1. Lý Kế Thiên lật lọng

Thời gian thấm thoắt, chớp mắt đã đến tháng Tư năm Chí Đạo thứ hai (năm 996). Đột nhiên từ phía Tây Bắc truyền đến tin báo: Lý Kế Thiên đã cướp sạch bốn mươi vạn thạch lương thực quân đội của triều đình, đồng thời đem quân vây đánh Linh Vũ (nay là Linh Vũ, Ninh Hạ). Triệu Huýnh nghe tin, giận tím mặt, mắng Lý Kế Thiên là tên giặc lật lọng.

Nhắc đến Lý Kế Thiên, cũng cần phải nói qua đôi chút về người này và tình hình biên giới Tây Bắc. Khu vực Tây Bắc bao gồm năm châu: Ngân Châu, Hạ Châu, Tuy Châu, Hựu Châu và Tĩnh Châu, trước thời nhà Đường vốn bị tộc Thác Bạt chiếm cứ. Đầu đời Đường, Thác Bạt Xích Từ mang đồ cống nạp tiến vào Trường An, thần phục xưng thần với Đại Đường, hoàng đế Đường Thái Tông (Lý Thế Dân) đã ban cho ông ta họ Lý. Đến giữa niên hiệu Hiển Đức thời Hậu Chu, Lý Di Hưng kế nhiệm chức Tiết độ sứ Định Nan quân, sau đó được Hậu Chu phong làm Tây Bình vương.

Đầu đời Tống Thái Tổ, Lý Di Hưng sai người đến Biện Lương nộp cống cho triều đình, Thái Tổ ban cho Lý Di Hưng chức Thái úy. Sau khi Lý Di Hưng qua đời, con trai là Lý Khắc Duệ kế thừa chức vụ của cha. Sau khi Lý Khắc Duệ qua đời, con trai là Lý Kế Quân kế thừa chức vụ.

Khi Triệu Huýnh chinh phạt Bắc Hán, Lý Kế Quân từng phái đại tướng Lý Quang Viễn, Lý Quang Hiến vượt sông tấn công Thái Nguyên để thanh viện cho quân Tống. Sau khi Lý Kế Quân qua đời, em trai là Lý Kế Phụng tập chức.

Năm Thái Bình Hưng Quốc thứ bảy (982), Lý Kế Phụng đến Biện Lương yết kiến hoàng đế Đại Tống, dâng hiến đất đai bốn châu Ngân, Hạ, Tuy, Hựu cho nhà Tống, nói rằng gia tộc mình bất hòa, xin được cư trú tại kinh thành. Triệu Huýnh cho Lý Kế Phụng cùng gia quyến ở lại kinh thành, bổ nhiệm làm Chương Đức tiết độ sứ, ban cho tên là Triệu Bảo Cát, đồng thời phái Đô tuần kiểm sứ Tào Quang Thực đi trấn thủ bốn châu.

Lý Kế Phụng có một người em họ tên là Lý Kế Thiên, hắn không muốn vào kinh. Nghe tin triều đình Tống phái người đến tiếp quản bốn châu, Lý Kế Thiên liền dẫn vài chục thân tín chạy đến một nơi gọi là Địa Cân Trạch, cách Hạ Châu ba trăm dặm về phía Đông Bắc, tập hợp mọi người gây rối, phản đối triều Tống tiếp quản. Lý Kế Thiên rất có sức hiệu triệu, được một số người hưởng ứng, chẳng bao lâu sau đã tập hợp được một lực lượng vũ trang hàng ngàn người.

Tào Quang Thực lo ngại thế giặc lan rộng sẽ trở thành tai họa biên cương, liền dẫn quân tập kích Địa Cân Trạch. Đội ngũ của Lý Kế Thiên là đám ô hợp, không chịu nổi một đòn, vừa đánh đã tan, Lý Kế Thiên bỏ lại vợ con, nhân lúc hỗn loạn mà trốn thoát.

Lý Kế Thiên là kẻ xảo quyệt và đầy mưu mô, hắn không cam tâm thất bại, bèn liên lạc với các hào tộc địa phương. Hắn nói với các bộ tộc: "Đây là đất đai của nhà họ Lý chúng ta, một khi bị kẻ khác cướp mất, chúng ta sẽ không còn chỗ dung thân. Nếu mọi người vẫn chưa quên họ Lý, xin hãy cùng chung sức, khôi phục đại nghiệp của chúng ta!"

Lý Kế Thiên dùng kế giả hàng ở Giả Lư Xuyên, dụ giết Tào Quang Thực, chiếm được Ngân Châu.

