1. Trúc ảnh phủ thanh

Chiểu theo chế độ đích trưởng tử thừa kế của các vương triều phong kiến, sau khi hoàng đế qua đời, ngai vàng đáng lẽ nên truyền cho con trai của ông. Thế nhưng, việc kế thừa hoàng vị của Triệu Khuông Dận lại không phải như vậy.

Ngai vàng của ông không truyền cho con trai, mà lại truyền cho một người vốn dĩ không có duyên nợ gì với ngai vàng nhà Đại Tống, người này chính là em trai ông - Triệu Quang Nghĩa, cũng chính là Tống Thái Tông.

Anh chết, ngai vàng truyền cho em, đây là điều trong lịch sử gọi là "huynh chung đệ cập" (anh chết em nối ngôi), một lần kế thừa hoàng vị phi tầm thường, đồng thời cũng là một lần kế thừa hoàng vị không hợp pháp.

Triệu Khuông Dận qua đời khi tuổi đời còn trẻ, việc Triệu Quang Nghĩa lên ngôi lại không hợp pháp, sự kế thừa hoàng vị bất thường này đã khiến người ta sinh ra rất nhiều phỏng đoán, từ đó dẫn đến một câu chuyện thiên cổ chi mê mang tên "Trúc ảnh phủ thanh" (Bóng nến tiếng búa).

Đêm ngày 20 tháng 10 năm Khải Bảo thứ chín (976), vị khai sáng nhà Tống là Triệu Khuông Dận mang thân thể bệnh tật đến Thái Thanh Các để quan sát thiên văn. Ban đầu, ánh sao rực quang, bầu trời quang đãng, trong lòng ông vô cùng vui mừng. Thế nhưng, chẳng bao lâu sau, mây đen bỗng nổi bốn bề, tuyết và mưa đá chợt đổ xuống. Thấy tình hình không ổn, ông vội vã quay về tẩm cung.

Vì trời đang đổ tuyết, Triệu Quang Nghĩa vào cung muộn hơn ngày thường một chút. Bỗng nhiên, nội thị hớt hải chạy đến truyền chiếu, nói rằng bệnh tình của hoàng thượng bỗng nhiên trở nặng, xin Tấn vương mau chóng vào cung.

Triệu Quang Nghĩa bước ra cửa, theo thói quen ngẩng đầu nhìn trời, bầu trời mây đen nghịt, tuyết vẫn rơi lất phất, hoàn toàn không có dấu hiệu tạnh ráo. Ông ngầm gật đầu, trên mặt thoáng hiện lên một nụ cười khó nhận ra.

Bên trong tẩm cung, Triệu Khuông Dận nằm trên ghế xích đu, thở dốc dập dồn. Thấy Triệu Quang Nghĩa bước vào, miệng động đậy nhưng không phát ra tiếng. Triệu Quang Nghĩa đợi nửa ngày mà vẫn không nghe thấy khẩu dụ của hoàng thượng, đành tiến lại gần, an ủi ông dưỡng bệnh cho tốt.

Triệu Khuông Dận trợn tròn hai mắt nhìn ra ngoài cửa. Triệu Quang Nghĩa nhìn Triệu Khuông Dận, rồi lại nhìn ra ngoài cửa, gật đầu, bảo toàn bộ nội thị lui ra ngoài. Sau khi đóng kỹ cửa, ông quay lại bên cạnh Triệu Khuông Dận, tĩnh lặng nhìn Triệu Khuông Dận, chờ nghe ông nói chuyện.

Các nội thị lui khỏi tẩm cung, đứng từ xa ngoài cửa, thò đầu ngó vào trong. Bỗng nhiên, mọi người nghe thấy Triệu Khuông Dận hình như đang dặn dò Triệu Quang Nghĩa điều gì. Vì âm thanh rất nhỏ, đứt quãng nên không nghe rõ nói gì. Một lát sau, mọi người thấy bóng nến trong tẩm cung dao động, lúc sáng lúc tối, giống như dáng vẻ Triệu Quang Nghĩa bước gấp lùi lại để né tránh. Chợt nghe có tiếng búa đập xuống đất. Lập tức nghe thấy Triệu Khuông Dận lớn tiếng kêu lên: "Cứ để ngươi làm cho tốt đấy!" Giọng điệu kích động, vô cùng thảm thiết.

Các nội thị không biết bên trong rốt cuộc đã xảy ra chuyện gì, nhưng vì trước đó đã có dặn dò nên không dám bước vào.

Qua một khoảng thời gian, âm thanh bên trong ngưng bặt.

Đêm đã khuya, Triệu Quang Nghĩa với sắc mặt căng thẳng bước ra khỏi tẩm cung, dặn dò cận thị rằng hoàng thượng đã ngủ, bảo hắn chăm sóc cho ngài nghỉ ngơi thật tốt, không được làm phiền. Nói đoạn, ông vội vã rời đi.

Hôm sau, Triệu Khuông Dận đột ngột băng hà.

Đây chính là câu chuyện lúc Triệu Khuông Dận qua đời, được gọi là "Trúc ảnh phủ thanh". Sử chính không ghi chép việc này, mà chỉ được chép trong dã sử.

Sự thật lịch sử rốt cuộc thế nào, thứ để lại cho hậu thế chỉ là một ẩn số.

