Dòng dõi nhà Gourlay vốn chẳng đi đây đi đó bao giờ cho đến khi ông bố tống cổ cậu ta lên Đại học. Về thế giới bên ngoài vùng Skeighan, cậu hoàn toàn mù tịt. Việc kìm nén mong ước được mở mang tầm mắt của con cái là một nét trong tính độc đoán của Gourlay, ít vì tiền bạc tốn kém cho một chuyến đi (dù điều đó cũng đóng một phần trong lời từ chối của ông) mà cốt để khẳng định uy quyền của mình. "Muốn đi Fechars cơ à! Cứ ở ì ở nhà đi," hắn thường gầm lên như thế; và cậu nhóc đành phải chôn chân ở nhà. Điều này càng lúc càng khiến John khó chịu, nhất là khi hầu hết bạn bè cùng trang lứa trong thị trấn đã bắt đầu ngó ra bên ngoài, được cha mẹ chúng động viên khích lệ. Truyền khẩu của các bậc tai to mặt lớn ở Barbie là phải cho tụi nhỏ "biết đây biết đó"; cứ một hoặc hai năm một lần, đám trẻ Hy vọng được phép theo cha đi Fechars hay Poltandie, hoặc—ôi, niềm vui hiếm hoi!—đến thành phố bên sông Clyde. Đi xa hơn nữa, tít tận Edinburgh, thì nguy hiểm lắm, bởi vì bạn sẽ trở về với một vầng hào quang chói lọi quanh đầu, khiến đám bạn bè tụ tập lại để chung tay đả kích cái sự kiêu hãnh của bạn. Thế nhưng, chính vì chẳng có chút kinh nghiệm đi đây đi đó nào nên cậu lại càng trở thành mục tiêu cho đám bạn trêu chọc. "Gunk" và "chaw" là tiếng Scotland chỉ sự thất vọng cay đắng và đố kỵ bộc lộ ngay trên nét mặt và ánh mắt. Cậu thiếu niên nhà Gourlay chẳng bao giờ giấu được cái nhìn đố kỵ ấy mỗi khi nghe về một vinh quang mà cậu không được chia sẻ; và lũ trẻ nhận ra điểm yếu ấy với sự chính xác không chê vào đâu được của bọn nhóc tì khi đánh giá sự khác biệt đơn thuần về tính cách. Giờ đây, một đứa trẻ thường xoáy sâu một cách độc ác vào phát hiện thầm kín về bản chất của bạn bè mình, một phần vì điều đó mang lại cho nó cảm giác quyền lực mới mẻ và thú vị đối với đối phương, phần khác vì nó chưa hề học được lòng trắc ẩn từ chính cảm giác thiếu thốn của bản thân, bởi tên côn đồ gan lì ấy nào có chút lòng nhân từ nào. Nó cứ quay lại để khoét sâu vào chỗ đau, và lũ trẻ Barbie thì luôn chốc chốc lại quay về để "chơi một vố gunk" và "giở trò chaw" với cậu thiếu niên nhà Gourlay bằng cách khoe khoang hiểu biết của mình về thế giới, trong lúc đó thì nháy mắt ra hiệu với nhau để quan sát vẻ giận dữ đang cười trừ của cậu. Chúng tha hồ phóng đại về những kỳ quan đã thấy và những nơi đã đặt chân đến, trong khi cậu thì ngày càng thu hẹp lại (và chúng thấy rõ điều đó) trong sự đố kỵ trước sự vượt trội của chúng. Ngay cả Swipey Broon cũng dám châm chọc cậu. Bởi vì Swipey từng cùng cha làm một chuyến du ngoạn đến Fechars xa xôi, vâng, thậm