Ngày hôm qua đã biến mất từ số nhà… thuộc đường ph… ở Gra-xa, một đứa con trai của các chủ nhân ngôi nhà, tên là Âu-guy-xtơ. Chắc là cháu đã bị lạc trong thành phố mà cháu chỉ mới biết được chút ít. Cháu bị liệt một chân, đã mười ba tuổi, rất rụt rè và mặc bộ quần áo bằng vải ca-đi-mia xám. Cảnh sát đang đi tìm cháu để đem>ề trả cho bố mẹ cháu đương đau buồn, nhưng cho đến lúc này người ta vẫn chưa tìm được dấu vết. Gia đình sẽ biếu một món tiền hậu thưởng cho người nào cho biết những tin tức về cháu Âu-guy-xtơ và sau đó đưa cháu trở về nhà.>

Cẳng-Nhũn đứng đó, lặng im. Nó cắn chặt môi. Giáo-sư nói:

- Họ chưa phát hiện ra vụ trộm.

Cẳng-Nhũn gật đầu, công nhận: Khi đã phát hiện ra được vụ trộm thì họ sẽ chẳng còn tìm kiếm nó như tìm kiếm một đứa con trai mất tích. Ba-răng-đão nhặt một cách khôi hài và ré lên:

- Gia đình mày tìm mày đấy, Cẳng-Nhũn ạ! Bà mẹ mày tìm mày để cho mày bú tí đấy.

Nhưng nó không nói gì thêm được nữa bởi vì Cẳng-Nhũn đã nhảy xổ vào nó và vung dao găm. Và chắc chắn thằng bé đen bị đâm xổ ruột nếu Giô-ao Gộc và Khuỷu-Khô-Khẳng không kịp thời kéo khỏi đôi bàn tayng-Nhũn. Ba-răng-đão bỏ đi, khiếp sợ xanh mặt. Cẳng-Nhũn quay trở về cái xó của nó với một cái nhìn đầy oán hờn đối với tất thảy.

Pê-đrô Ba-la bước theo kịp, đặt bàn tay lên vai nó:

- Họ rất có thể không bao giờ phát hiện ra vụ trộm đâu, Cẳng-Nhũn ạ… mà cũng ng hề biết chút gì về cậu… thôi, đừng nên quá phiền buồn.

- Ông tiến sĩ Ra-un trở về, họ sẽ biết.

Và nó òa khóc nức nở khiến các Hảo hán nơi Trảng cát kinh hoàng. Chỉ riêng Pê-đrô Ba-la và Giáo-sư là thấu hiểu và thằng này giơ tay rung rung tỏ dấu hiệu bất lực. Pê-đrô Ba-la khởi xướng một cuộc tranh luận về một vấn đề hoàn toàn khác hẳn.

Ngoài kia gió chạy trên bãi cát và tiếng gió nghe như một lời than vãn não ruột.

IX - MỘT BUỔI SÁNG NHƯ LÀ MỘT BỨC TRANH

Trong lúc đó ngược cái dốc Vùng Núi, Pê-đrô Ba-la vừa đi vừa nghĩ rằng không có gì tuyệt nhất đời hơn làư thế này, lông bông qua các đường phố Ba-hi-a. Một số trong các đường phố ấy đều rải nhựa; nhưng con đường lớn, hầu khắp cái khoảng rộng bao la ở đó thì lát những tảng đá đen. Có những cô gái trẻ nghiêng mình qua khung cửa sổ các ngôi nhà cổ xưa, và chẳng ai biết được đó là một côợ may lãng mạn đương mong đợi sự xuất hiện một người chồng giàu có hay đó lại là một ả giang hồ quý phái đương chiêm ngưỡng anh ấy từ trên một ban công đã quá cổ xưa, trang điểm hoa lơ thơ. Những người đàn bà trùm khăn voan đen đi vào các nhà thờ. Ánh nắng dội xuống những hòn đá lát c lớp nhựa rải đường đi, làm sáng chói các mái nhà. Trên ban-công một mái hiên lửng, những bông hoa vươn lên từ trong những cái thùng xấu xí. Hoa đủ màu và mặt trời phân phát cho chúng khẩu phần ánh nắng hàng ngày. Chuông trên nhà thờ Công-xin-xi-ông bên bãi biển gọi những người đàn bà trùm khăn voan đương bước đi hối hả. Ở độ nửa dốc, một tằng đen và một thằng lai đương cúi xuống mấy con xúc xắc thằng bé đen vừa mới ném ra. Trên đường đi lên, Pê-đrô Ba-la chào thằng đen:

- Thế nào, khỏe chứ? Con vọ trắng?

- Thế mày, Ba-la? Cái món nho nhỏ ấy yên ổn chứ?

Nhưng thằng lai đã ném mấy con xúc xắc và thằng đen say sa quay trở lại với cuộc chơi. Pê-đrô Ba-la tiếp tục con đường đang đi. Giáo-sư cùng đi với nó. Cái mặt gầy tọp của thằng này hất ra phía trước đường như nó thấy cái đận vượt dốc này quá nhọc nhằn. Nhưng nó mỉm cười với cái vui ngày hội hôm đó, Pê-đrô Ba-la quay lại phía nó và bắt ặp nụ cười mỉm ấy. Thành phố hoan hỉ làm sao, tràn ngập ánh nắng. Những ngày của Ba-hi-a giống như những ngày hội. Pê-đrô Ba-la nghĩ như thế và cả nó nữa cũng tự thả mình để cho niềm hoan hỉ tràn ngập tâm hồn. Nó huýt sáo thật vang, vui vẻ vỗ vào vai Giáo-sư. Cả hai đứa ré lên ười, và ngay lập tức cười như nắc nẻ. Ấy vậy mà chúng nó cũng chẳng còn dính túi được lấy vài đồng xu hiểm hoi, chúng mặc rách như tã và chẳng biết rồi sẽ ăn uống ra sao. Nhung chúng lại đương có một tâm hồn tràn đầy cái đẹp của ngày đó và của sự tự đo đi rong trên khắp các ường phố của thành phố. Và chúng thong dong, cười vô cớ. Pê-đrô Ba-la sẽ đặt cánh tay lên vai Giáo-sư từ lúc nào. Từ nơi chúng đương đứng, chúng nhìn thấy khu chợ và bến cảng của những tàu buồm, và đến cả cái nhà kho cũ kĩ mà chúng thường ngủ ở đó. Pê-đrô Ba-la dựa lưng vào vách đường dốc và nói vớ:

- Mày phải vẽ lấy một bức tranh về cảnh này. Thật là đẹp tuyệt.

Mặt Giáo-sư sa sầm lại:

- Tớ biết quá rõ rằng điều đó chẳng bao giờ có thể…

- Cái gì?

- Ðã có biết bao lần tớ đã nát óc...

ư say ngắm cái bến cảng ở xa kia, bên dưới, những thuyền buồm trông giống những đồ chơi, những con người nhỏ tí đương cõng những bao tải trên lưng.

Nó nói tiếp, giọng ngàn ngạt như có ai đó mới nện vào nó:

- Tớ đã có ý định, một ngày nào đó. s vẽ lên vô khối thứ của nơi đây.

- Mày có nhiều điều kiện đấy. Giá như mày được đi học…

- Nhưng mà cái quái đó có bao giờ lại có thể là một cái gì vui, không...

Giáo-sư hình như không nghe thấy tiếng Pê-đrô Ba-la cắt ngang. Lúc này, đôi mắt nó dõi tít ra xa và nó lại có vẻ còn yếu mệt hơn trước đó.

- Bởi sao?

Pê-đrô Ba-la sửng sốt.

- Vậy ra mày không nhìn thấy là tất thảy đều đẹp cả hay sao? Tất thảy đều vui.

Pê-đrô Ba-la chỉ vào những mái nhà trong khu thành phố thấp.

- Ở đó có nhiều màu sắc hơn cả trong cầu vng...