Triệu Huýnh lại phái quân chinh phạt, đánh bại Lý Kế Thiên. Lý Kế Thiên rơi vào đường cùng, đành đầu quân cho Khiết Đan. Lúc bấy giờ, Tiêu thái hậu đang nắm quyền ở Khiết Đan, bà ta không những tiếp nhận Lý Kế Thiên mà còn phong hắn làm Hạ quốc vương, đồng thời gả tông thất nữ là Nghĩa Thành công chúa cho hắn. Mục đích của Tiêu thái hậu khi phong vương cho Lý Kế Thiên rất rõ ràng, chính là muốn lợi dụng hắn quấy nhiễu biên giới nhà Tống để mưu đồ nam hạ.

Triệu Huýnh biết tin này vô cùng tức giận, hạ chỉ triệu Lý Kế Phụng đến, lệnh cho ông ta làm quan đứng đầu Hạ Châu, nhiệm vụ chính là chiêu hàng Lý Kế Thiên.

Triệu Huýnh dùng kế "dẫn sói về hang", nhưng sự thật sau đó chứng minh, kế sách này không hề cao minh, "trộm gà không được lại còn mất nắm gạo".

Sau khi đến Hạ Châu, Lý Kế Phụng chẳng những không chiêu hàng được Lý Kế Thiên mà còn câu kết với hắn. Ban đầu, Lý Kế Phụng còn chút lòng trung thành với triều đình, từng đánh nhau với Lý Kế Thiên vài trận. Lý Kế Thiên chịu chút thiệt thòi nên buộc phải đầu hàng. Không lâu sau, hắn nảy sinh dã tâm, chạy sang chỗ người Khiết Đan xin cho Lý Kế Phụng một phong hiệu vương tước. Lý Kế Phụng vì tham quan chức nên lập tức ngả vào lòng người Khiết Đan.

Triệu Huýnh thấy việc phái Lý Kế Phụng đến Hạ Châu chẳng khác nào "thịt gói đưa cho chó", liền lập tức sai Lý Kế Long điều binh đến Hạ Châu chinh phạt. Lý Kế Phụng thấy Lý Kế Long dẫn quân đến, vội vã dâng năm mươi con ngựa chiến, xin bãi binh.

Trước đó đã nói, nhà Tống dùng binh có một hiện tượng kỳ lạ, đó là người cầm quân đánh trận, dù chuyện lớn chuyện nhỏ dường như đều không thể tự quyết. Việc hành quân đánh trận, bài binh bố trận đều đã được sắp đặt sẵn trước khi xuất chinh, quyền lực tập trung trong tay hoàng đế, các tướng lĩnh cầm quân chỉ việc làm theo phương châm đã định. Sau khi nhận năm mươi con ngựa chiến của Lý Kế Phụng, Lý Kế Long lập tức sai người phi ngựa sáu trăm dặm cấp tốc về báo, xin Triệu Huýnh chỉ thị cách xử lý.

Triệu Huýnh đã mắc lừa một lần, không còn tin vào lời quỷ quái của anh em nhà họ Lý nữa, liền lệnh cho Lý Kế Long tiếp tục tiến quân, nhất định phải lột da anh em nhà họ Lý, đồng thời còn trao cho Lý Kế Long một "cẩm nang diệu kế".

Sau khi nhận kế, Lý Kế Long viết thư hẹn Lý Kế Phụng xuất quân đánh Lý Kế Thiên; sau đó lại viết thư cho Lý Kế Thiên, hẹn hắn đánh Lý Kế Phụng, muốn đạo diễn một màn kịch "chó cắn chó".

Lý Kế Thiên là kẻ tiểu nhân đê tiện, không có chữ tín, không màng tình nghĩa. Hắn biết mình không phải đối thủ của Lý Kế Long, để tự bảo toàn, cũng chẳng màng tình anh em, liền ra tay trước, dẫn bộ hạ tập kích doanh trại của Lý Kế Phụng vào ban đêm.

Ngày hôm đó, Lý Kế Phụng vừa mới ngủ, nào ngờ bị em trai đâm sau lưng. Thấy Lý Kế Thiên giết đến, hắn vội vàng từ phía sau trại trốn về thành. Chỉ huy sứ Triệu Quang Tự dụ Lý Kế Phụng vào phòng trong rồi khóa lại, sai người canh giữ nghiêm ngặt, sau đó mở thành đón Lý Kế Long.

Sau khi vào thành, Lý Kế Long tống giam Lý Kế Phụng vào tù xa, phái người áp giải về kinh sư. Khi Lý Kế Phụng đến Biện Lương, bị Triệu Huýnh mắng cho tơi bời, ngoài việc dập đầu tạ tội ra thì không nói được lời nào.

