1、Biết rõ là hố lửa, vẫn phải nhảy xuống

Triệu Huýnh nhận được tấu chương báo tin chiến bại ở tiền tuyến, tâm trạng vô cùng ủ dột, lập tức ra lệnh cho Tào Bân, Mễ Tín, Thôi Ngạn Tiến dẫn quân của họ về kinh, lệnh cho Điền Trọng Tiến đóng quân tại Định Châu; Phan Mỹ vẫn trở về Đại Châu, và yêu cầu ông bảo vệ quan dân bốn châu Vân, Ứng, Sóc, Hoàn lần lượt di dời về Hà Đông, Kinh Tây để an trí.

Việc bố trí các lộ quân Tống cũng như công tác hậu cần sau chiến tranh còn chưa sắp xếp xong, thì đại tướng Khiết Đan là Gia Luật Tà Chẩn đã dẫn mười vạn quân Liêu áp sát phía tây An Định.

Thủ tướng Hùng Châu là Hạ Lệnh Đồ biết tin quân Khiết Đan tới phạm, điểm binh xuất thành nghênh chiến, bị người Khiết Đan đánh bại, dẫn tàn quân chạy tan tác về phía nam. Gia Luật Tà Chẩn dẫn quân thừa thắng truy kích, hai quân lại giao chiến kịch liệt tại Ngũ Đài, quân Tống vẫn thảm bại, tử trận mấy vạn người. Quân Liêu một mạch chiếm được Úy Châu.

Hạ Lệnh Đồ phi ngựa cầu viện Phan Mỹ, Phan Mỹ dẫn quân hội hợp với Hạ Lệnh Đồ, tại Phi Hồ triển khai một trận kịch chiến với quân Khiết Đan, quân Tống lại đại bại. Quân Tống ở Hồn Nguyên, Ứng Châu thấy quân Liêu thế mạnh hung hãn, bỏ thành chạy trốn, quân Liêu không đánh mà có được thành trì Hồn Nguyên, Ứng Châu, rồi thừa thắng truy kích, chiếm được Hoàn Châu, giết hơn ngàn quân Tống thủ thành.

Phan Mỹ bại chạy về Phi Hồ, lui về Đại Châu, cùng phó tướng Dương Nghiệp dẫn quân, bảo vệ quân dân bách tính ba châu Vân, Sóc, Ứng di dời về nam.

Dương Nghiệp thông thạo binh pháp, lại ở lâu phương bắc, đối với tập tính của người Khiết Đan và địa lý bản địa đều rất quen thuộc, cho rằng trận đánh đến bước này, quân Khiết Đan khí thế đang lên, không nên đối đầu trực diện với họ, vì vậy ông kiến nghị: Quân Tống xuất quân đường Đại Thạch, thẳng vào Thạch Kiệt Cốc, tránh nhuệ khí quân Khiết Đan, bảo vệ quan dân ba châu di dời về nam.

Phan Mỹ nghe lời Dương Nghiệp, trầm mặc không nói, nhưng giám quân Vương Sân lại cho rằng Dương Nghiệp sợ chiến, cười lạnh nói: "Quân hầu vốn được xưng là Dương Vô Địch, hôm nay lại nhiều lần ngăn cản không chịu tiến binh, nếu không phải đã sợ vỡ mật, thì e là có mưu đồ khác chăng?"

Tục ngữ nói, trà lạnh cơm nguội dễ ăn, lời lạnh tiếng lạt khó nghe. Dương Nghiệp là bậc anh hùng hào kiệt đầu đội trời chân đạp đất, sao có thể chịu nổi sự mỉa mai như vậy? Nghe những lời lạnh lùng của Vương Sân, ông phẫn nộ nói: "Dương Nghiệp há là kẻ tham sống sợ chết? Nhiệm vụ của chúng ta là bảo vệ bách tính di dời, không phải là công thành chiếm đất, đánh trận nếu cậy cái dũng của kẻ thất phu, sẽ khiến binh sĩ uổng mạng vô ích. Vương giám quân đã nghi ngờ ta có hai lòng, ta nguyện làm tiên phong, cho các người biết, Dương Nghiệp không phải là kẻ sợ chết."

Dương Nghiệp nói xong, triệu tập bộ hạ và các con trai Dương Diên Chiêu, Dương Diên Ngọc, truyền lệnh rèn vũ khí, nuôi ngựa chiến, chuẩn bị từ đường Thạch Điệt đi hướng Sóc Châu. Lúc sắp đi, ông rơi lệ nói với Phan Mỹ: "Lần xuất quân này, không thể đạt được thắng lợi, Dương Nghiệp vốn là hàng tướng Thái Nguyên, đáng lẽ nên chết sớm, nhờ Hoàng thượng không giết, cất nhắc làm đại tướng, giao cho binh quyền, Dương Nghiệp không phải là dung túng địch mà không tiến, thực sự là muốn chờ thời cơ mà động, để báo đáp ơn tri ngộ của Hoàng thượng. Hôm nay, có người nói ta cố ý tránh địch, ta cũng không biết giải thích thế nào. Dương Nghiệp chuyến này đi, e là không thể gặp lại chủ soái nữa."

