Chàng thanh niên Gourlay đã tìm ra cách thoát khỏi tâm trí đầy những điều ngớ ngẩn của mình. Vào đầu niên khóa thứ hai, tửu lượng của cậu ta đã cao chẳng kém gì mong đợi của bất kỳ chủ quán rượu nào. Sự vui vẻ có phần thô tục trong nhóm của Allan, những cuộc đấu khẩu có phần sỗ sàng của họ, đối với cậu chính là đỉnh cao của sự giao thiệp xã hội. Mục tiêu của cậu là noi gương Logan và Allan. Nhưng rượu còn hấp dẫn cậu theo nhiều cách khác nữa. Giờ đây, mỗi khi những dây thần kinh quá đỗi nhạy cảm của cậu bị chọc tức bởi những nỗi sợ vô hình trong căn phòng cô quạnh, cậu có thể trốn đến quán Howff để thoát khỏi chúng. Và rượu truyền cho cậu thứ can đảm giả tạo để duy trì vẻ bề ngoài của một kẻ ăn chơi bạt mạng. Cậu đã tạo dựng được một thứ uy thế kể từ đêm tiệc nhà Allan, và hai gã mà cậu gặp ở đó—Armstrong và Gillespie—đã trở thành bạn của cậu ở trường đại học lẫn quán Howff. Cậu ra vẻ ta đây trước mặt họ y như từng làm ở trường học tại cả Barbie lẫn Skeighan, và giờ đây chẳng còn gã Swipey Broon nào có thể bẻ gãy thói kiêu căng của cậu. Armstrong và Gillespie—dù nhìn thấu con người cậu—vẫn để cậu làm tới, bởi vì cậu ta trông khá vui mắt khi đang khoác lác. Cậu cũng nhận ra rằng, khi ở bên những kẻạ cạu, rượu cởi mở tâm trí và tuôn trào ý tưởng cho cậu. Những người có thần kinh nhạy cảm thường kém cỏi trong khoản ăn nói chính vì sự nhạy cảm quá mức; họ không chỉ nhận thức rõ điều mình định nói, mà bằng những xúc tu thần kinh trong tâm trí, họ còn cảm nhận được thái độ của từng người nghe. Bị phân tâm bởi những nhận thức bên lề thay vì tập trung vào mục tiêu trước mắt, họ vấp vã ở những chỗ mà những kẻ đầu óc cùn mụt có thể tiến bước chẳng chút nao núng. Đó chính là trải nghiệm của cậu thanh niên Gourlay. Nếu cố nói năng trôi chảy khi tỉnh táo, cậu luôn trở nên lúng túng. Nhưng rượu làm tê liệt vành ngoài của giác quan, để lại phần cốt lõi bên trong càng thêm tập trung và sắc bén. Nói một cách dễ hiểu hơn, khi say, cậu bớt sợ bị chế giễu hơn, và thoát khỏi nỗi sợ đó, cậu trở thành một diễn giả cừ khôi hơn. Do đó, cậu bị đẩy đến với rượu bởi mọi điểm yếu trong tính cách của mình. Dưới tư cách là một kẻ bệnh hoạn hay lo xa, một kẻ thích khoe mẽ, một kẻ đần độn cần chất kích thích, cậu nhận ra rằng rượu, theo cách nói của chính cậu, đã mang lại cho cậu "sự gan góc và lanh lẹ".
