Thái nhân cách có chữa được không? Câu trả lời ngắn gọn là Không. Câu trả lời xác đáng hơn là Dường như không thể...
Tuy nhiên, hãy nghe chúng tôi giải thích vì đây là một cân nhắc thực sự quan trọng. Trong vụ Bradley Waldroup, chúng ta thấy sự do dự của các bồi thẩm viên khi kết tội một kẻ giết người nếu gen di truyền đóng một vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hành vi của hắn. Nhưng mặt khác, trong nhỉểu vụ khác, bên công tố đã lập luận thành công rằng một kẻ sát nhân bị rối loạn nhân cách, hoặc thái nhân cách, không thể chữa khỏi hoặc phục hồi, cần bị giam giữ vô thời hạn. Với chúng tôi, như thế là không công bằng và chúng tôi không nghĩ rằng các điều kiện di truyền như thế sẽ đóng vai trò quan trọng trong quá trình kết án theo cả hai cách (dẫu rằng rõ là chúng tôi không nói về các điều kiện ảnh hưởng đến trí thông minh, hoặc sự hiểu biết của một người, những yếu tố có thể ảnh hưởng đến khả năng phạm tội).
Vậy chúng ta sẽ giải quyết vấn đề này bằng cách nào? Đúng là không có cách chữa trị triệt để chứng thái nhân cách, nhưng một số nghiên cứu về hành vi khẳng định những người sở hữu các đặc điểm thái nhân cách có thể được chữa trị “thành công về mặt chức năng”. Chúng tôi sẽ nói chi tiết hơn về điều này trong chương tiếp theo khi thảo luận về những đứa trẻ có dấu hiệu thái nhân cách, còn bây giờ chúng tôi sẽ tập trung vào khả năng phục hồi ở những kẻ thái nhân cách từng phạm tội.
Chúng ta sẽ chủ yếu xem xét nghiên cứu của tiến sĩ Kent Kiehl, nhà khoa học thần kinh tại Đại học New Mexico. Tiến sĩ Kiehl - sau khi xác nhận những nghi ngờ trong suốt sự nghiệp của mình rằng bộ não thái nhân cách khác biệt từ thuở lọt lòng – đã quyết định tìm hiểu xem liệu những người mắc chứng thái nhân cách có đúng là không có lựa chọn nào khác ngoài việc trở thành một kẻ xấu xa hay không. Ông đã phát hiện ra rằng trong khi phương pháp tiếp cận sử dụng củ cà rốt và cây gậy hiệu quả với hầu hết mọi người, thì nó lại không hiệu quả với những kẻ thái nhân cách. Những kẻ thái nhân cách thường không quan tâm đến hậu quả (hay cây gậy), vì vậy hình phạt không khiến họ cư xử “tốt hơn”. Trên thực tế, nó thường khiến các hành vi của họ tồi tệ hơn.
Những kẻ thái nhân cách có nguy cơ tái phạm tội cao gấp sáu lần so với những tội phạm khác sau khi mãn hạn tù, và không ai, kể cả Tiến sĩ Kiehl, nghĩ rằng có bất kỳ cách nào có thể giải quyết được vấn đề đó. Thật vậy, chứng thái nhân cách dường như vô phương cứu chữa cho đến khi Trung tâm Điều trị Vị thành niên Mendota (MJTC) ở Wisconsin bắt đầu triển khai một chương trình đột phá mà họ gọi là “mô hình giảm áp”.
Trung tâm tội phạm vị thành niên này đã thử nghiệm một phương pháp phục hồi chức năng mang tính cách mạng dựa trên sự củng cố tích cực thay vì tiêu cực. Giảm áp lực trái ngược với trừng phạt. Ba trăm trẻ em tại MJTC có những hành vi tốt được nhân viên hỗ trợ củng cố tích cực vào mọi thời điểm có thể và được thưởng kẹo kèm trò chơi điện tử khi đạt mục tiêu. Nghiên cứu ghi nhận tỷ lệ giảm tái phạm ở mức 34% trong nhóm các bé trai được phục hồi bằng mô hình giảm áp.
Trên hết, những thanh niên được điều trị tích cực tại MJTC giảm 50% nguy cơ phạm tội bạo lực trong tương lai và không ai trong số họ tiếp tục thực hiện hành vi giết người. Trước khi tiếp xúc với mô hình này, hầu hết các cậu bé được gửi đến MJTC đều “được đánh giá là không thể kiểm soát ở các cơ sở điều trị khác” và hầu hết có ít nhất 12 cáo buộc và điểm PCL-R ở mức cao (phiên bản bài kiểm tra dành cho trẻ dưới 18 tuổi). Những kết quả này cho thấy mô hình giảm áp đã cải thiện đắng kể hành vi ở trẻ vị thành niên được chẩn đoán mắc chứng thái nhân cách mà theo như Kiehl là “thật đáng kinh ngạc”.
Tuy nhiên, đáng kinh ngạc hơn thế là thực tế rằng những đối tượng nghiên cứu không được điều trị giảm áp lực đã tiếp tục thực hiện 16 vụ giết người sau đó. Quả là những con số “biết nói”, và có vẻ như đối với những kẻ thái nhân cách, can thiệp sớm và dùng nhiều cà rốt hơn cây gậy là chìa khóa giải quyết vấn đề.