- Ðúng... Nhưng mày hãy để mắt một chút tới những con người: tất thảy đều là ảm đạm. Tớ không kề đến bọn người giàu. Mày đã hiểu rõ điều đó. Tớ nói về những con người khác cơ, về những người ở bể bốc, về những người ở khu Chợ. Mày biết không... Tất cả mọi người với vẻ mặt đói khát, tớ cũng không thể biết ngay cả phải giải thích cho chính mình như thế nào. Đó chỉ là một cái gì mà tớ cảm giác...

Pê-đrô Ba-la hết sức sửng sốt:

- Chính là vì thế mà Giăng A-đam đã nhóm lên không biết bao nhiêu cuộc đình công trên bể bốc dỡ. Anh ta nói rằng rồi một ngày kia mọi thứ đều thay đổi, tất cả sẽ đảo lộn.

- Tớ cũng đã đọc được như thế trong một quyền sách... Một quyền sách của Giăng A-đam. Nếu mà tớ đã đưc cắp sách đến trường, như mày nói, thì quả là tốt quá. Một ngày kia, tớ sẽ có thể tạo nên vô vàn những bức tranh đẹp. Một ngày trời đẹp, những con người sung sướng đương đi lại, đương cười nói, đương đưa tình, giống như là chính những con người ở Na-da-rê, mày bit không? Ôi chao, nhưng mà nhà trường là ở nơi nào? Tớ ấy à, tớ muốn vẽ một bức tranh tràn trề niềm vui sướng, mà cảnh sắc trong đó phải là đẹp, mà tất cả trong đó đều phải đẹp. Nhưng mà những con người lại xuất hiện trong đó ảm đạm, cái đó, tớ cũng không biết... Tớ muốn làm cái gì đó thật là vui...

- Biết đâu lại chẳng là tốt hơn ở ngay cái việc mày định làm cái đó rất có thể lại đẹp hơn, gây ấn tượng mạnh hơn.

- Vậy nhưng mày biết được gì về điều đó? Tớ biết ược chút ít về điều đó. Bọn ta, có bao giờ bọn ta đã được đến trường... Tớ rất thèm được vẽ nét mặt những con người, vẻ mặt những đường phố nhưng mà đã có bao giờ tớ được đến trường, có biết bao nhiều là thứ mà tớ mù tịt...>

Nó dừng lại một chút, nhìn vào Pê-đrô Ba-la đương lắng nghe nó nói, và tiếp:

- Mày đã bao giờ liếc mắt một chút vào trường mỹ thuật chưa? Quả là đẹp không thể chịu nổi, thằng bạn nối khố ơi! Một hôm tớ đã lẻn được vào, tớ núp trong mt phòng lớn. Họ đều ở đó tất cả, mặc áo choàng trắng. mà họ lại cóc thấy tớ. Và họ đương mải mê vẽ một người đàn bà trần truồng, nếu một ngày kia tớ có thể...

Pê-đrô Ba-la đứng yên tư lự. Nó nhìn Giáo-sư như là nó đương suy nghĩ. Ri đột nhiên nó nói vẻ nghiêm trang.

- Mày có biết tốn bao nhiêu không?

- Cái gì tốn.

- Tiền học? Tiền thầy?

- Thế là cái quái gì câu chuyện ấy?

- Bọn này sẽ gom tiền, tất cả, bọn này sẽ trả tiền cho mày...

Gíáo-sư phá lên cườ>

- Mày không biết được đến đầu đến đũa, cái chuyện đó. Có biết bao nhiêu là rắc rối… Không thể được đâu, không. Thôi, cắt đứt đừng có nói những chuyện tầm phào.

- Giăng A-đam có nói một ngày kia chúng ta sẽ có thể được đến trường học…

Chúng nó lại tiếp tục đi thong dong. dường như không còn cảm thấy sự hoan hỉ của cái ngày đó đã xa rời khỏi nó, đã xa, rất xa nó rồi. Thế là Pê-đrô Ba-la thúc cho nó mấy cái…

- Một ngày kia, mày cũng thế, thằng bạn nối khố của tớ, mày sẽ bày cả một chồng những bức họa trong một gian phòng tạường phố Chi-lê. Không có trường, không có cái gì hết. Không một mống nào ở cái trường ấy vẽ nổi bộ mặt như mày… Mày, mày có cái hoa tay…

Giáo-sư phá lên cười. Pê-đrô Ba-la cũng cười.

