1. Sau khi hoàng cung hỏa hoạn liền từ bỏ ý niệm phong thiện

Tâm trạng của Triệu Huýnh rất tốt, bởi vì những mối đe dọa tiềm tàng đối với việc kế vị hoàng vị là Triệu Đình Mỹ, Triệu Đức Chiêu, Triệu Đức Phương, kẻ thì tự sát, người thì bệnh mất, ông ta đã không còn mối lo hậu họa nào nữa, trước mắt là ánh dương rạng rỡ, thiên hạ thái bình. Tâm trạng này của ông ta cũng lan sang vài vị đại thần trong triều, Tể tướng Tống Kỳ, Lý Phưởng cùng những người khác kiến nghị ông ta đi Thái Sơn phong thiện. Trong lòng Triệu Huýnh cũng thấy ngứa ngáy, nhưng không đáp ứng ngay. Lý Phưởng thấy hoàng thượng tuy không đáp ứng nhưng cũng không từ chối, liền gấp rút chuẩn bị chuyện phong thiện Thái Sơn.

Phong thiện Thái Sơn, bắt nguồn từ việc người Đông Di thời xã hội nguyên thủy sùng bái núi sông tự nhiên, là một nghi lễ tế trời nguyên thủy.

Phong thiện là đại lễ quốc gia của các bậc đế vương cổ đại tổ chức trên núi Thái Sơn để tế lễ trời đất. Đắp đất thành đàn trên núi Đông Nhạc Thái Sơn để tế trời gọi là "phong", báo đáp công ơn của trời; ở những ngọn núi nhỏ dưới chân Thái Sơn như Lương Phụ sơn, Vân Vân sơn, Đình Đình sơn... khai lập khu vực để tế đất, gọi là "thiện", báo đáp công ơn của đất.

Vì sao đế vương cổ đại lại nhiệt tình với việc phong thiện Thái Sơn? Bởi vì người xưa cho rằng, trong các ngọn núi, Thái Sơn là cao nhất, gần trời nhất, đế vương nhân gian nên đến đó để tế trời, biểu thị việc thụ mệnh từ trời. Phong thiện Thái Sơn không chỉ là đại lễ quốc gia của đế vương cổ đại tế lễ trời đất, đồng thời còn là một cơ hội để hoàng đế phô trương với thiên hạ về viễn cảnh quốc gia phồn vinh hưng thịnh, thiên hạ thái bình, từ đó khoe khoang công lao vĩ đại của mình. Đây chính là lý do khiến đế vương cổ đại Trung Quốc nhiệt tình với việc phong thiện Thái Sơn.

Tần Thủy Hoàng là vị đế vương phong kiến đầu tiên đến Thái Sơn phong thiện, Hán Vũ Đế là vị đế vương phong kiến thực hiện phong thiện nhiều lần nhất, đã năm lần đến Thái Sơn phong thiện, Đường Thái Tông Lý Thế Dân tuy anh minh thần võ, quốc lực cường thịnh, nhưng cả đời ông không hề đi phong thiện Thái Sơn.

Hán Vũ Đế đề xuất việc đi Thái Sơn phong thiện phải hội đủ ba điều kiện: Nhất thống thiên hạ; thiên hạ thái bình, trường trị cửu an; có điềm lành liên tục hiển hiện.

Phong thiện Thái Sơn, phi tần nội cung, văn võ bá quan đều phải đi theo, đội ngũ phong thiện có đến mấy nghìn người, dọc đường châu huyện đều phải tiếp đãi, các nước láng giềng hữu hảo phải đến chúc mừng, sự tiêu tốn về người, tiền, vật là một con số thiên văn.

Đường Thái Tông cả đời không phong thiện, mục đích chính là để tiết kiệm sức dân, còn Hán Vũ Đế thì say mê phong thiện không biết chán, đã làm tiêu tốn rất nhiều nhân lực, vật lực, tài lực, không những người dân oán thán, mà ngay cả nhà sử học Tư Mã Thiên cũng có nhiều ý kiến.

Tại Thái An, Sơn Đông lưu truyền một câu chuyện: Một năm nọ, Hán Vũ Đế nghe nói Thái Sơn nương nương hiển linh, dẫn theo quần thần đến Thái Sơn, dự định trước hết là bái Thái Sơn nương nương, sau đó mới phong thiện. Trên đường đi, số lượng ăn mày dọc đường gần Thái Sơn đột nhiên đông hẳn lên, dù là ai, tiền nhiều thế nào cũng không thể bố thí đến tận đỉnh núi. Hán Vũ Đế nghĩ, mình là vua một nước, vàng bạc vô số, chẳng lẽ còn không thí được đến đỉnh núi sao? Ông ta cho người từ Tế Nam quận chất đầy hai mươi xe tiền đồng, mỗi tên ăn mày một đồng, dọc đường bố thí đi, ngờ đâu kẻ ăn mày càng tụ càng đông, chưa đến lưng chừng núi, hai mươi xe tiền đồng đã tan hết. Hán Vũ Đế tâm không cam lòng, lại cho người từ Thái An phủ kéo đến hai mươi xe tiền đồng, tiếp tục bố thí, tiền lại thí sạch, vẫn có kẻ ăn mày ùn ùn kéo đến, gọi tiếp đi kéo tiền, thì được báo ngân khố đã trống không. Hán Vũ Đế ngẩng đầu nhìn lên, cách đỉnh núi còn rất xa, đành phải nói với lũ ăn mày: "Hôm nay hết tiền rồi, các ngươi đều về đi!" Hán Vũ Đế lên đến đỉnh núi, quỳ trước mặt Thái Sơn nương nương dập đầu hành lễ, ngẩng đầu nhìn thì chợt thấy phía trên hương đài khói hương lượn lờ, hình thành mười bốn chữ lớn:

Một người cầu thần tiêu vạn quán, vạn người như cỏ nát tan nhà.

