Bọn họ lặng lẽ dõi theo Gourlay cho đến khi hắn đi khuất tầm tai. Đoạn, vị Hội trưởng mới cất lời trong cơn giận trang nghiêm: "Thật là quá quắt! Tôi xin khẳng định là hoàn toàn quá quắt! Nhưng tôi tin chúng ta có thể nhờ cậy các cơ quan thẩm quyền buộc hắn phải thuần tính. Phải chứ; tôi tin chúng ta có thể nhờ cậy họ. Tôi thực sự tin là chúng ta có thể làm được điều đó."
Vị Hội trưởng rất thích nhắc đến "các cơ quan thẩm quyền," bởi điều đó ngầm ra hiệu rằng ông ta có mối thâm giao với những nhân vật lớn có quyền ban phát những đặc quyền như vậy. Việc úp mở nhắc đến "thẩm quyền" là một cách tôn vinh tầm quan trọng của chính bản thân ông ta. Ông ta nhai đi nhai lại từ ấy trong miệng như thể đang tận hưởng âm thanh của nó.
Trên gò má của lão Phó phường, hai đốm đỏ bừng lên, tròn và to như một đồng xu Scotland. Đó là nỗi đau im lặng của một nhà ngoại giao thất bại, kẻ mà sự bại trận đồng nghĩa với việc năng lực của bản thân bị hoài nghi.
"Đồ chết tiệt!" lão rít lên, dõi theo bước chân vững chãi của kẻ thù bằng ánh mắt đằng đằng sát khí.
Chưa bao giờ người ta nghe thấy vị phó phường thốt ra lời nguyền rủa nào. Tam Wylie phá lên cười trước tiếng chửi lè nhè ấy cho đến khi đôi mắt anh ta híp lại thành những nếp nhăn vui vẻ; anh ta nén một tiếng khịt mũi, phát ra tiếng gục gặc liên hồi trong cổ họng và mũi, trong khi vẫn hứng khởi quan sát lão già tàn tạ đang nhảy cẫng lên vì giận dữ. (Mọi chuyện đều là một trò vui đối với Tam, bởi vì sống ở vùng ngoại ô thị trấn, anh ta chẳng có cái vòi rượu nào của riêng mình để mà cung cấp.) Vị Phó phường liền trừng mắt nhìn anh ta đầy căm hận. Cả Demn Wylie nữa chứ—anh ta đang cười cái quái gì cơ chứ!
"Ồ, ta dám cá là anh đã có thể xỏ mũi hắn rồi đấy!" lão giật giọng.
"Theo ý kiến của tôi, Allardyce," lão thợ làm bánh nói, "anh đã xoay sở hỏng bét toàn bộ sự việc. Đâu phải cách tiếp cận hắn như thế!"
"Thật đáng tiếc khi anh không tự tay thử sức xem sao đấy, tôi chắc chắn thế! Chắc hẳn một kẻ thông minh như anh sẽ làm được những điều kỳ diệu rồi!"
Thế là bọn họ lại đôi co cãi cọ lẫn nhau. Không hiểu sao Gourlay luôn có tài châm ngòi để họ cắn xéo lẫn nhau. Chỉ đến khi họ tìm thấy một đề tài chung để trút giận và chửi rủa hắn, họ mới lại đoàn kết như một nhóm anh em thân thiết.
"Im lặng nào!" Sandy Toddle chợt nói; "con trai hắn kìa!"
John đang đi về phía họ trên đường tới trường. Bọn họ dõi theo cậu bé khi cậu đi ngang qua, với ánh mắt đờ đẫn mà người ta thường dành cho đứa con của kẻ mà họ vừa mới nhắc đến. Họ cố tình bày ra vẻ mặt cứng đờ và săm soi, một phần để kéo người mới đến vào cuộc bàn tán đầy tính phán xét về gia đình cậu, phần khác để xua đi bất kỳ dấu hiệu nào trong ánh mắt cho thấy họ vừa mới nói xấu gia đình cậu. John, nhạy cảm không kém gì mẹ, nhận ra ngay lập tức rằng họ đang nhìn mình. Cậu cúi gằm đầu đầy vẻ rụt rè và đỏ bừng mặt, và ngay khi vừa đi qua, cậu cắm cổ chạy bước nhỏ đầy căng thẳng, chiếc túi đựng sách nảy tưng tưng trên lưng theo từng nhịp chạy.
