Bữa tiệc tối hôm đó là một bước ngoặt trong cuộc đời của cậu thanh niên Gourlay. Thật may mắn làm sao khi một bức thư miêu tả lại sự kiện ấy đã lọt vào tay của người chép sử kiên nhẫn. Thư do cậu thiếu niên Jimmy Wilson gửi cho thân mẫu của mình. Vì bức thư ấy phác họa được một phần hình ảnh về Jock Allan — dẫu có hơi lệch lạc — và phác họa rất rõ nét về chính cậu Wilson, nên nó được đặt ở vị trí trang trọng ngay tại đây. Thật là tiếc nếu không dành cho một tài liệu nhân thế như thế này mọi sự vinh danh trong khả năng của một người.
"Thưa má," cậu người Scotland nhỏ thó — theo cách gọi thân mật của gã Allan hào sảng — "thưa má, con viết thư này chỉ để báo tin rằng con vừa đi dự một bữa tiệc lớn ở nhà Jock Allan. Ông ta gặp con trên đường Princes Street và đon đả chào hỏi hết lời. 'Tối thứ Năm, cậu hãy sang nhà ăn tối với tôi nhé,' ông ta bảo với cái vẻ ta đây bề thế. Thế là con đã đến nhà ông ta. Con xin nói thật với má rằng ông ta là một gã ghê gớm! Trong đời con chưa từng thấy ai ăn nhiều đến thế — nhưng chắc là hôm đó trên bàn ăn của ông ta có nhiều món hơn ngày thường để khoe mẽ một chút, vì biết tụi con là đám trai trẻ Barbie sẽ viết thư về quê kể hết mọi chuyện. Lại còn chuyện uống rượu nữa chứ! Má có biết không, ông ta mở màn bằng cả nửa ly whisky đầy chát chúa, và không biết sau đó lão còn nốc thêm bao nhiêu ly nữa thì con thực sự không dám đoán chừng! Hẳn là lão đã quen với thứ đó rồi, bởi vì nó chẳng hề gây ra chút tác dụng nào với lão cả! Rồi thì lão cứ hút thuốc liên tục — hai điếu xì-gà to tướng sau khi bữa ăn kết thúc, rồi 'Mẹ kiếp,' lão thốt lên — lão là một gã hay văng tục khủng khiếp — 'mẹ kiếp,' lão nói, 'hút xì-gà chẳng bõ bèn gì cả; tao phải làm một tẩu thuốc mới được,' và lão thực sự đã nút liền bốn tẩu thuốc trước khi con xin phép ra về! Con để ý thấy mấy điếu xì-gà đó mang nhãn hiệu 'Estorellas — Hạng Nhất,' và khi con ghé vào tiệm tạp hóa nhỏ ở góc đường mua một lạng thuốc sợi vào tối thứ Bảy tuần trước, con có hỏi giá của 'loại xì-gà Estorellas ấy.' 'Chín xu một điếu đấy, cậu ạ!' lão chủ tiệm nói. Thử tưởng tượng mà xem, Jock Allan dám đốt mười tám xu tiền thuốc chỉ để hút xì-gà mà vẫn chưa thấy thỏa mãn! Lão ta giờ đây đã đổi đời rồi, khác hẳn cái hồi còn đi cuốc củ cải ở Loranogie với tiền công sáu xu một ngày! Nhưng nếu cứ tiếp tục tiêu pha kiểu đó, lão sẽ sớm tàn lụi nhanh thôi. Lão ta tỏ ra rất vồn vã với con; dẫu rằng việc được ăn một bữa ra trò như thế giúp con tiết kiệm được khoản tiền chi tiêu hằng tuần — con xin cam đoan là con no đến mức hai ngày liền chẳng thấy đói bụng — nhưng dù vậy, con cũng chẳng muốn dây dưa gì với lão ta nhiều. Lão đích thị là kiểu người chuyên đi vay mượn tiền bạc với tốc độ chóng mặt — một trong những kẻ vô lại bạt mạng!"