Đến khi khói tan đi, Hán Vũ Đế sững sờ, nhìn quanh bốn phía, thấy chỗ ông ta vừa ném tiền lúc nãy, trên ngọn cỏ đội là tiền, trên cánh hoa đỡ là tiền, trên cành cây treo vẫn là tiền.

Truyền thuyết này là lời phê bình thiện chí đối với việc phong thiện của Hán Vũ Đế, ông ta là người thông minh, một điểm liền hiểu, biết mình hoang phí vô độ, đã là trời người cùng oán, nên mượn lời Thái Sơn nương nương để răn dạy. Ông ta lập tức kết thúc đại lễ phong thiện, quay về Trường An, soạn lại chiếu thị, giảm nhẹ thuế khóa, phát triển sản xuất, vương triều Tây Hán lại bắt đầu giàu có trở lại.

Ngay lúc vài vị đại thần đang gấp rút chuẩn bị đại lễ phong thiện, Càn Nguyên điện và Văn Minh điện trong hoàng cung đột nhiên lần lượt vô cớ hỏa hoạn, kỳ thực cũng không phải vô cớ, mà là không tra ra được nguyên nhân hỏa hoạn, Triệu Huýnh cho rằng đây là thiên tượng cảnh báo, lập tức bãi bỏ ý định phong thiện.

2. Hoàng tử phóng hỏa tự thiêu

Triệu Huýnh làm hoàng đế được mười năm, trung cung vẫn là ngôi vị trống chờ, hậu cung thiếu một người đứng đầu. Lý phi đức mạo song toàn, vào cung mấy năm, không xuất hiện sai sót gì, Triệu Huýnh chính thức sắc lập Lý phi làm hậu. Hoàng thượng phong hậu là một việc lớn, văn võ bá quan không thể không đến chúc mừng, lễ nghi qua lại, làm hoàng đế thì ban tiệc cho quần thần, vua tôi cùng chúc mừng.

Triệu Huýnh là người thích phụ họa phong nhã, sau khi phong hậu, tâm trạng càng tốt hơn, mùa xuân năm sau, ông ta triệu tập văn võ đại thần đến ngự hoa viên ngưởng hoa, nói với mọi người: "Xuân phong đưa ấm, vạn vật sinh cơ, bốn phương vô sự, quốc thái dân an, trẫm muốn cùng dân chung vui, đối mặt với thời thái bình thịnh thế, mọi người có thể ngâm thơ làm từ, để bày tỏ lòng mình!"

Việc này đã xảy ra vô số lần rồi, quần thần đều biết hoàng thượng muốn nhất là cái gì, thế là, ai nấy đều vắt óc suy nghĩ, lục lọi tâm can, đào bới những lời tán tụng mỹ miều đó ra, phối hợp, chắp vá, biến thành từng bài thơ, từ, phú ca công tụng đức, đưa lên ngự án của hoàng thượng. Tuy rằng trong lúc gấp rút văn chương không ra sao cả, nhưng những lời thổi phồng ca tụng đã dùng đến mức tột cùng. Triệu Huýnh thấy những bài văn hay ca công tụng đức này, lòng nở hoa, vui sướng không kể xiết, đem những thơ văn này bình luận, tán dương một phen. Quần thần thấy thuận lợi giao nộp bài vở, hoàng thượng cũng vui vẻ, hết vui vẻ thì tan tiệc.

Con trai trưởng của Triệu Huýnh là Triệu Nguyên Tá, là con của Lý phi đầu tiên, từ nhỏ thông minh hơn người, tướng mạo rất giống cha, rất được lòng Triệu Huýnh. Sau khi Nguyên Tá trưởng thành, bác lãm quần thư, giỏi cưỡi ngựa bắn cung, từng theo Triệu Huýnh xuất chinh Thái Nguyên, U Châu, tại các cuộc họp quân sự, Nguyên Tá thường có những kiến giải độc đáo, những điều này khiến Triệu Huýnh càng thêm yêu quý đứa con trai này, sau khi rút quân về triều, bái làm Kiểm hiệu Thái phó, gia chức Thái úy, tấn phong Sở Vương, ra lệnh cho Công bộ đặc biệt xây dựng một Sở Vương phủ hùng vĩ khí thế, phú lệ đường hoàng ban cho Nguyên Tá, để biểu thị sự sủng ái đối với con.

Triệu Nguyên Tá tuy thân là hoàng tử, nhưng về tính cách lại có chút khác biệt với Triệu Huýnh, y có tinh thần chính nghĩa, có lòng đồng cảm, đặc biệt là trong việc Triệu Huýnh bức hại Tần Vương Triệu Đình Mỹ, biểu hiện của y lại càng rõ rệt.

