Đêm tối bao la trong yên tĩnh của Ba-hi-a từ bến cản đã bao phủ những chiếc tàu buồm, tòa pháo đài, con đê, đương trải rộng tới trên những đường dốc và những ngọn tháp nhà thờ. Chuông không còn ngân nga bài Ăng-giê-luýt, bởi vì sáu giờ đã điểm từ lâu. Và nếu mặt trăng đã không vụt lên trong cái đêm rạng sáng này thì bầu trời lại dày đặc sao. Nhà kho nổi bật trên màu trắng nhờ nhờ của trảng cát vẫn còn giữ nguyên dấu chân những “Hảo hán nơi Trảng cát”, lúc đó đã nằm ngủ. Ngoài xa, cái ánh sáng yếu ớt ở nhà hàng “Cửa Biển”, quán rượu của những người thủy thủ, trông như hấp hối. Một cơn gió lạnh thổi tới cuốn cát bay mù mịt vàản trở bước đi của thằng bé đen Giô-ao Gộc đương sắp sửa về chỗ ngủ. Nó bước đi, cúi gập trong gió như cánh buồm trên một chiếc thuyền. Nó to cao, to cao nhất trong băng và cũng là tay khỏe nhất, mái tóc xoăn ngắn và những cơ bắp rắn chắc, mặc dầu nó chưa đầười ba tuổi, trong đó có bốn năm trời sống suốt cái cảnh lêu lổng tự do nhất trong các thứ tự do, dọc ngang khắp đường phố Ba-hi-a, kết bè với các Hảo hán nơi Trảng cát. Từ cái buổi chiều mà bố nó, một người đánh xe cao lớn, bị một chiếc xe tảệt vào trong lúc ông ta đương điều khiển con ngựa của mình vào mép đường phố, Giô-ao Gộc không còn trở về túp nhà nhỏ bé trên Mô-rô[1]. Phía trước là cái thành phố bí ẩn, và nó lên đường đi tới để chinh phục. Thành phố Ba-hi-a, đen và ngoan đạo, cũng bí ẩn gần ngang với biển màu xanh lục. Ngay cả với điều đó,c cũng không bao giờ trở lại. Chín tuổi, nó nhập bọn với những Hảo hán nơi Trảng cát, hồi đó tay Ca-bô-clô đương làm thủ lĩnh và cái băng ấy chưa được biết đến mấy, bởi vì tay Ca-bô-clô không thích liều lĩnh dấn vào nguy hiểm. Ngay từ rất sớm, Giô-ao Gộc đã được coi như một trong những chỉ huy và không bao giờ lại không được mời đến những cuộc họp mà các tay chỉ huy tổ chức dàn dựng những vụ trộm cắp. Không phải vì nó có những tài năng đặc biệt của một người chuyên bố trí những cuộc tấn công như thế, cũng không phải vì nó có mt trí thông minh linh hoạt. Trái lại, động não hành tội làm nó đau đầu, lúc đó mắt nó rực lên nóng bỏng, và cũng rực lên nóng bỏng mỗi lúc nó thấy một kẻ nào đó hành hạ những đứa nhỏ bé hơn. Thế là cơ bắp nó gồng lên và nó sẵn sàng xông vào bất kỳ cuộc đụng độ nào. Mà cái sức vóc đô khỏe của nó kến nó được kiêng nể. Cẳng-Nhũn đã có nói về nó:

- Cái thằng đen ấy có ngốc đấy, nhưng đúng là một cái bàn ép ra trò…

Và những đứa bé nhất, những đứa loắt choắt đã đến với băng luôn nơm nớp sợ hãi, đã tìm được ở nó kẻ vững chắc nhấng người bảo vệ. Pê-đrô thủ lĩnh cũng thích nghe nó. Và Giô-ao Gộc cũng hiểu rất rõ rằng không phải là do vóc dáng đô mà nó có được tình bạn của Ba-la. Pê-đrô nhận thấy thằng bạn đen ấy tốt và thường nhắc lại không chán:

“Mày thật là tốt, Gộc ạ! Mày tốt hơn chúng tớ đấy! Tớ yêu quý mày ắm!” - Và nó khẽ vỗ vào đùi thằng bé đen khiến thằng này cứ đỏ mặt lên vỉ nét tình cảm ấy…