Phan Mỹ nghe xong, chỉ hừ một tiếng, cố làm ra vẻ tươi cười nói: "Cha con nhà họ Dương dương oai phương bắc, danh tiếng lẫy lừng đã lâu, hôm nay chưa đánh đã nói những lời nhụt chí như vậy, thật khiến người ta khó hiểu. Ngươi cứ yên tâm đi đi, ta nhất định sẽ dẫn quân đến cứu ứng cho ngươi."

Dương Nghiệp chỉ vào cửa hang phía trước nói: "Quân Khiết Đan đánh trận biến ảo khó lường, Phan tướng quân nhất định phải đề phòng, cửa hang phía trước gọi là Trần Gia Cốc, địa thế hiểm trở, có thể trú thủ, xin các người phái quân mai phục ở đó, bố trí nỏ mạnh tên cứng, đợi khi ta chuyển chiến đến cửa hang, lập tức dẫn quân kẹp đánh quân Liêu, ngàn vạn lần phải ghi nhớ, nếu không, cha con Dương gia cùng binh mã đi theo ta, e là sẽ chết không nơi chôn thân."

Phan Mỹ gật đầu, hứa sẽ bố trận tại Trần Gia Cốc để tiếp ứng.

Dương Nghiệp biết rõ phía trước là hố lửa, vực sâu tử vong, nhưng vì muốn chứng minh sự trong sạch của mình, đành phải nhảy xuống.

2、Máu nhuộm Trần Gia Cốc

Sau khi Dương Nghiệp xuất quân, Phan Mỹ theo như đã hẹn, cùng Vương Sân dẫn quân đến cửa Trần Gia Cốc dàn trận chờ đợi.

Dương Nghiệp mang lòng quyết tử, dẫn binh mã bộ hạ, xuất phát từ cửa Thạch Điệt, con trai Dương Diên Ngọc, Dương Diên Chiêu đi cùng cha, giữa đường gặp quân Khiết Đan, hai quân không nói lời nào, vừa chạm mặt là lao vào chém giết. Gia Luật Tà Chẩn dẫn quân Liêu, dường như không muốn dây dưa, vừa giao chiến đã rút lui về phía sau, Dương Nghiệp thấy dọc đường toàn là bình nguyên, đoán không có phục binh, cứ dốc sức truy đuổi. Gia Luật Tà Chẩn vừa đánh vừa chạy, đang lúc truy đuổi, Gia Luật Tà Chẩn bỗng nhiên quay quân đánh lại, chỉ nghe một tiếng pháo lệnh, bốn phương tám hướng đột nhiên xuất hiện vô số quân Liêu, vây khốn cha con Dương Nghiệp và quân Tống.

Quân Tống chỉ có vài ngàn binh mã, quân Liêu có mười vạn người, địch đông ta ít, đánh tiếp thì chỉ có con đường chết. Dương Nghiệp biết tình thế nghiêm trọng, dặn hai con trai bám sát mình, múa thương trong tay, liều chết xông pha, quyết liệt mở một con đường máu, rút lui về thôn Lang Nha.

Từ giờ Dần chờ đến giờ Tị, không nhận được tin tức của Dương Nghiệp, cho người lên cao nhìn xa, vẫn không thấy bóng dáng đâu, Phan Mỹ không khỏi nảy sinh nghi ngờ, Vương Sân ở bên cạnh nói: "Dương Nghiệp nếu bại trận, tất nhiên có báo cấp, nay đã lâu không nhận được tin tức, chắc là đã đánh bại địch quân, chủ soái nếu không nhanh chóng tiến lên, thì công lao này bị Dương Nghiệp độc chiếm mất rồi."

Phan Mỹ do dự hồi lâu mới nói: "Đợi thêm một hai canh giờ nữa, nếu vẫn chưa có tin tức của Dương Nghiệp, sẽ quyết định sau."

Vương Sân lui ra, nói với các tướng: "Lúc này không đi tranh công, còn đợi khi nào? Các ngươi không đi, ta sẽ đi trước." Nói xong, dẫn bộ hạ của mình thẳng ra cửa cốc.

Các tướng cũng đang nôn nóng muốn tranh công, đều rục rịch muốn thử. Phan Mỹ thấy không thể thuyết phục các tướng, cũng thân bất do kỷ đi theo các tướng, cùng rời khỏi cửa Trần Gia Cốc. Dọc theo sông Giao tiến về phía tây, mới đi được hơn hai mươi dặm, bỗng thấy Vương Sân dẫn quân rút về. Phan Mỹ hỏi hắn tại sao lại rút về. Vương Sân đáp: "Dương Nghiệp đại bại, quân Khiết Đan rất hung hăng, quân ta e là không chống đỡ nổi, cho nên vội vã rút về."