Sở dĩ gọi là ẩn số, là bởi sách vở không ghi chép, lịch sử không có đáp án chuẩn mực, đó chính là sức hấp dẫn của ẩn số. Sau đó, những lời đồn đại đủ kiểu về cái chết của Triệu Khuông Dận đều là sự suy luận, tưởng tượng của văn nhân học giả đời sau, hoàn toàn không phải sự thật lịch sử.

Lúc Triệu Khuông Dận qua đời không để lại di chúc, đây cũng là một ẩn số: Là vì chết quá vội vàng nên không kịp lập? Hay là vì đã có mệnh lệnh trong Kim quỹ nên vốn dĩ không cần lập? Không ai nói rõ được.

"Trúc ảnh phủ thanh" đã trở thành thiên cổ chi mê, để lại cho hậu thế những phỏng đoán vô tận.

2. Lên ngôi phi thường

Tống hoàng hậu hay tin Triệu Khuông Dận băng hà, lập tức ra lệnh cho hoạn quan Vương Kế Ân đi triệu hoàng tử Đức Phương vào cung. Bà không bảo Vương Kế Ân đi triệu kiến trưởng tử Đức Chiêu, mà lại triệu kiến thứ tử Đức Phương. Nguyên nhân là vì Đức Chiêu do người vợ đầu tiên của Triệu Khuông Dận là Hạ thị sinh ra, còn Đức Phương lại do chính hoàng hậu sinh ra. Không truyền triệu con trưởng trước mà truyền con thứ, lúc ấy Tống hoàng hậu có dụng ý khác hay không, không thể biết được.

Vương Kế Ân ra khỏi cung nhưng không đi triệu Triệu Đức Phương, mà đến phủ Khai Phong. Khi đến phủ Khai Phong, ông nhìn thấy Trình Đức Huyền đang đứng ngoài cửa phủ Khai Phong ngó đông ngó tây. Trình Đức Huyền tinh thông y thuật, là tâm phúc của Triệu Quang Nghĩa. Vương Kế Ân bước lên hỏi: "Trình đại nhân sao lại đứng ở đây, đang đợi người à?"

Trình Đức Huyền đáp rằng vào canh hai, ông nghe thấy có người gọi mình ra, nói là Tấn vương triệu kiến. Khi ông mở cửa nhìn ra thì lại không thấy bóng người, vì lo lắng Tấn vương có bệnh nên vội vã đến phủ Biện Kinh để thăm dò. Hai người cùng gõ cửa vào phủ yết kiến Triệu Quang Nghĩa.

Triệu Quang Nghĩa hay tin hoàng thượng băng hà, hoàng hậu triệu kiến Đức Phương, trên mặt đầy vẻ kinh ngạc nhưng lại có phần do dự không quyết. Vương Kế Ân thúc giục: "Thời gian không đợi người, Tấn vương xin chớ bỏ lỡ cơ hội tốt!"

“Đi!” Triệu Quang Nghĩa dường như đã hạ quyết tâm, vung tay lên, ba người bất chấp gió tuyết vội vã chạy vào cung. Đến ngoài điện hoàng cung, Vương Kế Ân thỉnh Triệu Quang Nghĩa chờ ở ngoài một lát để mình vào bẩm báo. Vương Kế Ân vừa bước vào, Trình Đức Huyền lại chủ trương cứ trực tiếp đi vào, không cần chờ đợi, thế là cùng Triệu Quang Nghĩa xông thẳng vào điện.

Tống hoàng hậu hay tin Vương Kế Ân trở lại liền hỏi Đức Phương đã đến chưa. Vương Kế Ân lại đáp rằng Tấn vương đã đến.

Tống hoàng hậu vừa nhìn thấy Triệu Quang Nghĩa, lập tức ngẩn người đầy mặt, tiếp theo liền ôm mặt khóc lớn.

Vương Kế Ân bước tới an ủi, đồng thời nói tiên đế tuân theo di mệnh của Chiêu Hiến Thái hậu, truyền ngôi cho Tấn vương. Di mệnh được niêm phong trong Kim quỹ, xin nương nương hạ chỉ, dụ Tấn vương lên ngôi thì mới có thể lo liệu tang sự của tiên hoàng.

Hoàng hậu nghe lời Vương Kế Ân nói xong liền khóc rống lên. Triệu Quang Nghĩa bước tới khuyên giải hoàng tẩu, bảo nàng nén bi thương!

Tống hoàng hậu đầm đìa nước mắt nói: "Tính mạng của mẹ con chúng tôi, đành phó thác cho Quan gia vậy." Quan gia là cách gọi hoàng hậu dành cho hoàng đế, bà gọi Triệu Quang Nghĩa như vậy chính là thừa nhận Triệu Quang Nghĩa làm hoàng đế. Chỉ một câu nói này đã cho thấy Tống hoàng hậu thừa nhận sự thật truyền hoàng vị cho Tấn vương Triệu Quang Nghĩa.

Triệu Quang Nghĩa rưng rưng nước mắt an ủi: "Chúng ta nên cùng nhau gìn giữ phú quý, điểm này không cần phải lo lắng nhiều."

Tống hoàng hậu nghe lời Triệu Quang Nghĩa nói mới dần bình tĩnh lại.

Hóa ra, hoàng tử Triệu Đức Phương là con ruột của Tống hậu, Tống hậu từng nhiều lần xin lập làm thái tử. Triệu Khuông Dận nói với hoàng hậu rằng, khi Thái hậu lâm chung, từng có di mệnh trong Kim quỹ là huynh chung đệ cập, lời thề này không thể trái vi phạm. Tống hoàng hậu vì thế tâu rằng: "Hàng trăm năm sau của hoàng thượng, nếu xảy ra biến cố gì, mẹ con thần thiếp cô nhi quả phụ thì dựa vào đâu để an thân lập mệnh đây?"