- Và mày sẽ vẽ bức chân dung của tao, phải không? Mày sẽ ghi tên tao bên dưới, mày sẽ ghi chứ? Thủ lĩnh Pê-đrô Ba-la, một chàng trai oanh lệt.

Nó đứng lại lấy tư thế đô vật, một tay vươn ra, Giáo-sư cười. Pê-đrô Ba-la cũng cười và ngay lập tức tiếng cười của chúng ran lên sằng sặc. Và chúng nó chỉ nín lại để hòa vào một đám những khách đi chơi rong đường dạo phiếm quanh một tay chơi đàn ghi-ta. Anh chàng đánh đàn và há một điệu của thành phố Ba-hi-a:

Khi mà nàng nói với tôi lời vĩnh biệt.

Trái tim tôi đã bị kết án tử hình.

Chúng nó dừng lại. Một lúc sau, chúng cùng hát theo người ấy. Và cùng với chúng nó, người ta cũng cất cao tiếng hát tất cả, và đó là những người đánh cá, những tay du đãng, những công nhân bốc dỡ, choi cả một ả giang hồ cũng cùng hát. Con người chơi ghi-ta đắm mình vào với nhạc của anh, và anh cũng chẳng trông thấy ngay cả một ai nữa.

Nếu người đó không đứng lên bỏ đi đến nơi khác, mà vẫn luôn luôn chơi ghi-ta và cất vang tiếng hát, thì chúng nó có thể đã quên mất không còn tiếp tục đi đế thành phố cao nữa. Nhưng người ấy đã bỏ đi rồi, mang theo niềm hân hoan của âm nhạc. Đám người tản đi, một người bán báo đi qua, rao bán những tờ nhật báo buổi sáng. Giáo-sư và Pê-đrô Ba-la tiếp tục đi lên theo con đường dốc. Từ quảng trường nhà hát, chúng đi ngược lên đường phố Chi-lê. Giáo-sư lấy mu phấn trong túi ra, ngồi xuống vỉa hè, Pê-đrô Ba-la đứng cạnh nó. Khi chúng nó thấy một cặp đi tới. Giáo-sư bắt đầu vẽ. Nó phác một bức vẽ, làm sao cho thật nhanh. Cặp trai gái đã đi tới gần. Giáo-sư, bây giờ vẽ nét. Người con gái mỉm cười, rất có thể đó là cặp sắp cưi. Nhưng họ rảo bước, quá mê mải vào trò chuyện đến nỗi không để ý đến ngay cả bức vẽ. Vậy là cần phải Pê-đrô Ba-la bước tới gần họ.

- Xin đừng dẫm lên mặt cô gái, thưa ông…

Người đàn ông nhìn Pê-đrô Ba-la và sắp sửa trả lời nột cách sỗ sàng thì vừa cô gái trẻ đã nhìn thấy bức vẽ của Giáo-sư và lưu ý anh ta:

- Sao mà giỏi thế…

Và cô ta vỗ tay như một cô bé vừa được ai đó tặng quà một con búp bê.

Chàng trai ngó qua và mỉm cười. Anh ta quay lại phía Pê-đrô Ba-la:

- Có phải là mày đã vẽ đó không nhóc?

- Đó là tng bạn thân của tôi ở kia kìa: họa sĩ Giáo-sư.

Giáo-sư thêm thắt những nét sửa sang cuối cùng vào bộ râu mép tuyệt đỉnh thanh lịch của người đàn ông. Sau đó, nó chuyển sang hoàn thiện nét mặt cô gái trẻ. Cô gái, lúc đó, chuyển sang tư thế một người đứng để chụp ảnh. Hười vui, cả hai người, cô gái bám vào cánh tay người yêu.