Trong thời gian Triệu Đình Mỹ phạm tội trọng bệnh, Nguyên Tá nhiều lần khẩn cầu phụ hoàng xá miễn cho chú là Triệu Đình Mỹ, triệu ông ta về kinh chữa bệnh, Triệu Huýnh không những không đáp ứng thỉnh cầu của Nguyên Tá, trái lại còn mắng y một trận tơi bời, nói y ăn no rửng mỡ, không hiểu được tấm lòng khổ tâm của người làm cha. Sau khi Triệu Đình Mỹ chết ở Phòng Châu, Nguyên Tá cực kỳ bất mãn với những hành động của phụ hoàng, đối với việc chú từ trần mà bi phẫn thành bệnh, thậm chí đến mức phát điên. Gia nhân tôi tớ xung quanh, dù là ai, chỉ cần có một chút sai lầm nhỏ, Nguyên Tá đều dùng đao, gậy để trừng phạt họ, khiến gia nhân tôi tớ xung quanh ai nấy đều lo sợ, không ai dám đến gần y. Triệu Huýnh lệnh thái y chẩn trị cho Nguyên Tá, và còn đại xá thiên hạ, để cầu trời cao phù hộ bệnh của Nguyên Tá sớm ngày hồi phục, thế nhưng, bệnh tình của Nguyên Tá không có biến chuyển gì nhiều.

Tết Trùng Dương năm Ung Hy thứ hai (985), Triệu Huýnh triệu tập mấy người con trai thiết lập gia yến trong cung uyển, vì bệnh của Nguyên Tá vẫn chưa hoàn toàn khỏi, nên không mời Nguyên Tá dự yến. Sau khi tan yến, Trần Vương Triệu Nguyên Hựu đi ngang qua cửa Sở Vương phủ, tiện đường vào thăm người anh trai đang có bệnh trong mình này.

Nguyên Tá biết được phụ hoàng thiết gia yến mà không mời mình, cho rằng phụ hoàng đã vứt bỏ mình, một mình ở nhà uống rượu giải sầu, gia nhân tôi tớ xung quanh thấy y uống đến say mèm, từng người sợ đến mất vía, sợ y phát điên đánh người, đứng xa xa không dám đến gần, điều bất ngờ là, sau khi Nguyên Tá đặt chén rượu xuống, lại lặng lẽ lên giường đi ngủ, một chút dấu hiệu phát điên trừng phạt người cũng không có. Gia nhân tôi tớ xung quanh thấy y ăn no uống say rồi mà không phát giận, lặng lẽ đi ngủ, tuy có chút kỳ lạ, nhưng không ai nghĩ nhiều, dọn dẹp ổn thỏa mọi thứ, mỗi người đi ngủ.

Nguyên Tá thực ra không say, nằm trên giường chỉ là giả ngủ, một lát sau, đợi mọi người đều ngủ cả rồi, y lặng lẽ bò dậy, phóng một mồi lửa trong phòng ngủ, trước tiên châm cháy màn chống muỗi, lửa lập tức lan ra xung quanh, trong nháy mắt xuyên qua mái nhà, tức thì khói đặc cuồn cuộn, lửa cháy ngút trời, Nguyên Tá đứng trong ngọn lửa vỗ tay cười lớn, gào khàn cả giọng: "Đốt đi! Chết đi! Chết đi cho sạch, cái thế giới thối nát này, có cái gì mà xem?"

Người trên kẻ dưới Sở Vương phủ trong lúc ngủ mê bị khói đặc hun tỉnh, mọi người hoảng loạn chạy ra, phát hiện đại hỏa là từ phòng ngủ của Nguyên Tá cháy ra, tôi tớ liều mạng xông vào, cứu Nguyên Tá và gia quyến ra khỏi đám cháy, do lửa quá lớn, căn bản không thể dập tắt, một tòa Sở Vương phủ phú lệ đường hoàng trong chớp mắt hóa thành một đống tro tàn.

Đám cháy của Sở Vương phủ này đốt đỏ cả nửa bầu trời, làm chấn động Biện Lương. Triệu Huýnh hỏi nguyên nhân hỏa hoạn, biết được là Nguyên Tá cố ý phóng hỏa, giận không thể át, lập tức phái Ngự sử bắt Nguyên Tá lại, hạ chiếu phế làm thứ nhân, tống khứ ra khỏi kinh thành, biếm đến Quân Châu.

Tống Kỳ dẫn bá quan dâng biểu, cầu tình cho Nguyên Tá, xin hoàng thượng niệm tình y có bệnh trong người, giữ lại kinh sư.

Triệu Huýnh không đáp ứng, ra lệnh cho Nguyên Tá lập tức rời kinh, không được nấn ná. Sau nhiều lần Tống Kỳ và những người khác khẩn cầu, Triệu Huýnh mới hạ chiếu triệu hồi Nguyên Tá, lúc này, đoàn người Nguyên Tá đã đi đến Hoàng Sơn, An Huy.