Triệu Khuông Dận khuyên bảo: "Di mệnh của Thái hậu, Tấn vương dù có bất tiếu đến đâu, chắc cũng không dám trái nghịch. Nếu Tấn vương thật sự có dị tâm, thì dù hôm nay có lập Đức Phương làm thái tử đi chăng nữa, sau khi trẫm chết, chẳng lẽ hắn không thể cướp đi sao? Đến lúc đó, hắn đem di mệnh của Chiêu Hiến Thái hậu cáo thị thiên hạ, thì hắn không còn là phản thần tặc tử nữa, ngược lại trẫm mới thành kẻ bất nghĩa bất hiếu." Tống hậu thấy Triệu Khuông Dận nói vậy, đành thôi.

Lúc này, hoàng thượng băng hà, Tống hoàng hậu nghĩ đến cảnh mẹ con cô nhi quả phụ sau này không biết sẽ ra sao nên khóc rất thảm thiết. Tiếng khóc của hoàng hậu, một nửa là khóc vì hoàng thượng qua đời, một nửa là khóc cho sự sinh tồn của mẹ con cô nhi quả phụ bọn họ. Bà rất rõ ràng, trước có di mệnh Kim quỹ của Thái hậu, sau có Tấn vương nắm giữ đại quyền, mẹ con cô nhi quả phụ bọn họ vốn dĩ không phải đối thủ của Tấn vương. Ngai vàng của hoàng đế, Tấn vương ngồi chắc rồi. Sở dĩ bà khóc lóc thảm thiết là muốn Triệu Quang Nghĩa cho một lời giải thích trước khi Triệu Khuông Dận được đưa đi nhập quan an táng.

Triệu Quang Nghĩa lúc ấy hoàng vị chưa chính thức kế thừa, tự nhiên là ôn hòa niềm nở, những yêu cầu mà Tống hoàng hậu đưa ra ông đương nhiên đều đáp ứng hết. Dù là tình cảm thật hay giả ý đi nữa, cứ hứa trước đã, còn kết quả sau này thế nào thì đành đợi đến lúc đó rồi tính.

Thuở trước, Triệu Khuông Dận cướp lấy ngai vàng từ tay cô nhi quả phụ nhà người ta, nay vừa mới băng hà thì đã nếm trải nỗi bi thương của Tống hoàng hậu, không biết đây có phải là vòng luân hồi của trời đất hay không.

Triệu Khuông Dận đã chết, hoàng vị không được truyền cho con trai là Triệu Đức Chiêu theo phép thừa kế truyền thống, mà do em trai là Triệu Quang Nghĩa kế vị. Triệu Quang Nghĩa trở thành vị hoàng đế đời thứ hai của nhà Triệu Tống, đây chính là điều trong lịch sử gọi là huynh chung đệ cập, một lần kế thừa hoàng vị phi tầm thường.

3. Đổi triều đổi đại

Triệu Quang Nghĩa lên ngôi hoàng đế, hạ chiếu đổi năm đó thành năm Thái Bình Hưng Quốc thứ nhất (976), tôn Triệu Khuông Dận làm Tống Thái Tổ, sách phong Tống hoàng hậu làm Khải Bảo hoàng hậu, dời đến ở Tây Cung. Bổ nhiệm em trai là Triệu Đình Mỹ làm phủ doãn Khai Phong, phong làm Tề vương (tên cũ là Quang Mỹ, vì kiêng kỵ nên đổi chữ Quang thành Đình); phong con trai của Thái Tổ là Triệu Đức Chiêu làm Vĩnh Hưng tiết độ sứ kiêm thị trung, phong Võ Công quận vương; phong Triệu Đức Phương làm Sơn Nam Tây Đạo tiết độ sứ, đồng bình chương sự.

Triệu Quang Nghĩa để tưởng niệm Thái Tổ, đã hạ chiếu lấy con cái của Thái Tổ và Triệu Đình Mỹ đều gọi là hoàng tử, hoàng nữ, được đối xử ngang hàng với con cái của chính mình.

Các quan lại trong triều cũng có một số sự điều chỉnh. Bổ nhiệm Tiết Cư Chính làm tả bộc xạ; Thẩm Luân làm hữu bộc xạ; Lư Đa Tôn làm trung thư thị lang, bình chương sự; Tào Bân vẫn giữ chức xu mật sứ, gia phong đồng bình chương sự; Sở Chiêu Phụ làm xu mật sứ; Phan Mỹ làm tuyên huy Nam viện sử; đến cả vị vua mất nước, tội phạm chính trị cao cấp của nhà Tống là nguyên chủ nước Nam Hán Lưu Xưởng, hậu chủ Nam Đường Lý Dục, cũng lần lượt được gia phong làm Vệ quốc công, Tây quận công.

Ban tước phong chức xong xuôi, Triệu Quang Nghĩa mặc tang phục lo liệu tang sự cho Thái Tổ. Mùa hè năm sau, cải táng Thái Tổ tại Vĩnh Xương Lăng, tang sự xem như hoàn tất.