Người đàn ông rút ví tiền, ném một đồng hai ngàn rét và Pê-đrô Ba-la đón bắt bổng. Cặp trai gái tiếp tục đường đi của họ. Bức vẽ nằm nguyên ngay giữa hè phố. Một vài cô gái đi làm về từ xa trông thấy bức vẽ và một cô nói:

- Chúng mình nhanh chân lên đi bi vì, cái gì đó, ở kia, theo tôi thì hình như là một bức quảng cáo giới thiệu một bộ phim của Ba-ry-mo-rơ[1]. Hình như đó là một câu chuyện tình yêu. Và anh chàng to khỏe gớm…

Pê-đrô Ba-la và Giáo-sư nghe thấy vội bỏ chuồn. Và, khoác vai nhau, chúng lại tiếp tục cuộc đi rong qua khắp nẻo t do của đường phố.

Sắp tới gần dinh thự của Nhà nước, chúng lại dừng chân. Giáo-sư chờ đợi thỏi phấn trong tay đón chừng một bộ mặt bất chợt xuất hiện từ trên tàu điện xuống. Pê-đrô Ba-la đứng cạnh, huýt sáo. Chúng nó sắp kim được chút ít tiền cần thiết để chi một bữa trưa ra trò và cũng để có một món quà đem tặng Cla-ra, cô bạn của Cục-cưng-của-Chúa mà hôm nay đúng là ngày sinh nhật.

Một bà già nhỏ bé cho hai xu về bức vẽ bà ta. Bà ấy trông xấu xí và Giáo-sư đã tôn trọng cái xấu xí đó trên bức vẽ. Pê-đrô Ba-la nhận xét.

- Nếu mày vẽ bà ta đẹp hơn và trẻ gái hơn, chắc hẳn bà ta có thể cho khá hơn.

Giáo-sư vùng lên cười. Cứ như vậy mà cả buổi sáng trôi qua, Giáo-sư vẽ chân dung những người qua lại trên đường phố, Pê-đrô Ba-la đón bắt những đồng bạc ho những đồng tiền người ta ném cho chúng. Chuông đồng hồ sắp điểm đúng giữa trưa đột nhiên xuất hiện một người đàn ông ngậm một cái điếu có lẽ đắt tiền lắm. Pê-đrô Ba-la chạy tới nói trước với Giáo-sư.

- Này, hãy vẽ cái ông kia kìa, có dáng một tay giàu sụ…

Giáo-sư bắt ngay tay vào phác khuôn mặt gầy gò của người đàn ông, cái ống điếu, mảng tóc xoăn thòi lòi bên dưới mũ. Người ấy lại có cầm một quyển sách trong tay và Giáo-sư bỗng thấy khao khát không cưỡng nổi ý muốn vẽ chân dung người đó đương đọc cuốn sách của ông ta. Người đó sắp đi quá xa ra. Pê-đrô Ba-la gọi để ông ta chú ý:

- Ông hãy nhìn bức chân dung, thưa ông.

Người ấy rút cái ống điếu dài từ miệng ra và hỏi Ba-la:

- Cái gì thế, cháu?

Pê-đrô Ba-la chỉ vào bức vẽ mà Giáo-sư đương hoàn tất: Người đó có vẻ như đương ngồi (mặc dầu trong đó ông ta chẳng có bt cứ chiếc ghế, bất cứ cái gì tương tự, ông ta đương ngồi trong thinh không), hút cái ống điếu và đọc quyển sách của ông ta. Mái tóc quăn bay bay từ trong mũ. Người ấy xem kỹ bức vẽ, đi đi lại lại ngắm nghía từ các góc độ khác nhau, và không nói một lời. Khi Giáo-sư cho là đã xong, ông ta hỏi nó:

- Này, cháu đã hc vẽ ở đâu thế, cháu thân mến?

- Chằng ở đâu cả…

- Chẳng ở đâu cả? Thế là thế nào?

- Ấy vậy mà đó là sự thật đấy, thưa ông.