Vào năm thứ hai, cậu bắt đầu học môn triết học, và điều đó càng làm tăng thêm những nỗi thống khổ của cậu. Cậu có hệ thần kinh đủ nhạy cảm để cảm nhận Điều Bí Ẩn Vĩ Đại, nhưng lại không có bộ óc để giải mã nó; chẳng có gì đáng trách cậu về điều đó, bởi vì các triết gia đã chửi mắng nhau đến mức mặt mày tối sầm vì nó suốt năm ngàn năm qua rồi. Nhưng nó vẫn làm cậu bận tâm. Những chi tiết kỳ lạ và đầy hiểm ác của thế giới, vốn từ lâu đã là nỗi kinh hoàng trong tâm trí cậu, lại càng trở nên đáng sợ hơn dưới sự kích thích của những suy nghĩ vô vọng. Nhưng whisky chính là liều thuốc chữa trị vĩ đại. Cậu chính là nhân vật từng nổi đình nổi đám trong một dịp đáng nhớ khi thốt lên: "Đếch cần siêu hình học; uống đi đã!" Omar và những thi sĩ khác cũng từng diễn đạt kết luận tương tự bằng những lời lẽ du dương hơn. Nhưng sự chân thành của Gourlay thì cũng chẳng kém phần. Còn sự chân thành ấy sâu sắc đến mức nào lại là chuyện khác.
Thật kỳ lạ, một phát ngôn của "Lão Tam", một trong số các giáo sư của cậu, đã phần nào củng cố cho những con đường lầm lạc của cậu.
"Tôi đang nói đây," lão Tam nói, "về sự an ủi của một triết lý chân chính, ít nói về khía cạnh cao cả của nó mà nói nhiều hơn về sự xoa dịu mà nó mang lại cho tâm trí con người. Về mặt thể xác, mỗi cá nhân đứng ở vị trí cao nhất trên quả địa cầu; về mặt trí tuệ, chỉ có triết gia mới thống trị thế giới. Đối với ông ta, chỉ có hai thực thể thực sự quan trọng—chính bản thân ông ta và Đấng Vĩnh Cửu; hoặc nếu có thêm một thực thể nữa, đó chính là đồng loại của mình, người mà qua việc phục vụ họ, ông ta đang phục vụ cho bản thể tối cao. Nhưng ông ta là chúa tể của thế giới bên ngoài. Quả thực, tâm trí trong cái nhìn bỡ ngỡ ban đầu về cuộc đời thường bị kinh hoàng bởi sức mạnh ma quái của tự nhiên và nỗi thống khổ bủa vây của con người; bởi tổng thể bao la của vạn vật, sự lạnh lùng xa cách của bầu trời đầy sao, và mối đe dọa từ những đại dương nuốt chửng tất cả. Nó trở nên thật nhỏ bé giữa chốn ấy."
Gourlay bừng tỉnh, mồ hôi vã ra như tắm. Lạy Chúa vĩ đại, phải chăng lão Tam cũng từng trải qua điều đó rồi!
"Ở giai đoạn đó," nhà thông thái phán, "tâm trí bị phân tán vào hàng ngàn nhận thức và hàng ngàn nỗi sợ; chẳng có lấy một sự vĩ đại trung tâm nào trong linh hồn. Nó bị tấn công bởi những nỗi kinh hoàng mà những kẻ đắm chìm trong vật chất dường như chẳng bao giờ cảm thấy. Các hiện tượng, khi chưa được tư duy nhào nặn, sẽ gây hoang mang và chán nản."
Gourlay thầm nghĩ: "Y hệt như mình!", và lắng nghe với một sự hứng thú tột độ bởi vì nó "y hệt như cậu".
"Nhưng mê cung ấy," lão Tam nói, với giọng ngân vang của kẻ thấu hiểu mọi sự—"mê cung ấy không thể làm khiếp sợ kẻ đã tìm ra manh mối để vượt qua các khúc quanh của nó. Một tâm trí đã đạt đến tầm vóc tư duy sẽ sống trong chính nó, và thế giới phải trở thành nô lệ của nó. Những năng lực từng bị phân tâm nay tụ hội trở lại; nó đứng ở trung tâm, là kẻ sở hữu chứ không bị sở hữu. Thế giới không còn đáng sợ nữa, bởi vì nó đã được thấu hiểu. Những nét mặt hiểm ác của nó chỉ là những ngẫu nhiên rồi sẽ qua đi, và chúng dần dần không còn được chú ý nữa. Bởi vì những nhà tư duy thực thụ thừa hiểu giá trị của sự dửng dưng khôn ngoan. Và đó là lý do tại sao họ thường là những con người hào hiệp nhất; không bị giày vò bởi những điều phù du, họ có thể mỉm cười và chờ đợi, vững vàng với mục đích vĩnh cửu của mình. Kẻ được cõi vô cực vẫy gọi sẽ không bị đánh bật khỏi cuộc hành trình huyền bí của mình bởi cạm bẫy của nỗi sợ nhất thời; chẳng có nỗi sợ nào cả—nó đã ngừng tồn tại. Đó chính là sự an ủi của một triết lý chân chính—nếu một người tiếp thu nó không chỉ một cách máy móc từ kẻ khác, mà cảm nhận nó bằng hơi thở, dòng máu và từng nguyên tử trong con người mình. Với một sự chắc chắn ấm áp trong lồng ngực, anh ta chẳng hề nao núng trước thế giới bên ngoài. Thưa các gentlemen, đó là những gì tư duy có thể làm cho một con người."