Phan Mỹ nghe những lời này, cũng không khỏi kinh hoàng, đành chỉ huy binh sĩ rút lui toàn bộ. Gạt bỏ ước hẹn Trần Gia Cốc với Dương Nghiệp ra chín tầng mây, cứ thế rút thẳng về Đại Châu.

Dương Nghiệp vừa đánh vừa chạy, gần đến Trần Gia Cốc, đã người mệt ngựa mỏi, tử vong quá nửa, trông ngóng viện quân xuất hiện. Nào ngờ vào cốc nhìn lại, không thấy một binh một tốt nào của quân Tống, ông không kìm được khóc lớn: "Ta bị Vương Sân ép bức, khiến ta bại đến mức này, nay không thể cầu thắng, cũng không cần cầu sống. Thôi thì quay mình đánh lại, liều một trận tử chiến, da ngựa bọc thây vậy!"

Dương Diên Ngọc, Dương Diên Chiêu anh em cũng khóc không ngừng. Dương Nghiệp nói: "Cha con cùng chết cũng chẳng ích gì, ta trên nhận ơn nước, dưới bị kẻ gian đố kỵ, ngoài cái chết ra không còn con đường nào khác. Hai con còn trẻ, mau mau phá vòng vây thoát ra, đem tình hình ở đây báo cáo Hoàng thượng, để Hoàng thượng biết, Dương gia chúng ta một lòng vì nước, chỉ là bị kẻ gian bán đứng, chịu nỗi oan khiên, mới dẫn đến tử trận sa trường. Nếu được Hoàng thượng minh oan chiêu tuyết, ta chết cũng nhắm mắt."

Dương Diên Ngọc khóc nói: "Con nguyện cùng cha đồng tử, không muốn trốn thoát. Hãy để anh trai đột vây ra ngoài, thỉnh cầu viện binh với Phan soái. Nếu viện binh đến sớm, biết đâu còn có thể chuyển bại thành thắng, dù không cầu được viện binh, giữ lại anh trai, ngày sau diện kiến Hoàng thượng, còn có thể nói rõ tình hình thực tế trận chiến hôm nay, nếu không, sau khi chúng ta chết, bọn gian thần không biết sẽ gán cho chúng ta tội danh gì."

Dương Nghiệp thấy Diên Ngọc nói có lý, lập tức bảo Diên Chiêu đột vây ra ngoài xin Phan soái phái quân tăng viện.

Dương Diên Chiêu khóc không muốn rời đi, muốn cùng cha và anh em tử chiến sa trường.

Dương Nghiệp giơ roi ngựa quất mạnh vào ngựa của Dương Diên Chiêu một cái, lớn tiếng nói: "Mau đi! Mau đi! Đừng bận tâm những điều này nữa."

Ngựa của Dương Diên Chiêu bị đau, lập tức lao vút ra ngoài, Dương Diên Chiêu đành quay đầu hét lớn: "Phụ soái bảo trọng! Đệ bảo vệ tốt phụ soái!" Lời chưa dứt, người và ngựa đã biến mất trong loạn quân.

Quân Liêu thấy có người đột vây, vạn nỏ đồng loạt phát tên, tay Dương Diên Chiêu trúng tên, máu chảy như suối, cậu cũng không màng băng bó, cắn răng nhổ mũi tên ra, dũng mãnh giết ra khỏi vòng vây, phi ngựa đi cầu viện binh.

Dương Nghiệp cùng Dương Diên Ngọc dẫn mấy trăm binh lính thủ hạ, triển khai một trận huyết chiến với quân Liêu. Dương Diên Ngọc trúng mấy chục mũi tên, như con nhím, không chịu nổi đau đớn, khóc nói với cha: "Con đi đây, không thể bảo vệ cha..." Lời chưa nói hết, miệng đã phun máu, rơi ngựa mà chết.

Dương Nghiệp thấy Diên Ngọc chết, như vạn tiễn xuyên tim, ngoái nhìn thủ hạ chỉ còn không đến vài trăm người, rơi lệ nói với mọi người: "Mọi người đều có cha mẹ vợ con, không thể chết ở đây, mau mau trốn thoát đi!"

Dương Nghiệp dẫn quân, có dũng có mưu, ngày thường huấn luyện, đều cùng binh sĩ chia ngọt sẻ bùi, chưa bao giờ gây đặc quyền, đối đãi với binh sĩ như đối đãi với anh em con cái của mình. Binh sĩ đối với Dương Nghiệp vừa kính trọng, vừa yêu mến, xông pha trận mạc, ai nấy đều dũng mãnh, tranh nhau đi đầu. Các tướng sĩ thấy chủ soái bảo họ chạy trốn, họ làm sao nỡ lòng, đều bày tỏ muốn cùng chủ soái sống chết có nhau, tiến lùi cùng bước.