- Vậy thì cháu vẽ thế nào?

- Tôi khát khao vẽ, cứ thế, thế là tôi ẽ.

Ông ta có vẻ ngơ ngác, nhưng hẳn là có nhiều những hiện tượng khác chợt nảy ra trong sâu thẳm ký ức ông:

- Cháu muốn nói là cháu chưa bao giờ học vẽ?

- Chưa bao giờ, thưa ông, chưa!

- Tôi có thể đảm bảo lời nó nói - Pê-đrô Ba-la nói thêm vào - Chúng tôi cùng ới nhau và tôi biết nó rất rõ.

- Thế thì, đúng là một thiên bẩm thật sự… - Ông ta lẩm bẩm.

Ông ta quay trở lại ngắm nghía bức vẽ, kéo một hơi dài cái ống điếu. Hai đứa trẻ nhìn cái ống điếu vẻ mê thích.

Người kia hỏi Giáo-sư:

- Vao cháu lại vẽ ta ngồi và đọc quyển sách này?

Giáo-sư quơ tay gãi đầu như là nó thấy khó khăn không trả lời được. Pê-đrô Ba-la muốn nói, nhưng nó thấy bối rối và không nói gì. Cuối cùng Giáo-sư giải thích.

- Tôi nghĩ rằng như thế thì hợp với ông hơn…

Và nó lại gãi đầu:

- Tôi cũng chẳng biết gì về cái đó nữa…

- Đúng là một thiên bẩm thực sự… Ông ta lẩm bẩm, giọng nhỏ hơn, với dáng điệu một người vừa mới có được một sự phát hiện.

Pê-đrô Ba-la chờ đợi đồng bạc càng nôn nóng hn. Bởi lẽ từ góc đường phố, người cảnh sát đã bắt đầu chú ý đến chúng nó với vẻ ngờ vực. Giáo-sư liếc nhìn cái ống điếu của người kia, dài, khắc chạm, một kỳ quan. Nhưng người kia lại tiếp tục hỏi:

- Cháu ở đâu>

Pê-đrô Ba-la không để cho Giáo-sư có thì giờ để trả lời. Chính lại nó trả lời:

- Bọn này trú tại thành phố Rơm Rạ…

Người kia đưa tay vào trong túi, rút ra một tấm danh thiếp:

- Cháu biết đọc chứ?

- Biết, vâng, thưa ông, Giáo-sư t lời.

- Trên đây, có địa chỉ của ta. Ta muốn rằng cháu sẽ đến tìm ta ở đó. May ra ta có thể làm được chút gì cho cháu chăng!

Giáo-sư cầm lấy tấm danh thiếp. Người cảnh sát đang tiến về phía chúng nó, Pê-đrô Ba-la chào rút lui:

- Xin chào ông, ngài tiến sĩ.

Người kia định rút ví tiền ra, nhưng ông tat gặp cái nhìn của Giáo-sư chiếu thẳng vào cái ông điếu. Ông vứt điếu thuốc lá cắm ở đó, đưa cái ống điếu cho thằng bé:

- Đây, đây là về bức chân dung của ta. Cháu nhớ đến nhà ta đấy!

Nhưng cả hai đứa đã rút nhanh qua con đường phố Chi-lê bởi vì ngườinh sát đã tiến lại, gần như tóm được chúng nó. Người kia nhìn cảnh đó không hiểu ra sao, khi ông ta nghe tiếng người cảnh sát hỏi: 

- Chúng nó đã ăn cắp cái gì của ông, thưa ông?

- Không, vì sao?

- Bởi vì, gớm, mấy đứa lưu manh ấy đã đứng bên ông…

- Đó chỉ là hai đứa trẻ. Càng chính xác hữa là một đứa trong đó bộc lộ những năng khiếu kỳ diệu về hội họa.

- Chúng nó là quân ăn cắp - Người cảnh sát đáp lại - Chúng nó thuộc về bọn Hảo hán nơi Trảng cát.

