ANDREA YATES
Ngày 20 tháng 6 năm 2001, Rusty Yates đang đi làm thì nhận được cuộc gọi từ vợ mình, Andrea. “Anh về nhà đi. Bọn trẻ gặp chuyện rồi.”
Rusty bối rối. “Có chuyện gì với chúng vậy? Đứa nào thế?”
Andrea trả lời: “Tất cả bọn trẻ.”
Rusty vội vàng chạy về, nhưng khi đến nơi, anh sững người vì sợ hãi trước cảnh những chiếc xe cảnh sát vây quanh nhà mình. Trước khi gọi điện cho Rusty vào ngày hôm đó, Andrea đã gọi đến Sở Cảnh sát Houston để báo rằng cô ta đã giết cả 5 đứa con của mình.
Khi cảnh sát tới nơi, cựu y tá 37 tuổi tỏ ra bình tĩnh; cô cho họ vào nhà và nói với họ một lần nữa rằng cô đã giết các con. Sau đó, cô ta ngồi xuống chiếc ghế dài ở hành lang phía trước, ánh mắt đờ đẫn nhìn xa xôi và im lặng. Sự im lìm chết chóc trùm lên căn nhà. Các sĩ quan tại hiện trường bắt đầu đi từ phòng này sang phòng khác. Họ không biết sẽ tìm thấy gì; người phụ nữ ấy đã thú nhận một điều không thể tin nổi, và rồi hoàn toàn không có biểu hiện chống cự. Đây có vẻ là một tình huống mà họ chưa bao giờ gặp phải.
Những sĩ quan đầu tiên khám xét qua ngôi nhà, sau đó một người đã di chuyển vào phòng ngủ chính. Trên giường, anh thấy thứ mà anh nghĩ là một con búp bê thò ra dưới tấm chăn, nhưng khi kéo chăn ra, anh bàng hoàng đến mức suýt ngã quỵ. Bốn cơ thể nhỏ bé nằm cạnh nhau. Người sĩ quan đã bị sốc nhưng khi thấy thi thể của bọn trẻ ướt sũng, theo bản năng, anh lao vào phòng tắm. Tại đây, anh tìm thấy thi thể của đứa trẻ còn lại chết nổi trong tư thế úp mặt xuống bồn tắm. Andrea đã dìm chết cả 5 đứa con nhỏ của mình.
Rusty vẫn chưa biết chuyện gì đã xảy ra, nhưng anh ta biết rằng có điều gì đó bất ổn vì cảnh sát không cho anh ta vào. Anh ta đang ở bên ngoài nhà, đập tay và liên tục gào thét gọi Andrea, “Em đã làm gì thế?” Trong khi đó, ở phía bên kia cánh cửa, Andrea chỉ ngồi đó nhìn chằm chằm với vẻ mặt vô hồn đờ đẫn. Cảnh sát đã hoàn toàn lúng túng; việc những người mẹ xuống tay với chính con mình không thường xảy ra, và cảnh họ chỉ ngồi im lặng chờ bị dẫn đi sau khi thực hiện hành vi đó lại càng hiếm.
Cảnh sát đã tạm giữ Andrea. Tại đồn cảnh sát, cô ta đã mất 18 phút để thú tội, trong đó cô ta chủ yếu nói về ma quỷ và địa ngục, về những đứa con của mình, “Có thể trong những năm thơ ngây của cuộc đời, chúng sẽ được Chúa đưa lên thiên đường.” Trong suốt quá trình thú tội ấy, Andrea vẫn hoàn toàn bình tĩnh.
Trong quá trình đánh giá tâm lý, khi được hỏi, “Nếu cô không đoạt mạng bọn trẻ thì điều gì sẽ xảy ra?” Andrea nói với các bác sĩ, “Chúng sẽ liên tục vấp ngã và rồi sẽ phải xuống địa ngục thôi.”
Như bạn có thể thấy, vụ Andrea Yates là một trường hợp kỳ lạ và đau lòng, và chuyện càng đáng buồn và lạ lùng hơn khi chúng ta nhìn lại quá khứ của Andrea và những năm tháng dẫn cô ta đến ngày đen tối đó. Nhưng trước khi đi vào chi tiết, chúng ta hây rời Andrea trong giây lát để đến thị trấn nhỏ Union, South Carolina để gặp Susan Smith.