Nguyên Tá phụng chiếu về kinh, bị giam lỏng ở Nam cung, y dường như đối với chuyện trước bị phế làm thứ nhân đuổi khỏi kinh sư, sau phụng chiếu về kinh giam lỏng ở Nam cung lại thờ ơ, bình thản xử lý, căn bản không coi là chuyện gì, nên ăn thì ăn, nên ngủ thì ngủ, khi nào cần phát điên thì phát điên, bắt đầu cuộc sống tiêu dao không màng thế sự.

Có người nói Nguyên Tá đúng là mắc bệnh điên, vô phương cứu chữa; cũng có người nói Nguyên Tá là đang giả điên, để biểu thị sự bất mãn với cha và sự khước từ đối với hoàng vị. Phải trái đúng sai, không có kết luận.

Trong sự kiện Nguyên Tá phóng hỏa thiêu hủy Sở Vương phủ này, có một nhân vật đặc biệt, đó chính là Trần Vương Triệu Nguyên Hựu, sau gia yến, chính là hắn đã đến Sở Vương phủ thăm Nguyên Tá, và nói cho Nguyên Tá chuyện phụ hoàng thiết gia yến. Còn việc rốt cuộc hắn đã nói những gì, mà khiến Nguyên Tá phẫn nộ như vậy, trong cơn giận dữ đã phóng hỏa thiêu hủy Sở Vương phủ, đây là một bí ẩn. Mà khi Triệu Huýnh biết được trận đại hỏa ở Sở Vương phủ là kiệt tác của Nguyên Tá, thì không nghĩ ngợi gì liền phế Nguyên Tá làm thứ nhân, ở giữa có nguyên nhân khác không, có phải là Nguyên Hựu đã nói gì với Triệu Huýnh không? Vẫn là một bí ẩn, nói không rõ, bàn không thông. Sự thật sau đó là, tháng bảy năm Ung Hy thứ ba (986), Nguyên Hựu đổi tên thành Nguyên Hy, được phong làm Khai Phong phủ doãn kiêm Thị trung, trở thành người kế vị dự bị, thay thế vị trí của Nguyên Tá.

3. Kế sách lệch lạc của cha con họ Hạ

Sáu năm sau khi quân Tống đại bại ở Nhạn Môn quan, năm Ung Hy thứ ba (986), Hùng Châu thủ tướng Hạ Hoài Phố dâng biểu, thỉnh cầu triều đình xuất binh, phương bắc lấy U, Kế, thu phục Yến Vân thập lục châu.

Hạ Hoài Phố là anh ruột của Hạ Hoàng hậu, nguyên phối phu nhân của Thái Tổ Triệu Khuông Dẫn, từng giữ chức Chỉ huy sứ, con trai là Hạ Lệnh Đồ, nhậm chức Hùng Châu thủ tướng. Người này khoác lác, thích bàn quốc sự, tại sao ông ta lại dâng bản tấu chương như vậy vào lúc này? Hóa ra, nội bộ nước Liêu lúc này xuất hiện vấn đề.

Liêu là một nhánh của tộc Tiên Ti, ban đầu cư trú gần Hoàng Hà, tự xưng là hậu duệ của Thần Nông thị, tụ thành bộ lạc, gọi là Khiết Đan. Đầu thời Chu Lương thời Ngũ Đại, Khiết Đan chủ Gia Luật A Bảo Cơ, thôn tính các bộ lạc, xưng đế, lập nên nước Liêu, người Liêu gọi Gia Luật A Bảo Cơ là Thái Tổ.

Sau khi A Bảo Cơ chết, con trai ông ta là Gia Luật Đức Quang kế vị, giúp Hậu Tấn diệt Hậu Đường, Thạch Kính Đường dâng Yến Vân thập lục châu cho nước Liêu, Thạch Kính Đường làm nhi tử hoàng đế, đến khi con trai Thạch Kính Đường kế vị, tuy cung thuận với người Liêu hết mực, nhưng Gia Luật Đức Quang vẫn cảm thấy chưa đã, chính ông ta cũng muốn thử làm hoàng đế, liền cử binh lật đổ Hậu Tấn, đổi quốc hiệu là Liêu.

Gia Luật Đức Quang tuy tự mình muốn làm hoàng đế, nhưng ông ta quá không biết quý trọng bản thân, khi đánh trận, không những thả quân cướp bóc, chính ông ta cũng thân lâm trận tiền, xông pha hãm trận, trong trận chiến tại Sát Hồ Lĩnh, không may tử trận, giang sơn cướp được, không có phúc hưởng thụ, liền buông tay về chốn tây thiên. Người Liêu gọi Gia Luật Đức Quang là Thái Tông.

Sau khi Gia Luật Đức Quang chết, cháu trai ông ta là Ngột Dục kế vị, đổi tên là Nguyễn. Gia Luật Nguyễn tại vị chỉ năm năm, liền bị các bề tôi mưu sát. Người Liêu gọi Gia Luật Nguyễn là Thế Tông.

Con trai Gia Luật Đức Quang là Ngột Luật kế vị, đổi tên là Cảnh. Gia Luật Cảnh là kẻ nghiện rượu, mê rượu như mạng, lại thích đi săn, không lý việc triều chính, các cận thần rất thất vọng về ông ta, hợp mưu giết chết ông ta, người Liêu gọi Gia Luật Cảnh là Mục Tông.

