1. Minh hôn

Tập tục dân gian về việc người sống kết hôn với hồn ma, hoặc đám cưới giữa các hồn ma, thường được tiến hành nhằm mục đích xoa dịu các vong hồn, hay để cứu những người bị ma ám. Văn chương Trung Hoa có nhắc nhiều đến tập tục này, nhưng nguồn gốc của minh hôn có lẽ bắt nguồn từ tục thờ cúng tổ tiên. Hôn phối đôi khi được tổ chức cho hai người đã khuất, và gia đình hai bên nhìn nhận cuộc hôn nhân này như một mối dây liên kết giữa họ. Thế nhưng, lại có nhiều trường hợp người sống kết hôn với người đã chết. Những trường hợp này phần lớn xảy ra do người còn sống muốn thỏa nguyện cho tình nhân đã chết của mình, hay trao danh phận cho tình nhân hoặc nàng hầu đã mất mà sinh được con nối dõi cho gia tộc. Đôi khi những cô gái nghèo chấp nhận bị gả vào những gia đình giàu có để làm vợ những người đàn ông đã chết khi chưa có vợ hoặc chưa có con nối dõi, giống như Li Lan. Trong trường hợp này, hôn lễ đầy đủ nghi thức sẽ được tổ chức, nhưng với một con gà trống đứng thay vị trí chú rể.

Đôi khi người sống cũng bị lừa gạt. Nếu một gia đình nghe lời thầy bói hoặc đồng cốt rằng thân nhân đã chết của họ muốn kết hôn, đôi khi họ sẽ đặt một phong bao màu đỏ (hồng bao) đựng tiền mừng trên đường. Bất kì ai đen đủi tới nhặt chiếc hồng bao kia vì nghĩ rằng bên trong có tiền sẽ bị chỉ định làm vợ hoặc chồng của người đã khuất. Một điều khá thú vị là những điển tích về minh hôn lại thường xuất hiện trong những cộng đồng người Hoa xa xứ, đặc biệt là tại khu vực Đông Nam Á hoặc Đài Loan, dù thậm chí tại những nơi đó, tập tục này cũng không hề phổ biến. Tôi đã ngỡ ngàng khi phát hiện ra rất nhiều người Trung Quốc đại lục chưa từng nghe nói về tập tục này, và tôi chỉ có thể đoán rằng đó là kết quả của quá trình bài trừ mê tín dị đoan của họ trong nhiều thập kỉ.

2. Quan niệm của người Hoa về thế giới bên kia

Quan niệm về thế giới bên kia của người Hoa là kết tinh của đạo Phật, đạo Lão, tục thờ cúng tổ tiên và cả tín ngưỡng dân gian. Mặc dù bị ảnh hưởng từ tư tưởng của Phật giáo về sự đầu thai khi linh hồn cố thoát khỏi luân hồi bằng cách rũ bỏ tất thảy dục vọng để trở nên thanh tịnh thuần khiết, người Hoa vẫn luôn tin vào sự tồn tại của cõi thiên thai, nơi được các vị thần cai quản. Quan điểm nhìn như có vẻ trái ngược này lại được phức tạp hóa nhờ bổ sung thêm các niềm tin của đạo Lão về trường sinh, pháp thuật, khả năng khinh công, võ thuật…

Văn chương Trung Hoa có cả một bề dày truyền thống tập trung khắc họa về thế giới bên kia. Thế giới đó cũng được cai quản theo thể thức công quyền, phỏng theo hệ thống quan lại trên trần gian. Thế nên trong nhiều câu chuyện, địa phủ được cai quản bởi những kẻ tham quan vô lại, ăn hối lộ và gây ra vô số tội ác. Một số thượng tiên trên thiên giới được cử xuống để điều tra và thực thi công lí. Er Lang là một trong số những thượng tiên như thế, và đã từng xuất hiện ở một số câu chuyện. Trong một vài trường hợp, Er Lang được khắc họa là người trần, nhưng sau đó được phong thành tiên vì công đức của mình. Trong tác phẩm kinh điển Tây Du Kí của Ngô Thừa Ân, Er Lang là cháu trai của Ngọc Hoàng, nhận nhiệm vụ kiềm chế Tôn Ngộ Không vô pháp vô thiên. Er Lang cũng tham gia trị thủy, và đã từng đánh bại một con rồng để ngăn nạn lũ lụt. Tôi đã phóng tác Er Lang thành luôn loài rồng, vì chúng nổi tiếng với khả năng biến hình và hô phong hoán vũ.