Kiểu phán xét như thế chẳng khác nào một chiếc boomerang quay lại đập thẳng vào cái đầu rỗng tuếch của kẻ ném ra nó, làm lộ rõ cái vẻ đần độn tương đương. Nó phơi bày bản chất của người viết nhiều hơn là nhân vật được nhắc đến. Allan là một người vĩ đại hơn nhiều so với những gì bạn có thể mường tượng qua lời kể của Wilson về bữa tiệc linh đình mang tầm vóc khổng lồ ấy. Ông có một thiên phú về toán học — một năng khiếu xuất hiện ở những xó xỉnh bất ngờ nhất chẳng khác nào âm nhạc — và từ một kẻ chăn cừu hay cày cuốc, ông đã vươn lên thành một nhà toán thống kê bảo hiểm tại Auld Reekie. Wilson chẳng có lý do gì phải sợ hãi cả, một kẻ ngốc nghếch kiệt quệ, bởi vì chỉ riêng chủ nhà thôi cũng đủ khả năng mua đứt bán đoạn hắn ta rồi.
Allan từng đem lòng yêu mến thân mẫu của cậu thiếu niên Gourlay khi bà còn là một thiếu nữ rạng rỡ, ham chơi ở Tenshillingland, nhưng mối tình thơ mộng ấy chẳng kéo dài lâu khi Gourlay xuất hiện và cướp bà đi mất. Thế nhưng, bà vẫn mãi là bóng hồng duy nhất trong cuộc đời ông. Giờ đây, khi đã bước vào tuổi trung niên đẫy đà và vui tính, ông lý tưởng hóa hình ảnh bà trong ký ức của mình (dĩ nhiên ông là một kẻ lộng ngôn đa cảm — bởi ông là người gốc Scotland); ông chưa từng phải vỡ mộng khi nhìn thấy bà chìm trong cảnh khốn cùng, tàn tạ; đối với ông, bà vẫn là tiểu thư đài các của vị lãnh địa nhỏ bé ngày nào, là một bóng hình từng bừng sáng trong tuổi thơ khốn khó của ông, là một ký ức vừa êm đềm vừa xót xa. Chính vì lý do ấy mà ông dành một sự ân cần kỳ lạ cho đứa con trai của bà. Đó cũng là nguyên nhân khiến ông dẫn dắt cậu ta vào hội bạn bè chí cốt của mình. Ông nghĩ rằng mình đang làm một việc tốt cho cậu ta.
Đúng là Allan đã tỏ ra vồn vã với một mảnh đời khô héo như cậu thiếu niên Wilson. Không phải là ông không nhìn thấu bản chất của kẻ đó, vì ông từng đặt cho hắn cái biệt danh "một chiếc giẻ lau bát đĩa khô khốc." Nhưng Allan, giống như phần lớn những người Scotland rộng lượng tha hương nơi xứ người, nhìn mọi thứ qua một lớp màn hoài niệm; những nét góc cạnh khắc nghiệt vốn sẽ luôn hiện hữu trong tâm trí ông nếu ông chưa từng rời bỏ quê nhà nay đã biến mất khỏi tầm mắt, chỉ để lại những phẩm chất tốt đẹp nhất ngời sáng trong ký ức. Và khi lý tưởng hóa quê hương, ông cũng lý tưởng hóa cả những người con của xứ sở ấy. Đối với ông, họ mang một giá trị vượt lên trên bản chất thật chỉ đơn giản vì họ biết về cây cầu, con suối, sườn đồi, và từng ngồi trên những chiếc ghế nhà trường ấy. Ông sẵn sàng chào đón nồng nhiệt bất kỳ chú chó nào đến từ Barbie. Chính từ tấm lòng hào hiệp tương tự mà ông thường chào đón những người đồng hương thật nồng hậu mỗi khi về thăm quê — ông cứ nghĩ rằng họ cũng vui mừng khi gặp ông giống như ông khi gặp họ. Nhưng họ lại gán cho những lời chào hỏi vồn vã của ông những dụng ý xấu xa. Ngay cả khi bắt tay ông, những kẻ tiểu nhân ấy vẫn thầm nghĩ trong lòng: "Hắn có ý gì đây? Lão đang mưu tính trò gì thế? Chắc chắn là lão đang muốn lợi dụng ta chuyện gì rồi!" Họ không tài nào hiểu nổi sự hào hứng mà người con xa xứ thốt lên khi trở về: "Ồ, chào anh Jock Tamson, dạo này anh thế nào?" Họ cứ đinh ninh rằng sự nồng nhiệt ấy ắt phải ẩn chứa một âm mưu đen tối nào đó. — Một người Scotland khi quay về thăm quê nhà nên bước đi thật lặng lẽ. Bởi vì xứ sở ấy đang dò xét từng cử chỉ của anh ta.