chí đến cả hội chợ quả lý gai, và trở về với một câu chuyện sử thi về những cuộc phiêu lưu của mình. Nó đã ghé qua mười lăm tửu quán, và một khách sạn (một khách sạn kiêng rượu, nơi lão Brown nện cho chủ quán một trận vì dám từ chối bán gin cho lão); một nhà ảo ảnh Pepper's Ghost; một buổi triển lãm Thú hoang; một Triển lãm Người phụ nữ béo nhất thế giới; lại còn lảng vảng cả ở khu vực nhà tù, nơi ngài Patrick Brown bị tống giam một cách cay đắng vì dám san bằng mặt đất cái tên bán gin ương bướng. "Trời ạ! Fechars!" Swipey cứ lẩm bẩm như thế suốt một năm ròng sau đó, ngơ ngẩn vì chỉ nhớ lại chốn quê hương của những vinh quang trần thế. Và rồi nó lại bắt đầu huyên thuyên cốt để cho cậu thiếu niên nhà Gourlay nghe—bởi vì Swipey, dẫu cái tên mang gốc gác Teutonic thấp kém là Brown, lại mang một sự khinh miệt kiểu Celt đối với những sự kiện thô thiển vốn kìm hãm trí tuệ đế quốc. Nó huyên thuyên trôi chảy đến mức cậu thiếu niên nhà Gourlay đành lủi thủi về nhà với mẹ và kêu lên: "Ái chà, đến Swipey Broon mà còn được đi Fechars, thế mà tía con chẳng cho con đi!" "Đừng bận tâm, con yêu," bà an ủi cậu; "khi con đã vào guồng kinh doanh, con sẽ đi muôn nơi. Và chẳng đứa nào trong bọn chúng có nổi một cơ ngơi kinh doanh để mà bước chân vào!"
Nhưng dẫu khao khát được đi đây đi đó trong ngày, để có thể khoe khoang về điều đó ở nhà, cậu thiếu niên nhà Gourlay vẫn cảm thấy rằng việc rời bỏ Barbie vĩnh viễn chẳng khác nào cắt đứt từng dải ruột gan. Mỗi cảnh vật nơi đây, từ thị trấn đến miền quê, đều là tri kỷ từ thuở nhỏ. Ở một vùng đất như Barbie, với đồi cao thung sâu đan xen, với rừng rậm và trảng hoang, mỗi góc cạnh của thiên nhiên mang một nét cá tính riêng biệt và mạnh mẽ đến mức nếu bạn sống gắn bó với nó một chút, nó sẽ trở thành bạn của bạn, và để lại nỗi nhớ sâu đậm đến độ bạn muốn hôn lên ký ức về nó mỗi khi rời xa. Những cánh đồng không giống nhau như những chiếc bánh kếp; chúng có nét riêng biệt; mỗi thửa ruộng đều đập vào mắt với một vẻ quyến rũ quen thuộc và kỳ lạ. Đó là lý do tại sao trái tim người Scotland héo hắt chốn đồng bằng miền Nam; họ sống trong một khoảng không vô định; lúc bình minh không có đỉnh Ben Agray ngước nhìn chào đón qua làn sương mù. Và đó cũng là lý do tại sao, khi vượt qua phía bắc Carlisle, họ reo hò vui sướng khi từng khung cảnh quen thuộc lướt qua tầm mắt: kìa dòng Nith với một tay câu đứng ngập đến hông đang giật cần, kìa Corsoncon với làn sương vương trên đỉnh đầu. Không hẳn là tổng thể vùng đất mà chính những chi tiết đơn lẻ mới là thứ níu kéo trái tim, và chính nét