Nhất Bách Cá Nhân Đích Thập Niên

Lượt đọc: 250 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Tự Bạch Của Một Hồng Vệ Binh Đời Đầu (Phần Trên)

❊ ❊ ❊

Lúc mới đến, mấy vị lão Hồng vệ binh thời đó nói: "Cậu hãy đem những lời chúng ta chôn giấu trong lòng nói ra với ông ấy đi!" Tôi tìm anh không phải để đến sám hối. Tôi cảm thấy cho đến tận hôm nay, sự đối xử đó vẫn là bất công với chúng tôi. Anh đã dám viết, thì tôi dám nói. Đương nhiên, theo yêu cầu của anh, tôi còn phải kể bắt đầu từ trải nghiệm của chính mình. Bản thân trải nghiệm chính là tất cả. Nói vậy có được không?

Những lời tôi nói có lẽ sẽ trước sau không liền mạch đâu nhé, tôi xin kể ngắn gọn tình hình một hai năm trước "Cách mạng Văn hóa" trước đã, bởi vì đây là nền tảng. Tôi là học sinh tốt nghiệp cấp ba năm 1964, mục tiêu thi cử hồi đó của tôi chính là Đại học Nam Kinh. Tôi khá thích văn học cổ điển. Nhưng lúc bấy giờ đâu đâu cũng tuyên truyền sự tích của Hầu Tuyển, Hình Yến Tử, Đổng Gia Cúc Thức Cưu [chú thích: Giữ nguyên Đổng Gia Cúc Thức Cưu / Đổng Gia Canh], đang ở thời điểm tiền chuẩn bị cho cao trào trước "Cách mạng Văn hóa", việc lên núi xuống làng chẳng phải gọi là tiên phong hay sao. Từ nhỏ tôi vẫn luôn là người nghe lời đảng, phải không nào, bởi vì từ lúc học tiểu học, tôi đã luôn chịu sự giáo dục chính thống là phải nghe lời đảng. Xuất thân của tôi rất tốt, bố tôi là một công nhân kéo xe ba gác, mẹ tôi lớn lên trong một gia đình nông dân, chị thứ hai của tôi còn được chính phủ tìm về cho đấy. Trước giải phóng, người chị họ này của tôi đã bị bán cho nhà tư bản lớn thứ mười ở đây là Lưu Tương Cử bọn họ, bán đi rồi thì mẹ tôi mới sang đó làm vú em cho nhà họ đấy.

Nhắc đến chuyện này thì vẫn là cả một câu chuyện dài, đề tài ngoài lề này tạm thời không nói nữa nhé. Chính phủ qua nhiều trắc trở mới tìm lại được chị hai cho tôi, tình cảm của tôi đối với đảng vô cùng mộc mạc, đảng bảo gì thì là nấy. Thế nhưng, ở giữa có một khúc mắc mà tôi nhớ đặc biệt rõ: Vào năm 1954 chớ, lúc đó tôi đang học lớp hai tiểu học, có một cô giáo đối xử với tôi cực kỳ tốt. Đến năm 1957, cô bỗng chốc trở thành phái hữu. Lúc đó tôi còn rất nhỏ, nhưng lại thấy vô cùng thắc mắc, cô giáo tốt thế cơ mà, sao lại thành phái hữu được cơ chứ? Kể từ dạo đó, trong lòng tôi mơ hồ cảm thấy cán bộ lãnh đạo vô cùng lợi hại, không thể đắc tội với họ, đồng thời nhé, cũng không nên đắc tội với họ, họ chính là đảng đấy. Sau đó tôi lén lút đi thăm cô giáo phái hữu của mình, cô ấy đã phát điên rồi. Cô họ Nghiêm, là giáo viên dạy văn. Tôi nhớ khi đó cô giáo vẫn mặc xường xám, để tóc ngắn, giống như dáng vẻ thời "Ngũ Tứ" trong phim ảnh vậy. Tôi đến nhà cô, cô ôm lấy tôi rồi khóc, cô bảo cô rất muốn hét lên, bây giờ ngẫm lại thì, lúc đó cô trở thành phái hữu chẳng qua cũng chỉ là thẳng thắn bộc trực nêu ra một vài vấn đề, thế nhưng từ đó về sau tư tưởng của tôi trở nên rất mâu thuẫn. Trong tâm hồn tôi đã chôn vò hai gốc rễ: một là cán bộ lãnh đạo cấp trên là nhân vật gớm ghiếc; gốc rễ thứ hai nhé, chính là không thể phản đối đảng, đảng luôn luôn đúng đắn, đảng không thể nào mắc sai lầm được.

