— Anh đã xếp đồ xong chưa, Peter? — Gourlay hỏi.
— Thưa ông, rồi ạ — Peter Riney vừa đáp vừa chạy vòng sang phía bên kia chiếc xe chở hàng để buộc dây nịt bụng của con ngựa vào càng xe. — Thưa ông, chúng tôi đã sẵn sàng cả rồi.
— Mấy người đánh xe có mang theo nhiều hàng không?
— Thằng Andy chỉ có vài gói hàng nhỏ, nhưng xe của Elshie thì đầy ắp không nhét thêm được nữa. Ngoài ra còn một đống đồ khá lớn đang chờ ở ngã tư nữa đấy ạ.
Cơn gió nóng của ngày hôm qua đã mang theo sấm chớp suốt đêm, và sáng nay trời lất phất một làn mưa phùn nhẹ thường xuất hiện sau những trận giông bão lớn. Những khoảng trời xanh thấp thoáng ẩn hiện trên bầu trời cao vời vợi phủ một màu xám mỏng manh đang trôi lững lờ. Lũ chim hoét và chim sẻ chào đón bầu không khí mát mẻ hơn bằng những tiếng hót líu lo tựa như dòng nước dịu ngọt của buổi sáng đã ngấm vào cổ họng khiến giọng chúng trở nên mềm mại hơn.
— Thế thì anh mau dong xe đi đi — Gourlay bảo. — Donnerton cách Fleckie tới năm dặm về phía bên kia, và đến khi anh giao bột mì ở trói lấp ấy rồi chất đống đồ sắt lên xe, thì lúc về đến nơi chắc cũng muộn rồi. Mau đi đi, Peter; mau lên đi!
Peter ngượng ngập lê bước, đôi mắt xanh nhạt chớp chớp nhìn Gourlay từ bên dưới mái tóc đỏ đã điểm bạc tua tủa như tổ quạ.
— Tất cả chúng tôi cùng xuất phát một lượt hả ông? — hắn ngập ngừng. — Ý ông... ý ông là cả mấy người đánh xe nữa sao?
— Chứ sao nữa, Peter! — Gourlay nói. — Sao lại không?
Peter rút từ trong túi áo waistcoat ra một chiếc đồng hồ cũ kỹ cỡ lớn có vỏ màu vàng, và lí nhí: — Vẫn chưa đến tám giờ đâu ạ, thưa ông.
— Ơ hay, anh bạn Peter, thế thì sao nào? — Gourlay nói.
Trong mắt ông ta thoáng hiện lên một tia vui vẻ. Peter Riney là con người duy nhất mà ông ta luôn cảm thấy thực sự thoải mái khi ở gần. Chỉ khi tâm trí cảm thấy an toàn và vững vàng trong lòng, người ta mới có thể thản nhiên cười cợt kẻ khác. Peter vốn dĩ khờ khạo đến mức ở trước mặt hắn, Gourlay cảm thấy hoàn toàn yên tâm; và ông ta thường hay trêu chọc hắn.
— Người ta ở ngã tư chắc sẽ không mong đám xe hàng đến trước tám giờ đâu, thưa ông — Peter nói — và tôi sợ đồ đạc của họ vẫn chưa chuẩn bị xong.
— Ơ hay, anh bạn Peter — Gourlay cợt nhả một cách uể oải, cứ như thể Peter chỉ là một đứa trẻ con vậy. — Ơ hay, anh bạn Peter. Anh nghĩ người ở ngã tư sẽ không chuẩn bị kịp ư?
— Thưa ông, đúng vậy — Peter đáp, mở trừng đôi mắt vẻ vô cùng nghiêm trọng — họ sẽ không chuẩn bị kịp đâu.
— Cho chúng nó cuống lên một bận cho biết mùi cũng tốt — Gourlay càu nhàu, sự dễ dãi nhường chỗ cho lòng hằn học khi nghĩ đến những kẻ thù địch của mình. — Cho chúng nó cuống lên một bận cho biết mùi cũng tốt. Cút hết đi, cả đám tụi mày!