Gourlay thầm nghĩ: "Chà, đó là những gì whisky làm cho mình!"
Và đó, ở một tầng mức thấp hơn, là những gì whisky đã làm. Cậu chẳng tài nào hiểu nổi lão Tam thực sự muốn nói gì; quả thực, có những người từng nghĩ rằng chính lão Tam cũng chẳng bao giờ hiểu nổi mình muốn nói gì. Họ cũng bất lực chẳng kém gì Gourlay trong việc thấu hiểu vị đạo sĩ này, qua lớp sương mù rực rỡ trong tâm trí lão, những ý tưởng bỗng hiện ra đột ngột và lớn lao, tựa như những đỉnh núi ẩn hiện trong làn sương sớm mai, càng mờ ảo lại càng hùng vĩ. Nhưng Gourlay, dẫu không thể hiểu nổi, vẫn cảm thấy sức mạnh kiên cường của whisky có điều gì đó tương đồng với sự kiên cường vừa được mô tả. Nhờ nguồn sinh lực gia tăng mà nó mang lại, cậu có thể giẫm đạp lên cả thế giới. Nếu đi bộ vào một ngày khốn khổ trên một con đường khốn khổ, khi tình cờ hoàn toàn tỉnh táo, tâm trí cậu sẽ lan man khắp nơi với hàng ngàn nhận thức và hàng ngàn nỗi sợ, bám chặt lấy (và bị bám chặt bởi) mọi thứ tồi tàn xung quanh. Nhưng với hơi men đang râm ran trong huyết quản, cậu sải bước tiến lên trong một giấc mơ hạnh phúc. Những vũng nước nhếch nhác ven đường, những khu nhà ổ chuột cau có nơi nỗi khốn cùng cất tiếng kêu la, những âm thanh sầu thảm của phố phường đều bị bỏ lại sau lưng mà chẳng mảy may đoái hoái. Những năng lực bị phân tâm của cậu nay tụ hội trở lại; cậu trở nên tập trung, tìm lại chính mình, trở thành anh hùng trong thế giới mộng tưởng của bản thân. Bởi vì, giống như mọi kẻ yếu đuối mang trí tưởng tượng phong phú, cậu không ngừng dựng lên những vở kịch mà trong đó cậu là chúa tể uy quyền. Kẻ yếu đuối chưa từng "quật ngã" ai ngoài đời thực ấy lại luôn "quật ngã" họ trong tư tưởng. Những chiến thắng tưởng tượng đã an ủi cậu trước những cú vấp ngã thực tế. Khi bước đi trong cơn say men nồng, cậu đang "chất vấn" một ai đó, ném những câu nói của người cha vào mặt kẻ đó, và xử lý gọn gàng đối phương! Nếu trí tưởng tượng có phai nhạt đi, quán rượu gần nhất sẽ cung cấp ngay phương thuốc cứu chữa, làm nó bừng sáng rực rỡ trở lại. Thế là cậu lại trở thành chúa tể của thế giới của mình, chứ không phải kẻ nô lệ cho nó.
Cậu thầm nghĩ: "Thử tưởng tượng xem, whisky làm cho mình những điều mà triết học dường như làm cho lão Tam. Thật là một thứ đồ uống tuyệt diệu!"