Triệu Khuông Dận từ năm Kiến Long thứ nhất (960) khai sáng nhà Tống, ở ngôi mười bảy năm, đổi niên hiệu ba lần. Cơ nghiệp gây dựng cả đời, đến cái đêm Trúc ảnh phủ thanh ấy, đều giao phó cả cho em trai Triệu Quang Nghĩa.

Năm Thái Bình Hưng Quốc thứ hai (977), Triệu Quang Nghĩa đổi tên thành Triệu Quýnh. Chẳng bao lâu sau, bàn việc lập hoàng hậu.

Người vợ nguyên phối của Triệu Quýnh là Doãn thị, không lâu sau khi kết hôn thì qua đời, được truy phong là Thục Đức hoàng hậu; người vợ kế là Phù thị, năm Khải Bảo thứ tám cũng lâm bệnh qua đời, được truy phong là Ý Đức hoàng hậu. Triệu Quýnh sau khi làm hoàng đế, ngôi vị trung cung vẫn bỏ trống, chưa có chính cung hoàng hậu. Người có tư cách lập làm hoàng hậu, chỉ có một mình Lý phi.

Lý phi rất ân ái với Triệu Quýnh, sinh được hai con trai hai con gái, con gái thứ mất sớm; con trai đầu là Nguyên Tá, sau được phong làm Chu vương; con trai thứ là Nguyên Trần Khản, chính là Tống Chân Tông sau này. Lý phi trong những năm Khải Bảo được phong làm Lũng Tây quận quân. Triệu Quýnh sau khi lên ngôi, thăng phong Lý thị làm phu nhân, đang chuẩn bị sách phong làm hoàng hậu, ngặt vì Lý phi mệnh mỏng, không có phúc hưởng thụ, bỗng nhiên mắc bệnh nặng. Vào mùa hè năm Thái Bình Hưng Quốc thứ hai sau khi Triệu Quýnh làm hoàng đế, nàng đã hồng nhanạc phách, bỏ mạng nơi suối vàng. Chuyện lập hậu đành phải tạm gác lại.

Năm sau, tuyển con gái thứ của Lộ Châu thứ sử Lý Xử Vân vào cung, trải qua tám năm thời gian thử thách, đến tận năm Giáp Thân (984) mới chính thức được sắc phong làm hoàng hậu, ở đây thuật lại luôn, sau này không nhắc lại nữa.

4. Tiểu Châu hậu nhẫn nhục khó trộm sinh

Nhìn bề ngoài, bên cạnh Triệu Quýnh hình như chỉ có một người phụ nữ, trước là Lý thị đã qua đời, sau là con gái của Lý Xử Vân - Lý thị thứ hai, một vị hoàng hậu vẫn đang trong thời gian thử thách. Nhưng thực tế không phải vậy, bên cạnh hoàng đế, chưa bao giờ thiếu phụ nữ.

Triệu Quýnh cũng vậy, những người phụ nữ xinh đẹp, chỉ cần ông ta muốn, nhất định sẽ phải đoạt cho bằng được. Những người phụ nữ tự nguyện dâng hiến là thế, và những người phụ nữ không mấy tự nguyện cũng vậy.

Có một tuyệt đại giai nhân thuộc kiểu không mấy tình nguyện ấy, cô ấy chính là Tiểu Châu hậu, người vợ của Nam Đường Lý hậu chủ, tuyệt đại giai nhân nổi tiếng giỏi gảy khúc Nghê thường vũ y khúc.

Triệu Quýnh từ lâu đã thèm thuồng Tiểu Châu hậu, chỉ khổ vì không có cơ hội. Khi đã làm hoàng đế rồi thì không phải lo không có cơ hội nữa, bởi vì ông ta là hoàng đế, hoàng đế có quyền lực chí cao vô thượng, ông ta có thể dựa vào quyền lực trong tay để tạo ra cơ hội, tìm cớ trực tiếp triệu Tiểu Châu hậu vào cung. Lại có một kiểu cơ hội nữa, đó là vào những dịp lễ tết trọng đại, phu nhân của các quan bách quan đều phải vào cung triều hạ, Tiểu Châu hậu cũng không ngoại lệ. Mỗi khi đến những lúc này, ông ta lại giữ Tiểu Châu hậu lại trong cung, hơn nữa mỗi lần giữ lại là mấy ngày liền.

Việc này tuy được truyền trong dã sử nhưng lại kể vô cùng có sách có chứng.

Người đời Minh là Thẩm Đức Sinh Tử Phù đã viết một cuốn sách tên là 《Dã hoạch biên》, trong sách ông ghi chép lại rằng:

Người nhà Tống vẽ một bức tranh tên là 《Hi Lăng hạnh Tiểu Châu hậu đồ》. Trong tranh, Triệu Quýnh đội khăn đầu phộc, mặt ngăm đen mà thân hình mập mạp, Châu hậu chân tay mảnh mai, mấy cung nhân ôm giữ lấy nàng, Châu hậu bày ra vẻ mặt cau mày chịu không nổi.

Nhìn từ trong tranh, Triệu Quýnh không phải là kẻ biết thương hoa tiếc ngọc, có vẻ như mang chút cảm giác tay chân nặng nề tàn phá hoa thơm.

Người đời Nguyên là Phùng Hải Túc nhìn bức tranh này, đã đề lên tranh một bài thơ:

Giang Nam thặng đắc Lý hoa khai,

Dã bị quân vương cưỡng chiết lai;

Quái để kim phong xung địa khởi,

Ngự viên hồng tử mãn long đồi.