Đến khi học trung học, chính là luôn nghe lời đảng, đảng bảo làm gì thì làm nấy, cứ thế cho đến khi "tốt nghiệp" đại học phân công vào năm 70. Qua các năm trong phiếu đăng ký nguyện vọng phân công, tôi chưa bao giờ điền bất kỳ nguyện vọng gì, chính là kiên quyết phục tùng sự phân công của đảng. Thế nhưng bây giờ ngẫm lại thì, kẻ nào nghe lời kẻ đó đáng đời gặp xui xẻo, những kẻ không nghe lời hiện tại lại đang sống rất khá... Giờ tôi xin nối lại câu chuyện của năm 1964.

Năm 1964 sau mùa xuân, mùa hè, tôi đột nhiên quyết định không thi đại học mà lên núi xuống làng. Gia đình tất nhiên là phản đối rồi. Lại có một giáo viên văn cũng không vui lòng. Nhưng cô ấy cũng đành phải ủng hộ tôi chứ. Thời điểm đó ai dám nói không cho lên núi xuống làng cơ chứ! Khi ấy tình hình không thể không tỏ thái độ cơ chứ! Không tỏ thái độ chẳng phải là phản đối sao! Không bằng lòng cũng phải nói là bằng lòng, cực kỳ tán thành. Thế là tôi đi huyện Bảo Trì. Tổng cộng đi bảy mươi mốt người, đó hoàn toàn là đi cách mạng. Lễ tiễn đưa được tổ chức ở Nhà tưởng niệm Bát Nhất, thị trưởng tiễn đưa. Đến huyện Bảo Trì rồi, ở đó đang lũ lụt, toàn là người dân đã cõng chúng tôi qua sông. Vừa đến nơi, bước vào thôn nhìn một cái thì hoàn toàn không giống với nông thôn trong tưởng tượng. Dù vậy, đến nơi rồi mọi người vẫn rất vui vẻ. Tháng đầu tiên, tháng thứ hai, hai tháng đầu làm việc, vẫn còn thứ tinh thần cách mạng thành kính ấy cổ vũ, làm mãi làm mãi thấy khô khan. Trầm trọng nhất chính là không được ăn no. Bởi vì xuống dưới đó mỗi người được cấp bốn mươi lăm cân lương thực, thanh niên mười mấy tuổi đầu mà chỉ có bốn mươi lăm cân lương thực, hơn nữa lại hoàn toàn không có thức ăn kèm, chỉ có ngô và lúa mì. Sau đó lúa mì hết rồi, thì chỉ còn ngô. Cho đến mùa đông, thậm chí ngay cả ngô cũng không đủ, người ta bèn nghiền vỏ lạc ra trộn lẫn để ăn. Nói thật lòng, khoản này thực sự chịu không thấu. Cho nên khi đọc cuốn "Cây xanh" của Trương Hiền Lượng viết về đoạn đói kém đó, tôi cảm thấy con người ta một khi đã đói quáng lên thì quả thực chẳng còn cách nào khác. Điều này vẫn chưa làm lay chuyển tấm lòng son lên núi xuống làng của tôi, xui xẻo ở chỗ là phong trào Tứ thanh bắt đầu sau đó. Ôi chao, tôi nhớ trong một trận trời mưa vừa vặn thu hoạch cao lương ở đồng về — thu hoạch cao lương ở huyện Bảo Trì thu thế nào, chính là vớt cao lương từ trong nước lên ấy. Hai bên ruộng ở đây là rãnh nước, lúc xuống đồng người ta phải đi từ dưới rãnh, nước sâu ngập thế đấy, cây cao lương nhô lên khỏi mặt nước tầm hai thước. Thu hoạch thế nào đây? Hai người buộc chung một sợi dây, ở giữa kẹp một cái gậy, gọi là đòn gạt. Vừa đi vừa kéo, vừa vặn ép cây cao lương ngã xuống, trong tay cầm một mảnh sắt gọi là liềm hái, cắt phăng một cái rồi đặt lên tay áo, gom lại thành một bó. Còn tụi tôi những kẻ không biết làm ruộng thì từng bó từng bó cõng ra ngoài, đi rất khó khăn. Cây cao lương sau khi chặt đi đều để lại những gốc rạ lởm chởm, trông hơi giống trận địa chông tre gì đó của Việt Nam vậy, hoàn toàn không thể giẫm lên được. Khổ sở làm sao, mệt nhọc làm sao. Có một hôm tôi đến một trường tiểu học trong thôn tìm một giáo viên mượn ít sách đọc, vừa đẩy cửa ra, ôi chao, mấy tên cán bộ đang ngồi uống rượu trong phòng, lúc này là năm 64, khi ấy đang xem phim "Đoạt ấn" cơ mà, chính vào lúc đó. Lúc bấy giờ tư tưởng rất đơn giản, đấu tranh giai cấp đều theo kiểu rập khuôn tranh ảnh. Thật ra bây giờ ngẫm lại thì có tính là gì, đám cán bộ đó cũng rất mệt mỏi, uống chút rượu chứ bộ. Xào hai ba đĩa trứng, ở giữa đặt một chiếc ca uống trà, rót chút rượu khoai lang, bảy tám người chuyền tay nhau một vòng, gọi là "bát liêm", là cái chữ liêm trong món ăn thập cẩm lắp ghép ấy, chính là ý này đây. Thế nhưng lúc đó nhìn thấy cái cảnh cán bộ kề vai sát cánh uống rượu cùng nông dân, trong lòng tôi lập tức nhận thức đây là chuyện xấu, lúc xuống đồng đã không kìm được mà buột miệng thốt ra. Nào ngờ toàn bộ thôn ấy chỉ có hai họ, một họ là họ của bí thư, toàn họ Tôn; một họ là họ của phó bí thư, toàn họ Giảng, đều có quan hệ gia tộc cả, chẳng mấy chốc tin tức đã lan truyền đi – hôm đó đi thu hoạch cao lương về, tên bí thư đó đứng giữa đường mắng chửi rùm beng, tối hôm đó liền cùng với bí thư đoàn, thêm cả chủ nhiệm phụ nữ v.v... kể lể tội trạng của tôi. Một trong số những tội trạng ấy là nói: Tại sao mày không phục tùng phân công? Lúc làm việc tại sao mày cứ tranh làm việc nặng? Việc nặng mày gánh nổi không? Xảy ra chuyện mày gánh vác nổi trách nhiệm không? Những lời kiểu như thế, thế là tôi không tài nào ở lại nổi trong thôn nữa.

