Ngôi Nhà Có Chớp Cửa Màu Xanh

Lượt đọc: 412 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 20

❊ ❊ ❊

Không gì tồi tệ hơn cho một kẻ yếu đuối bằng một thành công nhỏ nhoi. Kẻ mạnh sẽ giẫm đạp nó dưới chân như một bậc thềm để vươn lên cao hơn. Hắn nhào nặn nó vào đúng vị trí như một tầng gạch trong tòa lâu đài cuộc đời mà hắn đang xây dựng. Nếu ký ức của hắn có lưu lại đôi chút về điều đó, thì cũng chỉ vì những kết quả quý giá mà nó mang lại, chứ bản thân thành công ấy chẳng đáng gì để hắn tự phụ. Và nếu là một kẻ vượt xa cả sự kiên cường thông thường, hắn sẽ chẳng mộng tưởng đến bản thân phần thưởng, mà trân quý quá trình nỗ lực để giành lấy nó; khi ngắm nhìn thành tựu thực tế của mình, hắn thường tự ngẫm: "Hóa ra thứ đáng thương này lại là tất cả những gì ta đã nhọc công phấn đấu sao?" Những bản tính tinh tế thường trải qua một nỗi chán chường sâu sắc cùng cảm giác nhỏ bé trong khoảng lặng theo sau một thành công. Nhưng kẻ ngốc lại phềnh phang vì ảo tưởng chiến thắng đến mức chẳng còn làm được việc gì nên hồn cho đến khi có kẻ châm chọc để xì bớt hơi đi. Hắn không bao giờ quên được chiến tích vĩ đại mà hắn tưởng tượng ra từ ba mươi năm trước, và cũng mong thế giới chẳng bao giờ quên điều đó. Hắn càng kém cỏi, càng bất tài trong việc lặp lại chiến tích xưa bao nhiêu, hắn lại càng nghĩ về nó bấy nhiêu; và hắn càng nghĩ nhiều bao nhiêu, nó càng làm thỏa mãn cái tâm hồn cằn cỗi bấy nhiêu, ngăn cản hắn dấn thân vào một cuộc phiêu lưu dũng cảm nào khác trên cõi đời này. Thành tựu cỏn con ấy đã hủy hoại cuộc đời hắn. Ký ức về nó chẳng bao giờ rời bỏ hắn, mà phình to thành một quả khổng lồ nhấc bổng hắn khỏi mặt đất và đưa hắn bay vút lên tận chín tầng mây—cho đến khi thả phịch hắn xuống một đống phân. Ngay cả từ cái đỉnh cao kiêu hãnh ấy, hắn vẫn thường cất tiếng gáy vang về chiến tích huy hoàng thuở trước với thiên hạ. "Này bạn, nhìn tôi thế này chắc bạn chẳng thể ngờ tôi từng nắm giữ một trọng trách lớn lao đâu nhỉ. Ba mươi năm về trước, tôi đã làm được một việc tày trời. Câu chuyện thế này cơ, thấy chưa." Và rồi tiếp theo là một tràng kể lể về những vinh quang đã phai tàn—thường kết thúc bằng một lời ám chỉ rằng một ly rượu lúc này sẽ rất được hoan nghênh.

Cậu thiếu niên Gourlay cũng là một kẻ yếu đuối nhường ấy. Thành công của hắn ở Edinburgh, dẫu có cỏn con đến đâu đi nữa, cũng đủ làm hắn u mê đầu óc và trở thành một trong vô số nguyên nhân góp phần hủy hoại hắn. Suốt mùa hè ấy tại Barbie, hắn cứ nghênh ngang phô trương và chè chén say sưa dựa vào cái danh hão huyền đó.

Vào buổi sáng ngày trở về, hắn xúng xính trong bộ y phục đẹp đẽ (hắn luôn ăn mặc tươm tất cho đến tận khi cục diện kết thúc) rồi hiên ngang bước ra để thống trị cả thị trấn. Khi nghênh ngang đi ngang qua khu Ngã Tư, miệng ngậm điếu thuốc lá, hắn có cảm giác như chính những bức tường nhà đang dõi theo mình bằng những ánh mắt khác thường, tựa hồ như ngay cả chúng cũng nhận ra đó chính là John Gourlay mà chúng từng biết từ thủa nhỏ, nay đã trở thành người đội vòng nguyệt quế học đường kiêu hãnh, là người anh hùng khải hoàn trở về quê hương. Gourlay tưởng tượng ra điều đó. Hắn, kẻ từng bị khinh miệt, nay đã tô điểm thêm vẻ rạng ngời cho những bức tường cổ kính. Chúng phải quy phục tầm quan trọng mới của hắn—không hiểu sao thái độ của chúng giờ đây đã khác xưa rất nhiều. Dĩ nhiên, chỉ có cái tôi quá lớn của hắn mới khiến ngay cả những vật vô tri cũng có vẻ như đang tôn vinh sự vĩ đại của hắn mà thôi. Khi Gourlay, với bản tính luôn nhạy cảm trước những cảm xúc mơ hồ mà hắn chẳng bao giờ có thể diễn đạt bằng lời, đang thừ người suy tư về thứ cảm giác kỳ lạ mới mẻ vừa đến với mình, một giọng nói oang oang liền cất lên chào hắn từ phía cửa quán Black Bull. Hắn quay lại, và Peter Wylie, nồng nhiệt và sắc sảo y như cha mình, đã mời hắn một ly để chúc mừng chiến thắng mà cả thị trấn đã xôn xao bàn tán từ lâu.