Người nhà Tống là Vương Chí trong cuốn 《Mặc ký》 dẫn lại 《Giang Nam lục》 của Long Cổn viết rằng:

Tiểu Châu hậu... mỗi lần vào cung là vài ngày mới ra, nhất định sẽ khóc lớn mắng nhiếc hậu chủ, tiếng vang ra cả bên ngoài, [Lý Dục] phần lớn đều né tránh quanh co.

Lý Dục là một vị vua mất nước, người ta dưới mái hiên, không thể không cúi đầu, còn biết cách nào khác? Nhẫn nhịn thôi!

Tiểu Châu hậu chỉ là một người phụ nữ yếu đuối, nàng có thể chống cự lại dâm uy của hoàng thượng không? Đương nhiên là không thể, không thể thì chỉ đành cắn răng chịu đựng. Ở bên ngoài chịu đựng ấm ức, về nhà liền khóc lóc om sòm, trút hết giận dữ lên đầu vị Nam Đường hậu chủ Lý Dục đang phải sống cảnh ăn nhờ ở đậu, mắng cho một trận tơi bời. Khóc xong, náo loạn xong, thì vẫn phải sống tiếp.

Lý Dục đường đường là một đấng nam nhi, bị đội nón xanh, lại thường xuyên bị người vợ yêu mắng cho xối xả, sự phẫn uất và nhục nhã trong lòng có thể tưởng tượng được. Hắn không có năng lực phản kháng, ngoài miệng lại không thể nói, không dám nói, thế là hắn đem sự nhục nhã này viết lên trang giấy. 《Phá trận tử》, 《Tử dạ ca》, 《Vọng Giang Nam》 và các bài thơ nổi tiếng khác đều là tác phẩm sáng tác trong giai đoạn này:

Phá trận tử

Tứ thập niên lai gia quốc, tam thiên lý địa sơn hà.

Phượng các long lâu liên tiêu hán, ngọc thụ quỳnh chi tác yên la.

Kỷ tằng thức can qua.

Nhất đán quy vi thần lỗ, trầm yêu phan tấn tiêu ma.

Tối thị thương hoàng từ miếu nhật, giáo phường do tấu ly biệt ca.

Thùy lệ đối cung nga.

Tử dạ ca

Tầm xuân tu thị tiên xuân tảo, khán hoa mạc đãi hoa chi lão.

Phiêu sắc ngọc nhu kỉnh, bôi phù trản diện thanh.

Hà phương tần tiếu xán, cấm uyển xuân quy vãn.

Đồng túy dữ nhàn bình, thi tùy yết cổ thành.

Vọng Giang Nam

Đa thiểu hận, tạc dạ mộng hồn trung.

Hoàn tự cựu thời du thượng uyển, xa như lưu mã như long, hoa nguyệt chính xuân phong.

Đa thiểu lệ, đoạn kiểm phục hoành di.

Tâm sự mạc tương hòa lệ thuyết, phượng tiêu hưu hướng lệ thời xuy, trường đoạn cánh vô nghi.

Chính vì sự nhục nhã, phẫn hận ấy, cuối cùng ông đã viết nên bài ca tuyệt tác thiên cổ 《Nữ mi nhân》 (thực tế là 《Ngu mỹ nhân》):

Ngu mỹ nhân

Xuân hoa thu nguyệt khiêm thời liễu, vãng sự tri đa thiểu.

Tiểu lâu tạc dạ hựu đông phong, cố quốc bất kham hồi thủ nguyệt minh trung.

Điêu lan ngọc sich ưng do tại, chỉ thị chu nhan cải.

Vấn quân năng hữu kỷ đa sầu, kháp tự nhất giang xuân thủy hướng đông lưu.

Triệu Quýnh nhìn thấy bài 《Ngu mỹ nhân》 này, tức giận lôi đình, ban tiệc rượu ban chết Lý hậu chủ. Lúc Lý Dục qua đời, tuổi đời vừa tròn bốn mươi mốt.

Tương truyền trong bảng xếp hạng tài tử lịch sử Trung Quốc, Lý Dục có thể lọt vào top mười. Một đại tài tử làm rung chuyển cổ kim cứ thế qua đời khi tuổi đời còn trẻ. Quả thực là một bi kịch lớn trong lịch sử, mà hoàng đế nhà Tống Triệu Quýnh chính là đạo diễn của bi kịch ấy.

Không lâu sau khi Lý Dục chết, Tiểu Châu hậu cũng treo cổ tự tử, xuống âm tào địa phủ để làm vợ chồng với Lý Dục.

Thời Tống Thái Tổ Triệu Khuông Dận, tuyệt đại giai nhân Hoa Hoàng Nhị phu nhân ôm hận qua đời. Đến thời hoàng đế đời thứ hai Triệu Quýnh, lại một vị tuyệt đại giai nhân nữa là Tiểu Châu hậu hồng nhan vắn số.

Tuyệt đại giai nhân luôn quấn quýt lấy hoàng đế, đây là dâm uy của thiên tử, cũng là bi ai của giai nhân.

Nam Đường hậu chủ Lý Dục đã sớm hóa thành câu chuyện mây khói, nỗi nhục mất nước và đội nón xanh đổi lấy tác phẩm bất hủ 《Ngu mỹ nhân》, có đáng hay không? Có ai từng đánh giá đâu!