Dương Nghiệp thấy tướng sĩ đồng tâm hiệp lực, hổ mục trợn trừng, múa thương trong tay, hét lớn một tiếng, như mãnh hổ lao vào trận địch, tự tay chém hơn trăm quân Khiết Đan, trên thân trúng mấy chục vết đao, tên, lúc đầu còn thấy đau, về sau tê dại, tên địch bắn vào người mà chẳng hề hay biết. Người có thể dựa vào một hơi thở mà phấn chiến, ngựa thì không được. Dương Nghiệp thấy ngựa cưỡi run rẩy toàn thân, đã đứng không vững, đành lui vào rừng cây tạm lánh.

Đại tướng Khiết Đan Gia Luật Hi Đạt, từ xa nhìn thấy bóng Dương Nghiệp trong rừng cây, dùng nỏ mạnh bắn tới, trúng ngay bụng ngựa Dương Nghiệp, ngựa đổ sụp xuống đất, Dương Nghiệp cũng ngã xuống dưới ngựa. Phó bộ thự quân Liêu Tiêu Thát Lãm phóng ngựa cướp vào, bắt sống Dương Nghiệp.

Lúc này, bộ hạ của Dương Nghiệp đều tử trận, không ai sống sót.

Nước Liêu bắt sống Dương Nghiệp, biết ông là một mãnh tướng, không những không làm nhục ông, mà còn dùng rượu ngon thịt béo chiêu đãi, khuyên ông đầu hàng, và hứa ban chức cao lộc dày. Dương Nghiệp là một bậc anh hùng đầu đội trời chân đạp đất, tuyệt không vì thế mà bị dụ dỗ, ngửa mặt lên trời than rằng: "Hoàng thượng đãi ta rất hậu, vốn muốn bảo vệ biên quan, để báo đáp ơn vua. Nay bị gian thần ép bức, dẫn đến bại trận bị bắt, còn mặt mũi nào sống trên đời nữa?"

Dương Nghiệp sau khi bị bắt, không ăn không uống, tuyệt thực ba ngày mà chết. Đây chính là sự thật về cái chết của Dương Nghiệp. Còn về thuyết Dương Nghiệp đâm đầu vào bia Lý Lăng, chỉ là ghi chép của dã sử.

Ai đã dẫn đến việc Dương Nghiệp bại trận tử vong? Kẻ đầu sỏ chính là Vương Sân, hắn vì tham công, dẫn quân rời khỏi Trần Gia Cốc, nhưng Phan Mỹ với tư cách là chủ soái, khinh tin lời gièm pha, cũng là tội không thể tha thứ.

Sự tích của Dương Nghiệp và hậu duệ của ông, được dân gian truyền tụng thành câu chuyện "Dương gia tướng". Trong đó, để bày tỏ lòng căm thù với Phan Mỹ, người ta đã xây dựng ông ta thành thái sư Phan Nhân Mỹ độc ác tột cùng. Đến nay, câu chuyện Dương gia tướng vẫn đang được lưu truyền rộng rãi, nhưng các tình tiết trong đó phần lớn là do các nhà tiểu thuyết hư cấu nghệ thuật mà thành.

Triều Tống kể từ khi Tống Thái Tổ thực hiện "bôi tửu thích binh quyền", tước đoạt binh quyền của mấy vị lão tướng khai quốc, thì danh tướng đầu thời Tống, đứng đầu là Tào Bân, tiếp đến không ai khác ngoài Phan Mỹ. Tào Bân khi đại chiến, do dự không quyết, không thể tự chủ, bắc phạt đại bại trở về; Phan Mỹ thân là chủ soái, không thể quản thúc bộ hạ, không màng lời cảnh báo của Dương Nghiệp, vì tham công mà mạo hiểm xuất kích, khiến cho một thế hệ lương tướng bị bắt tại Trần Gia Cốc. Cho nên có người nói, "Bắc Tống vô tướng", nói như vậy là có đạo lý.

Sau trận Kỳ Câu Quan, Gia Luật Hưu Ca uy chấn Đại Tống, nghe nói lúc đó trẻ con khóc đêm, chỉ cần người lớn nói một câu: "Gia Luật Hưu Ca đến rồi!" trẻ con lập tức không dám khóc nữa. Ngược lại, tướng lĩnh quân Tống, uy lực đối với Liêu chưa bao giờ đạt tới trình độ này.

3、Bỏ giáp mất quân tại Quân Tử Quán

Dương Diên Chiêu mình đầy thương tích chạy đến Đại Châu, thỉnh cầu Phan Mỹ mau mau phát quân đến Trần Gia Cốc, cứu viện cha mình.

Phan Mỹ thấy bộ dạng Dương Diên Chiêu như vậy, đã biết gây ra đại họa, nếu phát thêm quân cứu viện, không những không ích gì, e rằng còn đưa cừu vào miệng hổ, có đi không về. Vì vậy, từ chối không phát quân. Dương Diên Chiêu khóc lớn một trận, sau đó dâng biểu lên triều đình.