Vợ của Drucken Wabster đã lo chu toàn việc đó. "Chà," bà ta kêu lên, "mẹ nó phát cuồng vì chuyện đó rồi, cái mụ già ngốc nghếch ấy; mụ chẳng thể nói được chuyện gì khác nữa. Dù Gourlay chẳng cho mụ mấy đồng để tiêu xài, thế mà sáng nay mụ lại lén dúi cho hắn cả một đồng vàng để đầy túi đấy. Nghĩ mà xem hỡi mấy mụ hàng xóm; các người đã bao giờ nghe thấy sự hoang phí nào nhường ấy chưa! Chính mắt tôi trông thấy mụ làm điều đó đấy. Tôi nghĩ đời mụ rồi sẽ 'quen thói một lần, tồi tàn mãi mãi' cho mà xem. Nhưng cái mụ lãng phí ấy rồi sẽ thành người góa phụ thảm thương, mụ nên khắc ghi điều đó trong đầu. Mụ ta quá ư cưng chiều thằng bé đó. Tôi thực lòng hy vọng điều tốt đẹp sẽ đến, nhưng——" và với một cái lắc đầu đầy điềm gở, bà ta kết thúc bài diễn văn đậm chất Webster của mình.

Khi Peter Wylie vừa rời đi, Gourlay châm một điếu thuốc lá rồi đứng ở ngã tư, chờ đợi những lời ca ngợi hãy còn chưa tới. Viên Phó tế lững thững bước tới bằng đôi cẳng chân gầy guộc.

"Chà John, cậu đã về nhà rồi cơ à, tôi thấy rồi đấy. Ồ này! Cậu thế nào rồi?"

Gourlay đảo mắt nhìn ông ta vẻ hất hàm, lãnh đạm. "Ồ, tôi hoàn toàn ổn thôi, thưa Phó tế," hắn nghênh ngang đáp; "còn ông thế nào?" rồi phả một luồng khói thuốc qua hai bên mũi.

"Tôi xin chịu!" viên Phó tế thốt lên. "Tôi chưa từng thấy ai hút thuốc như thế bao giờ! Chắc hẳn đó là một trong những điều cậu học được ở Đại học rồi, không lẫn đi đâu được."

Gourlay ngáp dài: "Ừa—à—giúp ta thưởng thức trọn vẹn hương vị của lá th—uốc."

Viên Phó tế nheo mắt nhìn hắn từ trên xuống dưới. "Lá thuốc," ông ta lẩm bẩm. "Ra thế! Imphm. Lá thuốc."

Rồi người đàn ông đáng kính Mister Allardyce lại tìm một câu chuyện khác để bắt chuyện. "Nhưng giời ạ!" ông kêu lên, "tôi lại quên bén mất. Tôi phải chúc mừng cậu mới được. Người ta kể rằng cậu đã đạt được những thành tích tuyệt vời trên Edinburgh đấy."

Gourlay ra điều ta đây, tay phải chống nạnh, tay trái kẹp điếu thuốc phất phơ giữa không trung vô cùng tao nhã, khói thuốc cuồn cuộn bay ra từ chiếc mũi ngạo nghễ: "Chỉ là chút ít thôi, thưa ông Allardyce, chỉ là chút ít thôi mà. Tôi giải quyết vèo cái là xong ngay ấy mà."

Viên Phó tế đầy vẻ ân cần cất lời: "Ồ anh bạn John ạ; nhưng dẫu sao thì cậu cũng đừng vắt kiệt cái bộ óc ấy quá sức chứ. Một cái đầu như của cậu đâu phải muốn tìm ở chỗ thợ nặn nào cũng có ngày nào cũng thấy; cậu phải cẩn thận kẻo bắt nó chịu đựng áp lực quá lớn đấy. À mà này; thường thì cỗ máy nào tốt nhất lại là cỗ máy dễ hỏng nhất và khó sửa chữa nhất. Cậu nên nghỉ ngơi và tự thưởng cho mình đi chứ. Mà thôi! Tớ việc gì phải nhắc cậu điều đó cơ chứ? Một người ăn học thành tài ở Đại học như cậu thì rõ rành rành mấy chuyện này hơn hẳn một gã nhà quê ngốc nghếch tụi tôi chứ! Cậu hẳn là đang định có một kỳ nghỉ thật hoành tráng và tha hồ vui chơi—làm vài ly rượu mạnh đây đó chứ, hử, và tha hồ lượn lờ trên chiếc xe ngựa của ông cụ nhà chứ?"

Trước đòn tấn công vào chỗ yếu mềm đó, Gourlay liền vứt bỏ vẻ ta đây cùng với mẩu tàn thuốc lá. Hắn chẳng bao giờ duy trì được cái điệu bộ kiêu kỳ ấy quá năm phút.

Hắn gật đầu với vẻ chân thành bộc tuệch: "Ông nói đúng đấy, thưa Phó tế. Tôi định có một kỳ nghỉ thật đáng đồng tiền bát gạo đây. Sáu tháng trời ở Edinburgh xong xuôi, ai mà chẳng thấy vui khi được quay về chốn cũ."

Viên Phó tế bảo: "Quả thật vậy. Nhưng này cậu bạn, cậu đã thử loại rượu whisky mới ở quán Black Bull chưa?—Lúc nãy tôi thấy cậu đi cùng Pate Wylie đấy. Ngon tuyệt cú mèo—êm dịu như tiếng chim họa mi hót vào một buổi chiều tối, mà lại nồng đượm chẳng khác nào một cuộc tấn công của người vùng cao."—Viên Phó tế vốn chẳng bao giờ nói những lời như thế, nhưng rượu whisky có thể biến những gã Scotland keo kiệt nhất thành thi sĩ. Nó nâng tầm phong cách cho nội dung, và vươn tới sự hoàn mỹ trong văn chương.—"Nhưng chắc chắn rồi," gã thám thính già ranh mãnh tiếp lời, giọng điệu đầy vẻ ngọt ngào mỉm cười—"nhưng chắc chắn là một người am hiểu Edinburgh đến thế thì hẳn phải có một loại rượu pha chế độc quyền của riêng mình rồi. Tôi nhận thấy rằng những người từng học qua Đại học thường có gu thưởng thức rượu mạnh rất tinh tế."

