Chúng ta nên bắt đầu bằng cách làm rõ một điểm: Mọi người không tham gia các giáo phái vì nghĩ mình đang gia nhập một giáo phái. Họ gia nhập các tổ chức tôn giáo, phong trào chính trị, nhóm yoga, vòng tròn gắn kết, nhóm thanh tẩy bằng nước trái cây lên men... Dù là hội nhóm gì đi nữa, mọi người chỉ muốn được thuộc về, tìm thấy cộng đồng của mình và tiến tới một mục đích cao cả hơn.
Là con người, chúng ta rất dễ bị ảnh hưởng bởi ai đó có thể đưa ra câu trả lời dứt khoát và rõ ràng cho những câu hỏi lớn trong cuộc sống. Chúng ta chào đón cơ hội được cảm thấy cuộc sống của mình thực sự có ý nghĩa, giống như chúng ta là một phần của điều gì đó lớn lao hơn chính bản thân chúng ta vây. Một cách bản năng, các nhà lãnh đạo giáo thường nắm bắt được nhu cầu rất con người này.
Nhà lãnh đạo giáo phái truyền cảm hứng thu hút mọi người bằng cách hứa hẹn với họ những điều không tưởng. Họ sẽ cam kết giải quyết vấn đề của mọi người; chữa lành bệnh; soi sáng cho kẻ ngu muội; giúp “các tín đồ” vươn tới một bình diện hiện hữu cao hơn. Họ có thể mang tới cho bạn tất cả; chỉ cần bạn trao gửi niềm tin (có thể là cả cuộc sống, tiền bạc và tiền đồ) của mình.
Những nhà lãnh đạo thành công của một giáo phái là những người có khả năng thao túng và sở hữu khả năng giao tiếp và quan hệ khéo léo. Họ biết cách phát hiện và thu hút đúng kiểu người để thỏa mãn các mục đích của mình. Tuy nhiên, những mục đích này – dẫu luôn tập trung vào nhu cầu tự tôn về sự tôn thờ, quyền lực và sự kiểm soát - lại khác nhau giữa các nhà lãnh đạo. Hãy cùng so sánh một vài người...
Aum Shinrikyo, Yoga cho những Kẻ khủng bố
Không giống như các nhà lãnh đạo tôn giáo, những người lãnh đạo giáo phái thường sẽ xác định những gì còn thiếu trong xã hội và tìm cách lấp đầy khoảng trống đó bằng những giáo lý và niềm tin của riêng họ. Ví dụ như người lãnh đạo giáo phái Nhật Bản Shoko Asahara. Vào những năm 1980, hắn nhận thấy Nhật Bản đang trải qua một sự chuyển đổi lớn về mặt tinh thần.
Sự thay đổi này bắt đầu vào những năm 1930, khi các tín ngưỡng nổi bật của Phật giáo và Thẩn đạo bản địa bị cấm và bị thay thế bằng Thần đạo Quốc gia. Thần đạo Quốc gia gắn với tín ngưỡng Thần đạo truyền thống nhưng đã tạo ra một thay đổi quan trọng – hoàng đế Nhật Bản được coi là một vị thần. Tuy nhiên, sau khi những quả bom nguyên tử giáng xuống Hiroshima và Nagasaki, vị thế của hoàng đế trở nên lung lay, và tuyên bố này cũng vì thế mất đi sức nặng. Và vì vậy, khi Nhật hoàng buộc phải trao lại các quyền lực tối thượng cũng như rời vị thế tối cao, Nhật Bản đã rơi vào tình trạng suy thoái tôn giáo.
Đến những năm 1970, Nhật Bản đạt được sự bùng nổ về kinh tế và người dân Nhật Bản đã sẵn sàng đón nhân một cái gì đó mới mẻ hơn, vì vậy hàng trăm nhóm tôn giáo mới đã ra đời, tìm cách kiếm một miếng trong chiếc bánh thánh thơm ngon – và tất nhiên, họ đã làm được điều đó. Theo David E. Kaplan và Andrew Marshall trong cuốn sách The Cult at the End of the World (tạm dịch: Giáo phái nơi tận cùng của thế giới), Shoko Asahara cũng không khác gì những tôn giáo này. Dẫu cho động lực cá nhân của Asahara có khác biệt - giống như tất cả các nhà lãnh đạo giáo phái - nhưng hắn khao khát cảm giác bản thân là người quan trọng.
Asahara sinh ra vào năm 1955 trong một gia đình vô cùng nghèo khó. Khi còn nhỏ, thị lực của hắn bị suy giảm và đến tuổi thiếu niên, hắn được gửi đến một trường học công lập dành cho trẻ em khiếm thị. Tại đó, Asahara đã nhận ra nhu cầu và khả năng của bản thân - về kiểm soát quyền lực và thao túng bạn bè. Hắn là một trong số ít thanh thiếu niên ở trường vẫn còn một phần thị lực ở một mắt, và đã dùng lợi thế này để trở thành một kẻ độc tài cũng như một kẻ lừa đảo ở sân chơi áp bức.