Niên khóa thứ hai trôi qua, và khi nó sắp kết thúc, lão Tam công bố đề tài cho giải Raeburn.
Giải Raeburn là một giải thưởng chẳng lấy gì làm sang trọng—vài cuốn sách cho một "bài tiểu luận về phong cảnh đẹp như tranh vẽ"; nhưng nó lại mang một sức hút kỳ lạ đối với người dân Barbie. Hai mươi năm trước, giải này từng bị những người đến từ thung lũng giật liền bốn năm liền; và chuỗi may mắn bất thường đó đã hằn sâu vào tâm trí họ. Kể từ đó, khi một ứng viên thất bại trở về quê nhà, anh ta chắc chắn sẽ bị hỏi một cách rất xoáy: "Năm nay ai giật giải Raeburn thế?", nhằm xoáy sâu vào nhận thức của anh ta rằng ít ra anh ta cũng là kẻ thất bại. Một gã nhà quê sẽ lững thững bước tới, cất giọng: "À này, anh đã về nhà rồi đấy à!" Rồi sau khi trầm ngâm một lát, gã sẽ cất giọng hỏi bâng quơ: "Nhân tiện, năm nay ai giật giải Raeburn thế nhỉ? Ồ, hóa ra là một gã ở Perthshire! Nó từng thuộc về vùng mình, nhưng hình như chúng ta đã mất đi cái mánh khóe ấy rồi! Ồ vâng, thưa ông, Barbie từng sinh ra những cây bút vào thời đó, nhưng giống loài ấy có vẻ đã lụi tàn rồi." Rồi gã sẽ lẩm bẩm như đang nói một mình: "Jock Goudie là kẻ cuối cùng ở vùng này đạt được nó. Nhưng hắn là một gã lanh lợi."
Gã nhà quê cay độc đó sẽ lững thững bỏ đi với một nụ cười toe toét, để lại một kẻ khốn khổ đang oằn mình đau đớn. Khi đến Ngã tư, hắn sẽ hớn hở kể với vị Phó tế về "cú ra đòn tuyệt đẹp mà hắn vừa giáng cho gã kia", và vị Phó tế sẽ rình rập để giáng cho hắn một cú tuyệt đẹp không kém. Ở Barbie, ít ra thì một sinh viên trở về nhà chưa bao giờ được chào đón ở nhà ga bằng một ban nhạc kèn đồng, dù điều đó có thể xảy ra ở những vùng phía Bắc giàu cảm xúc hơn, nơi họ thích rơi lệ biết bao.
"Một Đêm Bắc Cực" là chủ đề đầy cảm hứng mà lão Tam đã ra cho giải Raeburn.
"Quả là một đề tài thích hợp!" lũ sinh viên cười lớn; "hoàn toàn đúng chất với các bài giảng của lão." Bởi vì lão Tam, dẫu uyên bác và hài hước, đôi khi cũng có những giờ giảng vô cùng tẻ nhạt. Lão từng giảng về mười lăm đặc điểm của phu nhân Macbeth (cách lão chia nhỏ vị Hoàng hậu bất hạnh ấy), và lão sẽ thông báo một cách hết sức nghiêm túc: "Bây giờ chúng ta sẽ bước sang thảo luận về đặc điểm thứ mười một của vị phu nhân."
Gourlay cũng thử sức với giải Raeburn. Cậu không thể huy động một tâm trí trọn vẹn và rực rỡ để dồn vào bài làm của mình (vì bản thân cậu vốn không có khả năng đó), nhưng trí tưởng tượng bệnh hoạn của cậu lại tự động khởi động. Cậu nhìn thấy một thị trấn nhỏ cô quạnh nằm xa tít tắp trên rìa màn đêm xứ Lapland, trải dài qua hàng dặm trường trên một vùng đồng bằng tối tăm, tự thân nó vừa tối tăm, vừa nhỏ bé lại cô quạnh giữa vẻ đẹp lộng lẫy u ám của bầu trời phương Bắc. Một con tàu ra khơi, và Gourlay nghe văng vẳng bên tai tiếng thét xé lòng của kẻ bị rơi xuống biển—bị đánh gục ngay tức khắc bởi cái lạnh giá của dòng nước băng qua trán, thứ đập thẳng vào đại não như một chiếc rìu chiến.