Gourlay ra vẻ một nhà sành sỏi: "Tôi thường chuộng loại 'Kinblythmont's Cure'. Nhưng 'Anderson's Sting o' Delight' cũng rất tuyệt, và 'Balsillie's Brig o' the Mains' cũng thế."

Viên Phó tế gật gù: "Ừm. Ờ ha! 'Brig o' the Mains' chính là loại mà Jock Allan hay uống. Lão ta chẳng màng nếm thứ nào khác. Tôi dám cá là cậu gặp lão ta suốt ở Edinburgh ấy chứ."

Gourlay huênh hoang: "À, tuần nào chẳng gặp. Tụi tôi lúc nào cũng dính lấy nhau, tôi và lão ấy."

Viên Phó tế nhắc lại: "Lúc nào cũng dính lấy nhau!"

Sự thật không phải lúc nào Allan và Gourlay cũng kè kè bên nhau. Allan đúng là có đối xử tử tế với con trai của Jean Richmond (theo cách phá hoại của riêng lão), nhưng không đến mức phải gánh vác cái thằng nhãi con ấy nửa chục lần một tuần. Gourlay chỉ đang khoác lác—như thói thường của mấy tay thanh niên mới lớn khi muốn tỏ ra quen thân với những kẻ ăn chơi kỳ cựu. Chúng tưởng thế sẽ làm mình ra dáng những kẻ từng trải. Và trong niềm khao khát khoe khoang tình bằng hữu với Allan, John đã không nhận ra rằng Allardyce đang moi ruột mình ra chẳng khác nào moi một con hàu.

Viên Phó tế tiếp lời: "Ồ này cậu bạn; hắn đúng là một gã hào sảng, cái lão Jock ấy nhỉ. Chắc hẳn tụi cậu có những buổi tiệc tùng linh đình lắm đây?"

Gourlay khúc khích cười, ngửa cổ ra sau: "Tiệc tùng á! Tôi nghĩ là có chứ. Có một bữa tiệc tùng linh đình ở nhà Allan vào đêm trước hôm tôi rời Edinburgh. Tarmillan cũng ở đó—cậu biết đấy, đó là gã tuyệt vời nhất mà tôi từng gặp trong đời!—rồi Bauldy Logan—hắn cũng là một tay cự phách khác. Rồi còn Armstrong và Gillespie—đều là bạn thân của tôi, và phải công nhận bọn chúng siêu đẳng thật đấy, tôi nói cho mà biết. Ngoài ba đứa bọn tôi ra thì còn khoảng nửa tá người nữa từ trường Đại học đến dự. Cậu phải nghe bọn tôi tán gẫu mới đã chứ! Và tên nào tên nấy say khướt như chúa chổm. Điều cuối cùng tôi nhớ được là một vài sinh viên bọn tôi cứ nhảy múa vòng quanh cột đèn trong khi Logan huýt sáo một điệu nhảy."

Dù già Gourlay căm ghét viên Phó tế tột độ, nhưng ông chưa từng cảnh báo con trai mình phải tránh xa lão ta. Nói ra câu "Allardyce nguy hiểm lắm" chẳng khác nào đề cao quá mức cái lão tiểu nhân độc ác ấy; và John Gourlay chẳng đời nào chịu thừa nhận rằng một kẻ té riu như Allardyce có thể làm hại đến gia đình mình. Do đó, khi được viên Phó tế khéo léo khơi gợi, cậu ấm nhà Gourlay liền tuôn ra hết mọi chuyện chẳng giấu giếm chút gì. Tuy nhiên, dù vậy, hắn vẫn cảm thấy mình đã đi quá đà. Hắn lo lắng liếc nhìn người đối diện. Hắn nháy mắt nói: "Chuyện này phải giữ kín như bưng đấy nhé. Lộ chuyện này ra ở 'Green Shutters' thì chỉ có nước chết."

Viên Phó tế đáp: "Ồ, tôi kín như bưng ấy mà John, kín như bưng. Này anh bạn! Cậu vừa nói đúng y chang những gì từ trước tới nay tôi vẫn luôn đinh ninh về những bộ óc lớn. Rốt cuộc thì bọn chúng vẫn là những gã hung hăng ham vui nhất. Burns, cái gã mà tay thợ làm bánh cứ ca tụng hết lời ấy, cũng y chang như vậy—cũng rứa cả thôi. Tụi mình sắp được nghe tin mấy cậu—Pate Wylie với cậu và mấy gã nữa—quậy tưng bừng ở Barbie suốt mùa hè này cho mà xem."

Gourlay tủm tỉm cười vô cùng đắc ý: "Ồ, tụi tôi sẽ quậy cho tới bến." Chẳng phải viên Phó tế vừa xếp hắn vào hàng ngũ những nhân vật hào sảng vĩ đại sánh ngang với Burns đó sao! "Này Phó tế, vào làm một ly đi."

Viên Phó tế cười nhe răng: "Có cha cậu kìa."

Gourlay hoảng hốt kêu lên: "Hả? Gì cơ?" rồi quay phắt lại, và thấy cha mình cùng Mục sư Mr. Struthers đang tiến lên phía con đường Fechars. "Ờ—ờ—Phó tế—tôi—tôi sẽ gặp lại ông vụ ly rượu sau nhé."