Đồng bằng Người chết hoàn toàn là ý tưởng của tôi, dù nó khắc họa niềm tin của người Hoa về cuộc sống của những người đã khuất, được kiến tạo nhờ những món đồ cúng tế người sống đốt cho họ. Ý tưởng này cũng không hoàn toàn kết nối được với lí thuyết Phật giáo về sự đầu thai, nhưng để tạo ý tứ cho cuốn sách, tôi đã tạo ra mối liên hệ giữa chúng.

3. Malaya

Malaya là tên gọi cũ của đất nước Malaysia trước khi giành được độc lập. Malaya là một vùng đất không được phân định rõ ràng, bao gồm cả Singapore, nằm dưới sự cai trị của Đế quốc Anh, từ năm 1771 tới năm 1948. Malaya là thuộc địa làm lợi nhất cho Đế quốc Anh vì là nơi sản xuất cao su và thiếc lớn nhất thế giới. Các thuộc địa bên eo biển Malacca (được biết đến với cái tên Straits Settlements) gồm Penang, Malacca và Singapore là tuyến giao thương chủ chốt trên biển.

4. Hoa Kiều vùng eo biển Malacca

Những người Hoa đầu tiên nhập cư tới Đông Nam Á từ thế kỉ XV đến thế kỉ XVIII đa phần là những người đàn ông độc thân lấy vợ bản địa rồi sinh con đẻ cái, tạo thành những cộng đồng độc đáo của người Hoa xa xứ được biết đến dưới cái tên người Hoa Peranakan. Nói chính xác, cụm từ này chỉ con cái sinh ra từ những cuộc hôn phối giữa dân bản địa và người ngoại quốc. Một người Peranakan không nhất thiết phải là người Hoa, còn có người Hà Lan Peranakan, người Ả Rập Peranakan, người Ấn Peranakan… nhưng ở Malaya, đông đảo nhất vẫn là người Hoa Peranakan. Họ pha trộn một số phong tục tập quán Mã Lai, như nói song song tiếng Mã Lai, mặc quần áo Mã Lai, và ăn uống những đặc sản bản địa… bên cạnh những nét văn hóa Trung Hoa truyền thống. Trong cộng đồng người Hoa Peranakan, con trai thường sẽ được gửi về đại lục để tiếp nhận nền giáo dục Trung Hoa, trong khi con gái ở lại Malaya, nhưng chỉ được phép lấy người gốc Hoa. Theo lề thói ấy, cộng đồng này vẫn lưu giữ được phong vị Trung Hoa sâu sắc.

Từ năm 1800 trở đi, số lượng phụ nữ Hoa kiều nhập cư tới đây tăng mạnh, và cộng đồng này trở nên gần như thuần túy chỉ có người Hoa, nhưng họ vẫn chịu ảnh hưởng rất lớn từ văn hóa bản địa, và những người Hoa nhập cư sau này cũng tiếp thu những nét văn hóa đó. Gia đình Li Lan là một ví dụ điển hình, tuy mới tới Malaya chưa lâu nhưng họ đã tiếp thu văn hóa bản xứ, như phục trang và ẩm thực. Bên trong cộng đồng ấy vẫn tồn tại sự phân biệt, dù rất mơ hồ, giữa những người có gốc rễ lâu đời và những người mới nhập cư. Mặc dù vậy, bất kì ai được sinh ra tại các vùng thuộc địa bên eo biển Malacca gồm Penang, Malacca hay Singapore, đều là công dân Anh quốc và có thể tự xưng mình là người gốc Hoa sinh ở vùng eo biển Malacca.

Tại Malacca vào thế kỉ XIX và thế kỉ XX, xuất hiện tầng lớp thương nhân ưu tú nói tiếng anh trôi chảy và Âu hóa trên mọi phương diện. Một số ít thanh niên trẻ tuổi, như Tian Bai, đi du học tại Anh quốc hay thuộc địa trực thuộc Anh quốc là Hong Kong.