Sau khi đã ra lệnh cho đám người đánh xe khởi hành mà lại quay xe hoãn ngày xuất phát chỉ để chiều lòng mấy kẻ láng giềng, thì khác nào tự làm giảm đi uy thế của mình. Mấy gã nhân viên lại tưởng là ông ta sợ dân tình ở Barbie không chừng.
Ông ta thong thả bước ra chiếc cổng lớn và dõi theo những đoàn xe đang đi xuống dốc.
Sáng nay chỉ có bốn chiếc xe, bởi vì hai chiếc đã lên đường đi Fechars từ hôm qua chở theo phô mai mãi đến chiều mới về; và một chiếc khác thì đã rẽ về hướng Tây đi Auchterwheeze để chở ngói lợp cho ngôi nhà mới của gã hàng thịt. Trong số bốn chiếc xe đang đi xuống con phố, hai chiếc là xe vận tải thường lệ, hai chiếc còn lại chở bột mì đi Fleckie, và Gourlay đã giục chúng lên đường sớm hơn vì tiện thể sẽ chở về số đồ sắt mà Templandmuir cần cho công trình cải tạo mới của lão. Dù gã điền chủ Templandmuir đó đã tu chí hơn rất nhiều kể từ khi lấy được cô vợ sắc sảo, nhưng cơ ngơi của lão vẫn còn xa mới ngăn nắp được, và lão thường phải trông cậy vào Gourlay để chuyên chở những thứ vật liệu mà một kẻ có địa vị như lão đáng lẽ phải tự sắm ngựa để chở lấy.
Khi Gourlay đứng ở cổng, ông ta đăm chiêu tính toán một cách đầy xảo quyệt xem nên chém lão Templandmuir bao nhiêu tiền cước cho chuyến chở đống đồ sắt từ Fleckie về. Ông ta quyết định tính tiền cước trọn vẹn cả ngày, dẫu cho nửa ngày trong số đó sẽ phải dùng để chở số bột mì của chính mình đi Donnerton. Làm như vậy là ông ta vẫn theo đuổi nguyên tắc quen thuộc của mình — đó là làm sao để mảng kinh doanh này hỗ trợ cho mảng kinh doanh khác.
Trong lúc đứng vắt óc suy tính về khoản tiền của Templandmuir, đôi môi ông ta cứ mím lại rồi bặm ra để hỗ trợ cho quá trình suy nghĩ chậm chạp của bộ não. Đôi mắt nheo lại giữa hai mí mắt đang nheo ném, và ánh nhìn của ông ta dường như hướng cả vào trong khi đăm đăm dán chặt vào một viên đá nằm giữa lòng đường. Đầu ông ta hơi nghiêng đi để giữ cho mắt không rời khỏi viên đá; và chốc chốc, trong lúc trầm ngâm, ông ta lại dùng ngón cái và các ngón của bàn tay trái chậm rãi xoa cằm. Mải mê suy tính về khoản nợ của Templandmuir, ông ta hoàn toàn không hay biết có bóng người đang tiến đến trên phố.
Cuối cùng, tiếng giày nện lạo xạo trên mặt đường ướt sũng đã lọt vào tai ông ta. Ông ta quay phắt lại, trừng đôi mắt dữ dằn nhất nhìn kẻ đang đến gần; ánh nhìn mang vẻ “Mày-là-thằng-quái-nào?” hiện rõ hơn bao giờ hết trong mắt ông ta — bởi vì ông ta vừa bị bắt gặp lúc đang lơ đễnh.