Khi trưởng thành hơn, Asahara nhận ra rằng bằng cách thu hút những người bị xã hội ruồng bỏ và khai thác tình trạng hỗn loạn về mặt tinh thần của Nhật Bản, hắn có thể thâm nhập vào xã hội. Và hắn không sai. Sử dụng một số thủ thuật yoga hữu ích - như kỹ thuật “đứng trên một chân” đáng kinh ngạc để thuyết phục người khác rằng hắn có thể bay được - Shoko Asahara đã biến một nhóm lập dị được đặt tên là Hiệp hội Pháp sư Núi Bất tử hoạt động tại một studio yoga thuê ở Tokyo thành Aum Shinrikyo - một giáo phái cuồng tín thu hút hơn 40.000 môn đồ trên toàn thế giới và ước tính sở hữu tài sản trị giá 1 tỷ đô-la vào thời điểm Asahara bị bắt.
Tuy nhiên, giống như nhiều nhà lãnh đạo giáo phái khác, Asahara không hài lòng với nhóm các môn đồ tận tụy của mình hay thậm chí là với tất cả số tiền bạc đang có - hắn muốn nhiều hơn nữa. Sau một nỗ lực thất bại nhằm tranh quyền đoạt vị, Asahara quyết định trả thù quốc hội Nhật Bản bằng cách xúc tiến ngày tận thế mà hắn đã dành nhiều năm dự đoán, tất cả chỉ bằng một vụ khủng bố sinh học nhỏ dưới dạng nhiều cuộc tấn công bằng khí sarin vào giữa những năm 1990. Tổng cộng, Aum Shinrikyo đã sát hại 27 người, nhưng ước tính lên tới 6.000 người bị thương. Cuối cùng Shoko Asahara bị bắt và bị kết tội. Hắn đã bị tử hình bằng hình thức treo cổ vào năm 2018.
Những động cơ của Asahara dẫn đến sự ra đời của Aum Shinrikyo khá chuẩn chỉ. Hắn khao khát được chú ý và tôn thờ. Như chúng ta sẽ thấy, đây là một đặc điểm điển hình ở những người lãnh đạo giáo phái; họ thường được mô tả là những kẻ thái nhân cách ái kỷ, những người bị quyền lực ám ảnh. Và vì cuốn sách đã đề cập đến những kẻ thái nhân cách, chúng ta cũng cần biết thêm về những người ái kỷ, và cụ thể hơn là chứng rối loạn nhân cách ái kỷ (NPD). Hãy xem phần thông tin sau.
RỐI LOẠN NHÂN CÁCH ÁI KỶ (NPD)
Tất cả chúng ta đều từng gọi ai đó là một kẻ ái kỷ - dù đó là người đăng nhiều bức ảnh tự sướng đáng Hấu hổ, là người không bao giờ hỏi thăm về cuộc sống của bạn nhưng luôn muốn bạn phải lắng nghe mỗi giây mỗi phút về một ngày của họ, là một cây viết tin rằng thời thơ ấu ở ngoại ô đặc biệt của họ thực sự rất vất vả và rất xứng đáng được soạn thành một kịch bản/tiểu thuyết/sử thi về riêng họ. Họ có thể có xu hướng ái kỷ, nhưng điều đó không có nghĩa là họ mắc NPD.
Theo DSM-5, có chín đặc điểm liên quan đến chứng NPD. Và giống như nhiều chứng rối loạn khác, nó tồn tại trên cùng một dải phổ. Các cá nhân có thể mắc chứng ái kỷ ở các mức độ khác nhau. Để chẩn đoán NPD, một người phải thỏa mãn tối thiểu năm trong số chín đặc điểm dưới đây. Những người lãnh đạo giáo phái có khả năng cao đạt thỏa mãn gần như tốt cả các đặc điểm này và do đó đạt mức điểm rất cao.
1. Ý thức mạnh mẽ về tầm quan trọng của bản thân
2. Luôn quan tâm tới những tưởng tượng về thành công vô tận, quyền lực, tài năng, vẻ đẹp hoặc tình yêu lý tưởng
3. Tin rằng họ là đặc biệt và duy nhất và chỉ những cá nhân hoặc tổ chức đặc biệt, có địa vị cao khác mới có thể hiểu hoặc liên kết được với họ
4. Nhu cầu thái quá về sự ngưỡng mộ
5. Ý thức về quyền lợi
6. Hành vi bóc lột liên nhân
7. Thiếu đồng cảm
8. Ghen tị với người khác hoặc nghĩ người khác ghen tị với họ
9. Thể hiện những hành vi hoặc thái độ kiêu căng và ngạo mạn
Những người lãnh đạo giáo phái có xu hướng trở thành những người cảm thấy bị ruồng bỏ trong xã hội bình thường, nhưng họ tin rằng điều này là vì họ đặc biệt và bị người khác hiểu lầm. Họ tin tưởng nhiệt thành rằng bản thân mang một số phận lớn lao hơn nhiều số phận hiện tại và họ chỉ bị tẩy chay vì xã hội thiếu hiểu biết và ghen tị với họ mà thôi. Vì vậy, họ kết luận rằng nếu những kẻ thấp kém không chịu cúi đầu trước tài năng của họ, thì họ phải tạo ra một thế giới mà ở đó họ sẽ nhận được tình yêu, sự tôn thờ và sự chú ý như thần thánh mà bản thân thực sự xứng đáng có được. (Hoặc họ sẽ xây dựng một podcast.)
Tuy nhiên, cũng có thể có những động cơ thôi thúc hành vi tự để cao bản thân này. Một số nhà lãnh đạo giáo phái thành lập các giáo phái bí mật để bình thường hóa những hành vi đồi bại của chính họ.