Triệu Huýnh vốn không có ý định giết chiến phạm, vẫn hạ chiếu đặc xá cho Lý Kế Phụng, phong làm Hữu Thiên Ngưu vệ Thượng tướng quân, tước Hựu Tội hầu, ban cho một tòa nhà ở kinh sư để cư trú, tước bỏ tên Triệu Bảo Cát đã ban trước đó.

Quân Tống san phẳng thành Hạ Châu, di dời cư dân đến Tuy Châu, Ngân Châu và những nơi khác, đồng thời tăng cường binh lực phòng thủ.

Lý Kế Long lại dẫn quân đánh bại Lý Kế Thiên.

Lý Kế Thiên vừa dâng năm trăm con ngựa để tạ tội, vừa sai người đến Biện Lương yết kiến hoàng đế Đại Tống, đẩy hết tội danh phản bội triều đình lên đầu Lý Kế Phụng.

Triệu Huýnh vẫn áp dụng chính sách an phủ (vỗ về), dùng lời lẽ tử tế an ủi sứ giả, ban thưởng rất hậu, sau đó phái nội thị Trương Sùng Quý đến chiêu dụ Lý Kế Thiên, mang theo một lượng lớn trà, dược phẩm, khí vật và y phục ban cho hắn.

Năm Chí Đạo thứ nhất (995), Lý Kế Thiên sai Áp nha Trương Phố dâng ngựa tốt và lạc đà cho triều đình Tống.

Triệu Huýnh sai người mang chiếu thư bổ nhiệm Lý Kế Thiên làm Phủ Châu tiết độ sứ, còn nới lỏng lệnh cấm độc quyền muối, để Lý Kế Thiên thu lợi từ việc buôn bán muối.

Triệu Huýnh một mực nhượng bộ Lý Kế Thiên, nhưng Lý Kế Thiên lại lật lọng tráo trở. Vì thế, lần này khi hắn cướp sạch bốn mươi vạn thạch lương thực do Lạc Uyển sứ Bạch Thủ Vinh áp giải, Triệu Huýnh giận tím mặt, mắng hắn là kẻ tiểu nhân lật lọng.

2. Xuất binh năm đường

Triệu Huýnh thấy sự việc nghiêm trọng, lập tức triệu tập hội nghị tể thần, thảo luận kế sách đối phó. Lúc đó Lữ Mông Chính đã bãi tướng, Tham chính Lã Đoan kế nhiệm chức Tể tướng.

Lã Đoan đề nghị áp dụng kế "Vây Ngụy cứu Triệu", từ ba đường Lân Phủ, Phu Duyên, Hoàn Khánh xuất binh, cùng hội quân đánh Hạ Châu, đánh thẳng vào sào huyệt của Lý Kế Thiên, như vậy Linh Vũ tự nhiên sẽ được giải vây.

Triệu Huýnh cũng đồng ý với tư duy này, chỉ là đổi từ ba đường thành năm đường. Sai Lý Kế Long từ Hoàn Châu (nay là trấn Minh Sa, Đông Bắc Trung Ninh, Ninh Hạ), Đinh Hãn từ Khánh Châu (nay là Khánh Dương, Cam Túc), Phạm Đình Triệu từ Diên Châu (nay là Phu Thi, Thiểm Tây), Vương Siêu từ Hạ Châu, Trương Thủ Ân từ Lân Châu, cùng tiến quân theo năm đường, đánh thẳng vào sào huyệt của Lý Kế Thiên là Ô Bạch Trì.

Xuất binh năm đường khiến hoàng quyền một lần nữa bị thách thức.

Lý Kế Long chê Hoàn Châu quá xa, tự ý thay đổi lộ trình hành quân, dẫn quân đi qua Thanh Cương Hạp, đồng thời phái em trai là Lý Kế Hòa phi ngựa cấp báo triều đình.

Triệu Huýnh nghe tin nổi trận lôi đình, trách mắng Lý Kế Hòa: "Anh trai ngươi làm trái ý trẫm, tất sẽ bại trận. Trẫm bảo hắn xuất binh từ Hoàn Châu, chẳng qua vì Hoàn Châu gần Linh Vũ, muốn làm cho Lý Kế Thiên nghe tin mà vội vàng quay về cứu Hạ Châu. Ngươi mau trở về, bảo Lý Kế Long không được làm trái ý trẫm."

Lý Kế Hòa phụng chỉ trở về thì Lý Kế Long đã đi xa rồi.

Lý Kế Long ra khỏi Thanh Cương Hạp, hợp binh cùng Đinh Hãn, hành quân liên tục mười ngày mà không thấy bóng dáng địch, thế mà lại dẫn quân quay đầu theo đường cũ.

Đường của Trương Thủ Ân thì đụng phải địch, nhưng có vẻ ông ta cũng không muốn thật sự đánh trận, chưa đánh đã rút, cũng trở về tay trắng.