đơn lẻ ấy đã níu kéo cậu thiếu niên nhà Gourlay. Với năng lực tư duy ít ỏi hoặc chẳng có gì, cậu lại có một vốn trải nghiệm cảm giác vô cùng phong phú, và từng khía cạnh của Barbie đang thấm sâu vào dòng máu và bộ óc cậu. Đã bao giờ có một Ngã tư nào sánh được với Ngã tư Barbie? Đã bao giờ có một con suối nào như suối Lintie? Thật vui tươi và ấm áp làm sao khi được ngồi xe lửa rầm rập đến Skeighan; thật tuyệt vời làm sao khi được lượn quanh Barbie vào những đêm nhập nhoạng tối! Ngay cả những người cậu không quen biết, cậu vẫn có thể định vị họ với cảm giác ấm áp chắc nịch của sự bề trên. Nếu một gã thợ nghèo lếch thếch đi ngang qua cậu trên đường, cậu liền thầm gán cho gã ta cái mác thuộc về cái đám khốn khổ ở hẻm Weaver's Vennel hay ngõ Tinker's Wynd ấy. Barbie nằm dưới quyền thống trị trong tâm trí của cậu quý tử nhà tai mắt. Phóng bạt mạng khắp Barbie trên một chiếc xe ngựa gig, với một con chó lớn chạy hộc tốc phía sau, cổ áo dựng cao ngang tai, và làn khói tẩu thuốc meerschaum bay trắng xanh cả một quãng dài phía sau, với những lời lẽ ba hoa bỗ bã và thô tục về quê nhà—đó từng là hình mẫu lý tưởng của cậu. Cha cậu, cậu nghĩ với vẻ giận dữ, đã khuyến khích cái lý tưởng ấy, thế mà giờ đây ông lại cấm cản nó, như một tên vũ phu thực thụ. Lão đã dứt cậu ra khỏi mảnh đất mà cậu bám rễ sâu đậm, để ném cậu vào một thế giới mà lão từng cấm cậu không được biết đến. Trái tim cậu dự báo những điềm gở.
Lão Gourlay hẳn sẽ coi thường cái sự ủy mị của việc ra ga tiễn con, và bà Gourlay thì quá ư vụng về để mà đề xuất điều đó cho bản thân. Janet đã ngỏ ý muốn tống tiễn cậu, nhưng khi buổi chiều đến thì con bé lại ngã bệnh vì một cơn cảm lạnh vật vã. Cậu thui thủi một mình khi tản bộ trên sân ga—một thiếu niên chải chuốt và được chu cấp đầy đủ, nhưng có lẽ lần đầu tiên trong đời lại không hề ra vẻ ta đây, dẫu cơ hội để phô trương thì chẳng ở đâu bằng. Cậu bị chỉ trỏ là "Cậu ấm nhà Gourlay chuẩn bị lên Đại học." Nhưng cậu chẳng lấy làm hở lòng hở dạ với vai trò đó, bởi vì trái tim cậu đang rơi tụt xuống tận gót chân.
Cậu đón chuyến tàu chậm đến Skeighan, rồi từ đó lên chuyến tàu tốc hành. Cỗ trí óc quá đỗi nhạy cảm của cậu không lạ lẫm gì với những trải nghiệm giật gân, và cậu thừa hiểu sự náo nhiệt của những chuyến đi tàu. Trở về từ Skeighan trong một toa tàu trống vắng vào những đêm tối trời trước kia, cậu từng đôi khi hò hét, dậm chân và đập thình thình vào lớp đệm ghế cho đến khi bụi bay mù mịt, chỉ vì niềm vui thuần túy khi được lao vút đi trong không gian; tiếng lách cách liên tục, tiếng động lặp lại dồn dập, cứa