Viên Phó tế nhe răng cười: "Phải đấy. Ta hoãn cuộc nhậu lại vào dịp khác tiện hơn vậy."

Ông ta lững thững bỏ đi, vì chẳng dại gì để già Gourlay bắt gặp mình đang trò chuyện với con trai lão. Nếu Gourlay mà nghi ngờ ông ta đang xỏ mũi thằng bé, khéo lão ta lại giở cái thói hành xử khó chịu chết tiệt ra cho xem.

Gourlay và vị mục sư tiến thẳng về phía cậu sinh viên. Về phần Mr. Struthers, quả thực ông ta sẽ là một nhân vật gây chú ý trong bất kỳ hội nhóm nào. Ông ta có đôi bàn chân bè to bè, đôi chân ngắn và mập mạp, cùng một chiếc bụng phệ tròn vo đến mức mọi thứ rơi vãi từ chiếc thìa của ông ta—vốn rất nhiều—đều hứng trọn trên chiếc áo lê-ghen đen lúc nào trông cũng như vừa bị một trận mưa tro tạt vào. Lông mày ông ta rậm và trắng phau, những sợi lông chĩa ngược lên và sang hai bên khiến cho chiếc trán vốn đã hẹp nay lại càng eo hẹp hơn. Nước da của ông ta, nhất là vào mùa tiết trời lạnh giá, đỏ rực như máu bầm. Sắc đỏ tía trên khuôn mặt ấy càng được tô điểm thêm bởi hàng ria mép trắng tinh khiết mọc cứng đờ hai bên tai, và vào giữa tuần, khi chưa cạo râu, sắc đỏ ấy lại càng phơi bày rõ hơn những ớm chân râu ngắn lún phún bám trắng như sương muối trên cằm. Đôi mắt ông ta lồi ra, và thái độ lúc nào cũng mang vẻ tự phụ trừng trừng ra điều quan trọng lắm. "Sự tự phụ phù phiếm" là một trong những biệt danh người ta đặt cho ông ta.

Struthers vốn xuất thân từ tầng lớp hạ lưu, sau mười năm chiến đấu tuyệt vọng với bộ óc nặng nề của mình, cuối cùng thì ông ta cũng vượt qua được các kỳ thi bắt buộc để trở thành mục sư. Nhờ sự nâng đỡ của một nhà bảo trợ giàu có, ông ta được bổ nhiệm về giáo khu Barbie. Bởi vì bản thân đã phải mất quá nhiều thời gian mới hoàn thành việc học ở Đại học, ông ta luôn miệng ca tụng ngôi trường ấy trong mọi cuộc trò chuyện, một phần để ngụy biện cho sự chậm chạp của mình, một phần để vinh quang càng tô điểm thêm cho kẻ cuối cùng cũng chinh phục được nó, bước ra khỏi cổng trường để trở thành một vị cựu sinh viên béo tốt thành đạt. Những kẻ đần độn đã nắm vững một hệ thống nào đó nhờ sự cặm cụi nỗ lực qua nhiều năm ròng rã chứ không phải bằng sự nhạy bén, luôn phóng đại tầm quan trọng của nó—chẳng phải họ đã mất tới mười năm mới hiểu được nó đó sao? Do đó, bất cứ ai vượt qua được hệ thống ấy trong mắt họ đều thuộc về một hội kín, một nhóm tinh hoa trí tuệ hiếm hoi, và có quyền lên mặt với những kẻ ngoại đạo. Chính sự ngu ngốc khiến mọi việc trở nên khó khăn đã dẫn dắt sự kiêu ngạo của họ tôn sùng nó. Khốn cho kẻ nào dám nhạo báng bất kỳ chi tiết nào! Đối với Struthers, Hội đồng Học thuật Senatus Academicus là một tập thể uy nghi sánh ngang với Giáo triều Rô-ma, và mọi quy chế học thuật vụn vặt đều là những luật lệ thiêng liêng bất khả xâm phạm. Ông ta cứ lải nhải hoài về cái gọi là "Trường Đại học". "Cậu nhớ lấy," ông ta thường nói, "phải mất rất nhiều thời gian mới hiểu thấu đáo được cách vận hành của Trường Đại học—Hội đồng Senatus này nọ; đâu phải ai muốn phê phán cũng được." Dĩ nhiên ý ông ta ngầm ám chỉ rằng bản thân mình có quyền phê phán, bởi vì ông ta đã vượt qua thử thách vĩ đại ấy một cách huy hoàng. Sự kiêu ngạo này được nuôi dưỡng bởi một thứ thói kiêu kỳ kỳ lạ của một số nông dân Scotland, những kẻ thích bàn luận về các Phân khoa Thần học này nọ, bởi vì nói về những chuyện đó chứng tỏ họ cũng là những người thông minh và am hiểu thử thách trí tuệ khủng khiếp mà một "Mục sư" phải trải qua. Khi một người nông dân nói, "Hắn hoàn thành khóa học Nghệ thuật trong ba năm, và được bổ nhiệm làm mục sư ngay khi có giấy phép," là hắn đang muốn cho bạn thấy rằng bản thân hắn là một kẻ sắc sảo và am hiểu tường tận những gì mình đang nói. Ở Barbie có không ít kẻ thích nói chuyện theo kiểu đó, và trong số họ, gã "Sự tự phụ phù phiếm" khi nổi hứng ban ơn thường tìm thấy những đôi tai sẵn sàng lắng nghe những lời ba hoa khoác lác của hắn về cái gọi là "Trường Đại học". Nhưng điều hắn thích nhất chính là chặn đường một sinh viên vừa mới trở về ngay trước mắt mọi người để ba hoa uyên bác về các tín chỉ của cậu ta—chà chà, nào là các tín chỉ, nào là việc ghi danh, những bài giảng, những buổi lễ tốt nghiệp và đủ thứ linh tinh khác. Đó là lý do tại sao hắn lao tới chỗ nhà tiểu luận vĩ đại của chúng ta.