Giô-ao Gộc tiến về phía nhà kho. Gió muốn cản bước nó và nó thì cúi còng xuống trong tư thế cưỡng lại cơn gió đương cuốn bốc cát lên. Nó vừa mới ởa Biển”, uống một ngụm rượu mạnh với anh Cục-cưng-của-Chúa, vừa mới đến đây hôm nay từ những vùng biển phương Nam, từ một ngư trường… Cục-cưng-của-Chúa là võ sư của môn võ Ca-pô-ây-ra[2] nổi tiếng nhất thành phố. Khắp Ba-hi-a, ai là người không quý trọng anh ấy? Trong cuộc đấu Ca-pô-ây-ra ở Ăng-gô-la, không một ai có thể đọ sức với Cục-cưng-của-Chúa, ngay cả Giê-mô-le-cơ lừng danh ở Hi-ô đơ Gia-nây-rô, Cục-cưng-của-Chúa đã kể lại những tin tức đó đây và thông báo rằng ngày mai anh sẽ có mặt ở nhà kho đểạy tiếp Ca-pô-ây-ra cho Pê-đrô Ba-la, Giô-ao Gộc và Gã Mèo đương theo học. Giô-ao Gộc đốt một điếu thuốc lá và bước về phía nhà kho. Vết những bàn chân to của nó hằn trên cát, nhưng gió xóa mất ngay. Chú bé đen nghĩ rằng trong cái đêm gió to như thế này, những con đường trên biển thật là nguy hiểm.

Giô-ao Gộc luồn dưới gầầu - bàn chân lún xuống cát - tránh đụng phải các bạn đã ngủ yên rồi. Nó bước vào trong nhà kho. Một tháng phân vân, nó nhìn cho tới khi nhận ra ánh sáng cây nến của Giáo-sư. Hắn ta kia rồi, chỗ cái góc xa nhất trong gian nhà, đương đọc sách dưới một ngọn nến. Giô-ao Gộc nghĩ rằng cái ánh sáng ấy còn yếu ớt hơn và lay lắn ánh sáng chiếc đèn treo ở quán “Cửa Biển” và hẳn là Giáo-sư phải tự gặm mòn đôi mắt do đọc liên miên những quyển sách in chữ nhỏ li ti ấy. Giô-ao Gộc tiến lại phía Giáo-sư mặc dầu bao giờ nó cũng nằm ngủ ngay chỗ cửa lớn nhà kho như một con chó canh gác, dao găm vừa tầm tay, đề phòng mọi sự bất ngờ.

Nó len lỏi giữa những đám trẻ đương cãi nhau, những thằng bé đã ngủ yên, và đi tới cạnh Giáo-sư. Nó ngồi xổm xuống bên thằng bạn và chú ý dõi theo thằng này đang say sưa đọc sách.

Giô-ao Giô-dê, Giáo-sư, từ sau cái hôm nó thủ túi được mt quyển truyện trên giá sách một nhà ở khu phố Ba-ra, đã trở thành bậc thầy về kiểu đánh thó này. Tuy thế, không bao giờ nó đem bán, và những quyển sách đó cứ chồng lên cao dần trong một góc nhà kho bên dưới một lớp gạch để cho lũ chuột không thể gặm nhấm được. Nó đọc hết tất cả những quyển sách ấy với một thèm khát như trong cơn sốt. Nó thích biết được các sự vật. Và chính là nó, biết bao đêm, đã kể lại cho bọn kia nghe những câu chuyện mạo hiểm phiêu lưu về những người đi biển, về những nhân vật anh hùng và truyền thuyết, nhữngn đã hướng những cặp mắt tinh nhanh ấy ra phía biển hoặc tới những con đường dốc của thành phố, trong một khát vọng mạo hiểm và anh hùng. Giô-ao Giô-dê là đứa duy nhất trong bọn chúng biết đọc đúng, ấy vậy mà nó chỉ được ngồi ở ghế nhà trường có một năm rưi. Nhưng sự rèn luyện đều đặn hàng ngày trong việc đọc sách đã hoàn toàn khởi dậy trí tưởng tượng của thằng bé, và biết đâu nó lại chẳng là đứa duy nhất đang có một ý thức nào đó về cái gì đó mang ý nghĩa anh hùng trong cuộc sống của bọn chúng. Vốn hiểu biết ấy và tài nghệ kể chuyn của nó đã khiến các Hảo hán nơi Trảng cát kính nể nó, mặc dầu nó nhỏ nhoi, gầy guộc và buồn bã, tóc nâu xõa trên cặp mắt co hẹp vì cận thị. Nó được “phong” là Giáo-sư bởi vì từ trong một cuốn sách thủ túi được, nó đã đọc và tập làm những trò ảo thuật bằngng khăn tay và những đồng xu, và cũng cả trong khi kể lại những câu chuyện đã đọc được và rất nhiều câu chuyện khác do chính nó tưởng tượng ra, nó có cái quyền lực to lớn và bí ẩn là chuyển dịch chúng tới những thế giới đủ loại khác nhau, nó có cái quyền lực làm cho sáng hẳn lên những cặp mắt linh hoạt của các Hảo hán nơi Trảng cát, như là chỉ có những ngôi sao trong đêm tối của Ba-hi-a duy nhất mới sáng như vậy. Pê-đrô Ba-la không quyết định bất cứ việc gì mà không hỏi ý kiến nó và đã nhiều phen chính từ đầu óc tưởng tượng phong phú của Giáo- sư đã nảy sinh ra những kếạch hành động tuyệt vời nhất. Tuy nhiên, chẳng có ai biết trước rằng, một ngày sẽ tới, nhiều năm sau, ngày đó nó có quyền được kể lại, bằng những bức tranh sẽ làm cho xứ sở này phải kinh hoàng, câu chuyện cuộc sống của chúng nó cùng rất nhiều những câu chuy về những con người đương đấu tranh và chịu đựng. Có chăng, biết trước chuyện này chỉ riêng có bà đồng[3] của người da đen Đôn A-nin-ha trường chữ thập Ô-xô-dư A-pô-xê, bởi vì Đôn A-nin-ha biết tất cả mọi điều mà I-a (nữ thần nước) trong những đêm bão táp đã truyền cho bà qua cái sủa thần.