Người lạ mặt khoác một chiếc áo măng-tô màu vàng nhạt, và có lẽ hắn ta đã đi bộ dưới trời mưa khá lâu, bởi vì hai bên cầu vai áo đã ướt sũng chuyển sang màu đen sì, những mảng đen ấy nổi bật hẳn lên, tương phản rõ rệt với phần vạt trước hãy còn khô ráo và vì thế nên vẫn giữ nguyên màu vàng. Cả áo khoác ngoài lẫn áo vét-tông đều buông hững hờ, để lộ phần bụng hơi phệ ra của chiếc áo ghi-lê màu trắng ngà đã bám bẩn. Quần của kẻ mới đến được xắn lên cao ở gấu, khiến đôi giày da lấm bùn hắn đi trông càng thêm to thô kệch và kỳ cục. Dáng vẻ ấy toát lên một sự giàu có vừa nhếch nhác lại vừa ra điều ta đây ta đây. Đó không phải là cái vẻ suy vi của tầng lớp quý tộc sa sút. Nó trông giống hệt như cái cách diện đồ phô trương đến kệch cỡm của mấy gã chủ quán rượu giàu có nào đó, kẻ luôn nhìn chiếc áo ghi-lê trắng lấm lem của mình bằng ánh mắt mãn nguyện và đầy tự đắc.
— Sáng nay trời đẹp thật đấy, thưa ông Gourlay — kẻ lạ mặt cười nịnh nợ. Điệu bộ của hắn giống như một tên tá đắp xấc láo đang cao hứng bàn chuyện thời tiết với ông chủ điền trang của mình vậy.
Gourlay liếc mắt nhìn bầu trời đang rỏ nước.
— Mày nghĩ thế à? — Ông ta nói. — Tao thì chẳng thấy đẹp đẽ gì sất.
Gourlay nào có tâm trạng đâu mà nhìn thấy vẻ đẹp của buổi bình minh xám xịt và đẫm nước ấy. Đối với ông ta, một buổi sáng đẹp trời là phải thứ nắng chói chang đốt cháy cả gáy cơ.
Kẻ lạ mặt cười giòn: một tiếng cười khúc khích có vẻ hơi ngượng ngùng. — Ý tôi là thời tiết rất tốt cho đồng áng — hắn giải thích. Dĩ nhiên là hắn chẳng hề có ý đó; hắn ta chỉ bạ đâu nói đấy cốt để tỏ ra lịch sự với nhân vật tai to mặt lớn John Gourlay mà thôi.
— À vâng — hắn ngẫm nghĩ, đưa mắt nhìn quanh thời tiết với vẻ hiểu đời — à vâng; thời tiết rất tốt cho đồng áng ạ.
— Thế anh là nông dân chắc? — Gourlay chặn họng hắn, ánh mắt dán chặt vào chiếc áo ghi-lê trắng.
— Ồ... ồ, thưa ông Gourlay! Nông dân thì không ạ. Hi hi! Tôi không phải nông dân. Mà chắc là bây giờ ông chẳng còn nhớ nổi tôi nữa nhỉ?
— Không — Gourlay nói, đăm đăm nhìn hắn bằng đôi mắt tối sầm với vẻ vô cùng nghiêm nghị. — Tôi không dám nhận là mình có vinh hạnh được nhớ tới anh đâu, thưa ông.
— Trời ạ, tôi là con trai của lão già John Wilson ở Brigabee đây mà.
— Ồ, hóa ra là lão già Wilson chuyên bắt chuột chũi! — Gourlay khinh bỉ nói. — Thế quái nào mà bây giờ người ta lại đặt cho lão biệt danh là gì nhỉ? Chẳng phải là “Toddling Johnnie” sao?
Wilson đỏ bừng mặt. Nhưng hắn ta vẫn cười trừ để che giấu sự ngượng ngùng của câu nói đó. Kẻ hèn nhát nào khi bị sỉ nhục cũng cười trừ như vậy, ra điều câu lăng mạ ấy chỉ là một trò đùa của đối phương và vì thế nên cứ cười xòa cho qua chuyện. Nhờ vậy mà hắn tránh được một trận cãi vã vốn là điều hắn luôn sợ hãi khi tỏ thái độ tức giận.
Nhưng dẫu Wilson không phải là kẻ gan dạ, thì sự phục tùng ngoan ngoãn trước Gourlay không chỉ vì mỗi sự rụt rè mà ra.