Hung tin Dương Nghiệp tử trận truyền ra, các châu biên giới chấn động. Các tướng lĩnh quân Tống trấn thủ Vân Châu, Ứng Châu, Sóc Châu đều bị tin tức này làm cho sợ vỡ mật, quân Khiết Đan còn chưa tới công thành, họ đã bỏ thành chạy trốn, đem vùng lãnh thổ rộng lớn của ba châu dâng cho người Khiết Đan.

Hung tin truyền đến Biện Lương, Triệu Huýnh kinh ngạc đến ngẩn người, vừa hận vì mất lãnh thổ, vừa đau buồn vì mất lương tướng. Lập tức hạ chỉ: Phan Mỹ giáng chức ba cấp; Vương Sân bãi bỏ mọi chức vụ, đày đi Kim Châu. Triệu Dương Diên Chiêu về kinh, nhậm chức Sùng Nghi phó sứ, và truy tặng quan giai cho Dương Diên Ngọc. Còn con trai của Dương Nghiệp là Dương Diên Phổ, Dương Diên Huấn, đều được thụ chức Cung phụng quan, Dương Diên Hoàn, Dương Diên Quý, Dương Diên Bân, cùng thụ chức Điện trực, người nhà họ Dương đều được hưởng dư ấm, cũng coi như là an ủi anh hồn chết oan của Dương Nghiệp.

Tào Bân, Mễ Tín v.v. bại trận phụng chỉ về kinh, Triệu Huýnh ra lệnh Thượng thư tỉnh giam giữ họ lại, lệnh cho Hàn lâm học sĩ Giả Hoàng Trung chủ trì thẩm vấn, trách hỏi họ trái mệnh, tự ý xuất quân. Sự thật rất rõ ràng, việc thẩm vấn cũng chỉ là làm thủ tục, quyết định xử phạt lập tức được đưa ra: Tào Bân giáng làm Hữu Kiêu Vệ thượng tướng quân; Mễ Tín giáng làm Hữu Đồn Vệ thượng tướng quân; những người còn lại từ Thôi Ngạn Tiến trở xuống, đều nhận hình phạt tương ứng.

Điền Trọng Tiến toàn quân không bại; bộ đội của Lý Kế Long cũng rút về không tổn thất gì. Hai người không bị tội, còn được thăng chức, Điền Trọng Tiến làm Mã bộ quân Đô ngu hầu; Lý Kế Long làm Mã quân Đô ngu hầu, kiêm tri Định Châu.

Sau khi Dương Nghiệp chết, vị trí thủ tướng Đại Châu bị trống, Đại Châu là nơi biên phòng trọng yếu, không thể không có tướng, phải chọn đại tướng khác thay thế vị trí trống đó, trấn thủ Đại Châu. Đúng lúc Trương Tề Hiền dâng thư nói việc, rất được Triệu Huýnh tán thưởng. Trương Tề Hiền là văn thần, chưa bao giờ dẫn quân đánh trận, Triệu Huýnh lại ra lệnh cho Trương Tề Hiền xuất tri Đại Châu, cùng Phan Mỹ kiêm lãnh quân vụ, trấn thủ biên quan.

Quyết định của Triệu Huýnh, không tránh khỏi hiềm nghi khinh suất và tư lợi, may mà Trương Tề Hiền dù là một văn nhân, nhưng cũng khá thông binh pháp, nếu không, chẳng phải sẽ gây ra đại họa sao?

Mùa đông năm Ung Hy thứ ba (986), Khiết Đan chủ Gia Luật Long Tự, cùng mẹ là Tiêu Thái hậu dẫn mười vạn quân, lấy Gia Luật Hưu Ca làm tiên phong, lại dấy binh nam xâm.

Doanh Châu bộ thự Lưu Đình Nhượng (tên cũ Lưu Quang Nghĩa, vì tránh húy Hoàng thượng, đổi tên là Đình Nhượng), biết tin quân Khiết Đan lại đại cử đến phạm, cùng biên tướng Lý Kính Nguyên, Điền Trọng Tiến v.v. liên lạc, tập hợp mười vạn quân, dọc theo biển tiến lên phía bắc, muốn thừa hư tập kích sào huyệt Khiết Đan.

Gia Luật Hưu Ca không hổ danh là lương tướng Khiết Đan, ông ta sớm đã đề phòng chiêu quân Tống thừa hư mà vào này. Dọc đường phái ra đông đảo thám kỵ, chăm chú quan sát nhất cử nhất động của quân Tống. Khi biết tin quân Tống đã lẻn về phía sào huyệt Khiết Đan, lập tức tại những nơi hiểm yếu dọc đường, đặt sẵn mai phục, chờ quân Tống vào rọ.

Lưu Đình Nhượng và những người khác dẫn quân Tống đến một nơi gọi là Quân Tử Quán. Lúc đó là giữa mùa đông giá rét, trời lạnh đất đóng băng, tay của binh sĩ đều đông sưng, không đủ sức giương cung.