Giô-ao Gộc cứ nhìn thằng bạn đọc rất lâu. Đối với chú bé đen, những con chữ ấy chẳng có ý nghĩa gì hết. Đôi mắt nó đi từ quyển sách đến cái ánh sáng ngọn nến mờ đục, và rồi từ đó đến mái tóc rối bù của Giáo-sư. Cuối cùng thì nó thấy mệt và hỏi, bằng cái giọng hôi hôi và ồm ồm:

- Hay chứ, Giáo-sư?

Giáo-sư rời mắt khỏi trang sách, đập bàn tay gầy guộc lên vai chú bé đen, người ngưỡng mộ cuồng nhiệt nhất

- Một câu chuyện tuyệt cú mèo, lão Gộc của mình ạ!

Đắt nó sáng lên:

- Chuyện đi biển?

- Chuyện một chú bé đen hoàn toàn giống như đằng ấy. Một chú bé đen và một anh “vâm”, đúng như thế…

- Đằng ấy kể cho tớ nghe chứ?

- Bao giờ mình đọc xong câu chuyện đã! Đằng ấy sẽ thấy chú bé đen quả…

Và nó lại chúi đầu vào những trang sách.

Giô-ao Gộc đốt một điếu thuốc lá rẻ tiền, lặng lẽ đưa mời Giáo-sư một điếu, và bắt đầu hút thuốc, ngồi xổm, cứ như là canh gác cho thằng bạn đọc sách. Vang lên suốt nhà kho tiếng ci, những câu chuyện tầm phào và những tiếng la hét mà Giô-ao Gộc nhận rất rõ tiếng Cẳng-Nhũn, the thé và khịt khịt giọng mũi. Cẳng-Nhũn nói to, cười rất nhiều. Đó là tay điệp viên của băng, kẻ biết cách len lỏi vào một gia đình nào đó trọn cả tuần lễ, bằng cách giả bộ là một chú bé ngoan ngoãnị lạc người thân trong cái mênh mông đầy hăm dọa của thành phố.

Bị liệt một chân, cái tật ấy đã đem lại biệt danh của nó. Nhưng cũng cái tật ấy đã đem lại cho nó thiện cảm của biết bao bà mẹ khi thấy nó trên bậc cửa nhà mình, khúm núm và nhăn nhó, cầu xin một chút thức ăn và chỗ trú chân một tối. Lúc này, ngay giữa nhà kho, Cẳng-Nhũn giễu cợt Gã Mèo đã mất cả một ngày trời để nẫng cho được một cái nhẫn màu rượu nho, không một chút giá trị, mặt đá giả, và vẻ đẹp cũng lại là giả nốt.

Cái chuyện này, từ một tuần lễ trưc, Gã Mèo đã báo cho đến nửa “bàn dân thiên hạ” biết.

- Tớ đã trông thấy một cái nhẫn, thuộc loại, ngay đến Đức giám mục cũng chưa chắc đã có, bạn “cố tri” ạ! Một chiếc nhẫn vừa đúng ngón tay tớ. Đúng thế, đằng ấy sẽ thấy đúng như thế cho mà xem khiớ đem về đây.

- Nẫng trong tủ kính bày hàng nào?

- Trên ngón tay mà một thằng quých - Một tay to béo, ngày nào cũng đáp tàu điện tuyến Brô-tát ở khu phố Xa-pa-tây-rô.

Và Gã Mèo chỉ dừng lời sau khi cho biết là hắn đã tìm được cách, trong toa tàu điện chật ních người lúc sáu giờ chiều, rút chiếc nhẫn từ ngón tay người đó, bỏốn thục mạng trong tiếng la ó ồn ào bởi vì gã kia phát hiện được ngay. Gã Mèo trưng diện ngay chiếc nhẫn ở ngón tay vô danh, hợm hĩnh ra mặt.