Hắn đã trở về sau mười lăm năm bôn ba biệt xứ, trong túi rủng rỉnh kha khá tiền, và trong lòng nuôi một nỗi khát khao tha thiết rằng bản thân mình — đứa con trai của kẻ bắt chuột chũi — sẽ nhận được chút sự công nhận nào đó về sự thành đạt từ nhân vật có thế lực nhất ở vùng này. Nếu như Gourlay thốt lên với vẻ đồng tình đầy vẻ bệ vệ và trễ môi rằng: — “Chà, ta rất mừng khi thấy anh đã làm ăn khấm khá như vậy” — thì hắn hẳn đã phổng mũi tự hào vì sung sướng. Bởi vì đối với những người Scotland tha phương cầu thực, điều quan trọng nhất đối với họ đôi khi chính là sự đánh giá thuận lợi từ ngôi làng nhỏ bé quê nhà — “Không biết ở nhà tụi nó nghĩ gì về mình nhỉ”. Chắc hẳn đó là lý do vì sao có rất nhiều người trong số họ quay về quê hương để phô trương sự giàu có mỗi khi đã kiếm được một gia tài lớn; họ muốn những kẻ bạn rượu thuở thiếu thời tận mắt thấy được mấy ông lớn mà họ đã trở thành. Wilson cũng không nằm ngoài cái điểm yếu đó. Kể từ khi hắn còn nhớ được thì Gourlay đã luôn là nhân vật lớn ở Barbie rồi; hồi còn là một đứa trẻ, hắn từng nhìn ông ta với ánh mắt ngưỡng mộ và kính sợ; giờ đây nếu được ông ta tiếp đón như một kẻ có của ăn của để, thì đó sẽ là một sự công nhận ngọt ngào cho tầm vóc lớn lao của hắn. Chính cái ham muốn luồn cúi để đổi lấy sự công nhận ấy đã khiến hắn cười nịnh bợ khi bước lại gần gã thương gia buôn ngũ cái. Khát khao ấy lớn đến nỗi, dẫu cho hắn có đỏ mặt và thấy ngượng ngùng trước câu nói miệt thị nhắm vào cha mình, hắn vẫn nhe răng cười và tiếp tục luyên thuyên như thể chẳng có chuyện trớ trêu nào vừa được thốt ra. Hắn thuộc về kiểu người mà người ta chẳng tài nào giội gáo nước lạnh cho tỉnh ra được, không phải vì họ được trời phú cho sự dũng cảm luân lý vượt trội, mà bởi vì cái sự tự cao tự đại vốn có trong họ lớn đến mức những lời lăng mạ hiếm khi nào đủ sức xuyên thủng để kéo họ ra khỏi mục đích của mình. Họ cứ thế bước đi xuyên suốt cuộc đời, được ủ ấm trong lớp lông cừu bọc lấy sự tự phụ của chính mình. Gourlay, dẫu là một kẻ đần độn — hoặc có lẽ chính vì là một kẻ đần độn — nên chỉ thoáng cái là đã đánh hơi thấy sự sỉ nhục. Thế nhưng Wilson thì hiếm khi nào nghĩ ngợi trong đầu (dù hắn thông minh hơn khối người) rằng thế gian lại có thể tìm thấy điều gì đáng để giễu cợt ở một anh chàng tuyệt vời như James Wilson. Một kẻ cục cằn ít mang óc châm biếm hơn Gourlay thì chắc chắn chẳng bao giờ xuyên thủng được lớp da mặt dày cộp của hắn. Chính vì Gourlay đã thành công trong việc đâm thủng lớp da ấy vào sáng hôm ấy nên Wilson mới căm ghét ông ta đến suốt đời — một mối hận càng cay đắng hơn bội phần bởi vì hắn rất hiếm khi bị người ta hắt hủi.
— Việc làm ăn dạo này có khấm khởi không ông? — hắn không kìm được lại cất lời hỏi.
Việc làm ăn! Chúa ơi, tụi mày có nghe hắn ta mở miệng nói năng kìa không? Con trai của lão Toddling Johnny thì biết cái thá gì về buôn bán cơ chứ? Thế giới này đang xoay chuyển về đâu thế này? Nghe hắn dám vênh mặt lên đó mà hỏi một thương gia cừ khôi nhất thị trấn xem việc làm ăn có khá khang gì không kìa! Đã đến lúc phải cho hắn biết cái vị trí của mình rồi, cái đồ mới phất hách dịch, cứ chõ mũi chen chúc vào như thể vai vế ngang hàng ấy nhỉ!