Quân Khiết Đan do Gia Luật Hưu Ca dẫn đầu đều là người phương bắc, chịu được lạnh. Ông ta chọn thời điểm này để nam xâm, chính là có chút bắt nạt người phương nam không chịu được lạnh. Ngay khi quân Tống đang run lập cập hành quân trong gió lạnh thấu xương, Gia Luật Hưu Ca dẫn quân Khiết Đan đột nhiên từ sau núi giết ra.

Lưu Đình Nhượng vội vàng chỉ huy quân Tống nghênh địch, khốn nỗi gió bắc thổi lạnh lẽo, sương đen mù mịt, binh sĩ bị lạnh đến mức vũ khí cũng không nắm nổi, đâu còn có thể chiến đấu với quân Khiết Đan? Quân Khiết Đan ai nấy như mãnh hổ xuất sơn, quân Tống như những chú cừu con bị đông cứng, thắng bại lập tức thấy rõ, quân Tống đại bại.

Quân Khiết Đan chịu được lạnh, lại cậy vào một luồng nhuệ khí, vây chặt Lưu Đình Nhượng và bộ đội của ông. Lưu Đình Nhượng lúc xuất phát, từng phân binh cho Lý Kế Long, lệnh cho ông làm hậu viện. Khốn nỗi Lý Kế Long dẫn binh mã rút về bảo vệ Linh Thọ, không hề dẫn quân đến cứu.

Lưu Đình Nhượng chờ viện quân không đến, đành cùng Lý Kính Nguyên, Điền Trọng Tiến dẫn quân Tống liều chết mở một con đường máu thoát vòng vây, trong quá trình đột vây, Lý Kính Nguyên, Điền Trọng Tiến hai người bị thương nặng, rơi ngựa tử vong. Lưu Đình Nhượng cũng chỉ dẫn theo vài kỵ binh tàn quân đột phá vòng vây.

Gia Luật Hưu Ca thắng trận, dẫn quân Khiết Đan tấn công Hùng Châu.

Hùng Châu thứ sử Hạ Lệnh Đồ là người đầu tiên dâng tấu xin Triệu Huýnh bắc phạt, đây là một kẻ điển hình tham công gây sự, không dũng không mưu, biết tin quân Tống bại trận ở Quân Tử Quán, đoán biết Hùng Châu là mục tiêu tấn công tiếp theo của người Khiết Đan. Đúng lúc này, Gia Luật Hưu Ca phái người mang mật thư đến cầu kiến, nói dối rằng Gia Luật Hưu Ca vì công cao át chủ, đắc tội với Khiết Đan chủ, nguyện đầu phụ Tống đình.

Thủ đoạn như vậy, ngay cả trẻ con cũng không lừa nổi, Hạ Lệnh Đồ lại vì lợi làm mờ mắt, tin là thật, nhận lễ hậu của Gia Luật Hưu Ca, còn tặng lại cho Gia Luật Hưu Ca một phần lễ vật quý giá.

Gia Luật Hưu Ca thấy cá đã cắn câu, lập tức dẫn quân đến Hùng Châu, cách Hùng Châu mười dặm cắm trại đóng quân, phái sứ giả cũ đến thành Hùng Châu báo cho Hạ Lệnh Đồ, hẹn thời gian, địa điểm gặp mặt.

Hạ Lệnh Đồ cho rằng đây là một công lao to lớn, muốn một mình hưởng cả thịt lẫn nước, không bàn bạc với các tướng hiệu, mạc liêu, tự mình dẫn mấy chục kỵ binh, xuất thành nghênh đón Gia Luật Hưu Ca, khi ông ta hứng thú bừng bừng đi đến trại quân Khiết Đan, cổng trại quân Liêu mở rộng, có người dẫn ông ta đi gặp Gia Luật Hưu Ca. Gia Luật Hưu Ca ngồi trên hồ sàng, chỉ vào Hạ Lệnh Đồ mắng lớn: "Ngươi luôn miệng nói giỏi quản lý việc biên thùy, hôm nay sao lại đến đây để nộp mạng?"

Hạ Lệnh Đồ vừa mới vào, đã bị một trận chửi mắng, đang lúc không hiểu mô tê gì, không biết làm sao, phục binh trong ngoài trướng ùa ra, vây chặt Hạ Lệnh Đồ. Hạ Lệnh Đồ muốn phản kháng, tiếc là cừu vào miệng hổ, làm sao còn giãy thoát? Trong khoảnh khắc, Hạ Lệnh Đồ và mấy chục tùy tùng đi theo, trở thành ma dưới đao của người Khiết Đan.

Gia Luật Hưu Ca thừa thắng xua quân về nam, liên tiếp hạ ba châu Thâm, Hình, Đức, giết quan lại, bắt sĩ dân, đem con cái, ngọc lụa trong thành cướp đoạt sạch bách, chở đầy chiến lợi phẩm trở về.