Người ta chỉ có thể quở trách Allan về hai điều, và đúng là chỉ hai điều ấy thôi — trừ phi, dĩ nhiên, bạn coi việc uống rượu là một điều đáng chê trách. Sự hóm hỉnh ở ông không phải là thứ lóe lên chớp nhoáng theo thời điểm mà giống như những câu chuyện cười được ủ lâu ngày; đó là một thứ gia vị thượng hạng đã qua năm tháng được ông cất giấu trong kho tàng tâm trí để đem ra thết đãi vào những dịp phù hợp, cũng bám đầy mạng nhện hệt như những chai rượu vang của ông. Và việc có một đám thanh niên ngưỡng mộ vây quanh để ông có thể kể lể những giai thoại của mình, để hóa thân thành một người kể chuyện tài ba, đã thỏa mãn triệt để sự kiêu hãnh của ông. Ông vốn có những người bạn tri kỷ bằng tuổi, và ông tỏ ra quyền uy, hào phóng giữa đám bạn bè ấy — nhưng ông vẫn muốn có thêm một vây cánh khác. Ông là một trong số những gã độc thân trung niên thích có một đoàn đàn em lẽo đẽo phía sau, những kẻ được ông ban ơn để đổi lấy sự tôn sùng. Người đàn ông giàu có từng là một cậu bé nông dân nghèo tỏ ra vô cùng thích thú khi được đóng vai người chủ nhà hào hiệp trước mặt những đứa con của các nhà hào phú nhỏ bé nơi quê nhà. Từng đợt sinh viên mới lên thành phố nhập học đều bị cuốn vào vòng quỹ đạo của ông — một phần vì sự tôn sùng của họ làm ông thỏa mãn, và phần vì ông yêu mến bất cứ thứ gì xuất phát từ Barbie. Allan chẳng có ác ý gì — dẫu rằng khi khuôn mặt ông ở trạng thái tĩnh lặng, đôi lúc bạn sẽ nhận thấy ánh mắt của một kẻ đang tự lừa dối linh hồn chính mình. Một chàng trai trẻ tráng kiện có đầu óc và sự nhạy bén sẽ tìm thấy ở người yêu sách vở và rượu mạnh này một người bạn đồng hành không đến mức tồi. Nhưng ông lại là người bạn chí cốt tồi tệ nhất đối với một kẻ khoác lác yếu đuối như Gourlay. Bởi vì Gourlay, khi chiêm ngưỡng cái uy lực hào sảng của người đàn ông lớn tuổi hơn, đã bị lôi kéo để bắt chước những thói hư tật xấu của ông, để rồi lầm tưởng chúng là những đức tính đáng tự hào; trong khi cậu ta lại thiếu đi một cái đầu lạnh, tỉnh táo — thứ từng giúp Allan kiểm soát những tật xấu để chúng không lấn át bản thân.
Vào buổi tối hôm đó, tại bữa tiệc có sự hiện diện của không ít những chàng trai khôi ngô tuấn tú đến từ dòng suối Barbie Water. Nào là bác sĩ Tarmillan (con trai của gia tộc Irrendavie), nhân viên thu ngân Logan, gã người Anh Tozer, lão Partan già — một tâm hồn ngây thơ, ham học hỏi — cùng nửa tá sinh viên còn non nớt vừa từ miền tây lên. Đám sinh viên ấy thuộc dạng những kẻ bước chân vào Giảng đường Đại học mà trên đầu vẫn còn vương rơm rạ. Hai người trong số họ nay đã trở thành thành viên Nội các Thuộc địa, và hai người khác thì đang sống trong trại tế bần. Cuộc đời họ cứ thế trôi qua.
Tarmillan là người đến muộn nhất. Anh ta bước vào phòng trong lúc đang mút ngón tay cái, nơi vừa bị một mảnh dăm đâm vào trong lúc đang tiến hành một thí nghiệm.