"Thằng bé lớn phết rồi nhỉ, con trai của lão Gourlay ấy," vị Hội trưởng nói; "nó được mấy tuổi rồi?"
"Nó sắp tròn mười hai," Johnny Coe nói, kẻ luôn cố gắng thu thập những tin tức kiểu này để kiếm chút trọng vọng ở nơi mà hắn vốn chẳng coi ra gì. "Nó sinh vào cái ngày chiếc tàu brig trên con đường Fleckie chìm xuống, vào năm xảy ra trận lụt lớn; và tính từ trận lụt lớn đó thì đến lễ Lammas này là tròn mười hai năm. Vợ của Rab Tosh ở Fleckie lúc bấy giờ đang mang bụng vượt mặt, và bác sĩ Munn đã thức trắng cả đêm với bà ấy, rồi khi sáng ra hắn đến bờ sông Barbie thì nước dâng cuồn cuộn từ bờ này sang bờ khác; chỗ đáng lẽ ra là chiếc cầu thì chẳng còn gì ngoài những con sóng vàng cuồn cuộn vỗ bờ. Munn buộc phải lái xe vòng một đoạn dài đến tận cây cầu Fechars, và có những đoạn đường nước ngập sâu đến tận đai bụng con ngựa. Suốt khoảng thời gian ấy, bà Gourlay đang gào thét trong cơn đau đẻ và cầu xin Chúa cho bà chết quách đi cho rồi. Gourlay từng là bạn tri kỷ của Munn, nhưng hắn đã cãi nhau với ông ta vì đến muộn; các anh biết đấy, hắn đã hẹn trước với ông ta cho dịp đó, và hắn đã đứng ngoài cổng đợi đến hai mươi bận để ngóng ông ta. Các anh thừa biết hắn khó chịu với chuyện đó thế nào; hắn tức đến mức muốn nổ phổi. Munn, kẻ đang phát điên vì thiếu ngủ và ướt sũng đến tận xương tủy, liền mắng xối xả vào mặt hắn; và thế là Gourlay nhất quyết không thèm để ông ta lại gần vợ mình! Các anh còn nhớ ngày hôm đó khủng khiếp thế nào chứ; sấm sét gầm rú như thể bầu trời đang sập xuống trần gian, chớp giật làm cây cối ngả rạp trên đường, và người ta phải chui xuống gầm giường để cầu nguyện—họ tưởng đó là Ngày Phán Xét! Nhưng Gourlay tròng con ngựa ô lực lưỡng của mình vào xe, và phóng như quả đùa của địa ngục đến Skeighan Drone, nơi có một vị bác sĩ trẻ tuổi. Cậu thanh niên đó sợ hãi chẳng dám đi, nhưng Gourlay thề độc trước Chúa rằng hắn bắt cậu ta phải đi, và hắn đã ép được cậu ta. Khắp vùng quê này chưa từng ai chứng kiến hay nghe kể về một cú phi ngựa nào điên cuồng như thế vào ngày hôm đó; họ đã quay về chỉ trong vòng chưa đầy một tiếng đồng hồ! Tôi nhìn thấy họ phi nước đại qua Phố Chính; sét đánh xuống mặt đất ngay trước mặt họ; vị bác sĩ trẻ lấy tay che mặt, còn con ngựa vì quá sợ hãi mà cất tiếng hí dài rồi cố quay đầu lại, nhưng Gourlay đứng thẳng trên chiếc xe ngựa hai bánh và quất roi thúc nó lao xuyên qua màn lửa. Người ta đã nghĩ suốt một thời gian dài rằng bà Gourlay sẽ không qua khỏi; và bà ấy chẳng bao giờ còn được như trước nữa. Thật đấy, thưa các ông, Gourlay phải gánh chịu hậu quả từ công việc buổi sáng hôm đó cho người vợ tội nghiệp hiện giờ của hắn. Hắn và Munn từ đó không bao giờ thèm nhìn mặt nhau nữa, và Munn đã qua đời trong vòng chưa đầy một năm sau—ông ta đã bỏ mạng vào buổi sáng hôm đó trên con đường Fleckie. Nhưng dẫu cho họ từng thân thiết đến mức nào đi nữa, Gourlay chưa bao giờ thèm ngó ngàng tới ông ta lấy một lần."