Cậu đưa tay lên trán khi viết những dòng đó, và thốt lên đầy vẻ khát khao: "Phải, chính cái lạnh sẽ giết chết bộ não! Ơi ới, nó sẽ ngấm sâu vào trong thế nào chứ!"
Một thế giới băng giá rên siết xung quanh cậu trong đêm tối; những tảng băng trôi va đập vào nhau và bị xé toạc trong đau đớn; cậu nghe thấy tiếng tóe nước của những mảnh vỡ khổng lồ rơi tõm xuống vực sâu, và cảm nhận được những con sóng từ cú rơi xa xôi ấy nâng bồng bềnh con tàu bên dưới mình trong bóng tối. Sau đêm dài hoang vắng là một bình minh cũng hoang vắng chẳng kém, và đôi mắt bị lóa đi bởi một màu trắng bao trùm; thế nhưng vẫn lóe lên những khe vực xanh ngắt chéo ngoằn ngoèo trong băng, cùng những đỉnh chóp cao chót vót bỗng chuyển sang màu hồng rực, cô độc và xa xôi vô tận. Một vùng biển vô danh vỗ vào bờ cát vô danh, và con tàu trôi dạt trên làn nước không lối thoát, với một cái xác trắng phau nằm bên bánh lái.
Gourlay kêu lên: "Đúng vậy, có Chúa chứng giám, ta thấy hết rồi, ta thấy tất cả rồi—gã kia đang đứng bên bánh lái, bị đóng băng trắng xóa và cứng đơ như một cột băng!"
Thế nhưng, dù có cố gắng thế nào đi nữa, cậu cũng chẳng thể viết được quá nửa tá trang giấy nhỏ. Cậu do dự không biết có nên nộp chúng hay không, cầm những trang giấy ngập mực trên tay và nghĩ rằng mình nên đốt quách đi. Cậu đầy rẫy sự thương hại cho sự bất tài của chính mình. Cậu u sầu nói: "Ước gì mình là một gã lanh lợi."
Cuối cùng cậu lẩm bẩm: "Thôi kệ, cứ thử vận may xem sao, dẫu cho lão Tam có chế nhạo mình trước cả lớp vì viết được ít thế đi chăng nữa."
Tuy nhiên, vị giáo sư (không giống đa số các giáo sư Scotland khác) lại đánh giá chất lượng cao hơn số lượng.
Vào ngày cuối cùng của niên khóa, lão thông báo: "Bản thân tôi đã học hỏi được rất nhiều điều—bản thân tôi đã học hỏi được rất nhiều điều từ các bài viết gửi về với chủ đề 'Một đêm Bắc Cực'."
Một sinh viên hỗn xược ở hàng ghế cuối lên tiếng: "Nghe đây, nghe đây!"
Giáo sư hỏi: "Đâu, ở đâu? Đứng lên, thưa anh!"
Một gã khổng lồ người vùng biên giới đỏ mặt đứng dậy trong tầm mắt mọi người, và bị chào đón bằng những tiếng tru tréo chế nhạo từ đám bạn học. Lão Tam nhìn gã, và gã co rúm lại.
Aquinas, tên mà đám sinh viên thường dùng để gọi lão, nói: "Anh hãy đến phòng riêng của tôi để xin lỗi vào cuối giờ học. Hãy nhớ rằng đây không phải là nơi để rống lên."
Tên khổng lồ lủi thủi ngồi xuống, cố tìm cách che giấu bản thân.