"Tôi có một nỗi sợ bệnh uốn ván đến ám ảnh," anh ta giải thích. "Cứ mỗi lần bị một cái kim đâm vào da thịt là tôi lại tưởng tượng ra cảnh cơ thể mình uốn cong thành một vòng tròn, hình bán nguyệt, với cái đầu đặt ở một đầu bàn, đôi gót chân ở đầu bên kia, và một vị bác sĩ đứng trên rốn tôi cố gắng nắn cho thẳng lại cái độ cong ấy."
"Chà chà!" Partan thốt lên, một kẻ ngốc nghếch luôn tin sái cổ mọi chuyện, "đó là phương pháp điều trị mà họ áp dụng á?"
“Đúng là phương pháp ấy đấy!” Tarmillan nói, sau khi đã dò xét và đánh giá đúng đối tượng của mình. “Ồ, bệnh uốn ván là một thứ kỳ quái lắm! Tôi còn nhớ khi mình đang đi đào vàng ở Tây Tạng, có một người phu khuân vác của chúng tôi chết vì uốn ván, cơ thể anh ta bị uốn cong tròn vo đến mức chúng tôi phải đông lạnh xác anh ta lại rồi biến thành chiếc quai của một cái thùng để xách nước. Cậu thấy đấy, anh ta vốn là một gã người gầy guộc, trong khi sắt thép lại khan hiếm.”
“Á chà, thế cơ à!” Partan kêu lên, “anh đã từng tới Tây Tạng cơ à?”
“Nhiều lần rồi,” Tarmillan phất tay, “nhiều lần lắm chứ! Cứ mỗi mùa hè là tôi lại đến đó.”
Partan, người vốn rất thích mở rộng kiến thức địa lý của mình, suýt nữa thì đã nói chuyện về Tây Tạng trong suốt thời gian còn lại của buổi tối — và Tarmie hẳn sẽ tha hồ bịa ra đủ thứ chuyện — nhưng Allan đã chen ngang.
“Cuốn sách thế nào rồi, Tarmillan?” ông hỏi thăm.
Tarmillan đang chấp bút một chuyên khảo mà những ai có đủ thẩm quyền đánh giá đều cho là tác phẩm xuất sắc nhất từ trước tới nay trong thể loại đó.
“Ồ, đừng hỏi tôi nữa,” anh ta quằn quại kêu lên. “Trời ạ, viết lách là một công việc đầy bức bối, và việc bị hỏi han về nó khiến người ta phải quằn quại. Việc hỏi một tác giả bao giờ cuốn sách ra mắt cũng khiếm nhã chẳng khác nào hỏi một người phụ nữ khi nào cô ấy sinh con. Tôi rất vui vì được anh mời đến đây — để trốn khỏi cái thứ quái quỷ đó. Nó đã biến thành một bạo chúa tàn ác. Một công trình nghiên cứu đồ sộ là một sai lầm lớn; nó là một con quái vật nuốt chửng bộ não con người. Tôi phải bê trễ cả những công việc khác chỉ vì cái gã đó đấy; hắn ta tước đoạt mọi suy nghĩ trong đầu tôi. Cứ hễ tôi phát hiện ra một điều gì mới mẻ là trong đầu lại thốt lên, 'A ha!' tôi kêu lên, 'đây rồi, một ý tưởng cho cuốn sách!' Khi bạn theo đuổi một đề tài lớn, toàn bộ tư duy của bạn sẽ bị cuốn vào trong hoặc bị hút ra khỏi nó.”
“Ừm, vâng,” Logan nói; “nhưng cách nói ấy nghe có vẻ đao to búa lớn quá đấy.”
“Đó chính là mối nguy hiểm của cách nói châm ngôn,” Allan nhận xét, “rằng nó cố tỏ ra ngắn gọn nhưng lại hàm chứa quá nhiều thứ.—Tozer, cậu nghĩ sao?”
“Tôi chưa từng theo đuổi đề tài lớn nào cả,” Tozer khịt mũi đáp.
“Chúng tôi thừa biết điều đó!” Tarmillan bồi thêm một câu.
Tozer đành ngậm tăm, và Tarmillan tiếp tục chiếm lĩnh bàn tiệc. Allan tỏ ra vô cùng tự hào về anh ta.
“Can đảm là yếu tố quan trọng nhất,” ông lên tiếng. “Nó thường mang lại thành công chỉ bằng vẻ bề ngoài. Lũ chó thường chỉ cắn những kẻ rụt rè. Cứ lao vào nó thì nó sẽ phải tháo chạy.”