Với vẻ long trọng nặng nề, ông ta cất lời: "Cho phép tôi được chúc mừng anh nhé, John. Kỳ học này anh đã làm rất xuất sắc; thực sự là như vậy. Hết—sức—xuất—sắc—hết—sức—xuất—sắc!"

Gourlay đỏ bừng mặt và lí nhí nói lời cảm ơn.

Vị giáo sĩ tiếp lời: "Nói tôi nghe nào, anh định hoàn thành khóa học Nghệ thuật trong ba hay bốn năm? Một khóa học Nghệ thuật kéo dài là điều tuyệt vời đối với một giáo sĩ. Ngay cả khi anh có dành ra sáu năm trời cho nó đi chăng nữa thì cũng chẳng có gì là lãng phí thời gian cả!"

Gourlay liếc nhìn cha mình. "Con định thử sức trong ba năm," hắn đáp. Cha hắn từng đe dọa rằng hắn phải hoàn thành khoa Nghệ thuật trong ba năm—dĩ nhiên là chẳng buồn đưa ra bất kỳ lý do nào cho lời đe dọa đó.

Mr. Struthers vừa nói vừa đăm đăm nhìn xuống con đường Fechars như thể đang mường tượng ra những điều vĩ đại: "Ầy—chà, điều đó sẽ đòi hỏi sự chuyên tâm và nỗ lực phi thường—sự chuyên tâm và nỗ lực phi thường—ngay cả với một kẻ có năng lực như anh đã thể hiện. Nói tôi nghe nào, anh có nghe ngóng được gì về vị Giáo sư Kinh chú mới chưa? Anh có biết ngài ấy đang làm việc thế nào không?"

Cậu thiếu niên Gourlay chẳng biết tí gì về vị Giáo sư Kinh chú mới, nhưng hắn cứ liều mạng đáp: "Dạ rất tốt ạ, thưa ngài."

"Ồ, ngài ấy chắc chắn sẽ làm tốt thôi, chắc chắn là thế! Ngài ấy là một trong những nhân vật kiệt xuất nhất của Giáo hội chúng ta. Tôi vừa mới đọc xong cuốn sách của ngài ấy viết về thư gửi tín hữu Ê-phê-sô. Quá uyên bác! Tôi phải mất nguyên cả một năm trời mới nghiền ngẫm xong đấy." ("Garvie viết về thư Ê-phê-sô" là một cuốn sách dày một trăm tám mươi trang.) "Và nhân tiện đây," vị mục sư hạ giọng sang chất giọng Scotland với vẻ hài hước cố hữu của nhà truyền giáo, "thế còn cụ Tam già, người mà trong lớp của ngài cậu đã giật giải thưởng thì sao? Ngài ấy được bổ nhiệm làm giáo sư cùng năm tôi nhận được giấy phép hành nghề. Tôi nhớ là từng được nghe ngài ấy giảng một bài về triết học Đức, và tôi thấy nó xuất sắc vô cùng. Nhưng có lẽ," ông ta nói thêm với đôi mày nhíu lại đầy vẻ đăm chiêu suy ngẫm—"nhưng có lẽ ngài ấy hơi quá sùng bái Hegel. Vâng, tôi có khuynh hướng nghĩ rằng ngài ấy hơi quá sùng bái Hegel." Bà Eccles, đứng hóng chuyện từ cửa quán Black Bull, tự hỏi không biết Hegel có phải là một loại rượu không.

Cậu Gourlay đáp: "Ngài ấy rất được mến mộ ạ."

"Ồ, đương nhiên là phải được mến mộ rồi; ngài ấy hoàn toàn xứng đáng nhận được sự ái mộ lớn lao nhất. Và ngài ấy hẳn đã bày tỏ sự hài lòng xuất sắc với bài luận của cậu chứ? Tôi mạn phép hỏi ngài ấy đã nói gì về nó nào?"

Dưới sức ép từ sự hiện diện của cha mình, Gourlay chẳng dám khoác lác. "Ngài ấy có vẻ cho là bài viết cũng có ý hay," hắn đáp, tỏ ra vô cùng khiêm tốn.

Vị mục sư trân trân nhìn và gật gù cái đầu: "Ồ, chắc chắn ngài ấy phải thấy bài viết có ý hay rồi. Không còn nghi ngờ gì nữa—không còn nghi ngờ gì nữa! Phải có điểm gì đặc sắc lắm thì mới giật được cành cọ chiến thắng trước một cuộc cạnh tranh khốc liệt nhường ấy chứ. Toàn là những bộ óc ưu tú nhất của Scotland mới đến theo học Trường Đại học, và chỉ có những tinh hoa của tinh hoa mới giành được vòng nguyệt quế. Đó là điềm báo cho những điều vĩ đại trong tương lai. Năng lực viết lách là một tài sản quý giá cho Giáo hội. Tạm biệt John, và cho phép tôi được bày tỏ thêm một lần nữa niềm hân hoan lớn lao khi một giáo dân trong giáo khu của tôi lại là một cậu trai có triển vọng rực rỡ đến thế!"