5. Khoa cử lấy sĩ

Triệu Quýnh sau khi làm hoàng đế, rất muốn làm nên trò trống gì để qua đó thiết lập và nâng cao uy vức của bản thân. Việc Tuyền Châu nạp thổ và Ngô Việt quy địa, tuy phần lớn thỏa mãn sự hư vinh của Triệu Quýnh, nhưng ông vẫn cảm thấy chưa đã thèm. Dù sao những thứ đó đều đạt được bằng thủ đoạn uy hiếp và áp lực cao, tuy được thực tế nhưng hình thức lại không mấy hoành tráng. Quan trọng hơn là, công tác giai đoạn trước đều do Thái Tổ hoàng đế làm, đều là những việc quả chín cuống rụng, thuận suôn thành chương, thứ đang thụ hưởng là bóng râm dư ấm của Thái Tổ hoàng đế, vẫn chưa bước ra khỏi cái bóng của người anh trai hoàng đế. Thế nhưng, suy nghĩ này ông chỉ có thể chôn giấu trong lòng, không thể nói với người ngoài.

Để có thể nhanh chóng thiết lập uy tín của mình, Triệu Quýnh đã nhắm mục tiêu vào Bắc Hán.

Thời Hậu Châu, Châu Thế Tông vẫn luôn muốn chinh phục Bắc Hán nhưng tiến công bị cản trở, đành phải bỏ dở giữa chừng. Sau khi nhà Đại Tống dựng nước, Thái Tổ hoàng đế cũng muốn thu hồi bản đồ Bắc Hán về cho Đại Tống, hơn nữa còn có ba lần Bắc phạt: Lần thứ nhất, vì Liêu quốc nhúng tay phá rối nên đành quay về tay trắng; lần thứ hai vì binh sĩ nhiễm dịch bệnh, gây ra tổn thất binh lực phi chiến đấu rất lớn, đành ngậm ngùi rút quân; lần thứ ba, cũng chính là cuộc Bắc phạt trước lúc lâm chung, tuy chiếm ưu thế tuyệt đối về mặt quân sự, ngặt vì trời không cho thêm tuổi thọ, mang theo hoài bão chưa thành, linh hồn đành về chín suối.

Triệu Quýnh cảm thấy Bắc Hán là một khúc xương cứng, nhưng vẫn muốn gặm một miếng. Không gặm thì sao biết nó cứng thật hay cứng giả? Muốn gặm xương cứng thì phải chuẩn bị đầy đủ cả về tâm lý lẫn vật chất, ông đang chuẩn bị những điều này để đánh một trận chiến ác liệt.

Trong khoảng thời gian này, Triệu Quýnh đã làm hai việc: Mở khoa cử lấy sĩ; sờ thùng gạo để xem tình hình tiền lương quốc khố thế nào.

Chế độ khoa cử trong lịch sử Trung Quốc bắt đầu từ thời nhà Tùy, đó là giai đoạn thử nghiệm, đến thời nhà Đường, khoa cử lấy sĩ mới dần bước vào quỹ đạo chính thức. Trải qua loạn lạc Ngũ Đại, sau khi nhà Tống khai quốc, vào thời Thái Tổ hoàng đế, chế độ khoa cử lấy sĩ tương đối hoàn thiện đã được thiết lập.

Triệu Quýnh sau khi làm hoàng đế, ông muốn thông qua khoa cử lấy sĩ để bồi dưỡng môn sinh thiên tử của chính mình. Lần mở khoa thi này của Triệu Quýnh còn nhắm đến một người, người này tên là Trương Tề Hiền, người Tào Châu. Khi Thái Tổ hoàng đế còn sống, từng giới thiệu người này với ông.

Hóa ra, năm xưa Thái Tổ đi tuần du Lạc y (Lạc Dương), Trương Tề Hiền với thân phận thường dân đã dâng lên Thái Tổ một bản điều trần, trần thuật mười việc lớn của quốc gia. Thái Tổ phá lệ triệu kiến ông ta, khẳng định trong mười việc ông ta nói có bốn việc có thể làm được, sáu việc không thể làm được.

Ngặt nỗi Trương Tề Hiền là người tính tình thẳng thắn, trước mặt Thái Tổ đã tranh biện đến cùng, kiên trì nói cả mười việc đều có thể làm được, khiến Thái Tổ nổi giận, quát lệnh võ sĩ đuổi cổ ra ngoài. Thật ra trong lòng Thái Tổ rất thưởng thức Trương Tề Hiền, chỉ là ông muốn giữ lại nhân tài hữu dụng này cho người kế nhiệm sử dụng.

Thái Tổ sau khi trở về Biện Kinh đã nói với Triệu Quang Nghĩa rằng, khi ông tuần du Lạc Dương, có một người tên là Trương Tề Hiền dâng bản điều trần mười việc, rất có kiến thức, người này là tướng tài, có thể trọng dụng. Ông nói hiện tại không muốn cất nhắc trọng dụng người này, để dành cho Quang Nghĩa sau này trọng dụng, đồng thời dặn dò Triệu Quang Nghĩa đừng quên người này.

Triệu Quýnh ghi nhớ lời Thái Tổ, lần mở khoa cử lấy sĩ này đặc biệt chú ý đến Trương Tề Hiền, muốn lấy đỗ ở vị trí cao. Nào ngờ khi niêm yết bảng, Trương Tề Hiền xếp tuốt ở tốp sau mấy mươi, thứ hạng khá thấp. Triệu Quýnh rất không vui, cũng rất khó xử. Làm quan bắt buộc phải là tiến sĩ xuất thân, tiến sĩ cũng có phân chia thứ bậc, người đứng đầu gọi là trạng nguyên, đứng thứ hai gọi là bảng nhãn, thứ ba gọi là thám hoa, gọi chung là Tam đỉnh giáp. Phía sau xếp theo thứ hạng.