Ông đang nói với chính mình nhiều hơn là với cả bàn tiệc, thầm ngưỡng mộ sự gan dạ vừa dùng một câu nói để bịt miệng Tozer. Nhưng lời suy ngẫm ấy lại vô tình gióng lên một hồi chuông trong tâm trí cậu thanh niên Gourlay. Ôi chao, chính cậu cũng từng nghĩ như thế, đúng vậy! Cậu thừa biết bản chất mình chỉ là một kẻ rỗng tuếch, nhưng lớp vỏ bọc kiêu căng giả tạo đã che chở để thế giới không thể nhìn thấu sự trống rỗng bên trong. Là con trai của một người cha dũng cảm (người mà cậu vừa ngưỡng mộ vừa kính sợ), cậu đã học được cách chơi trò hù dọa thiên hạ. Ra vẻ cứng cỏi chính là một nửa chiến thắng. Cậu đã tự chiêm nghiệm ra lý thuyết nhỏ nhoi ấy cho riêng mình, và thật bất ngờ làm sao khi cậu thiếu niên rụt rè lại nghe thấy đại gia Allan thốt lên điều đó với một niềm vui sướng khôn tả. Cậu khao khát được cho ông biết rằng mình cũng từng có suy nghĩ y như vậy.
Đối với lũ trẻ có gương mặt phúng phính và lớp lông tơ mịn màng quanh cằm, những lời bàn luận ấy chẳng khác nào một bữa tiệc của các vị thần. Lần đầu tiên trong đời, chúng được nghe những tư tưởng (dù ở mức độ nào đi nữa) được tung hứng một cách vương giả xung quanh mình. Chúng khát khao được thể hiện rằng bản thân cũng là những kẻ biết tư duy. Và Gourlay cũng bừng bừng nhiệt huyết giống như tất cả bọn họ.
“Tôi vừa nghe được một câu chuyện rất hay hôm nọ từ chỗ lão Bauldy Johnston,” Allan nói, khi mở chiếc ví chứa đầy giai thoại quen thuộc của ông ra lúc bữa tiệc đang ở cao trào. Vào một thời điểm nhất định trong đêm tiệc, câu nói “Tôi vừa nghe được một chuyện hay lắm” luôn là điểm nhấn bất di bất dịch trong lời nói của ông. Nếu bạn tỏ ra không hào hứng muốn nghe “câu chuyện hay” ấy, ông sẽ tỏ ra giận dỗi. “Bauldy có lên Edinburgh,” ông tiếp lời, “và tôi gặp lão gần Đài tưởng niệm Scott, thế là tôi dẫn lão vào tiệm Lockhart's để làm một ly. Các cậu còn nhớ lão từng là bạn thân thế nào của lão Will Overton cũ chứ. Nhân tiện đây, tôi cũng chẳng hề hay biết Will đã qua đời cho đến khi Bauldy kể cho tôi nghe. 'Will là một gã tuyệt vời, bạn của tôi,' lão thốt lên bằng cái giọng trầm ấm sâu lắng ấy. 'Dấu vân tay của Đấng Tạo Hóa hãy còn ẩm ướt trên lớp đất sét tạo nên hình hài hắn.' Trời ạ, nó khiến sống lưng tôi phải rùng mình.”
“Ồ, Bauldy vốn nổi tiếng là kẻ giỏi phò tá câu chữ trong suốt bốn mươi năm nay rồi,” Tarmillan nói. “Nhưng bất kỳ người nông dân Scotland nào khác cũng có năng khiếu ấy. Nghe cách người Anh nói chuyện, bạn sẽ tưởng rằng Carlyle là người duy nhất có khả năng dùng từ ngữ để vẽ nên một khung cảnh sống động — họ cứ gán công lao đó cho cả một chủng tộc. Nhưng tôi đã từng được nghe năm mươi câu nói còn hay hơn cả cụm từ 'người đàn ông liễu yếu đào tơ' ấy ngay tại chuồng ngựa quê nhà vào một ngày mưa thu — năm mươi câu hay hơn thế nữa — thốt ra từ những kẻ chỉ ngồi trên các thùng đựng ngô và nhai hạt đậu.”