Hai đường quân của Phạm Đình Triệu và Vương Siêu hành quân đến Ô Bạch Trì thì thấy địch binh từ xa ùa tới. Vương Siêu nói với Phạm Đình Triệu rằng khí thế địch đang hăng, quân Tống nên cố thủ doanh trại để tránh bị địch thừa cơ tấn công.

Phạm Đình Triệu cũng đồng ý là nên kiên thủ trước đã, họ chọn nơi hiểm yếu hạ trại, ra lệnh cho quân sĩ kiên thủ doanh lũy, chỉ được phòng thủ, không có lệnh thì không ai được xuất chiến.

Lý Kế Thiên dẫn quân tới, thấy quân Tống lập hai doanh trại, liền lệnh cho bộ hạ chia làm hai cánh trái phải tấn công. Quân Tống chỉ dùng tên bắn ra đáp trả, giằng co một ngày một đêm, hai bên vẫn giữ thế bất phân thắng bại.

Vương Siêu có đứa con trai mười bảy tuổi tên là Vương Đức Dụng, cậu chủ động xin xuất chiến nhưng bị Vương Siêu quát mắng một trận. Vương Đức Dụng giải thích: "Quân ta không ra đánh, địch binh quyết sẽ không tự rút lui. Ở đây không có quân lương tiếp tế, không kiên thủ được bao lâu đâu, chỉ có cách giết ra ngoài, đánh lui chúng mới có thể ban sư."

Vương Siêu nghe con trai nói có lý liền đồng ý với chủ trương của cậu.

Vương Đức Dụng dẫn quân xông vào trận địch, Lý Kế Thiên không chống đỡ nổi, Vương Siêu, Phạm Đình Triệu lập tức phát binh tiếp ứng, Lý Kế Thiên bị giáp công, đành dẫn người chạy trốn về phía Bắc.

Vương Siêu, Phạm Đình Triệu rút quân về triều, Lý Kế Thiên muốn nhân lúc quân Tống sơ hở mà tập kích, nhưng ngặt nỗi lúc rút lui, đội hình quân Tống không loạn, không có sơ hở để thừa cơ, đành phải rút lui.

Năm đường quân mã Triệu Huýnh phái ra, so với Lý Kế Thiên thì về mọi mặt đều chiếm ưu thế tuyệt đối, nhưng do không ai thống lĩnh ai, hoàn toàn không có quy củ, có kẻ tự ý đổi lộ trình hành quân, ba đường quân chưa thấy bóng dáng địch đã tự ý rút quân, hai đường kia cũng chỉ lo phòng thủ tiêu cực. Nếu không phải tiểu tướng Vương Đức Dụng dũng cảm đứng ra, thì việc toàn quân rút về được hay không còn khó nói.

Năm đường quân mã, huy động rầm rộ, đúng là "giết gà dùng dao mổ trâu" nhưng cuối cùng đều về tay trắng, trở thành một cái kết cục dở dang. Mà tên giặc đầu sỏ Lý Kế Thiên vẫn nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật, tiếp tục gây họa biên cương, quấy nhiễu dân biên giới. Triệu Huýnh lại chẳng đưa ra được lời giải thích nào, cũng không truy cứu trách nhiệm bất cứ ai. Quân đội như thế, muốn đánh thắng trận, trừ khi "mèo mù vớ cá rán".

Không lâu sau, Lý Kế Thiên nhận được tiếp tế từ Khiết Đan lại đến quấy nhiễu biên giới, Triệu Huýnh vốn muốn thân chinh dẫn quân, nhưng ngặt nỗi tuổi đã cao, ông trời đã không còn cho ông thời gian nữa.

3. Tâm nguyện cuối cùng

Triệu Huýnh tuy là thiên tử Đại Tống, nắm giữ quyền sinh sát trong tay, hô mưa gọi gió, không gì không làm được, nhưng có những chuyện ông cũng đành bó tay, ví dụ như vết thương do tên trên người mình. Ông từng bị trúng tên trong trận Cao Lương Hà, nhờ Dương Nghiệp tình cờ gặp trên đường vận lương mới cứu được một mạng. Dương Nghiệp tuy cứu được mạng ông, nhưng không chữa được vết thương do tên, cũng chẳng có ai chữa khỏi được vết thương đó. Kể từ đó, vết thương do tên luôn hành hạ vị hoàng đế Đại Tống này. Khi ông chuẩn bị ngự giá thân chinh Lý Kế Thiên, vết thương cũ lại tái phát, và lần tái phát này dường như mãnh liệt hơn bất cứ lần nào trước đó.