5. Phương ngữ tiếng Trung

Rất nhiều phương ngữ tiếng Trung vẫn được sử dụng ngày nay tại Malaysia, dù phần lớn những phương ngữ này bắt nguồn từ miền Nam Trung Quốc, nơi có lượng lớn người nhập cư đến Đông Nam Á. Những người Hoa kiều xa xứ có mối liên hệ chặt chẽ với quê hương bản quán của mình, và họ vẫn phân biệt vùng miền rất rõ ngay cả khi đã định cư ở Malaysia nhiều thế hệ. Những phương ngữ phổ biến nhất bao gồm tiếng Quảng Đông, tiếng Phúc Kiến, tiếng Triều Châu, tiếng Khách Gia, và tiếng Hải Nam. Sự đa dạng trong cách dùng từ ngữ của các phương ngữ khác nhau dẫn đến việc nhiều người Hoa không hiểu nổi đồng hương của mình nói gì, nhưng ngôn ngữ viết dành cho tầng lớp trí thức vẫn giống nhau.

Rất nhiều ngành nghề được truyền lại trong cộng đồng những người cùng quê vì xu hướng cha truyền con nối trong công việc. Ví dụ, rất nhiều bà vú là người Quảng Đông, cũng như rất nhiều đầu bếp là người Hải Nam, tôi đã nghĩ đến điều đó khi xây dựng hai nhân vật vú và lão Wong.

6. Tên tiếng Trung

Tôi đã cân nhắc chuẩn hóa những cái tên dưới dạng phiên âm chuẩn, nhưng cuối cùng quyết định không làm như vậy để phản ánh được cảm giác thời đại. Cách phát âm của từng cái tên cụ thể có thể thay đổi dựa theo phương ngữ và quê quán từng người. Lấy ví dụ, họ Lin (Lâm) trong tiếng Quan Thoại có thể phát âm là Lim trong tiếng Phúc Kiến hay Lum trong tiếng Quảng Đông. Thậm chí ngay trong cùng một phương ngữ, những cách đọc đặc biệt và chủ quan cũng được áp dụng, phụ thuộc vào người đọc và cách họ quyết định đọc nó ra sao. Có rất nhiều ví dụ về những cái tên tiếng Hoa bị thay đổi trong quá trình ghi chép lại, thành ra những ý nghĩa khác hẳn.

Theo truyền thống, họ được đọc trước tên, ví dụ Lim Tian Ching. Tôi gọi anh ta bằng tên gọi đầy đủ suốt cuốn sách vì muốn người đọc phân biệt dễ dàng hơn với Tian Bai. Tian Bai và Tian Ching có hai cái tên tương tự nhau do họ cùng là nam giới trong cùng một thế hệ của cùng một gia tộc. Có nhiều gia tộc chọn cách đặt tên theo một bài thơ của gia đình cho từng thế hệ. Tên của con cháu trong nhà thuộc cùng một thế hệ sẽ được lấy từ cùng một chữ trong bài thơ, cứ thế, thế hệ này nối tiếp thế hệ kia, tương ứng với các chữ lần lượt xuất hiện trong bài thơ đó. Thế nên, chỉ cần ngâm lên bài thơ của gia tộc liền biết được người đó thuộc thế hệ nào trong gia đình mình.

7. Ý nghĩa của những cái tên

Li Lan: Bông lan xinh đẹp

Tian Bai: Vẻ tươi sáng của bầu trời

Lim: Họ Lâm, mang nghĩa “rừng cây”

Tian Ching: Mùi hương của bầu trời

Yan Hong: Nhạn đỏ

Lim Teck Kiong: Đức hạnh cao quý

Er Lang: Con trai thứ. Có thể đoán được, đó có lẽ không phải tên thật của anh ta. Người Hoa có truyền thống chọn cho mình rất nhiều cái tên khác nhau tương ứng với từng thời điểm trong cuộc đời mình. Ví dụ, một học giả có thể có một cái tên thời thơ ấu, một cái tên chính thức, và sau đó, có thể có cả bút danh dùng trong văn đàn nếu anh ta trở nên nổi danh. Tới khi về già, người đó lại có thể chọn cho mình một cái tên khác để biểu thị rằng mình đã quy ẩn.

8. Cách viết tiếng Mã Lai

Cuốn sách này sử dụng cách viết những từ ngữ tiếng Mã Lai theo kiểu thực dân để phản ánh giai đoạn lịch sử và giúp người đọc vốn chưa biết đến cuộc cải cách về cách viết trong tiếng Mã Lai năm 1972 có thể dễ dàng phát âm những tên riêng trong tác phẩm. Vì thế, Malake được viết lại theo đúng cách viết ban đầu là Malacca, cũng giống như các từ khác là Bukit China và Chendana, ngày nay được viết thành Bukit Cina và Cendana, dù cách phát âm không thay đổi.