Dù già Gourlay coi thường Giáo hội và chẳng thèm đánh giá cao Mr. Struthers, nhưng lòng kiêu hãnh của ông ta vẫn phồng lên phới phới khi nghĩ đến việc vị mục sư lại chặn đứng con trai mình giữa Phố chính của Barbie chỉ để chúc mừng tương lai của nó. Họ đang ở ngay sát cửa tiệm Emporium, và bằng đuôi mắt, ông ta có thể thấy Wilson đang nhác nhìn ra từ cửa và lắng nghe từng lời một. Thế này thì Wilson có mà tức hộc máu! Chẳng có lời chúc tụng của giáo hội nào dành cho con trai hắn cả! Cuối cùng thì ván bài cũng đã lật ngược.

Cha hắn dâng trào một niềm hào phóng đối với John vì chiến thắng vang dội mà cậu đã mang lại cho dòng họ Gourlay. Ông ta thọc tay vào túi quần và rút ra một đồng vàng đưa cho hắn.

Ông ta nói bằng giọng điệu vừa gắt gỏng vừa hài hước: "Tao dạo này cũng cạn tiền lắm, nhưng cầm lấy một bảng mà dắt túi. Đừng có mà giở chứng đấy!" ông ta ném cho cậu thanh niên một cái nhìn sắc lẹm. "Khoản đó chỉ để tiêu xài nếu mày lỡ có việc phải giao du thôi đấy. Người nhà Gourlay thì lúc nào cũng phải xài tiền bằng bạn bằng bè."

"Vâng, thưa cha," cậu ấm đáp lời, và Gourlay bỏ đi.

Câu nói đùa cợt gắt gỏng về sự nghèo túng ấy giờ đây đã trở thành một nét quen thuộc trong câu chuyện của Gourlay mỗi khi hắn nói về tiền bạc với gia đình. Nó vừa ngụy biện cho những khoản tiền trợ cấp nhỏ giọt, vừa khiến họ tin rằng hắn chỉ đang đùa—rằng hắn có rất nhiều tiền nếu hắn chịu khó móc hầu bao. Và đó chính là điều hắn muốn họ tin. Lòng tự ái không cho phép hắn thú nhận, ngay cả với những người thân cận nhất, rằng hắn làm ăn thất bát và đang vướng vào những rắc rối tài chính. Thế là cách hắn cảnh báo họ phải cẩn thận lại mang tác dụng hoàn toàn ngược lại. "Ông già có đống tiền cơ mà," cậu con trai thầm nghĩ khi dõi theo bóng cha khuất dần phía trên con đường; "mình việc gì phải sống keo kiệt."

Được ca tụng (như hắn tưởng tượng) bởi viên Phó tế, được ca tụng bởi vị mục sư, được mẹ cho tiền, được cha cho tiền, lại là bạn tri kỷ với Pate Wylie—Trời đất ơi, cậu ấm Gourlay quả là một gã trai hào hoa phong nhã! Triệu chứng "bệnh kiêu ngạo" bắt đầu bộc phát với tốc độ đáng báo động. Hắn có xu hướng quậy phá điên cuồng. Và để chứng minh ngay trong một buổi chiều tất cả sự ngu xuẩn đần độn mà hắn có thể làm, hắn liền ngang nhiên lăng mạ ngầm các tiểu thư nhà cựu Thị trưởng. Họ thực sự là những cô gái dễ thương, dẫu cho xuất thân có thế nào đi nữa, và khi đi ngang qua phố, họ đã liếc nhìn cậu sinh viên dưới vành mũ rộng xé rộng vành đầy vẻ ngại ngùng thiện cảm. Gourlay ngẩng đầu chào lại cái gật đầu của họ. Nhưng ngay khoảnh khắc tiếp theo, và ngay trước tai họ, hắn hét táng tận lương tâm gọi Swipey Broon lại để mời một vại bia. Swipey giờ đây đã trở thành một gã thợ nạo ống khói, bởi vì gã buôn giẻ rách Brown đã kiêm thêm nghề dọn ống khói—cần phải lưu ý rằng kiêm nhiệm nhiều nghề chính là một trong những đặc điểm trong đời sống ở Barbie. Khi Swipey từ đường Fleckie bước ra, mặt mũi hắn đen như con át bích, một diện mạo trông vô cùng nhếch nhác. Và khi Gourlay hét lên chào mừng gã nhem nhuốc ấy, điều hắn muốn truyền đạt tới hai cô gái chính là: "Này này, mấy cô em xinh đẹp ạ, tao chào tụi mày đấy, nhưng dẫu có thể đến bắt chuyện với tụi mày, tao thà đi nhậu với một gã thợ quét ống khói còn hơn, thấy chưa? Thế mới biết tao đánh giá tụi mày ra sao chứ!" Suốt mùa hè ấy, John đã tiến hành một cuộc trả thù ngầm đối với những kẻ từng khinh miệt nhà Gourlay, nhưng giờ lại muốn làm thân với hắn khi tưởng rằng hắn sắp thành đạt—hắn trả thù một cách hèn mọn bằng cách rõ ràng khước từ mọi lời ngỏ ý làm quen, thay vào đó lại kết bè kết phán ngay trước mặt họ với tầng lớp cặn bã hạ đẳng nhất. Bằng cách đó, hắn trút bỏ mối thù hằn lâu nay vẫn nung nấu chống lại họ vì thái độ hờ hững trước kia đối với Janet và hắn. Bởi vì dẫu cho bọn trẻ nhà Gourlay có được chào đón ở những dinh thự giàu có vùng quê đi chăng nữa, thì sự không được lòng người của người cha vẫn khiến chúng bị cô lập khỏi đời sống xã hội trong thị trấn. Khi ngài Thị trưởng tổ chức bữa tiệc hoành tráng vào đêm Giao thừa, chẳng bao giờ có một tấm thiệp mời nào dành cho lũ trẻ nhà Gourlay. Sự khinh miệt ấy vẫn gặm nhấm trong tâm trí cậu thiếu niên. Nhưng giờ đây, một số nhân vật tai to mặt lớn ở địa phương lại ôm ảo tưởng (chẳng có căn cứ gì sất) rằng hắn sẽ là một kẻ thành đạt, và họ bày tỏ thái độ muốn làm bạn. John, với ký ức cay đắng về sự lạnh nhạt trước kia của họ, liền hắt hủi mọi sự săn đón bằng cách phơi bày rõ ràng rằng hắn thà kết giao với Swipey Broon, Jock M'Craw và mọi gã vô lại trong thị trấn còn hơn là chơi với họ. Đó là một thứ đòn gậy ông đập lưng ông nhằm trả đũa họ. Đó chính là hình thức hèn mọn mà lòng kiêu hãnh của cha hắn đã ngấm vào người hắn. Hắn không hề nhận ra rằng mình đang tự hại chính mình chứ chẳng phải kẻ thù của cha. Và hắn thực sự đã tự hại mình, bởi vì làm sao bạn có thể du du với tụi Jock M'Craw và những kẻ tương tự mà không chè chén say sưa ở mọi cái quán dọc đường cho được.