Con trai Ngột Dục là Gia Luật Hiền kế vị, chính là Liêu Cảnh Tông. Cảnh Tông dùng Tiêu Thủ Hưng làm Thượng thư lệnh, lập con gái Tiêu Thủ Hưng là Yến Yến làm hoàng hậu. Yến Yến sắc kỹ hơn người, lại thông thạo mưu lược, sau khi ngồi lên bảo tọa hoàng hậu, thấy chồng là một hôn quân bệnh tật đầy mình, nhu nhược vô năng, liền can dự vào quốc chính. Cảnh Tông vốn đã có bệnh, đối với quốc sự cũng không có hứng thú gì mấy, thấy hoàng hậu nhúng tay vào quốc sự, dứt khoát buông tay không quản, đem mọi việc trong triều đình đều ủy thác cho Yến Yến quyết đoán, thời gian lâu dần, người nước chỉ biết có Tiêu hậu, không biết có người tên Cảnh Tông này.

Liêu Cảnh Tông Gia Luật Hiền bệnh mất, con trai Gia Luật Long Tự kế vị.

Gia Luật Long Tự vẫn còn là một đứa trẻ, cái gì cũng không biết, chính quyền nước Liêu trên thực tế do Yến Yến nắm giữ, sử gọi là Tiêu Thái hậu. Tiêu Thái hậu khôi phục quốc hiệu Đại Khiết Đan.

Tiêu Thái hậu dùng Hàn Đức làm Chính sự lệnh, kiêm Xu mật sứ, tổng quản túc vệ binh. Gia Luật Bột Cổ Triết tổng lĩnh việc các châu Sơn Tây, Gia Luật Hưu Ca làm Nam diện hành quân đô thống. Hào lệnh nghiêm minh, uy chấn Sóc Mạc.

Hạ Hoài Phố chính là dâng biểu lên triều đình vào lúc này, ông ta cho rằng Khiết Đan chủ còn nhỏ tuổi, Tiêu Thái hậu nắm quyền, cô nhi quả phụ, có cơ hội để lợi dụng.

Triệu Huýnh vốn hiếu đại hỉ công, đối với thất bại ở Cao Lương Hà vẫn luôn canh cánh trong lòng, nhận được tấu chương của Hạ Hoài Phố, cho rằng đã đến lúc thu dọn người láng giềng phương bắc này rồi, bất chấp lời can gián của một số người, quyết định phân binh ba đường bắc phạt:

Đông lộ quân do Tào Bân làm U Châu đạo hành doanh đô bộ thự, Thôi Ngạn Tiến làm phó, Mễ Tín làm Tây Bắc đạo đô bộ thự, Đỗ Ngạn Khuê làm phó, xuất sư Hùng Châu, bắc thượng tấn công Trác Châu; Trung lộ quân do Điền Trọng Tiến làm Định Châu lộ đô bộ thự, xuất binh Phi Hồ; Tây lộ quân do Phan Mỹ làm Vân, Ứng, Sóc tam châu đô bộ thự, Dương Nghiệp làm phó, xuất binh Nhạn Môn quan, chinh phạt nước Liêu, để lấy U, Kế.

Triệu Huýnh ngồi thủ kinh sư, điều khiển từ xa. Lúc này là năm Ung Hy thứ ba (986), nên lịch sử gọi cuộc xuất chinh này là "Ung Hy bắc phạt".

Sơn tiền, sơn hậu, là cách gọi quen thuộc của người thời đó đối với Yến Vân thập lục châu, bảy châu Đàn, Thuận, Kế, U, Trác, Mạc, Doanh nằm ở phía đông nam chân núi phía bắc Thái Hành được gọi là "Sơn tiền", còn chín châu Nho, Quy, Vũ, Tân, Vân, Sóc, Hoàn, Ứng, Úy ở phía tây bắc Thái Hành thì là "Sơn hậu".

Khi đại quân sắp xuất phát, Triệu Huýnh đặc biệt dặn dò Tào Bân, nói Tây lộ quân do Phan Mỹ chỉ huy có thể lấy Vân Châu trước, mười vạn quân Trung lộ quân hư trương thanh thế, tiến chiếm U Châu, trên đường phải thận trọng hành quân chậm rãi, không được tham công tiến gấp, Khiết Đan biết quân Tống đại binh đến đánh, chắc chắn sẽ đi cứu Phạn Dương, không rảnh chăm sóc phía sau, đến lúc đó, mới dẫn quân xông tới, có thể mong mã đáo thành công.

Kế hoạch của Triệu Huýnh tính toán rất hay: Tức là trước tiên để Đông lộ quân từng bước một, chậm rãi mà hành, thu hút sự chú ý của quân Khiết Đan, mượn đó để kiềm chế binh lực Khiết Đan, Tây lộ quân thì áp dụng chiến lược đại bao vây, tấn công chiếm lĩnh Sơn Hậu rồi hội hợp với Trung lộ quân tiến về phía đông, hình thành thế giáp kích đối với U Châu, một trận đoạt lấy U Châu.

Lúc mới bắt đầu bắc phạt, tiến triển của chiến tranh dường như đang diễn ra theo dự kiến, giành được một số thắng lợi.