Lão Tam nói: "Vâng, tôi đã nhận ra một số em sinh viên có óc phán đoán tỷ lệ kém đến mức nào. Tôi ra đề tài này không phải để xem ai có thể viết được nhiều nhất, mà là ai có thể viết hay nhất. Một quý ông—cậu ta đã cẩn thận ghi rõ họ tên và địa chỉ đầy đủ cho tôi," lão Tam tủm tỉm cười, nhặt một bản thảo dày cộp lên và đọc từ trang bìa ngoài, "'Mr. Alexander MacTavish ở Benmacstronachan, gần Auchnapeterhoolish, thuộc đảo South Uist'—đã gửi cho tôi không dưới một trăm năm mươi ba trang viết chi chít! Chắc là nhờ kích cỡ của những tính từ mà cậu ta dùng nên tác phẩm mới nặng ký đến vậy," lão Tam vừa nói vừa thả bộp bản thảo xuống bàn làm việc. "Đời người thì ngắn, nghệ thuật của nhà MacTavish thì dài, và nói thật với các em nhé,"—lão nhìn họ với vẻ mặt hài hước đầy u ám—"nói thật là tôi đã bị kẹt cứng ở giữa bài!" (Những tiếng cười vang dội, kèm theo một giọng nói quở trách: "Ồ, lão MacTavish dũng cảm kìa!", khiến cả căn phòng náo loạn như vỡ chợ). Người ta nghe thấy MacTavish rên rỉ: "Ôi, sao ta lại rời bỏ quê hương chứ!", và ngay lập tức có một giọng khác đối đáp lại bằng điệu xướng đáp nhạo báng: "Sao ngươi lại dám vượt qua biển sâu?" Tiếng ồn ào do họ tạo ra có thể nghe thấy tận cung điện Holyrood.
Khi sự ồn ào và những tiếng hò reo lắng xuống, lão Tam tiếp lời với giọng nói còn đang run rẩy, bởi vì "gã MacTavish dũng cảm" cũng đã chọc cười lão. Lão nói: "Nào, các gentlemen, tôi không đánh giá các bài tiểu luận qua trọng lượng của chúng, mặc dù tôi nghe nói đôi khi họ vẫn áp dụng phương pháp đó ở Glasgow!"
(Những tiếng la ó phản đối trường đại học đối thủ, tiếng kêu "Ô-ô-ô!" và một giọng mệt mỏi vang lên: "Xin ngài, làm ơn đừng nhắc đến cái nơi đó; nó làm tôi thấy buồn nôn quá.")
Vị giáo sư dùng lòng bàn tay ra hiệu xoa dịu sự hỗn loạn.
Lão lạnh lùng nói: "Tôi tin là các em gọi thứ âm thanh đó của mình là 'Cuộc hành quân của Đại học'; còn trong hội đồng viện sĩ, chúng tôi gọi nó là 'Tiếng bước chân của lũ lừa'. Nào các gentlemen, tôi không ngại cho phép các em làm ồn một chút vào ngày cuối cùng của niên khóa, nhưng thực sự các em phải cư xử trật tự hơn.—Tôi hoàn toàn không ưa cái phương pháp chấm bài tiểu luận dựa trên độ dài đó, tôi có thể nói với các em rằng, bản thảo mà tôi cho là hay nhất thậm chí chưa viết nổi nửa tá trang ngắn."
Trái tim của cậu thanh niên Gourlay như muốn nhảy thót lên lồng ngực; cậu cảm thấy nó đang đập thình thịch vào xương sườn. Da thịt cậu nổi gai ốc, và cậu thở với cánh mũi phập phồng. Gillespie tự hỏi tại sao ngực cậu lại phập phồng dữ dội đến thế.
Vị giáo sư nói: "Đó là một bản phác thảo kỳ lạ. Nó chứa đựng một lỗi nghiêm trọng về ngữ pháp và vài lỗi chính tả, nhưng xét về nhiều mặt, nó thể hiện một trí tưởng tượng tuyệt vời."
Gourlay thầm nghĩ: "Hô, hô!"