Triệu Huýnh lần đầu tiên cảm nhận được nỗi sợ hãi cái chết. Ông vốn muốn chứng minh với thế gian rằng mình giỏi hơn anh trai Triệu Khuông Dận, xem ra tâm nguyện này định sẵn khó lòng hoàn thành. Cảm nhận được tử thần đang đến gần, ông không dám rời kinh sư nữa, vì ông còn một tâm nguyện chưa hoàn thành, tâm nguyện này còn quan trọng hơn cả việc tiêu diệt Lý Kế Thiên. Xem ra, đã đến lúc phải giải quyết vấn đề này rồi.

Việc kế vị hoàng đế của nhà Tống từng có một "Kim quỹ chi minh" (minh ước trong hòm vàng), đây là thứ Đỗ thái hậu để lại, nội dung là "anh chết em thay", anh qua đời thì em trai kế thừa hoàng vị làm hoàng đế. Điều này tuy trái với tổ chế hoàng vị "truyền đích không truyền thứ" (truyền ngôi cho con chính thất, không truyền cho con vợ lẽ), có chút không hợp pháp, nhưng Triệu Huýnh vẫn dựa vào đó để làm hoàng đế đời thứ hai của nhà Tống.

Theo giao ước của "Kim quỹ chi minh", thứ tự kế vị hoàng vị sau Triệu Huýnh lẽ ra phải là hoàng đệ Triệu Đình Mỹ, hoặc hoàng điệt (cháu trai) tức hai người con trai của Thái Tổ là Đức Chiêu và Đức Phương. Thế nhưng, Triệu Đình Mỹ vì tội mưu phản mà bị biếm đến Phòng Huyện, cuối cùng chết tha hương, Đức Chiêu và Đức Phương cũng lần lượt qua đời một cách kỳ lạ. Triệu Huýnh trở thành người duy nhất hưởng lợi từ "Kim quỹ chi minh".

Triệu Huýnh vốn muốn truyền ngôi cho con trai trưởng Nguyên Tá, ông rất yêu quý người con trưởng có diện mạo giống mình. Nguyên Tá thông minh, võ nghệ cũng khá, nhưng cậu rất trọng tình thân, không ít lần cầu xin cha tha cho chú Triệu Đình Mỹ. Sau đó khi biết tin Triệu Đình Mỹ u uất mà chết ở Phòng Châu, cậu đã đau buồn đến mức mắc bệnh tâm thần. Cậu không chỉ vung đao múa gậy đánh người lung tung mà còn phóng hỏa đốt cung viện. Triệu Huýnh trong lúc tức giận đã phế Nguyên Tá làm thứ dân, tước bỏ tư cách kế thừa hoàng vị của cậu.

Lịch sử ghi chép về việc Nguyên Tá phát điên cũng có nhiều thuyết khác nhau, có người cho là điên thật, cũng có người cho là giả điên để biểu thị sự bất mãn với Triệu Huýnh và khước từ hoàng vị. Rốt cuộc là điên thật hay giả điên thì chẳng ai đưa ra được bằng chứng xác thực, vì thế đây trở thành một nghi án khác của đầu đời Tống.

Dù sao đi nữa, từ đó về sau, Nguyên Tá không bao giờ xuất hiện trên vũ đài chính trị nữa. Tuy nhiên, Chân Tông sau này không làm khó cậu, cậu được hưởng kết cục an lành.

Sau khi phế Nguyên Tá, Triệu Huýnh đổi tên con trai thứ hai Nguyên Hựu thành Nguyên Hy, đồng thời giao trọng trách Khai Phong phủ doãn kiêm Thị trung, ngầm có dấu hiệu sẽ trở thành thái tử. Tiếc thay phúc duyên của cậu không dày, lại đột ngột lâm bệnh mà chết vào năm Thuần Hóa thứ ba. Triệu Huýnh khi bức hại anh em, cháu trai thì không hề nương tay, nhưng tình phụ tử liên tâm, vì việc này mà ông bãi triều năm ngày, còn viết bài "Tư vong tử thi" (Thơ tưởng nhớ con trai đã mất). Trong lòng đau buồn, có một thời gian ông hoàn toàn không muốn nghĩ đến việc lập thái tử. Phùng Chửng và những người khác từng dâng sớ xin sớm lập thái tử, nhưng đây là vấn đề nhạy cảm, Triệu Huýnh đang vì chuyện này mà phiền lòng, liền biếm Phùng Chửng và những người khác đi Lĩnh Nam. Từ đó về sau, không ai dám bàn luận về vấn đề kế vị nữa.

Triệu Huýnh triệu hồi Tả gián nghị đại phu Khấu Chuẩn từ Thanh Châu về, vừa gặp mặt đã than khổ không thôi, nói rằng mình đã già, vết thương cũ tái phát, phải làm sao bây giờ.