Trung lộ quân Điền Trọng Tiến dẫn quân ra phía nam huyện Phi Hồ, liên tiếp phá tan quân Khiết Đan, bắt sống chủ soái quân Khiết Đan là Tây Nam diện chiêu an sứ Đại Bằng Dực, thủ tướng Khiết Đan ở Phi Hồ, Linh Khâu thấy quân Tống thế mạnh, tự biết không địch lại, lần lượt dựng cờ trắng, mở thành đầu hàng quân Tống.

Tây lộ quân Phan Mỹ dẫn quân từ Tây Kính quan tiến binh, đại chiến với quân Khiết Đan dưới chân thành Hoàn Châu, đại bại quân Khiết Đan, Hoàn Châu thứ sử Triệu Ngạn Chương mở thành đầu hàng, tiếp đó tấn công Sóc Châu, Tiết độ phó sứ Triệu Hi Tán cũng ra thành đầu hàng, chuyển hướng tấn công Ứng, Vân các châu, đi đến đâu thắng đến đó, tin thắng trận truyền về liên miên.

Đông lộ quân do Tào Bân chỉ huy cũng không chịu thua kém, ông ta dường như đã quên mất chỉ ý muốn Đông lộ quân chậm rãi hành quân khi hoàng thượng sắp xuất phát, không biết từ lúc nào đã tăng tốc độ tiến quân, phái tiên phong Lý Kế Long liên tiếp công hạ Cố An, Tân Thành, và thừa thế chiếm lĩnh Trác Châu.

Tin thắng trận ở phía trước truyền về Biện Lương, bá quan đều chúc mừng hoàng thượng. Chỉ có Võ Thắng quân Tiết độ sứ Triệu Phổ giữ ý kiến khác, ông cho rằng, từ khi quân Tống chinh phạt U, Kế đến nay, bách tính vì vận chuyển quân nhu lên phía trước, ruộng đất đều bỏ hoang. Triều đình lần bắc phạt này, là lấy trân châu bắn chim sẻ, vì chuột nhắt mà phát động cơ nỏ, được không bù mất. Thời gian đã đến mùa thu, nội địa trước tiên khốn đốn, biên đình sớm lạnh. Quân Khiết Đan binh cường mã béo, quân ta đã thành quân mệt mỏi. Cho nên, ông dâng biểu nói:

"Thần ước tính, lần bắc phạt này, bệ hạ chắc chắn là thiên thính lời của tiểu nhân. Người hiến kế bắc phạt là đang khi quân, nếu bắc phạt thắng lợi, hắn ta sẽ nhận công lao, nếu bắc phạt thất bại, thì sẽ khiến quốc gia lao dân tổn tài. Không biết là ai bày mưu? Thần đã là người sắp xuống lỗ, mạo chết dâng biểu, khẩn cầu bệ hạ sớm hạ chiếu ban sư, trận đánh này đừng đánh nữa. Người bày mưu là kẻ gian thần, phải theo luật trị tội. Người xưa còn có thuyết thi gián, thần chưa chết, nhưng cũng không dám vì an nguy cá nhân mà không nói."

Triệu Huýnh không hề tiếp nhận ý kiến của Triệu Phổ, tuy nhiên, ông ta vẫn đích thân viết một phong thư trả lời Triệu Phổ, nói rằng hưng sư chọn tướng, chỉ là lệnh cho Tào Bân v.v. đồn trú ở Hùng, Bá, là đang phô trương thanh thế quân đội, đợi một hai tháng thời gian, sau khi bình định Sơn Hậu, cùng Phan Mỹ, Điền Trọng Tiến v.v. hội quân rồi tiến tiếp, thẳng đến U Châu, cùng nhau đuổi địch, thu phục non sông cũ, đây là ý của trẫm. Các tướng soái sau khi xuất sư, không tuân vương mệnh, mỗi người một cách, mỗi người xua quân bộ của mình phân tán xuất kích, công chiếm các quận huyện của nước Liêu, chiến tuyến kéo quá dài, lương thảo khó mà tiếp viện, phi báo triều đình xin chi viện, đường xá xa xôi, vận chuyển rất khó khăn, bị địch lợi dụng sơ hở, xuất hiện tình huống này, trách nhiệm ở chủ tướng phía trước. Về việc phòng thủ biên giới, ông ta đã sớm có chuẩn bị, bảo Triệu Phổ đừng lo lắng.

4. Tào Bân trái chỉ mạo tiến

Đôi khi, sự phát triển của sự việc thường rất trùng hợp, bạn lo lắng điều gì thì điều đó sẽ xảy ra, sợ điều gì thì điều đó sẽ đến. Điều Triệu Phổ dâng biểu lo lắng chính là chiến tuyến quân Tống quá dài, hậu phương cung cấp lương thảo khó khăn, một khi quân Liêu cắt đứt đường lương, quân Tống không đánh mà tự loạn.

Đúng lúc Triệu Huýnh còn đang đắm chìm trong niềm vui phía trước đánh thắng trận, Tào Bân truyền về cấp báo, nói Đông lộ đại quân sau khi công chiếm Trác Châu, bị quân Liêu cắt đứt đường lương, đành phải bỏ Trác Châu, rút về cố thủ Hùng Châu.