vào các dây thần kinh của cậu, hệt như cách chúng tác động lên dây thần kinh của đám dã nhân và người Anh trong những Ngày nghỉ Ngân hàng. Thế nhưng, bất kỳ sự náo nhiệt nào kiểu đó mà cậu cảm nhận được ngày hôm nay cũng nhanh chóng bị xua tan bởi nỗi bất an âm ỉ dâng trào trong dòng máu. Cậu chẳng hề có chút hào hứng say mê nào trước vùng đất xa lạ đang lướt vút qua; nó truyền cho cậu nỗi sợ hãi. Cậu nghĩ với một nụ cười nhạt nhẽo về câu nói của Mysie Monk khi người ta đưa bà lúc đã ở tuổi sáu mươi (lần đầu tiên trong đời) lên đỉnh đồi Milmannoch. "Chà," Mysie vừa nói vừa ngó quanh với vẻ kinh ngạc—"chà, các bác ơi, hóa ra thế giới rộng lớn biết bao khi người ta nhìn thấy toàn cảnh!" Gourlay cười vì cậu cũng có cùng suy nghĩ ấy, nhưng một cách yếu ớt, bởi vì cậu đang co rúm lại trước sự vĩ đại của thế giới. Những góc khuất uốn lượn trong các ngọn núi lướt qua, bao bọc lấy những trang trại cô quạnh; rồi đến những vùng đồng bằng trải rộng, nơi làn nước mùa thu hắt ánh sáng nhợt nhạt lên bầu trời. Những đầm lầy đẫm nước trải dài trong sự cô đơn bao la và nhẫn nại. Rồi một vệt mưa xám xịt che khuất cả thế gian, giam cầm cậu trong nỗi chán chường của riêng mình. Cậu có cảm giác như đang lao vút qua một không gian vô hình, chẳng có bầu bạn nào ngoài linh cảm của chính mình. "Mày đang đi đâu thế?" tâm trí cậu tự hỏi, và những bánh xe tàu lặp lại câu hỏi ấy suốt dọc đường đến Edinburgh, gõ ra thành hai câu ngắn và một câu dài: "Mày đang đi đâu thế? Mày đang đi đâu thế? Ha ha, cậu Gourlay ơi, mày đang đi đâu thế?"
Chính sự nhạy cảm đối với các ấn tượng thể lý đã thu hút cậu đến với Barbie lại là thứ đẩy cậu ra xa thế giới bên ngoài. Những khung cảnh quanh Barbie, hằn sâu vô cùng sống động, chính là những người bạn của cậu, bởi vì cậu đã quen biết chúng từ khi lọt lòng; cậu là một nhân vật có tiếng giữa lòng chúng và đã nắm bắt được sự quen thuộc ấy; chúng là những bề tôi cho tâm trí cậu. Những khung cảnh khác kia lại chính là kẻ thù của cậu, bởi vì khi nhận thức chúng một cách bệnh hoạn trong mối quan hệ với bản thân, cậu cảm thấy bị khuất phục trước sự dửng dưng vô cảm của chúng đối với mình, và cảm thấy mình thật còi cọc, chẳng là gì trước mặt chúng. Và cậu không thể phớt lờ chúng như những tâm trí nam tính và chai lì hơn; chúng cứ đè nặng tâm trí cậu dù cậu có muốn hay không. Cậu cũng chẳng thể vượt lên trên chúng. Ngoại trừ lúc làm oai làm quái ở Barbie, cậu chưa bao giờ có được phản ứng tư duy nhanh nhạy trước những gì mình nhìn thấy; chính chúng ngự trị lấy cậu, chứ không phải cậu ngự trị lấy chúng.