Khi đám đông tụ tập vào ngày hôm sau để làm chén rượu "giải sương", viên Phó tế đã thông báo với họ rằng cậu ấm Gourlay đã về làng, ngông cuồng hơn bao giờ hết, và ông ta đã xỏ mũi thằng bé được chán chê rồi. "Ôi trời," ông ta nói, "tôi dắt mũi hắn như con mèo vờn cuộn chỉ, moi ra được sạch sành sanh bất cứ thứ gì mình muốn. Tôi phát hiện ra hắn đang du du với Jock Allan và đám du côn đó—tôi khéo léo lái câu chuyện sang hướng đó mà! Trừ phi hắn chỉ đang khoác lác—điều mà tôi rất nghi ngờ—chúng thân nhau như sam ấy chứ. Các ông biết điều đó có nghĩa là gì rồi đấy. Tôi dám cá là hắn giơ ngón tay út lên trời còn nhiều hơn là đặt ngón trỏ lên ngòi bút. Hình như hắn uống ác liệt lắm! Mùa hè năm ngoái hắn đã nốc một trận ra trò, và mùa hè này tôi cá là hắn còn nốc nhiều hơn nữa. Hắn đã huênh hoang tuyên bố rõ ràng ý định của mình. 'Tao sẽ quậy cho tới bến,' hắn bảo thế. Ồ, đúng là một tay khoác lác thứ thiệt!"

Sandy Toddle lên tiếng: "Phải đấy, mấy cậu sinh viên này đúng là một lũ lóc nhóc khó ưa—nhất là mấy gã mục sư trẻ."

Tam Wylie liền bảo: "Thôi nào, đừng có ác cảm với mấy tay mục sư chứ. Mục sư cũng chỉ như bao người khác thôi. Chúng làm tôi nhớ đến đám khoai tây sớm của năm ngoái. Ngon lành thì tuyệt cú mèo, nhưng phần lớn đều bị sương muối tàn phá cả rồi."

Viên Phó tế hùa theo: "Đúng thế, và cậu ấm Gourlay thì ngọn đã bị sương muối làm cho héo úa từ lâu rồi. Tôi nghi ngờ mùa màng năm nay sẽ thất bát đây."

Tam Wylie tặc lưỡi: "Thôi thì, thật đáng tiếc cho cậu ta đấy, thưa Phó tế."

Viên Phó tế cúi gập người một cách long trọng với hai bàn tay dang rộng: "Ồ, thật là một-sự-tiếc-nuối-lớn-lao. Không còn nghi ngờ gì nữa, đó quả là một-sự-tiếc-nuối-lớn-lao!" rồi ông ta lắc lư cái đầu qua lại, trông hệt như bức tranh vẽ nỗi sầu muộn não nề.

Brodie, nãy giờ vẫn im lặng vì tỏ thái độ khinh bỉ tột cùng đối với gã thanh niên mà họ đang bàn tán—quá mức ghê tởm đến nỗi chẳng thèm mở miệng—lên tiếng: "Hôm qua tôi thấy hắn ở quán Black Bull. Hắn đang khoản đãi một đám đông cứ tung hô hắn lên tận mây xanh vì cái giải thưởng đó."

Viên Phó tế phán: "Chỉ có mấy kẻ đầu đất mới hay ảo tưởng tự phụ nhất."

Cựu Thị trưởng trầm ngâm: "Dẫu sao thì hắn cũng phải có tài cán gì thì mới giật được giải thưởng ấy chứ."

Johnny Coe, thỉnh thoảng cũng có những suy nghĩ sâu xa, nhận xét: "Một chút năng lực thôi cũng là điều nguy hiểm. Để được an toàn, bạn tốt nhất nên là một thiên tài có đôi cánh bay lượn, hoặc một con sâu bọ bò sát chẳng bao giờ rời khỏi mặt đất. Địa ngục lúc nào cũng há miệng rộng để chờ đón những kẻ lửng lơ ở giữa. Và rồi chúng sẽ cắm cổ lao đầu xuống vực thẳm."

Nhưng chẳng một ai hiểu được ý hắn muốn nói gì. Brodie cộc lốc cắt ngang: "Rượu chè và thói kiêu ngạo chẳng mấy chốc sẽ tống cổ hắn xuống mồ thôi," rồi hắt hủi triết gia nhà ta.