Hạ Hoài Phố lúc Dương Nghiệp tử trận đã bại chết trước đó, trong một năm, cha con đều chết, người đương thời đều nói, là do cha con họ tham công khiêu khích người Khiết Đan, mới có quả báo này.

4、Trương Tề Hiền dùng diệu kế đánh bại Hưu Ca

Gia Luật Hưu Ca tiếp tục nam hạ, một đường công thành chiếm đất, thế như chẻ tre, thanh thế to lớn, áp sát Đại Châu.

Đại Châu phó bộ thự Lư Hán Uẩn thấy quân Khiết Đan thế đến hung hung, lòng có sợ hãi, chủ trương cố thủ thành trì. Tri Đại Châu Trương Tề Hiền không đồng ý cách làm cố thủ không đánh, ông cho rằng, kỵ binh Khiết Đan lâm thành hạ, kiêu ngạo hống hách, coi thường thiên hạ, nhất định phải dùng kế phá hắn một trận, giết bớt nhuệ khí của chúng, như vậy mới có thể bảo đảm an toàn cho Đại Châu. Nếu quân Liêu vây khốn thành Đại Châu, Đại Châu rất nhanh sẽ hết lương hết thực, đến lúc đó, Đại Châu muốn giữ cũng không giữ nổi.

Lư Hán Uẩn thấy Trương Tề Hiền nói có lý, khó mà phản bác, đành đồng ý chủ trương của Trương Tề Hiền. Lúc đó, Phan Mỹ đóng quân Tịnh Châu. Trương Tề Hiền phái người truyền thư cho Phan Mỹ, hẹn ông dẫn quân kẹp đánh quân địch. Phan Mỹ nhận tin, viết một bức thư trả lời bảo sứ giả mang về, trong thư hứa sẽ đúng hẹn đến. Không ngờ người đưa thư trên đường trở về bị quân Khiết Đan bắt giữ.

Trương Tề Hiền không biết người phái đi đưa thư đã trở thành tù binh của địch, ngóng trông mòn mỏi, ngày đêm mong chờ hồi âm của Phan Mỹ. Cách không lâu sau, Phan Mỹ lại phái người đưa mật thư đến, trong thư nói, thư hồi đáp hôm trước, chắc là đã nhận được, vốn dĩ nên giữ hẹn, xuất sư cùng đánh địch khấu, nhưng khổ nỗi Hoàng thượng đã hạ mật chiếu, lệnh bộ đội của ta nhất định phải thận trọng giữ thành, không được tự ý phát binh, và nói binh mã của ông ta đã rút về Tịnh Châu, không thể đến hẹn.

Trương Tề Hiền không hề nhận được thư hồi đáp, đoán rằng người đưa thư đã rơi vào tay địch trên đường, vậy thì, địch biết Phan tướng quân sắp đến, nhưng không biết Phan tướng quân đã rút lui. Trương Tề Hiền an trí sứ giả của Phan Mỹ trong mật thất không cho người ngoài gặp, bố trí lại kế sách lui địch. Ông chọn hai ngàn tinh binh, hào hứng nói với binh sĩ: "Hồ lỗ sắp binh lâm thành hạ, khí thế hung hăng, hôm nay, bản tướng quân muốn dẫn các ngươi tập kích doanh trại địch, Phan tướng quân ở Tịnh Châu đã có hẹn từ trước, ông ta cũng sẽ dẫn quân đến trợ chiến, hai bên kẹp đánh, không sợ địch không lui. Trận chiến này quan hệ trọng đại, nếu bại, thành Đại Châu nguy tại sớm tối, Đại Châu một khi bị vây, lương hết thực tuyệt, chúng ta sẽ chết không nơi chôn thân."

Các tướng sĩ quần tình phấn chấn, bày tỏ thề chết theo Trương Tề Hiền, xua đuổi Hồ lỗ.

Trương Tề Hiền lại chọn phái hai trăm binh sĩ tinh nhuệ, mỗi người tay cầm một lá cờ, vác một bó củi, đêm đó xuất phát, lặng lẽ vội vã đến Sư Tử Lĩnh cách thành Đại Châu ba mươi dặm về phía tây nam, cắm chiến kỳ, đốt củi, đóng giả nghi binh, hai trăm người phụng mệnh ra đi. Lại lệnh bộ tốt hơn hai ngàn người, vòng đường nhỏ đi đến Thổ Đặng Trại mai phục, cắt đứt đường chạy của địch quân. Giữa đêm, Trương Tề Hiền đích thân dẫn mấy trăm kỵ binh tinh nhuệ thẳng vào doanh trại địch.

Gia Luật Hưu Ca biết quân Tống muốn tập kích, cũng biết quân Tống ở Tịnh Châu muốn đến cứu viện, nhưng ông ta không biết việc viện binh của Phan Mỹ ở Tịnh Châu đã rút lui giữa đường, vì vậy, ông ta cũng lệnh binh sĩ không cởi giáp, ngựa không tháo yên, tĩnh đợi quân Tống đến phạm.