Trạng nguyên xuất thân, được đích thân chỉ định vào Hàn lâm, có thể ở lại làm việc ở trung ương; bảng nhãn, thám hoa cũng có thể mưu cầu chức vị quan lại ở trung ương. Những người có thứ hạng thấp hơn đều chỉ có thể đi địa phương làm tri huyện hay đại loại thế, thậm chí có người chỉ đành chờ bổ nhiệm, đợi khi chức vụ nào khuyết người thì lại do Lại bộ phái tiến sĩ dự khuyết đến lấp vào.

Chiếu theo thứ hạng của Trương Tề Hiền thì không thể ở lại trung ương nhậm chức. Triệu Quýnh vốn muốn mở cửa sau nhưng lại sợ khó làm chúng tâm phục, gây ra sự bất mãn cho mọi người. Nghĩ đi nghĩ lại, để giải quyết vấn đề của Trương Tề Hiền, Triệu Quýnh hạ chiếu mở ngoại lệ: Ban ơn cho một giáp một trăm ba mươi vị tiến sĩ đều ở lại kinh sư nhậm chức, nhờ vậy Trương Tề Hiền một cách thuận suôn thành chương mà làm quan trong kinh.

Triệu Quýnh muốn sờ thử đáy của quốc khố, liền dẫn các tể thần đến Tả Tàng Khố, nhìn thấy tài vật, vật tư tích trữ bên trong chất cao như núi, vui mừng nói với các tể tướng rằng: "Tả Tàng Khố, Phong Trữ Khố tích trữ tiền lụa, vật tư chất cao như núi, quả thực dùng mãi không hết. Tiên đế có tầm nhìn xa trông rộng, chuẩn bị sẵn kho dự trữ hậu hĩnh như vậy cho trận chiến Bắc phạt, thật sự khiến trẫm vô cùng khâm phục."

Tài chính đã có sự bảo đảm, lòng tin Bắc phạt của Triệu Quýnh càng thêm vững chắc.

6. Tuyền Châu nạp thổ, Ngô Việt quy địa

Triệu Quýnh lên ngôi hoàng đế, quốc gia thái bình, chớp mắt đã đến tháng ba năm Thái Bình Hưng Quốc thứ ba (978). Ngô Việt vương Tiền Thúc, Bình hải tiết độ sứ Trần Hồng Tiến lần lượt vào triều yết kiến.

Trần Hồng Tiến người Tuyền Châu. Thời Nam Đường Lý hậu chủ được bổ nhiệm làm Thanh Nguyên quân tiết độ sứ, cai quản các châu Tuyền,Chương... Thái Tổ sau khi hạ Dương Châu, bình định Kinh Hồ, uy danh lừng lẫy, Trần Hồng Tiến vô cùng sợ hãi, phái người đến Biện Kinh dâng biểu lên triều đình, tự xưng là Thanh Nguyên quân tiết độ phó sứ, tạm thời quản lý ấn tín tiết độ sứ, cung kính thỉnh triều đình hạ chỉ định đoạt.

Thái Tổ phái người đến thăm hỏi, từ đó về sau, Trần Hồng Tiến năm nào cũng đến cống nạp. Năm Càn ĐC thứ hai (964), hạ chiếu đổi Thanh Nguyên quân thành Bình Hải quân, lấy Trần Hồng Tiến làm tiết độ sứ; năm Khải Bảo thứ tám (975), Triệu Tống bình định Giang Nam, Trần Hồng Tiến hoảng sợ sống qua ngày, phái con trai là Trần Văn Hạo đến Biện Kinh cống nạp. Thái Tổ hạ chiếu lệnh cho ông ta vào triều yết kiến. Trần Hồng Tiến không dám chối từ, lập tức lên đường. Khi đi đến Kiếm Nam Châu, nghe tin Thái Tổ đã băng hà, liền quay về theo đường cũ.

Trần Hồng Tiến nhìn thấy địa bàn của rất nhiều tiết độ sứ lần lượt bị triều đình nhà Tống thôn tính, biết ngày tàn của mình cũng sắp đến, chi bằng chủ động dâng nộp còn hơn ngồi chờ triều đình đến thu dọn, ít ra còn kiếm được chút nhân tình. Thế nên ông ta đã tiếp nạp kiến nghị của mưu sĩ Nam An Lưu Xương Ngôn, dâng biểu xin hàng: Chủ động dâng nộp bản đồ hai châu Trương, Tuyền do mình cai quản, tổng cộng mười bốn huyện. Đây chính là sự kiện "Tuyền Châu nạp thổ" trong lịch sử.

Có người dâng đất quy hàng, Triệu Quýnh đương nhiên vui mừng, hạ chiếu khen thưởng: Ban phong Trần Hồng Tiến làm Võ Ninh tiết độ sứ, đồng bình chương sự.

Triệu Quýnh đây là học theo chiêu thức của Thái Tổ Triệu Khuông Dận, đối với kẻ đứng đầu một phương đầu hàng, phong cho một chức quan cao cấp hữu danh vô thực, ban thưởng phủ đìa, cung phụng rượu thịt ngon nghẽo, nhưng bắt buộc phải ở lại kinh sư sinh sống, không bao giờ được quay về địa bàn cũ của họ nữa. Tuy nhiên về mặt chính trị, những kẻ này hoàn toàn mất đi sự tự do.