Trước khi kỳ nghỉ hè kết thúc (kéo dài tận sáu tháng ở Scotland), cậu ấm Gourlay đã trở thành một bợm nhậu có thâm niên. Nỗi sợ hãi và kinh tởm đời sống học đường ở Edinburgh đã đẩy hắn lao đầu vào những cuộc chè chén vô độ mà hắn đã quen thuộc ngay tại quê nhà. Mẹ hắn (người hình như lúc nào cũng thức đợi cho đến khi Janet và Gourlay đã đi ngủ) thường mở cửa đón hắn vào những giờ khắc canh khuya, và khi hắn vội vã lướt qua bà ở hành lang, hắn thường nín thở kẻo bà ngửi thấy mùi rượu. Bà sẽ mệt mỏi cất lời: "Con về muộn thế, con yêu," nhưng chẳng thốt ra lời trách mắng nào khác. Hắn sẽ ngọng nghịu đáp: "Con đi dạo một chút thôi; trăng đẹp lắm mẹ ạ!" Quả thực có những lúc cơn trầm cảm khủng khiếp ập đến, hắn cũng bị cám dỗ tìm kiếm sự say đắm và bình yên của một buổi dạo bước dưới ánh trăng trên con đường Fleckie. Trong tâm hồn thô mộc của hắn vẫn tiềm ẩn một chút chất thơ: hắn có thể đứng một mình giữa chốn đồng quê mà không hề cảm thấy cô độc; giả sử nếu hắn sống ở một chốn đồng xanh tĩnh mịch nào đó, có lẽ hắn đã học được cách tìm sự an ủi từ tự nhiên để xoa dịu những vết thương lòng khi màn đêm buông xuống những giọt sương linh thiêng. Nhưng những hoan lạc tầm thường tìm thấy ở khu Ngã Tư đã làm thỏa mãn bản chất của hắn, ngăn cản hắn bước nửa vời đến vẻ đẹp dịu dàng của rừng cây dòng suối—thứ có lẽ đã đem lại sự chữa lành và một sự tĩnh lặng khôn ngoan. Thành tựu của hắn—dù cỏn con thế nào đi nữa—cũng đã mang lại cho hắn một vây cánh—dù cũng chẳng ra gì—và bản tính hách dịch thừa hưởng từ cha đã mang lại cho hắn một vị trí thủ lĩnh nào đó giữa bọn họ. Thế nhưng ngay cả những kẻ tay sai ấy cũng nhìn thấu bộ điều khoác lác của hắn. Swipey Broon đã có lần trở mặt đe dọa đấm vỡ mồm hắn, khiến hắn sợ cắt không còn giọt máu, trắng bệch ra như bức tường đằng sau lưng.

Giữa vô vàn thói hư tật xấu khác, hắn còn ra vẻ ta đây là một kẻ "nếu muốn thì có thể làm được"—một kẻ có đủ khả năng làm nên nghiệp lớn nếu hắn chịu bắt tay vào làm. Ở điểm này, hắn một phần hùa theo cái ý kiến ngốc nghếch của những kẻ đồng bọn dốt nát hơn; chính chúng là những kẻ gợi ý cho hắn cái điệu bộ ấy. Đứng ở ngưỡng cửa quán rượu, hắn nghe thấy chúng thì thầm với nhau: "Thông minh vãi chưởng! Nó mà muốn thì làm gì chẳng được, chỉ tại nó ham vui quá thôi." John Gourlay đỏ bừng mặt ngay tại chỗ đứng trong bóng tối—đỏ bừng vì sung sướng trước lời phán xét về nhân cách mà thực chất lại là một lời ca ngợi trí tuệ của hắn. Hắn cảm thấy mình phải lập tức diễn cho tròn vai diễn được giao phó ấy. Hắn hiên ngang bước vào lớn tiếng: "Nào mấy bồ tèo! Hôm nay mình làm một trận tơi bời đi chứ. Lẽ ra tối nay tao phải làm bài luận để lấy bằng, nhưng tao đoán khi nào cần thì cứ lấy dễ ợt ấy mà." M'Craw huých tay một cái và nói: "Tao bảo có sai đâu nào?", và Gourlay đã nhìn thấy cái huých tay đó. Cuối cùng thì hắn cũng tìm thấy sự cám dỗ ngọt ngào của một dáng vẻ hoàn hảo—dáng vẻ của một thiên tài lỡ vận (*grand homme manqué*), của một kẻ có thể trở thành thiên tài nếu không vì sự quá đà trong tính cách của mình. Thế thì liệu hắn có tiếp tục tỏ ra là một thiên tài nữa hay không? Chắc chắn hắn phải tiếp tục trưng bày cái sự quá đà ấy—thứ mà hắn muốn tụi kia tin rằng—là nguyên nhân duy nhất ngăn cản những thành tựu rực rỡ của hắn. Tất cả chỉ là một sự đảo lộn quái đản và bệnh hoạn. "Mày mà không uống rượu thì đã làm nên nghiệp lớn rồi," lũ ngốc ngọt nhạt ca tụng. "Nhìn tao nốc rượu đây này," Gourlay ra chiều đáp lại; "đó là lý do tại sao tao chẳng làm nên trò trống gì. Nhưng mà này, tao hoàn toàn làm được nếu không vì cái thứ này đây." Thế là mỗi ly rượu hắn nốc cạn lại như đang ẩn ý một cách vòng vo về những đỉnh cao vinh quang mà hắn có thể đạt tới nếu hắn không nung nấu ý định uống nó. Ngay cả thói chè chén của hắn cũng trở thành một thứ điệu bộ, và lòng kiêu hãnh càng thúc đẩy hắn chè chén nhiều hơn nữa để làm cho cái điệu bộ ấy trở nên có sức thuyết phục hơn.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ Project Gutenberg
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.