Triệu Huýnh nhận được báo, biết đại thế không ổn, lập tức sai sứ phi truyền chiếu lệnh, lệnh cho Tào Bân không được mạo tiến nữa, dẫn quân đến sông Bạch Câu hội hợp với quân đội của Mễ Tín, tĩnh chờ Phan Mỹ công chiếm các châu Sơn Hậu, rồi sau đó hội hợp với Điền Trọng Tiến đông hạ, tập hợp binh lực công chiếm U Châu.

Tào Bân tuân chỉ, đóng quân tại Hùng Châu, không dám hành động bừa bãi nữa, mặc dù Đông lộ quân cố thủ Hùng Châu không xuất kích, nhưng đã có tác dụng kiềm chế đối với quân Liêu ở U Châu, họ lo lắng binh mã của Tào Bân sẽ xuất động bất cứ lúc nào, cho nên không dám phân binh đi kháng kích Trung lộ quân và Tây lộ quân của quân Tống, đã cho hai lộ quân này cơ hội trường khu trực nhập.

Trong tình thế này, Tây lộ quân của Phan Mỹ công chiếm toàn bộ địa bàn Sơn Hậu, hội hợp với Trung lộ quân của Điền Trọng Tiến đông hạ, thừa thế tấn công U Châu.

Tướng sĩ bộ hạ của Tào Bân trong lòng lại thấy ngứa ngáy, cho rằng triều đình ra lệnh ba đường xuất sư, Trung lộ quân là chủ lực, binh lực nhiều nhất, nay lại án binh bất động tại Hùng Châu, trái lại để hai lộ thiên sư kiến công lập nghiệp, cảm thấy đi theo Tào Bân mà không thể kiến công lập nghiệp là một nỗi sỉ nhục, thi nhau thúc ép Tào Bân tiến binh, tránh rơi lại phía sau. Tào Bân ban đầu do dự không quyết, không chịu nổi mọi người thuyết phục nhiều lần, lại đem thánh chỉ của hoàng thượng vứt ra ngoài chín tầng mây, lệnh cho binh sĩ chuẩn bị tốt lương thảo, rồi thẳng tiến Trác Châu.

Đại tướng Khiết Đan Gia Luật Hưu Ca, cảm thấy binh mã của mình quá ít, không dám mạo muội khinh tiến, càng không muốn cùng quân Tống triển khai giao phong chính diện, chỉ dẫn theo tinh nhuệ chi sư của mình, chuyên đi tập kích đội xe vận lương của quân Tống, cắt đứt đường lương của quân Tống, và phái người phi báo triều đình, thỉnh cầu phái binh đến chi viện.

Tiêu Thái hậu vốn là một nữ trung hào kiệt, nhận được báo cáo cầu viện của Gia Luật Hưu Ca, lại đích thân thống lĩnh hùng sư, mang theo ấu chúa ngự giá thân chinh.

Gia Luật Hưu Ca biết được viện binh Khiết Đan sắp đến, lập tức dẫn quân thẳng tiến Trác Châu, trên đường vừa vặn gặp binh mã của Tào Bân. Hai quân mỗi bên đóng trại.

Gia Luật Hưu Ca sau khi hạ trại xong, lệnh cho đại quân đóng trại nghỉ ngơi, phái ra một phân đội nhỏ đến trước trại quân Tống khiêu chiến, chiến lược áp dụng là: Quân Tống xuất chiến, liền lập tức rút lui, đợi quân Tống ăn cơm, lại xông tới giết, quân Tống nếu xuất, vẫn rút lui. Mục đích là làm cho ngươi ăn không yên.

Ban đêm, Gia Luật Hưu Ca lại lệnh một lượng ít quân Khiết Đan mai phục ở thung lũng xung quanh, hoặc thổi huýt sáo, hoặc gõ trống thổi kèn, đợi đến khi quân Tống xông ra, lại không thấy một tên quân Liêu nào, đợi quay về đi ngủ, tiếng huýt sáo, tiếng trống kèn lại thay phiên nhau vang lên. Mục đích là làm cho quân Tống ngủ không yên.

Gia Luật Hưu Ca quả không hổ danh là cao thủ dùng binh, chiến lược quấy nhiễu này cũng rất có tác dụng, khiến quân Tống cỏ cây đều là binh, ban ngày ăn không yên, ban đêm ngủ không yên, đành phải kết thành phương trận, từng bước một, chậm rãi tiến về phía trước.

Lại xui xẻo là trời không chiều người, lúc đó đúng là thời tiết tháng năm, nhiệt độ không thua kém gì giữa mùa hè, tướng sĩ hành quân dưới cái nắng gay gắt, miệng khô lưỡi đắng, dọc đường lại không có giếng nước, chỉ có thể uống nước đục của mương nước hôi thối bên đường để giải khát. Một đường dày vò như thế, đợi đến khi đuổi kịp tới Trác Châu, đã khiến người mệt ngựa mỏi, mà lương thảo mang theo cũng sắp dùng hết.

Tào Bân dẫn quân đội mệt mỏi chân trước vừa đến Trác Châu, Gia Luật Hưu Ca dẫn quân Khiết chân sau cũng đuổi kịp tới. Tào Bân lệnh các lộ quân mã nghiêm trận chờ đợi. Đúng lúc này, thám mã báo, nói Liêu chủ Long Tự và Tiêu Thái hậu dẫn đại quân đến Đà La khẩu tiếp viện cho Gia Luật Hưu Ca, quân tiên phong cách Trác Châu chỉ còn vài chục dặm đường.