Quân Tống tập kích doanh Liêu, quân Liêu vốn đã có đề phòng, hai bên vừa chạm trán, liền triển khai cuộc chiến đấu kịch liệt. Quân Tống mang lòng quyết tử đến tập kích, cho nên đánh trận, ai nấy đều là lối đánh liều mạng, chỉ lo giết địch, hoàn toàn không màng đến an nguy của bản thân.

Quân Khiết Đan tuy dũng mãnh, nhưng cũng chưa từng thấy lối đánh liều mạng thế này, nhất thời cũng chống đỡ không nổi.

Gia Luật Hưu Ca đang chỉ huy bộ đội vây quân Tống, bỗng thấy vùng Sư Tử Lĩnh lửa cháy ngút trời, thấp thoáng nhìn thấy vô số lá cờ lay động, nghi là viện binh của quân Tống ở Tịnh Châu đã đến, sợ hãi vội vàng chỉ huy bộ đội rút lui.

Gia Luật Hưu Ca dẫn binh mã lui đến Thổ Đặng Trại, đột nhiên lại nghe tiếng pháo liên châu vang lên, hai ngàn quân Tống mai phục ở đây đồng loạt giết ra, tên như châu chấu bay, tiếng giết rung trời. Trong đêm tối mù mịt, Gia Luật Hưu Ca không biết có bao nhiêu quân Tống, đành đốc thúc binh sĩ của mình nhanh chóng chạy khỏi nơi chết chóc này.

Trận này, quân Tống đại thắng, chém giết mấy trăm quân Khiết Đan, bắt sống năm trăm địch, thu được hơn hai ngàn chiến mã, khí giới thu được không kể xiết. Gia Luật Hưu Ca không bao giờ dám coi thường Đại Châu nữa.

Trương Tề Hiền khéo bày nghi binh, tập kích doanh địch ban đêm, lấy ít thắng nhiều, hoàn toàn nhờ vào trí mưu. Gia Luật Hưu Ca là lương tướng Khiết Đan, trước đó ít có trận bại, vậy mà lại bại dưới tay Trương Tề Hiền chưa từng dẫn quân đánh trận, nhìn từ điểm này, không phải Gia Luật Hưu Ca bách chiến bách thắng, không gì cản nổi, thực sự là quân Tống không có lương tướng chống lại, dẫn đến khí thế quân địch ngày càng hung hăng.

Sau khi Trương Tề Hiền trở về, đem công lao quy cho Lư Hán Uẩn. Lư Hán Uẩn cũng là kẻ tham công, vậy mà nhận trọn vẹn, dâng biểu báo tiệp lên triều đình.

Triệu Huýnh hạ chỉ khen thưởng. Sau đó, Triệu Huýnh biết được Lư Hán Uẩn không hề xuất chiến, trận thắng là do Trương Tề Hiền dẫn quân đánh xuống, hạ chỉ trừng phạt Lư Hán Uẩn tham công, giáng chức làm Hữu Giám Môn Vệ đại tướng quân.

Nguyên nhân Ung Hy bắc phạt thảm bại, Triệu Huýnh có trách nhiệm không thể thoái thác, võ công của ông ta kém xa Thái Tổ, nhưng lại nôn nóng muốn thể hiện bản thân, tự cho là đúng, bảo thủ ngoan cố, cộng thêm thừa kế cách làm tước đoạt binh quyền võ tướng của Thái Tổ, mỗi lần trước khi xuất chinh đều phải chế định kế hoạch tác chiến, tướng sĩ xuất chinh, chỉ có thể làm theo kế hoạch đã định, mà trên chiến trường thường là thiên biến vạn hóa, làm như vậy trói buộc nghiêm trọng tay chân của các tướng lĩnh. Đây cũng là "tướng tòng trung ngự" trong gia pháp tổ tông triều Tống. Ngoài ra, Triệu Huýnh chia bắc phạt làm ba lộ, tuy nhiên, ba lộ quân dường như là tác chiến độc lập, không hình thành hệ thống chỉ huy thống nhất, khiến quân Tống rất khó hình thành phối hợp trên chiến trường, không thể phối hợp hữu cơ, khiến ba lộ binh mã rất dễ bị quân địch chia cắt tiêu diệt từng bộ phận.

Sự thảm bại của Ung Hy bắc phạt, đã tạo ra ảnh hưởng to lớn đối với Triệu Huýnh và toàn bộ triều đình. Một thời gian, trong ngoài triều đình lan tràn một luồng tâm lý sợ Liêu. Phương bắc rộng lớn và xinh đẹp, đối với quân thần Đại Tống mà nói, đã không còn là cám dỗ đầy mơ mộng mở mang bờ cõi, mà là một cơn ác mộng không thể xua tan, không thể thoát khỏi.