Coe đã kể câu chuyện của mình với một sự thích thú tột độ, và kể rất hay—vì Johnny, dù thường xuyên bị đám đông coi thường, nhưng lại là kẻ tháo vát nhất trong số họ ở nhiều phương diện. Giọng điệu và cách diễn đạt của hắn đã truyền tải trọn vẹn câu chuyện. Hơn nữa, họ biết rằng hắn đang kể lại những gì chính mắt hắn đã chứng kiến. Bởi vì họ biết rằng hắn đã nằm bẹp dí vì sợ hãi bên trong cái lán thợ rèn trống hoác từ lúc Gourlay đi đến Skeighan Drone cho đến lúc hắn quay về, và rằng hắn đã tận mắt nhìn thấy lúc đi lẫn lúc về của hắn ta. Họ im lặng một lát, bị ấn tượng, dẫu không muốn thừa nhận, bởi hình ảnh đầy sống động về sự nam tính của Gourlay vào cái ngày đã khiến tất cả bọn họ phải khiếp vía. Người thợ làm bánh suýt thốt lên oán trách sự tàn nhẫn của hắn khi để vợ mình phải chịu đựng đau đớn chỉ để thỏa mãn cơn giận dữ; nhưng hình ảnh bất ngờ về lòng dũng cảm của người đàn ông ấy đã biến cảm giác đó thành một nỗi kinh ngạc đầy ngưỡng mộ: một kẻ dám thách thức cả bầu trời giận dữ thì chuyện gì mà chẳng dám làm. Những kẻ khác cũng vậy; họ căm ghét Gourlay, nhưng lòng dũng cảm của hắn là một thực tế hiển nhiên mà họ không thể phớt lờ; họ tự thấy bản thân mình thật nhỏ bé, và đành ngậm tăm một lúc. Tam Brodie, kẻ tàn nhẫn nhất trong bọn, là người đầu tiên lấy lại bình tĩnh. Ngay cả hắn cũng không dám hạ thấp chuyện đó ngay lập tức, nhưng hắn cảm thấy sự khó chịu ngấm ngầm của tình huống và liền xua tan nó bằng cách lái câu chuyện trở lại lối mòn quen thuộc.
"Đó là lúc đứa con trai chào đời phải không, thưa ông Coe?" hắn hỏi.
"Ừ phải, chỉ là thằng nhóc đó thôi. Mọi chuyện đều suôn sẻ khi đứa con gái ra đời. Chính bác sĩ Dandy đã đỡ đẻ cho cô bé, vì Munn đã qua đời vào thời điểm đó, và Dandy đã thay thế vị trí của ông ấy."
Vị Hội trưởng hỏi: "Gourlay định cho nó nối nghiệp gì đây? Làm bác sĩ, mục sư hay cái quái gì khác?"
"Còn lâu mới có chuyện đó," Brodie nói; "hắn sẽ bắt nó nối nghiệp gia đình! Nó chỉ đáng làm việc đó thôi. Nó là một thằng đần độn đích thực, y hệt như bố nó, và ông giáo làng đã quật cho nó nhừ đòn mà không hề nương tay! Tôi nghe chính lũ trẻ nhà tôi kể lại đấy. Ờ, xem ra nó đúng là một kẻ đần độn hoàn toàn!"
"Anh chẳng thể trông mong gì hơn từ một đứa con trai của lão Gourlay đâu," vị Hội trưởng nói.
Cuộc trò chuyện trở nên nhạt nhẽo. Cần phải có một chút kích thích gì đó để đưa nó trở lại dòng chảy tự nhiên, và tiếng lê chân đồng loạt khi họ quay người lại đã nói lên hướng suy nghĩ của họ.
"Một ly rượu lúc này thì tuyệt biết mấy nhỉ," Sandy Toddle lẩm bẩm, vừa xoa cằm.
"Ừ, chúng ta làm một ly cũng chẳng hại gì đâu," Tam Wylie nói.
"Tất cả chúng ta đều sẽ thấy khỏe khoắn hơn nếu có một ngụm nhỏ," vị Phó phường cười tủm tỉm.