Khấu Chuẩn là người có năng lực và dám nói thẳng, vì tính cách ruột để ngoài da nên bị người khác gièm pha trước mặt Triệu Huýnh mà bị biếm đến Thanh Châu. Sau khi trở về tính khí vẫn không đổi, vẫn là ruột để ngoài da, ông nói: "Thần không có chiếu lệnh thì không dám về kinh, nay đã về rồi, có một câu thần vẫn phải nói, mong Bệ hạ chấp thuận!"

Triệu Huýnh bèn hỏi là lời gì. Khấu Chuẩn dứt khoát nói: "Lập trữ!" (Lập thái tử).

Lần này Triệu Huýnh không nổi giận, vì quân thần hai người đã nghĩ cùng một hướng. Triệu Huýnh tham khảo ý kiến Khấu Chuẩn, hỏi xem trong số các con trai mình, ai là người thích hợp nhất để kế thừa hoàng vị.

Khấu Chuẩn đáp rất mực thước: "Bệ hạ đang vì thiên hạ mà chọn minh chủ, việc lớn như vậy, không nên hỏi cận thần, càng không nên hỏi đàn bà hay thái giám, chỉ có Bệ hạ tự mình quyết định mới được."

Triệu Huýnh cúi đầu suy nghĩ hồi lâu, đuổi những người hầu bên cạnh đi, chậm rãi nói: "Tương vương Nguyên Kham thế nào?"

Khấu Chuẩn vẫn khéo léo tránh trả lời trực tiếp, nói: "Con cái thế nào cha hiểu rõ nhất, nếu Bệ hạ thấy được thì hãy sớm quyết đoán, tránh đêm dài lắm mộng."

Cuộc đối thoại quân thần lần này, rất có khả năng Triệu Huýnh đã dốc bầu tâm sự, nhưng Khấu Chuẩn vốn nổi tiếng cương trực lại nói lời rất uyển chuyển. Đó là vì, lập trữ qua các triều đại đều là vấn đề vô cùng nhạy cảm, tùy tiện can dự vào sẽ có nguy cơ rơi đầu. Khấu Chuẩn tuy rất thẳng thắn, nhưng gặp chuyện như vậy thì nói năng cũng phải cẩn trọng, dù sao mỗi người cũng chỉ có một cái đầu, làm mất thì không đáng.

Triệu Huýnh đã quyết định, liền ban chiếu lệnh cho Tương vương Triệu Nguyên Kham làm Khai Phong phủ doãn, tiến phong Thọ vương. Tiếp đó công bố với thiên hạ, lập Thọ vương Triệu Nguyên Kham làm Hoàng thái tử, đổi tên là Hằng.

Lập thái tử, đại xá thiên hạ, đây là đại lễ lập trữ. Kể từ niên hiệu Thiên Hựu thời Đường đến nay, Trung Nguyên luôn trong cảnh đa sự chi thu (nhiều biến động), lễ nghi lập trữ đã bãi bỏ gần một trăm năm, đến đời Triệu Huýnh mới tái hiện đại lễ lập trữ, triều dã hân hoan.

Trên đường thái tử tế Thái miếu trở về cung, sĩ, nông, công, thương và lê dân bá tánh trong kinh thành đổ xô ra đường, tranh nhau xem phong thái tân thái tử. Mọi người thấy thái tử diện mạo tuấn tú, càng hoan hô: "Đúng là một thiếu niên thiên tử!"

Triệu Huýnh nghe tiếng hoan hô của bách tính, trong lòng không vui, triệu kiến Khấu Chuẩn nói: "Lòng người hướng về thái tử, vậy sẽ đặt trẫm vào đâu?"

Khấu Chuẩn thấy Triệu Huýnh tức giận, lập tức khéo léo hòa giải, quỳ lạy chúc mừng nói: "Thái tử được lòng người, là Bệ hạ đã chọn đúng người, cũng là phúc của xã tắc bách tính!"

Triệu Huýnh nghe Khấu Chuẩn nói vậy mới trút được nỗi lòng. Sau khi đại yến quần thần, Triệu Huýnh ban chiếu lệnh Lý Hàng, Lý Chí làm Thái tử tân khách. Thái tử tân khách chính là thầy của thái tử, ông còn dặn dò thái tử phải lấy lễ sư phó đối đãi với hai người họ Lý. Thái tử lĩnh ý chỉ của phụ hoàng, lễ nghi đối với Lý Hàng, Lý Chí vô cùng chu đáo, dù ở đâu gặp hai ông, cũng nhất định phải hạ bái hành lễ sư sinh trước rồi mới nói chuyện. Lý Hàng, Lý Chí thấy thái tử lễ ngộ như vậy lại cảm thấy có chút áy náy, cùng nhau dâng biểu xin không dám nhận, xin Triệu Huýnh miễn lễ nghi này. Triệu Huýnh không những không đồng ý, ngược lại còn ban cho hai người một đạo thủ dụ:

"Trẫm khảo cứu cổ huấn, bắt đầu xây dựng việc kế thừa, dùng để chọn người chính trực hiền lương, dựa vào sự phụ đạo. Mượn danh vọng lâu năm của khanh, ủy thác việc bảo hộ điều giáo, đại khái là muốn khích lệ thái tử khiêm tốn, cho nên mới khác biệt về lễ số. Đừng che giấu sự nhường nhịn làm người, hãy phụ tá cho lòng biết con của trẫm! Đặc biệt có thủ dụ này."

Sau khi Lý Chí, Lý Hàng nhận chiếu, cùng vào cung diện thánh, trực tiếp xin Triệu Huýnh miễn trừ những lễ nghi này. Triệu Huýnh không những không chấp nhận lời thỉnh cầu của họ, trái lại còn tận tình khuyên bảo: "Thái tử hiền minh nhân hậu, gốc rễ quốc gia đã được củng cố. Nhưng các khanh nhất định phải hết lòng dạy bảo; thái tử hành động nếu không hợp lễ nghi, nhất định phải bảo cậu ấy, gặp việc nhất định phải tuân theo lễ nghi; thái tử làm việc nếu chưa thỏa đáng, nhất định phải khuyên bảo cậu ấy, khiến cậu ấy làm việc thỏa đáng. Về đạo lý lễ nhạc thi thư, các khanh đều rất thông thạo, trẫm không cần phải dặn dò từng chút một nữa!"

Lý Chí, Lý Hàng thấy Triệu Huýnh lời lẽ khẩn thiết, khó lòng từ chối, đành dập đầu lui ra, hết lòng hết sức phụ đạo (phụ tá dạy bảo) thái tử.

Thái tử Triệu Hằng bẩm sinh thông tuệ, thông minh tuyệt đỉnh, có khả năng nhìn một lần là nhớ. Lý Chí, Lý Hàng giảng bài cho cậu, dù bài văn khó đến đâu, dạy đọc một lần là cậu có thể học thuộc, giảng giải kinh nghĩa cũng có thể suy một ra ba. Hai người từng bàn luận riêng, nói rằng thái tử ngày sau nhất định có thể làm một vị vua hiền minh của một đời.

Tương truyền mẫu phi của thái tử Triệu Hằng là Lý thị, trong đêm mơ thấy dùng áo nâng mặt trời mà mang thai. Sau khi Triệu Hằng sinh ra, vân chân bàn chân trái thành một chữ "Thiên". Thực ra, những điều này đều là lời ca tụng được sử quan hư cấu, không thể coi là thật.

Thuở nhỏ Triệu Hằng rất thích chơi trò bài binh bố trận, khi năm, sáu tuổi, cùng các vương tử nô đùa, còn tự xưng là "Nguyên soái" rất ra dáng. Một ngày nọ, cậu chạy đến điện Kim Loan, leo lên ngai rồng. Triệu Huýnh vươn tay xoa đầu con trai, mỉm cười hỏi: "Đây là ngai vàng của hoàng đế, con cũng muốn làm hoàng đế sao?"

Triệu Hằng ngây thơ nói: "Làm hoàng đế là thiên mệnh, nếu thiên mệnh quy về, hài nhi không dám từ chối."

Triệu Huýnh nghe xong, thầm lấy làm lạ, trong lòng càng thêm yêu quý người con này. Xem ra, Triệu Hằng được lập làm thái tử, thực sự là thiên mệnh quy về.

Năm Chí Đạo thứ ba (997) tháng Hai, sức khỏe Triệu Huýnh ngày càng tệ, thái y đã dùng hết cách cũng không thấy chuyển biến, Triệu Huýnh đã đến thời điểm lâm chung.

Trong tình cảnh này, đại thần Lã Đoan bị đẩy lên đầu sóng ngọn gió.

Khi Lã Đoan làm tướng đã sáu mươi mốt tuổi, trước khi nhậm chức tể tướng, ông đã từng làm quan ở cả địa phương và trung ương. Lã Đoan là người trầm ổn, tĩnh lặng, khá được Triệu Huýnh coi trọng. Nghe nói trước khi trọng dụng Lã Đoan, Triệu Huýnh từng viết "Điếu ngư thi" (Thơ câu cá), trong thơ viết: "Dục nhị kim câu thâm vị đạt, Bàn Khê tu vấn điếu ngư nhân" (Muốn mồi móc vàng sâu chưa tới, Bàn Khê phải hỏi người câu cá). Đây là Triệu Huýnh tự ví mình như Chu Văn Vương, còn ví Lã Đoan như Khương Thái Công. Lúc bấy giờ, từng có người phản đối việc dùng Lã Đoan làm tướng, nói ông làm người hồ đồ, Triệu Huýnh nói: "Lã Đoan việc nhỏ hồ đồ, việc lớn không hồ đồ."