- Những Hảo hán nơi Trảng cát? - Người kia hỏi đồng thời nh cố gắng hồi tưởng lại cái gì đó - Tôi cũng đã được đọc một cái gì về cái chuyện đó. Phải chăng đó là về những đứa trẻ bị bỏ rơi?

- Những đứa ăn cắp, vâng, đó, chính chúng là như thế. Xin hãy cẩn thận, thưa ông, mỗi khi thấy chúng lân la lại gần bên ông. Xin ông hãy xại xem ông có thiếu mất cái gì không…

Người kia tỏ vẻ không thừa nhận lời nói đó và ngoảnh nhìn về phía đường phố. Nhưng chẳng còn một chút dấu vết hai đứa trẻ. Người kia cảm ơn người cảnh sát, khẳng định một lần nữa rằẳng có ai lấy gì của ông, và xuôi đường phố vừa đi vừa lẩm bẩm:

- Đó, cứ như vậy mà người ta bỏ mất đi những nghệ sĩ vĩ đại. Biết rồi đây nó sẽ lên tới cỡ danh họa nào!

Người cảnh sát dõi theo ông ta, sau đó, anh ta bình luận với những cái khuya trên b đồng phục của mình:

- Đúng là người ta có lý mà nói rằng những tay nhà thơ kiểu đó đều hơi dở người.

Giáo-sư phô diễn cái điếu ống. Bây giờ thì chúng nó đã yên ổn phía sau một tòa nhà chọc trời, ở đó có một quán cơm thật là tuyệt… Pê-đrô Ba-la biết cách làm thế nào khin người đầu bếp đem cho những thức ăn thừa dư. Chúng nó đứng chờ bữa ăn trưa trong đường phố vắng vẻ. Ăn uống xong, Pê-đrô Ba-la mời thuốc lá và Giáo-sư sãn sàng hút thuốc bằng cái ống điếu người kia đã làm quà cho nó. Nó tìm cách chùi cái ống điếu:

- Thằng cha gầy như que củi. ắn rất có thể là ho lao.

Chẳng tìm được gì để chùi cái ống điếu hơn là tấm danh thiếp của người kia, nó cuộn lại thành cái que và luồn vào ống điếu. Lau xong, nó ném tấm bìa xuống đường. Pê-đrô Ba-la hỏi:

- Tại sao mày không giữ nó lại?

- Để làm gì?

Và áo-sư phá lên cười. Pê-đrô Ba-la cùng hòa điệu và tiếng cười sang sảng của chúng vang lên một lúc trong đường phố. Chúng nó cứ cười như thế, chẳng có duyên cớ gì, chỉ là do cái thích thú được cười.

Nhưng Pê-đrô Ba- la trở lại vẻ nghiêm nghị:

- Hình như người ấy có thể có khả năể giúp mày trở nên một họa sĩ…

Nó nhặt tấm danh thiếp và đọc tên người ấy.

- Mày nên cất giữ nó. Biết đâu đấy!

Giáo-sư khẽ cúi đầu:

- Thôi bỏ cái kiểu làm trò ngớ ngẩn đi, Ba-la. Mày cũng hiểu quá rõ từ cái hoàn cảnh của chính chúng ta mà ra thì chỉ có là quân ăn cắp… Nào xem ai là kẻ muốn nghe nói đến chúng ta? Ai? Chỉ một điều ăn cắp, hai điều ăn cắp…

Và giọng nó nâng cao, bây giờ thì nó gào lên với lòng oán thù.

Pê-đrô Ba-la gật đầu tỏ ý đồng ý, bàn tay nó buông tấm bìa cho rơi xuống dòng nước. Bây giờ chúng nó không cười nữa, mà chúng buồn rầu trong niềm hoan hỉ của cái buổi sáng đẹp trời, cái buổi sáng ấy giống như một bức tranh của một danh họa trường mỹ thuật.

Có những người thợ đi qua để đến nơi làm việc, sau bữa ăn trưa của kẻ nghèo; và đó là tất cả những gì mà chúng nó thấy, tấả những gì mà chúng có thể thấy được qua cái buổi sáng ấy.