Cẳng-Nhũn cười phá lên:

- Xuýt đưa thân vào nhà đá vì một của khỉ! Một thứ rác rưởi bẩn thỉu…

- Vậy thì điều đó có quanệ gì đến đằng ấy không? Đối với tớ, tớ thích nó… chấm hết!

- Là một thằng quých, mày tự mãn ở điều đó! Cái kiểu ấy à, ở nhà “dì” tao, mày chỉ có hố!

- Nhưng mà trên ngón tay tớ thì coi được đấy chứ! Tơ đương “cưa” một…

Chúng nói chuyện với nhau về đàn bà, rõ ràng là thế, mặc dầu đứa lớn nhất mới suýt soát mười sáu. Chúng đã biết những bí mật của tình dục từ rất sớm.

Vừa lúc đó, Pê-đrô Ba-la bước vào và thế là cắt đứt cuộc cãi cọ mới bắt đầu cớm nở. Giô-ao Gộc bỏ mặc Giáo-sư với câu chuyện đọc của hắn và bước lại gần thủ lĩnh. Cẳng-Nhũn cười một mình, lẩm bẩm về chiếc nhẫn, Pê-đrô gọi nó và cùng tiến lại chỗ Giáo-sư ngồi, Giô-ao Gộc theo sau.

- L Giáo-sư.

Cả bốn đứa ngồi quây. Cẳng-Nhũn châm một đầu mẩu xì gà hạng sang và hút thưởng thức. Giô-ao Gộc chăm chú ngắm cái mảng biển lộ ra qua khung cửa lớn, ở phía trảng cát. Pê-đrô lên tiếng:

- Gông-gia-lê ở “14” mới nói chuyện với tớ hôm nay.

- Lão ta lại muốn một dây chuyền vàng nữa chăng? Lần trước… - Cẳng-Nhũn hỏi ngang.

- Không, lão ta cần mũ. Nhưng mà chỉ mũ dạ thôi! Mũ rơm, vô giá trị, lão ta nói là cái thứ đó không thể giặt được… và thế này nữa…

- Lại còn gì nữa? - Cẳng-Nhũn lại cắt ngang.

- Và lại những chiếc nào quá cũ thì không tính.

- Hắn ta đòi hỏi quá nhiều đấy! Nếu mà, ít ra, với hắn ta, chúng mình không làm ăn để có chút sống bảo đảm…

- Đằng ấy cũng biết rõ đấy, Cẳng-Nhũn, đó là một thằng cha không ba hoa chút nào. Có thể hắn ta đôi lúc cũng chưa được sòng phẳng, nhưng đúng là một nấm mồ thực sự. Ở hắn ta, không thể moi ra được một điều gì, cho dầu có dùng cả một cái móc sắt…

- Ôi dào… nhưng hắn ta trả rẻ thối đi ấy! Vả lại, chính là do lợi ích của chính hắn mà hắn câm miệng hến. Nếu hở ra, hắn chẳng thể có được những cánh tay đủ dài để kéo hắn ra khỏi nhà đá.

- Thôi, được, Cẳng-Nhũn ạ! Nếu cậu không thích chơi vụ này thì cậu cứ ra khỏi đây, nhưng mà phải để yên cho chúng mình dàn dựng công chuyện như mọi lần!

- Tớ không nói rằng tớ không muốn chơi. Tớ chỉ nói ng làm việc cho một tên ngoại kiều bần tiện như thế không phải là một công chuyện. Nhưng nếu cậu thích thế…

- Hắn nói rằng lần này thì hắn sẽ tự róc xương mạnh hơn. Thế nào đó để đền công khó nhọc. Nhưng mà chỉ mt loại mũ dạ, chắc bền và mới. Cậu ấy nhé, Cẳng-Nhũn ạ, cậu có thể cùng một số anh em đảm nhận cái khoản này. Tối mai, Gông-gia-lê sẽ cử một nhân viên của “14” đưa “cá” tới và nhận mũ đem đi…

❀ ❀ ❀

[1] Mô-rô (morro) ngọn đồi những người đen sống trong những túp lều của họ ở Ba-hi-a.

[2] Ca-pô-ây-ra (Capoeira) Môn võ dân tộc rút ra từ một điệu nhảy múa của người đen, lấy sự nhan dẻo thắng cái khỏe thô bạo.

[3] Bà đồng (Mãe-de-santo) đúng nghĩa: Mẹ thánh, là chức vụ tế lo việc cúng tế ở các đền miếu bài vật, tôn giáo người đen, cũng có thể là đà ông (Pãe-de-santo): cha thánh.