Trần Hồng Tiến nạp thổ quy hàng khiến Triệu Quýnh vui mừng, nhưng Ngô Việt vương Tiền Thúc thì không tài nào vui nổi.

Tháng năm, Ngô Việt vương Tiền Thúc mang theo lễ vật trị giá tới vạn lượng, vào triều cống nạp. Lễ vật hậu hĩnh như vậy chính là muốn lấy lòng Triệu Quýnh, để ông ta không làm khó dễ mình, cho phép sớm ngày quay về quê cũ. Thế nhưng sự việc lại không diễn ra theo suy nghĩ của ông ta, vận mệnh của ông ta nằm trong tay kẻ khác, bản thân ông ta không thể làm chủ. Ông ta mang lễ vật hậu hĩnh đến Biện Kinh, Triệu Quýnh đối xử với ông ta cũng rất ôn hòa, còn ban thưởng cho "tiền vạn quan, bạch kim vạn lạng, lụa vạn tấm", nhưng duy chỉ không nói câu cho phép ông ta trở về. Tiền Thúc tuy khẩn cầu tới ba mươi tám lần, Triệu Quýnh vẫn không nhả ra, thực chất chính là ngầm ám chỉ ông ta rằng: Thời kỳ xưng hùng một phương của ngươi, có lẽ nên kết thúc rồi chứ?

Trong lòng Tiền Thúc vô cùng sợ hãi, nhưng thực sự không đành lòng dâng giang sơn của mình cho người khác, ông ta còn muốn cố gắng tranh thủ thêm chút nữa. Thế nên dâng biểu lên Triệu Quýnh, xin bãi bỏ phong hiệu Ngô Việt vương, triệt tiêu Thiên hạ binh mã đại nguyên soái, giải trừ binh quyền, tình nguyện cởi giáp quy điền, hưởng thụ tuổi già an nhàn.

Triệu Quýnh cự tuyệt thỉnh cầu của ông ta.

Từ bỏ quyền lực không được, muốn đi cũng không xong, quân thần Ngô Việt rơi vào sự hoảng sợ tột độ.

Thôi Nhân Ký - người đi cùng Tiền Thúc vào triều là một kẻ thông minh, ông ta khuyên Ngô Việt vương hãy nạp thổ quy hàng triều đình nhà Tống, chỉ có cách này mới có thể có cái kết trọn vẹn, nếu không e rằng đại họa sắp giáng đầu. Những người khác đều không đồng ý nạp thổ, Thôi Nhân Ký sốt ruột, lớn tiếng nói: "Không nạp thổ thì thế nào chứ? Ngô Việt cách Biện Kinh ngàn dặm xa xôi, vận mệnh của chúng ta nằm trong tay người khác, trừ phi mọc cánh bay về, bằng không thì cứ ở đây chờ chết đi! Hán tử chân chính không chịu thiệt thòi trước mắt, nạp thổ đi! Nạp thổ ít ra còn giữ được cái mạng."

Tiền Thúc tuyệt vọng hoàn toàn, để tránh tai họa sát thân, đành nghe theo kiến nghị của Thôi Nhân Ký, dâng biểu lên Triệu Quýnh, dâng nộp hai chiết mười ba châu, một quân, tám mươi sáu huyện thuộc hai miền Ngô Triệu, trong sử gọi là "Ngô Việt quy địa".

Triệu Quýnh đương nhiên cười tươi nhận lấy, hạ chiếu khen thưởng Tiền Thúc, đồng thời phong Tiền Thúc làm Hải quốc vương, con cháu họ hàng cùng quan lại cũ của ông ta đều nhận được ban thưởng. Tiếp theo đó, bổ nhiệm đại tể tướng già Phạm Chất là Phạm Mân làm quan dài quân chính hai miền Chiết Giang. Người thân họ Tiền cùng quan lại cũ trong vùng đều dời đến Biện Kinh, người và vật tư chất đầy một ngàn không trăm bốn mươi chiếc thuyền.

Ngô Việt từ Tiền Lưu đoạt được giang sơn, trải qua ba đời năm vua, tổng cộng tám mươi mốt năm thì vong quốc. Đến đây, vùng Đông Nam đều quy về thuộc sở hữu của nhà Tống.

Ngô Việt quy địa và Tuyền Châu nạp thổ khiến lòng tin của Triệu Quýnh tăng vọt, nhưng ông vẫn cảm thấy tiếc nuối, nguyên nhân là vì những thứ đó đều đạt được bằng thủ đoạn uy hiếp và áp lực cao, tuy được thực tế nhưng hình thức lại không hề hoành tráng chút nào. Quan trọng hơn là, trong lòng Triệu Quýnh có một khúc mắc không thể nói ra, ông luôn cảm thấy bản thân đang thụ hưởng bóng râm dư ấm của Thái Tổ Triệu Khuông Dận, không bước ra khỏi cái bóng của người anh trai hoàng đế. Ông rất muốn làm nên những trò trống lớn để qua đó thiết lập và nâng cao uy tín của bản thân.

Ông muốn hoàn thành đại nghiệp thống nhất mà Thái Tổ chưa hoàn thành, khiến công tích của mình vượt qua cả hoàng huynh Thái Tổ, làm một vị hoàng đế lưu danh thiên cổ, lưu sử sách.