách một chút, Soclarus đã gọi anh ta với, "Anh không thông báo chiến tranh đâu đấy chứ, Diogenes," và anh ta trả lời, "Suỵt! đó là một đám cưới; hãy đi với tôi nhanh lên, vì lễ tế lễ chỉ chờ các bạn thôi." Tất cả đều vui mừng, và Zeuxippus hỏi liệu Pisias có còn chống lại cuộc hôn nhân không. "Như hắn là người đầu tiên phản đối nó," Diogenes nói, "vì vậy hắn là người đầu tiên nhường chiến thắng cho Ismenodora, và bây giờ hắn đã đội một chiếc vương miện và mặc cho mình màu trắng, để có thể chiếm vị trí của mình ở đầu đám rước đến vị thần qua quảng trường." "Đi thôi," phụ thân tôi nói, "nhân danh Thiên đường, hãy đi và cười nhạo hắn, và thờ phụng vị thần; vì rõ ràng vị thần đã lấy sự vui thích trong những gì đã xảy ra, và đã ủng hộ."