Sự việc có thực như Triệu Huýnh dự liệu hay không, sắp sửa được làm sáng tỏ.

Tuyên chính sứ Vương Kế Ân kỵ thái tử anh minh, lo lắng sau khi thái tử kế vị, chức Tuyên chính sứ của mình e rằng không giữ được, vì vậy cùng Tham tri chính sự Lý Xương Linh, Tri chế cáo Hồ Đán và những người khác mật mưu, muốn ủng lập Sở vương Triệu Nguyên Tá đã bị phế kế vị. Hồ Đán cho rằng, Sở vương là do phụng minh chỉ đã bị phế, còn Thọ vương là thái tử do phụng minh chỉ lập định, muốn lật đổ hai sự thật này e rằng còn khó hơn lên trời. Tiếp đó ông ta lại hiến kế: "Tuy nói chuyện này khó hơn lên trời, nhưng vẫn có thang lên trời, chiếc thang này chính là Hoàng hậu. Nếu có được sự ủng hộ của Hoàng hậu nương nương, do Hoàng hậu nương nương đứng ra chủ trì, chuyện này sẽ dễ làm."

Vương Kế Ân lo lắng hỏi: "Nương nương sẽ đồng ý chứ?"

"Nương nương rất hiền minh, tuyệt đối sẽ không nhúng tay vào vũng nước đục này." Hồ Đán đổi giọng nói, "Chỉ cần tìm ra một đạo lý đứng vững được chân, mới có thể xúi giục Hoàng hậu ra mặt. May mắn là trong số các hoàng tử còn sống, Sở vương là trưởng, chúng ta lấy đạo lý lập tự lấy trưởng làm thuận để thuyết phục nương nương."

Vương Kế Ân liên tục nói có lý, mấy người bàn bạc đã định, Vương Kế Ân liền tìm cơ hội mật tấu với Lý hậu.

Lý hậu nghe Vương Kế Ân tấu thấy có vài phần đạo lý, tuy cũng có chút động tâm, nhưng bà trước nay chưa từng tham gia vào chính sự, cũng chỉ nghe vậy thôi, không hề biểu lộ ra ngoài, càng không phát biểu ý kiến.

Năm Chí Đạo thứ ba (997) tháng Ba, Triệu Huýnh băng hà. Vương Kế Ân cởi trần ra trận, xin Lý hậu triệu Sở vương vào cung kế thừa hoàng vị. Lý hậu cảm thấy không thỏa đáng, cho rằng đại sự như vậy nên thương lượng với các đại thần trước, liền bảo Vương Kế Ân đi truyền gọi tể tướng Lã Đoan.

Lã Đoan vốn đã nghe phong thanh Vương Kế Ân có âm mưu ủng lập Sở vương, thấy Vương Kế Ân phụng ý chỉ Lý hậu triệu kiến, tâm biết có điều bất ổn. Để không gây ra hỗn loạn, ông nảy ra một kế nhỏ, dẫn Vương Kế Ân vào Tàng Thư các, nói là có lời muốn nói, đợi Vương Kế Ân vào Tàng Thư các rồi, lập tức khóa trái cửa nhốt ông ta ở trong, sau đó đi gặp Lý hậu.

Lý hậu gặp Lã Đoan, nói hoàng thượng đã yến giá, từ xưa lập tự lấy trưởng làm thuận, nay nên truyền ngôi thế nào? Lã Đoan khẳng định, tiên đế lúc còn sống đã sắc lập thái tử, chính là vì hôm nay, thái tử là trữ quân, điều này không thể thay đổi được.

Lý hậu nghe xong trầm mặc không nói, không đưa ra ý kiến trái chiều. Lã Đoan dặn dò nội thị truyền ý chỉ của Hoàng hậu, đón thái tử vào cung, phụng thỉnh thái tử đến điện Phúc Ninh kế vị.

Lã Đoan quả nhiên không phụ lòng tin của Triệu Huýnh, đập tan một cuộc chính biến cung đình, đảm bảo Triệu Hằng thuận lợi đăng cơ làm hoàng đế. Triệu Hằng chính là Tống Chân Tông sau này.

Triệu Huýnh tại vị hai mươi mốt năm, đổi niên hiệu năm lần, hưởng thọ năm mươi chín tuổi. Không thể không nói ông là một vị vua anh minh, sự ra đi của ông đánh dấu sự kết thúc của thời đại mở ra cục diện nhà Tống.