Lão Tam nói: "Tất nhiên có nhiều loại trí tưởng tượng khác nhau. Ở dạng thấp nhất, nó chỉ đơn thuần gợi lại điều gì đó mà đôi mắt đã từng nhìn thấy, và tái hiện nó một cách sinh động trong tâm trí. Dạng cao hơn sẽ hình dung ra điều gì đó mà bạn chưa từng thấy, mà chỉ tưởng tượng như một sự tồn tại khả dĩ. Sau đó là thứ trí tưởng tượng không chỉ nhìn mà còn nghe—thực sự nghe thấy một người sẽ nói gì trong một hoàn cảnh nhất định, và thấu hiểu tận xương tủy, cho bạn biết chính xác lý do tại sao anh ta lại làm như vậy. Dạng cao nhất vừa mang tính sáng tạo vừa mang tính thánh hiến, nếu tôi được phép dùng từ đó, hòa quyện vào tư duy siêu việt hơn. Nó làm bừng sáng cả thế giới. Trong bài tiểu luận trước mặt tôi đây, không có bằng chứng nào cho thấy thứ sức mạnh cao cả ấy. Chắc chắn là có rất ít cơ hội để sử dụng nó."
Nhiệt kế của cậu thanh niên Gourlay tụt xuống.
Aquinas nói: "Quả thực, có một sự thiếu hụt kỳ lạ về tầm vóc trong bản phác thảo này—không có sự cao cả phóng khoáng trong câu cú. Nó được viết bằng những câu ngắn ngắt quãng, và câu nào cũng bắt đầu bằng 'và'—'và'—'và', giống như bài văn kể chuyện của một cậu học trò. Cứ như thể một tá ấn tượng đã chộp lấy tâm trí người viết, rồi cậu ta vội vã ghi lại kẻo chúng vụt mất. Nhưng, chính vì nó có quá ít từ ngữ, nó lại đạt được hiệu quả chân thực của sự việc—thưa các ngài, nó đánh trúng phóc mục tiêu cho đến tận cuối bài! Văn chương của một số kẻ chẳng qua chỉ là thứ bọt bèo ngôn từ—nếu may mắn thì nó lóng lánh bên ngoài, giống như một giọt bọt xà phòng óng ánh ngũ sắc. Nhưng trong bản phác thảo này, ẩn sau mỗi câu văn là một nhận thức sâu sắc. Quả thực, nó thể hiện một sự nhạy cảm có phần thái quá đối với thế giới bên ngoài."
Đám sinh viên, những kẻ đang bị lão Tam cố tình dẫn dắt đến đỉnh điểm của sự tò mò, liền la lớn: "Xướng tên, xướng tên!"
Vị mục tử phớt lờ bầy cừu đang kêu bê bết của mình, tiếp tục nói: "Tôi muốn nhấn mạnh với người viết rằng—tôi muốn nhấn mạnh người viết hãy tự mình ngồi xuống để trải qua một khoảng thời gian suy ngẫm thực sự nghiêm túc, cặn kẽ, vững chắc và có ý thức. Nhận thức gần như bệnh hoạn đó, nếu có triết học hậu thuẫn, có thể tạo ra một tâm trí phong phú và sinh động. Nếu không có triết học, nó đơn giản sẽ là một lời nguyền rủa. Có triết học, nó sẽ mang lại cho tư duy chất liệu để nhào nặn. Không có triết học, nó sẽ chỉ làm tâm trí phân tâm và bực bội."
Đám đông đồng thanh hô: "Xướng tên, xướng tên!"
Thomas Aquinas tuyên bố: "Người giành chiến thắng giải Raeburn là Mr. John Gourlay."
Gourlay và những người bạn tiến thẳng đến quán rượu gần nhất. Họ cho rằng dịp này xứng đáng để làm vài ly. Những người khác trêu chọc Gourlay về lời khuyên của lão Tam.
Gillespie nhại lại giọng điệu của vị hiền triết: "Cậu biết đấy, Jack, điều cậu phải làm vào mùa hè tới là tự mình ngồi xuống để trải qua một khoảng thời gian suy ngẫm thực sự nghiêm túc, cặn kẽ, vững chắc và có ý thức. Cậu biết đấy, đó là lời khuyên của lão Tam mà."
Gourlay đáp: "Mặc kệ lão và cái lời khuyên của lão!"