“Tôi còn biết một câu hay hơn thế cơ,” Allan chen vào. Bạn thấy đấy, Tarmillan vốn chưa kể câu chuyện nào cả, nhưng Allan đã quá quen với câu cửa miệng “Tôi còn biết một câu hay hơn thế,” nên nó cứ thế thốt ra trước cả khi ông kịp nhận ra. “Tôi nhớ có lần Bauldy đi Paris để ăn chơi trác táng. Khi trở về, lão ngậm tăm chẳng hé răng nửa lời, bởi vì lão có vẻ hơi xấu hổ về cơn bùng nổ ấy. Nhưng đám đông trong làng lại rất tò mò muốn biết. 'Mùi hương trầm ở nhà thờ Đức Bà thế nào hả Bauldy?' Johnny Coe hỏi với đôi mắt trợn tròn. 'Thứ mùi khét lẹt thúi hoắc!' Bauldy đáp gọn lỏn.”
“Tôi có thể chọi lại bằng một câu còn đỉnh hơn thế nữa,” Tarmillan nói, quyết không chịu thua kém bất kỳ ai. “Tôi từng ở cùng Bauldy khi lão gây gổ với Tam Gibb ở Hoochan-doe. Hoochan-doe là một tên la hét ầm ĩ, và hắn ta đe dọa Bauldy — ồ, hắn sẽ làm thế này, hắn sẽ làm thế nọ, và hắn sẽ làm đủ thứ trò. 'Mẹ kiếp, mày dám dọa tao à?' Bauldy thét lên. 'Tao sẽ làm cho bộ óc của mày văng tung tóe đỏ lòm lên tận trời xanh cho mà xem!' Và tôi xin Chúa làm chứng, thưa các ngài, một kẻ nhát gan đã phải ngẩng đầu lên xem thử những đám mây có bị vấy máu hay không kìa!”
Tozer hắng giọng với vẻ đầy mỉa mai.
“Sao cậu lại hắng giọng kiểu đó thế?” Tarmillan quay sang hỏi — “giống như một con quạ mắc bệnh croup, đậu trên cành cây trơ trụi dưới bầu trời xám xịt vào tháng Mười vậy! Nếu tôi có cái cổ họng giống như của cậu, tôi đã tự cắt quách nó đi cho rồi.”
“Không biết nguyên nhân nào tạo nên sự sinh động phi thường trong lời ăn tiếng nói của tầng lớp nông dân Scotland nhỉ?” Allan cất lời — phần lớn là để ngăn cản cặp đôi này không tiếp tục cãi vã hơn là thực sự muốn tìm câu trả lời.
“Nó bắt nguồn từ khả năng hình dung mọi thứ một cách sống động ngay trong tâm trí,” một giọng nói rụt rè và khò khè cất lên từ phía tận cuối bàn.
Gã gà trống nào đang cất tiếng gáy thế này?
Họ quay đầu lại và nhìn thấy cậu Gourlay đang đỏ bừng mặt.
Nhưng Tarmillan và Tozer lại tiếp tục cãi vã, thế là cậu ta bị phớt lờ. Jimmy Wilson khúc khích cười, và đám thanh niên còn lại vô cùng thích thú trước cảnh bẽ bàng của Gourlay. Hừm! Cậu ta có quyền gì mà dám lên tiếng chứ?
Tấm áo sơ mi ướ đẫm mồ hỏng dính chặt vào sống lưng cậu. Gourlay ước gì mặt đất nứt ra để nuốt chửng lấy mình.
Cậu nốc một ngụm whisky thật lớn để che giấu sự bực bội; và ôi chao, sự khác biệt thật lớn lao làm sao! Một thứ lòng dũng cảm bất chợt dâng trào trong huyết quản. Cậu quay sang trừng mắt nhìn Wilson và gầm gừ, “Mẹ kiếp, mày đang cười cái gì thế?” Logan, vị khách lớn tuổi duy nhất chú ý đến màn kịch nhỏ ấy, thầm đánh giá cậu ta là một gã thanh niên cứng cỏi và gan dạ.