SUSAN SMITH
Vào khoảng 3 giờ 30 phút chiều ngày 25 tháng 10 năm 1994, Susan Smith, 23 tuổi, đã rời Conso Products, nơi cô ta làm công việc của một thư ký. Từ chỗ làm, cô ta đi thẳng đến đón hai cậu con trai Michael 3 tuổi và Alexander 14 tháng tuổi và ba mẹ con về nhà lúc 6 giờ tối. Cô ta cho bọn trẻ ăn bữa tối, sau đó vào khoảng 7 rưỡi đến 8 giờ tối, cô ta tống hai đứa trẻ lên chiếc Mazda Protege màu đen của mình và lái xe đi. Ngay sau đó, Susan đã đập cửa một ngôi nhà gần hồ John D. Long. (Một hồ nước được đặt theo tên của thành viên Ku Klux Klan kiêm Thượng nghị sĩ bangjohn D. Long....) Susan tỏ ra vô cùng kích động; và gia đình tại ngôi nhà đó đã gọi 911.
Khi cảnh sát đến nơi, Susan kể với họ rằng cô ta định đưa bọn trẻ đi thăm một người bạn, sau đó đi Walmart. Trên đường đi, cô ta bị một người đàn ông da đen dùng súng chặn ở một cột đèn giao thông. Cô ta khai rằng hắn đã lao lên xe, dí súng vào sườn cô ta và ép cô ta tiếp tục lái xe đi nếu không hắn sẽ sẽ giết cô ta. Liên tục nấc lên nức nở, Susan giải thích rằng kẻ lạ mặt đã ép cô ta lái xe ra khỏi thị trấn được chừng 10 phút, trong tình trạng súng dí vào sườn còn hai con cô la hét ở phía sau. Cuối cùng, khi họ đến hồ, hắn yêu cầu Susan xuống xe. Cô ta nói mình đã cầu xin gã đàn ông để mình được đón các con, nhưng hắn đã lái xe phóng mất cùng hai đứa trẻ vẫn còn khóc ở sau xe.
Dựa trên báo cáo về việc một người đàn ông da đen bắt cóc hai trẻ em da trắng ở South Carolina, một cuộc truy lùng quy mô lớn tên cướp xe đã diễn ra ngay lập tức. Các rào chắn được dựng lên, mọi ô tô đều phải được rà soát và kiểm tra. Susan vô cùng đau buồn, còn người dân ở Union tỏ ra thương cảm với cô và gia đình. Trong chín ngày sau đó, cảnh sát đã lục soát mọi ngóc ngách nhưng vẫn không tìm thấy gì. Không có dấu vết của kẻ tấn công bí ẩn, chiếc xe của Susan hay những đứa con của cô ta.
Trên truyền hình, qua cơn mưa nước mắt, Susan đã cầu xin kẻ bắt cóc trả các con của cô về. Thậm chí, cô ta còn hợp lực với một nghệ sĩ vẽ phác thảo cho cảnh sát - bức vẽ miêu tả nghi phạm đã được phát sóng trên toàn quốc. Nhưng ngay sau đó cảnh sát bắt đầu nghi ngờ Susan. Trong cuốn sách Sins of the Mother (tạm dịch: Tội lỗi của người mẹ), Maria Ehimiades đã giải thích nghi ngờ bắt đầu nảy sinh khi cảnh sát nhận thấy mô tả của Susan về kẻ tấn công quá chung chung và người bạn mà cô ta nói sẽ đến thăm cũng không có ở nhà hôm đó. Và dẫu cho Susan có vẻ kích động trong phần lớn thời gian, song khi quan sát kỹ, các điều tra viên không chắc bao nhiêu nước mắt trong đó là thật.
Susan cũng đã không vượt qua được bài kiểm tra nói dối, làm dấy lên những môi ngờ vực lớn đối với các điều tra viên. Nhưng nếu từng nghe podcast của chúng tôi, bạn sẽ biết rằng chúng tôi không đánh giá cao máy phát hiện nói dối vì chúng không thực sự mang lại hiệu quả. (Nếu muốn biết lý do tại sao, đừng bỏ qua phần dưới đây.)