Vào độ chạng vạng, khi cơn trưa đã tạnh, đoàn tàu của cậu khựng lại một cái khấc giữa các ga tàu. Chừng nào tiếng lách cách và đùng đục còn tiếp tục, cậu thiếu niên nhà Gourlay vẫn thấy việc lao vun vút qua vùng đất đang tối dần là điều không có gì bất thường (dẫu vẫn mang lại cảm giác u ám); cảnh vật trôi qua hệt như một dải panorama trong giấc mơ. Thế nhưng trong khoảng lặng chết chóc tiếp sau tiếng ồn ào ấy, cậu lại thấy thật "quái lạ" khi được ngồi đây giữa không gian tĩnh mịch đến rợn ngợp và ngắm nhìn một khung cảnh xa lạ chẳng quen thuộc—được đặt sình lọt vào giữa lòng nó bởi một phép màu tốc độ, và đang chăm chú ngắm nhìn nó qua khung cửa sổ! Hai tên thợ cày từ nông trại gần đường ray đang tháo ách bò ở cuối thửa ruộng bậc thang; cậu có thể nghe thấy tiếng động nhão nhoét ("splorroch" theo tiếng Scotland là vậy) phát ra từ những chiếc móng guốc lớn nện trên phần đầu luống đất ẩm ướt. "Bauldy" là tên của gã thợ cày thấp người hơn, được bạn gã gọi vọng lên như thế; và hai con ngựa có tên là "Prince và Rab"—y hệt một cặp trong chuồng ngựa của Loranogie. Sau khung cửa sổ không rèm của ngôi nhà nông trại hắt ra một ngọn lửa nhảy múa—không phải ánh sáng ổn định của ngọn đèn, mà là thứ ánh sáng bập bùng của đống lửa—và cậu thầm nghĩ, "Họ đang nấu cháo cho đám thợ kìa!" Cậu mường tượng ra hình ảnh người phụ nữ đang khuấy bột, và gian phòng ấm cúng hiện lên trong ánh lửa chập chờn. Cậu tự hỏi những con người đó là ai, và hẳn sẽ rất muốn được làm quen với họ. Phải, thật "quái lạ", cậu nghĩ, khi một kẻ vừa rời khỏi Barbie cách đây vài tiếng đồng hồ lại đang có sự tiếp xúc thân thiết thoáng qua với một chốn chốn và những con người mà cậu chưa từng thấy bao giờ. Đoàn tàu dường như bị bùa phép níu giữ để cậu kịp thu nhận ấn tượng sống động ấy.
Khi đã yên vị trong căn phòng của mình vào buổi tối hôm đó, cậu có cái nhìn tươi sáng hơn về thế giới. Khi rèm được kéo lại và đèn bật sáng, sự tồi tàn của nó tạm thời bị che khuất. Sau một ngày xoay vần xa lạ, cậu cảm thấy mừng vì được ở một nơi thuộc về chính mình; ít ra thì đây cũng là một góc trái đất mà cậu làm chủ; nó giúp cậu trấn an tinh thần. Ánh lửa bập bùng trên bộ dụng cụ pha trà thật dễ chịu và ấm cúng, và bầu không gian quây quần ấm áp ấy đã ngăn chặn thế giới gầm rú đen tối đang đe dọa nuốt chửng lấy cá tính của cậu. Tâm trạng cậu phấn chấn hẳn lên, vốn dĩ luôn sẵn sàng tung tăng vì một chuyện cỏn con.
Thế nhưng, ngày hôm sau lại là khởi đầu cho chuỗi ngày ảm đạm của cậu.
Nếu là một kẻ có năng lực, cậu hẳn đã có thể tìm thấy một chỗ đứng trong các lớp học để an ủi bản thân. Rất nhiều bạn trẻ cảm thấy một nỗi chán nản vô bờ bến khi bước qua cánh cổng đại học; họ cảm thấy bản thân quá đỗi nhỏ bé trước sự uyên bác của bao thế hệ được chắt chiu trong những bức tường vững chãi. Họ vừa ghen tị với vẻ tự tin mỉm cười của tên bịp bợm hào hoa (kẻ coi các giáo sư chẳng khác gì lũ ngốc), vừa ghen tị với sự thông thạo dễ dàng của bậc trí thức. Họ mang một cảm giác co ro về sự bất tài của chính mình. Nhưng cảm giác bất an ấy rồi sẽ nhanh chóng biến mất. Cú ngụp lặn lạnh buốt đầu tiên ấy sẽ sớm bị quên lãng bởi những ai gan góc sải tay vượt sóng. Thế nhưng trước khi bạn vượt sóng, bạn phải biết bơi; và việc bơi lội qua biển lớn tri thức lại là điều vượt quá sức một kẻ đầu óc u mê như Gourlay. Tâm trí cậu, chẳng tìm thấy chốn nương thân nào trong học tập, đành quay sang gặm nhấm chính mình.