Ngay khoảnh khắc hơi men làm ấm nóng lồng ngực, Gourlay liền vứt bỏ mọi bận tâm về những kẻ đang khúc khích cười nhạo mình. Rượu đã làm tê liệt sự nhạy cảm đầy căng thẳng của cậu trước những lời phán xét từ hai phía, đồng thời giải phóng cho cậu tự do theo đuổi ý tưởng của mình mà không bị quấy rầy. Đó là một ý tưởng mà cậu đã ấp ủ từ lâu — vốn là một trong số ít những ý nghĩ từng xuất hiện trong đầu cậu. Bản thân cậu hiếm khi tự mình nghĩ ra những câu nói ví von — dẫu cho một cách kỳ lạ là cha cậu thường xuyên làm được điều đó mà chẳng hề hay biết — chính sự khắc nghiệt trong tính cách của ông đã tạo nên những tia lóe sáng. Nhưng Gourlay lại ý thức được năng lực hình dung kỳ quái của mình — hay còn gọi là "nhìn thấy mọi thứ bên trong đầu," theo cách gọi của cậu — và sự kiêu hãnh đã xui khiến cậu suy luận rằng chính khả năng này là nguồn cội sinh ra các phép ẩn dụ. Lý thuyết của cậu giờ đây đang hiện lên vô cùng rõ ràng và trôi chảy trước mắt. Lần đầu tiên trong đời, cậu nhận thức được (với một niềm vui sướng đột ngột khi khám phá ra) tác dụng của rượu trong việc giải phóng trí óc; những câu văn cứ tuôn trào trong đầu với một sự lưu loát đầy phấn khích. Nếu bây giờ cậu có được sự chú ý của mọi người, lại thêm hơi men tiếp sức, cậu sẽ cho Wilson và tất cả bọn họ thấy rằng bản thân mình không hề là một kẻ ngu ngốc chết tiệt! Nếu chỉ có một mình trong phòng, cậu hẳn đã cất tiếng ngâm nga với khoảng không trống rỗng rồi.
Cậu vừa chạm đến một điểm tương tự trong mớ suy nghĩ hỗn độn đang dồn dập thì Allan quay sang nói chuyện với cậu.
Allan không hề có ý định để cho vị khách trẻ tuổi của mình bị bẽ mặt. Sâu thẳm trong tim, ông là một quý ômg, chứ không phải một kẻ thô lỗ tầm thường như Tozer; và cậu thiếu niên này chính là con trai của người thiếu nữ mà tiếng cười từng vang vọng trong những buổi hoàng hôn ở Tenshillingland ngày nào.
“Ta xin lỗi nhé, John,” ông lên tiếng bằng một giọng đầy vẻ nhân từ, bề trên — ông đã đạt đến trạng thái đó rồi — “Ta xin lỗi. Ta e rằng cháu đã bị ngắt lời giữa chừng.”
Gourlay cảm thấy cổ họng mình nghẹn lại thành một cục cứng ngắc, nhưng cậu vẫn lao vào câu chuyện.
“Phép ẩn dụ bắt nguồn từ khả năng nhìn nhận sự vật bên trong tâm trí mình,” hậu duệ vô thức của Aristoteles cất lời — “nhìn chúng sống động đến mức bạn nhận ra điểm tương đồng giữa chúng. Khi Bauldy Johnston nói rằng 'dấu vân tay của Đấng Tạo Hóa hãy còn ẩm ướt trên lớp đất sét tạo nên hình hài hắn,' ông ấy đã nhìn thấy vết ngón tay in trên lớp đất sét ướt, và ông ấy hình dung ra Đấng Toàn Năng đang nhào nặn nên con người từ bùn đất, giống như cách Ngài từng làm trong Vườn Địa Đàng thuở xa xưa. Thế là Bauldy kết hợp hai ý tưởng đó lại với nhau, và phép ẩn dụ ra đời! Một người sẽ chẳng bao giờ có thể tạo ra những câu nói ví von trừ khi họ có khả năng hình dung sự vật ở ngay giữa bộ não của mình. Cháu có thể nhìn thấy mọi thứ ở giữa bộ não của mình,” cậu tiếp tục nói với giọng đầy kiêu hãnh — “bất cứ thứ gì cháu muốn! Cháu cũng chẳng cần phải nhắm mắt lại nữa. Chúng cứ thế hiện ra trước mắt cháu thôi.”
“Trời ạ, cháu còn quá trẻ mà đã nhận thức được những điều này rồi đấy, John ạ,” Jock Allan nói. “Ta chưa bao giờ suy luận thấu đáo đến vậy, nhưng ta chắc chắn là cháu đã đúng.”