Tướng sĩ trại Tống nghe tin Tiêu Thái hậu đến tiếp viện, kinh hãi biến sắc. Tào Bân, Mễ Tín tự biết không phải là đối thủ, hoảng loạn lệnh rút quân. Than ôi Tào Bân, người xưng là lương tướng, rút binh lại không hề có chương pháp, quân tâm vừa động, trận đánh còn chưa bắt đầu, đã tự làm loạn trận cước, quân đội như một bầy ong rút chạy về phía nam.

Gia Luật Hưu Ca là danh tướng nước Liêu, tinh thông chiến pháp, thấy quân Tống rút quân loạn trận cước, biết quân tâm quân Tống đã động. Đây là cơ hội tốt để giết địch, ông ta dẫn bộ hạ tinh nhuệ chi sư, một đường đuổi theo, cuối cùng đuổi kịp quân Tống tại Kỳ Câu quan, đuổi kịp lên một đường mãnh liệt xông tới, quân Tống không lòng luyến chiến, miễn cưỡng quay đầu tiếp chiến, lại không có một chút sĩ khí. Quân đội do Gia Luật Hưu Ca dẫn dắt, số lượng tuy không nhiều, nhưng là tinh nhuệ chi sư, cộng thêm dưỡng sức chờ thời, sĩ khí đang hăng. Tăng một giảm một, quân Tống đại bại, tan tác như quân bại trận, hoảng loạn bỏ chạy, tan tác như quân bại trận. Tào Bân tuy gào thét lớn tiếng, căn bản không giúp được gì, bởi vì giọng nói của ông ta trong loạn quân chỉ có mấy người bên cạnh nghe thấy, bất đắc dĩ, ông ta cũng đành kẹp trong loạn quân mà rút lui, khó khăn lắm mới chạy thoát đến Sa hà, tưởng rằng đã thoát khỏi quân truy đuổi, lệnh binh sĩ dừng lại bên bờ sông nghỉ ngơi, chôn nồi nấu cơm.

Lửa bếp vừa mới bén, bỗng tiếng giết lại nổi lên, hóa ra Gia Luật Hưu Ca dẫn quân lại đuổi kịp lên rồi. Tào Bân không dám chiến đấu nữa, nhịn đói chịu khát, dẫn quân vượt sông trốn về phía nam, đang lúc nửa đường, quân Liêu đại quân ồ ạt kéo đến, quân Tống đã thành chim sợ cành cong, người chưa lên thuyền, bốn phía chạy trốn, bị quân Liêu như cắt dưa chẻ rau mà chém loạn, người đi thuyền nửa đường, không bị tên bắn rơi xuống nước, thì cũng sẩy chân rơi xuống nước. Đáng thương cho đám quân Tống này, một phần bị giết chết, một phần bị chết đuối, trên bờ thây chất đầy đồng, dưới sông thây chất thành đống, chặn nghẽn dòng sông, khiến con sông trở thành một con sông máu.

Tào Bân, Mễ Tín ba trận ba bại, gần như toàn quân bị tiêu diệt.

Tiêu Thái hậu mẹ con thống binh đến Sa hà hội hợp với Gia Luật Hưu Ca, thấy Gia Luật Hưu Ca đã đại thắng, tự nhiên là vui mừng vô cùng. Hưu Ca thỉnh cầu thừa thắng đuổi về phía nam, giết thẳng đến phía bắc Hoàng Hà, mới quay quân.

Tiêu Thái hậu nói: "Giữa mùa hè nóng bức, không tiện hành quân đánh trận, quân Tống chính là phạm phải đại kỵ của nhà binh, cho nên mới thảm bại, quân ta sao có thể giẫm lên vết xe đổ đó chứ? Chúng ta vẫn là thấy tốt thì thu, đợi đến mùa thu cao ngựa béo lại tiến binh."

Tiêu Thái hậu quả nhiên không giống người thường, tuy là nữ tử, nhưng kiến giải đối với binh pháp tuyệt đối không thua kém một vị tướng quân trải qua trăm trận.

Hoàng đế Triệu Tống là Triệu Huýnh, luôn muốn thu dọn người láng giềng phương bắc này, hoàn thành sự nghiệp mà Thái Tổ chưa hoàn thành, từ đó chứng minh mình mạnh hơn Thái Tổ.

Trong các đại thần ngoài Triệu Phổ còn có thể giữ được cái đầu tỉnh táo ra, những người còn lại đều là hạng túi cơm túi rượu, chỉ biết một mực hùa theo ý của hoàng thượng, không có ai nói chuyện bằng cái đầu. Họ không thuận mắt với người láng giềng phương bắc này, tưởng rằng xuất binh đi một chuyến là có thể khiến người láng giềng này thần phục nước Tống.

Sự thật chứng minh, người láng giềng phương bắc này là một nhân vật tàn nhẫn, không dễ chọc.

Một vị hoàng thượng hiếu đại hỉ công, gặp phải một đám nịnh thần a dua nịnh hót, liệu có thể có kết quả tốt không?