THIẾT BỊ PHÁT HIỆN NÓI DỐI ĐÃ NÓI DỐI
Máy phát hiện nói dối không thực sự hiệu quà vì không có phản ứng vật lý hoặc sinh lý phổ biến đáp lại sự dối trá, vậy làm thế nào một chiếc máy có thể đánh giá được điều đó? Giáo sư tâm lý học Aldert Vrij tại Đại học Portsmouth, một chuyên gia về lĩnh vực này, chia sẻ với BBC vào năm 2018 rằng, "Nó [máy phát hiện nói dối] không đánh giá được hành vi lừa dối, đó là vấn đề cốt lõi." Máy phát hiện nói dối tìm ra sự tăng tiết mồ hôi, nhịp tim cao và nhịp thở thất thường, nhưng không phản ứng nào trong số này là dấu hiệu điển hình cho thấy hành vi nói dối; bởi rất nhiều lý do khác cũng gây ra các dấu hiệu này.
Thay vì là dấu hiệu của hành vỉ nói dối, những phản ứng này thường chỉ là dấu hiệu của sự căng thẳng. Vì vậy, để ai đó vừa trải qua căng thẳng hoặc đau thương thực hiện kiểm tra nói dối là một việc làm vô nghĩa. Suy cho cùng, một số người không bị căng thẳng khi nói dối, ngay cỏ khi họ đã làm điều gì đó khủng khiếp và đang bị cành sát thẩm vấn. Ví dụ, một người nào đó có khuynh hướng thái nhân cách, rất khó có phản ứng thể chất liên quan đến căng thẳng khi nói dối. Vì vậy, máy phát hiện nói dối thực sự vô dụng.
Dẫu cho kết quả phát hiện nói dối khiến cảnh sát nghi ngờ câu chuyện của Susan là một điều khá vô nghĩa, nhưng trên thực tế, cảnh sát đã đúng khi nghi ngờ cô ta. Bất cứ khi nào các điều tra viên thẩm vấn Susan và gợi ý về khả năng cô ta có thể liên quan đến vụ mất tích của con mình, cô ta sẽ hoàn toàn mất kiểm soát và trở nên vô cùng hiếu chiến. Họ không còn tin vào các tình tiết mà cô ta đưa ra nữa, nhưng vì chẳng thể tìm được manh nào nữa, họ vẫn phải dựa vào đó để tiếp tục tìm kiếm bọn trẻ.
Đến ngày thứ chín của cuộc tìm kiếm, sau màn kêu gọi sự hỗ trợ lâm li bi đát trên truyền hình, Susan Smith cuối cùng đã gục ngã trước cuộc thẩm vấn của cảnh sát. Cô ta ngã vật ra sàn, khóc lóc thú nhận bọn trẻ đang ở dưới đáy hồ John D. Long. Trong vòng vài giờ, các thợ lặn đã tìm thấy chiếc Mazda màu đen chìm dưới nước, cách bờ 37m. Alex và Michael vẫn ở bên trong xe.
Susan Smith khai rằng cô ta muốn tự sát và đã đến hồ với ý định làm việc đó cùng các con, chỉ vì cô ta không muốn chúng sống thiếu mẹ. Theo lời khai của Susan, đêm đó là đỉnh điểm của nhiếu tuần trầm cảm. Cô ta đưa bọn trẻ lên xe và lái lòng vòng hàng giờ trước khi dừng lại bên hồ, nơi cô ta quyết định kết thúc tất cả. Tuy nhiên, Susan nói rằng sau đó “đã có chuyện gì đó đã xảy ra”: Cô ta bước ra khỏi xe, ngắt phanh tay và để chiếc xe trượt xuống hồ, mang theo hai cậu con trai bé nhỏ của mình.
Như bạn có thể thấy, vụ Susan Smith và Andrea Yates có nhiều điểm tương đồng, chẳng hạn như chuyện cả hai người phụ nữ dường như đều biết những việc họ làm là vi phạm pháp luật, giống như cách Andrea Yates gọi báo án còn Susan Smith cố gắng che đậy hành vi. Nhưng cũng có nhiều điểm khác biệt giữa họ, chẳng hạn như cách cư xử của họ ngay sau khi gây án.
Hãy cùng xem xét lý lịch của họ. Điều gì đã xảy ra trong những năm trước đó để dẫn đến thời điểm Andrea Yates và Susan Smith thực hiện những hành vi phạm tội của họ? Và họ thực sự “mất năng lực hành vi” hay chỉ đơn thuẩn là “mất trí”?