Ông nói với vẻ nồng nhiệt hơn thực tế cảm nhận, bởi vì Gourlay vừa đỏ mặt, vừa thở hổn hển lại vừa lắp bắp (bất chấp sự tiếp sức của chén rượu John Barleycorn) trong lúc trình bày lý thuyết nhỏ nhoi của mình, và Allan muốn giúp cậu ta đỡ ngượng. Nhưng Gourlay lại coi đó là một lời ca ngợi dành cho trí tuệ uyên bác của mình. Ồ, cậu ta lúc ấy trông chẳng khác nào một con rối kiêu ngạo. "Chuyền cho tôi ly nước!" cậu bảo với Jimmy Wilson, và Jimmy răm rắp tuân lệnh.
Logan ngay lập tức cảm thấy có thiện cảm với Gourlay. Hắn là một kẻ chậm chạp, láu cá và điềm đạm, với nụ cười ẩn chứa sự tinh quái ở khóe mắt cùng ánh nhìn ẩm ướt. Và bởi vì dòng máu trong người hắn vừa ôn hòa vừa chảy chậm chạp, hắn rất thích kết thân với những gã thanh niên bồng bột, những kẻ có những hành động bộc phát hoang dại có thể mang lại niềm vui cho hắn. Bọn họ giúp khuấy động dòng máu trì trệ trong người hắn. Dù chẳng phải là kẻ xấu và luôn tỏ ra tốt bụng theo cách cục mịch của mình, Logan chính là kẻ mà người Scotland gọi là "cái thùng không đáy đựng rượu." "Cái thùng không đáy đựng rượu" là kiểu người có thể uống tì tì mà chẳng bao giờ gục ngã. Vì lý do đó, Logan lại càng trở thành một kẻ bạn rượu nguy hiểm hơn. Giữ được sự tỉnh táo trong khi những kẻ khác đã ngà ngà say, hắn luôn sẵn sàng cho một ly khác, luôn sẵn sàng cười khúc khích đầy dụng ý trước những lời nói nhảm nhí trong cơn say của lũ đàn em. Hắn sẽ đưa bọn chúng về nhà vào lúc nửa đêm về sáng mà chẳng hề lợi dụng hay tỏ vẻ khinh miệt vì chúng "không có tửu lượng," mà chỉ cười trừ trước những trò điên rồ ngớ ngẩn của chúng. Và ngày hôm sau, hắn sẽ cười khúc khích kể lại: "Thằng đó tối qua say khướt rồi, và trời ơi, nếu cậu được nghe nó nói nhảm thì cười chết mất!" Logan thực sự rất tận hưởng điều đó. Hắn ghét phải uống rượu một mình, và rất thích có một gã thanh niên bồng bột đi cùng để la cà khắp nơi.
Hắn bị thu hút bởi cách Gourlay ngửa cổ nốc ly rượu một cách nam tính, và bởi ngọn lửa giả tạo mà thứ men ấy thắp lên trong người cậu. Tuy nhiên, hắn không hành động vội vàng ngay lập tức. Hắn ngồi đó mỉm cười với vẻ nhân từ nham nhở, nhìn Gourlay bằng ánh mắt trìu mến nhưng không nói lời nào. Tuy nhiên, khi bữa tiệc tàn, hắn đã chủ động bước tới gần cậu ở lối ra cửa.
“Tôi rất vui vì được gặp cậu, anh Gourlay,” hắn nói. “Cậu có muốn ghé qua quán The Howff một lát không?”
“The Howff là đâu?” Gourlay hỏi.
“Đúng thế,” Logan đáp; “cậu chưa nghe nói về nó bao giờ sao? Đó là một quán nhỏ ấm cúng nơi một vài gã trai miền Tây thường tụ tập vào mỗi buổi tối. Ồ, cũng chẳng có gì to tát đâu, cậu biết đấy — chỉ là làm một ly và kể vài câu chuyện cười để giết thời gian thôi mà!”
“Aha!” Gourlay cười lớn, “thế thì còn gì bằng, thề có chúa. Nó làm cho máu trong người sôi lên sùng sục ấy chứ!”
Logan bóp nhẹ cánh tay cậu với vẻ đùa cợt thân mật rồi dẫn cậu thẳng đến quán The Howff.