Nếu đích thị là một kẻ ngu ngốc toàn diện và trọn vẹn, cậu hẳn đã có thể lông bông trong lớp sương mù thoải mái bao bọc lấy tầng lớp trí thông minh tầm thường, và đệm lót cho họ trước giông bão cuộc đời. Thế nhưng trong con người Gourlay lại tồn tại sự nhạy cảm thô ráp của các dây thần kinh, một sự nhạy cảm đối với các ấn tượng thể lý, khiến cậu cứ mãi day dứt bứt rứt, và chẳng bao giờ cho phép cậu rơi vào trạng thái dửng dưng lờ đờ.
Dù chẳng thể hiểu nổi mọi thứ, cậu lại chẳng cách nào trốn tránh được chúng; chúng cứ xông xào áp đặt vào tầm chú ý của cậu. Người ta thường nghe về những thiên tài nghèo khổ bị nguyền rủa bởi những nhận thức mà họ không thể diễn tả nổi; còn tội nghiệp Gourlay lại bị nguyền rủa bởi những ấn tượng mà cậu chẳng thể nâng lên tầm trí tuệ. Với năng lực tư duy thì ít ỏi, cậu lại có một năng lực quan sát vô bờ bến; và vì mọi thứ cậu quan sát được ở Edinburgh đều gai mắt và chán ngắt, cậu liên tục chìm trong u uất—càng u uất hơn vì chẳng thể tài nào hiểu nổi. Ở Barbie, cuộc sống của cậu dẫu cũng trống rỗng về mặt trí tuệ, nhưng lại được xoa dịu bởi những khung cảnh xung quanh mà cậu yêu mến. Còn ở Edinburgh, cảnh vật xung quanh lại mang một vẻ đáng sợ đối với tâm trí nhút nhát của cậu. Có một tiệm rau xanh ở góc con phố nơi cậu trọ, và cậu chẳng bao giờ bước qua đó mà không nhận thức được những chiếc lá giẫm nát và đang mục rữa của nó. Chỉ thế thôi cũng đủ làm buổi sáng của cậu ra bã. Người phụ nữ trung niên, kẻ phải dùng những ngón tay cóng lạnh để nhặt nhạnh củ cải, còn đỡ khốn khổ hơn cái kẻ nhìn thấy bà và cứ bận tâm mãi về bà sau khi đã bước qua. Hàng ngàn ấn tượng như thế cứa sâu vào tâm trí cậu và làm cậu quằn quại. Cậu không thể phất tay vứt bỏ chúng như những kẻ chai lì và nam tính; cậu không thể nhìn nhận chúng trong mối quan hệ đúng đắn để rồi coi chúng là không quan trọng, giống như những người có năng lực; chúng cứ lặp đi lặp lại và gợi nhắc về nỗi thống khổ. Nếu cậu trốn chạy về phòng mình, cậu lại bị bám đuổi bởi cảm giác bệnh hoạn về một thế giới khó chịu. Cậu đâm ra căm ghét cay đắng bốn bức tường mà mình buộc phải sống trong đó. Những bức tranh Kinh thánh nặng nề, nằm trong khung đen bóng loáng hệt như mảnh ván quan tài, được treo trên nền tường tối sẫm. Mỗi khi Gourlay ngẩng đầu lên, cậu lại quắc mắt nhìn chúng với ánh nhìn u ám. Thật kỳ lạ là dẫu căm ghét căn phòng của mình, cậu lại chẳng hề muốn lên giường đi ngủ. Cậu nhiễm cái thói quen ngồi lì đến tận ba giờ sáng, trân trân nhìn đống tro tàn trong sự thờ ơ lầm lì.
Vào một buổi tối nọ lúc chín giờ, khi đang tự hỏi liệu có lối thoát nào khỏi cái cuộc sống khốn khổ mà mình phải gánh chịu hay không, cậu nhận được một lá thư từ Jock Allan, mời cậu đến ăn tối.