Vào ngày 6 tháng 11 năm 1946, tại Essen, Tây Đức, một người mẹ trẻ không chồng tên là Anna Sadrozinski đã hạ sinh một bé trai và đặt tên cho con là Karl. Tuy nhiên, thật bi thảm, Anna đã qua đời ngay sau khi cậu bé Karl được sinh ra. Cậu bị bỏ lại bệnh viện cho các y tá bận rộn chăm sóc tới khi được chuyển đến một trại trẻ mồ côi sau đó.

Trong 11 tháng đầu đời, Karl được chăm sóc và che chở, nhưng không có được tình yêu hay tình cảm riêng tư. Do đó, gần như ngay lập tức, chúng ta thấy ở cậu bé Karl là một cơn bão kinh hoàng sắp ập đến. Vì vậy, trước khi đi sâu vào câu chuyện, chúng ta hãy xem trải nghiêm thơ ấu ấy có thể góp phần vào hành vi sau này của cậu ta như thế nào.

Những năm đầu đời của trẻ đóng vai trò vô cùng quan trọng trong quá trình phát triển cảm xúc, tâm lý và ngôn ngữ, vì thế sự bỏ bê hoặc thậm chí là thờ ơ, hời hợt trong giai đoạn đầu đời có tác động tiêu cực rất lớn đến trẻ. Hãy nghĩ về bộ não của trẻ với những hạt giống dẫn truyền thần kinh có sẵn. Nếu một đứa trẻ được quan tâm, yêu thương, não của chúng sẽ phát triển và những đường dẫn truyền thần kinh này sẽ phát triển theo. Nhưng trong não của một đứa trẻ bị bỏ rơi, gần như không có kết nối như vậy được tạo ra. Một khi cánh cửa cơ hội hình thành những đường dẫn truyền thần kinh này đóng lại, những thiếu hụt về mặt tâm lý và ngôn ngữ xuất hiện, gây khó khăn cho trẻ, và trong một số trường hợp, những khó khăn này không thể khắc phục được trong cuộc sống sau này.

Như được chỉ ra trong một nghiên cứu vào năm 2020 trên tạp chí Current Psychology, khả năng thể hiện cảm xúc của trẻ cũng được hình thành trong thời gian này. Như chúng ta đã thấy trong Chương 1, nhiều người được chẩn đoán mắc chứng rối loạn nhân cách chống đối xã hội, hoặc những người có đặc điểm thái nhân cách, có xu hướng tình cảm nông cạn hoặc thô kệch. Họ gặp khó khăn trong việc truyền đạt cảm xúc và có ít biểu cảm trên khuôn mặt hay giọng nói. Một đặc điểm thái nhân cách phổ biến là không có khả năng nhận biết cảm xúc của người khác; trong một số trường hợp, điều này cùng sự hời hợt có thể là do sự thờ ơ mà đứa trẻ nhận được từ cha mẹ lúc nhỏ. Điều này là vì người chăm sóc đã không đáp lại trẻ bằng những phản ứng và biểu cảm tích cực, khiến cảm xúc của đứa trẻ (và sự thể hiện cảm xúc của chúng) không ổn định.

Vấn đề nào xảy ra trước? Là đứa trẻ (“con gà”) với những đặc điểm thái nhân cách - chẳng hạn như nhẫn tâm và vô cảm, có thể quấy khóc liên tục và không bao giờ cười – khiến cha mẹ khó có thể bình tĩnh thể hiện tình mẫu tử ấm áp hơn? Hay những bậc cha mẹ bỏ bê con cái (“quả trứng”) đã tạo ra một đứa trẻ có vấn đề bằng hành vi lạm dụng và sự thờ ơ của họ?

Không có câu trả lời thực sự rõ ràng cho điều này, nhưng lý thuyết về gắn kết và vai trò của nó đối với sự phát triển nhân cách của một người đã được hỗ trợ mạnh mẽ bởi các nghiên cứu. Bởi ngoài những cột mốc tình cảm và tâm lý cần đáp ứng, còn có những giai đoạn gắn kết quan trọng giữa trẻ và người chăm sóc cần lưu tâm. Một lần nữa, nếu cơ hội bị bỏ lỡ, tác động có thể kéo dài suốt đời và rất tàn khốc. Đặc biệt, năm đầu tiên đóng vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển nhân cách của trẻ khi trưởng thành, bởi trong thời gian này, đứa trẻ bắt đầu hình thành ý thức về bản thân, cảm giác hối hận, đồng cảm và tình cảm. Nếu trẻ không nhân được đủ sự quan tâm về mặt tình cảm hay những gắn kết thể chất trong giai đoạn đầu đời, các vấn đề nghiêm trọng về nhân cách sẽ nảy sinh trong tương lai.

Chúng ta không cần phải đi sâu vào thế giới của những kẻ giết người hàng loạt - hay thậm chí là con người nói chung – để hiểu được tầm quan trọng của những tình cảm ấm áp yêu thương. Vào những năm 1950, nhà tâm lý học người Mỹ Harry Harlow đã tiến hành một thử nghiệm trên khỉ mà hiện vẫn gây được rất nhiều tiếng vang. Về cơ bản, ông để khỉ con tùy chọn hình khỉ mẹ làm từ khung dây và ôm bình sữa, hoặc khỉ mẹ lông mềm nhưng không có bình sữa. Mỗi khỉ con trong thí nghiệm đều chọn khỉ mẹ giả có bộ lông mềm để ôm ấp thay vì bình thức ăn. Chúng sẵn sàng nhịn đói để có được thứ gần gũi nhất thể hiện tình cảm yêu thương. Tuy nhiên, những con khỉ trong thí nghiệm này không thể hòa nhập với đồng loại hay hình thành các mối liên kết xã hội khác khi trưởng thành, bởi dù theo bản năng, chúng đã lựa chọn nhận “tình cảm” từ khỉ mẹ lông mềm song không thực sự được chăm bẵm và yêu thương. Chúng đã dành phần đời còn lại trong bối rối, sợ hãi và bị cô lập.

Và nếu điều đó vẫn chưa đủ giúp bạn mở rộng tầm mắt, đừng lo lắng - còn nhiều điều khác sắp xuất hiện.