Bởi vì chính cái thái độ tự nhận là ngang hàng ngấm ngầm trong cách ứng xử của Wilson đã làm Gourlay chướng tai gai mắt — cứ như thể đứa con trai của kẻ bắt chuột chũi và gã tư bản độc quyền đang bàn thảo với nhau trên một vị thế bình đẳng về những vấn đề mà cả hai cùng quan tâm vậy.
— Buôn bán á! — ông ta nghiêm giọng nói. — Ồ, tao đây không rành về cái nghề của mày lắm, nhưng tao tin là mấy cái bẫy chuột chũi thì rẻ bèo thôi — nếu như mày có ý định quay lại cái nghề gia truyền đó.
Đôi mắt Wilson chớp chớp nhìn ông ta, vừa bị tổn thương lại vừa hoài nghi. Miệng hắn há hốc — rồi ngậm lại — rồi cuối cùng hắn vẫn quyết định lên tiếng. — À, tôi cứ nghĩ là Barbie sẽ buồn tẻ lắm chứ — hắn nói — so với những nơi người ta có xe lửa chạy qua. Tôi cứ tưởng ở đây cần phải được khuấy động lên đôi chút cơ.
— Ồ, mày tưởng thế cơ à? — Gourlay gầm lên, nhắc lại trò hề của mình với sự đần độn đặc trưng của một kẻ ngốc. — Ừ, tao tin là cái nghề chuyên làm đồ bằng da chuột chũi đang có một chỗ trống lớn đấy, cơ hội cho mày đấy nhé. Mấy gã thợ mỏ đá của tao rách quần rách áo nhanh chẳng khác nào chớp.
Khuôn mặt của Wilson, vốn vừa phảng phất sắc đỏ vì xấu hổ, bỗng tái ngoét đi. — Chào buổi sáng! — hắn nói và bước đi một cách nhanh chóng với một cú nện gậy đầy hằn học xuống mặt đường ướt sũng.
— Chà-ào bu-u-ổi sá-á-áng, thưa-a ô-ông! — Gourlay gầm lên đuổi theo sau lưng hắn; — chà-ào bu-u-ổi sá-á-áng, thưa-a ô-ông! Ông ta cảm thấy hôm nay mình thật là sắc sảo. Ông ta vừa tròng được cái ách vào cổ Wilson rồi đấy!
Wilson vừa tức lộn ruột với Gourlay lại vừa giận chính bản thân mình. Sao quái quỷ nào mà hắn lại thốt ra câu — “Chào buổi sáng” — cơ chứ? Nó cứ tự trượt khỏi miệng hắn một cách vô thức, để rồi bị Gourlay chộp lấy giễu cợt bằng một thứ giọng kháy đểu cứ vang lên ong óc trong tai hắn lúc này, làm đầu óc hắn sôi sục lên vì căm hận. Tưởng tượng trong đầu lúc này, hắn cảm thấy mình dường như đủ sức đương đầu với cả ngàn gã Gourlay — sức mạnh ấy được bồi đắp từ chính ngọn lửa căm hờn đang sục sôi nhắm vào lão ta. Hắn đã chủ động bước tới để nhã nhặn chào hỏi vài câu về thời tiết, và tại sao hắn lại không được phép làm thế chứ? — hắn có phải là vết nhơ gì cho cam của Barbie đâu, trái lại còn là niềm tự hào nữa là đàng khác. Đâu phải đứa con trai của người lao động nào đi làm ăn xa trở về cũng dắt túi được năm trăm bảng trong ngân hàng. Thế mà ở đây, Gourlay lại đối xử với hắn chẳng khác nào một con chó! À mà thôi, biết đâu có lúc hắn sẽ lại cho lão Gourlay một vố ra trò cho mà xem, cứ chờ đấy!