Lúc này đây, đội công tác Tứ thanh liền tiến vào thôn thế là tôi liền đứng cùng chiến tuyến với đội công tác Tứ thanh. Nhưng khi đó đội công tác Tứ thanh ấy gọi là "Tứ thanh thô", cũng gọi là "Tứ thanh đường nét thô", làm việc được hai tháng là phủi đít bỏ đi. Bọn họ vừa đi thì tôi gặp vận đen rồi, ôi chao, đúng là không thể chịu nổi mà, bí thư bắt tôi đi nhổ lúa mì. Huyện Bảo Trì dạo đó không bảo là gặt lúa mì đâu. Để làm sạch ruộng lúa mì, lúc trồng vụ hoa màu thứ hai cho đỡ phiền phức, họ bắt nhổ bằng tay. Đây là hình phạt đấy, chúng ta vốn dĩ không thể nhổ nổi đâu, nhổ thâu đêm suốt sáng, thế là tôi bắt đầu dao động.

Đến mùa xuân năm 1965, Quốc Vụ Viện có một thông báo gửi tới các chuyên thự [chú thích: cơ quan hành chính khu vực cũ], đặc biệt tuyển dụng các thanh niên tri thức lên núi xuống làng các khóa trước vào đại học. Công xã tìm tôi nói sẽ cử đi đào tạo, tôi hỏi cử đi thì có phải thi cử gì không, công xã bảo chỉ thi văn với chính trị thôi, tôi bảo tôi vô cùng muốn đi. Sau đó lúc tôi rời đi, đánh giá mà thôn làm cho tôi lại cực kỳ tốt. Trong đợt "Cách mạng Văn hóa", chúng tôi đi lục lọi tài liệu đen, tìm thấy cái đánh giá này ở trong trường, phía trên viết tôi có tình cảm giai cấp sâu sắc này, chịu khó chịu khổ này, nói hay tuyệt cú mèo, tôi thật sự vô cùng bất ngờ. Tại sao? Là vì đám người trong thôn dùng cách này để đuổi tôi đi mà thôi. Bây giờ ngẫm lại, đại khái tôi đây vẫn còn mạng để học đại học. Bởi vì năm 65 mà tôi không đi thì đời nào còn có cơ hội học nốt kỳ đại học cũ cuối cùng trước "Cách mạng Văn hóa" nữa. Năm 65 chính là lứa cuối cùng đấy.

Nhưng số mệnh cũng chưa chắc đã tốt. Tôi vào đại học tháng 9 năm 65, đến tháng 6 năm 66 thì bắt đầu "Cách mạng Văn hóa", tính ra còn chưa được mười tháng. Vừa vào trường, nhà trường rất có hứng thú với "thanh niên tri thức xuống làng" như tôi, cử làm ủy viên lao động của lớp. Ngôi trường đó là trường mới xây, mọi thứ đều do gom góp từ mấy trường lại, từ Đại học Sư phạm này, Đại học Bắc Kinh này và các nơi khác. Nói tiếp chuyện vào trường, việc đầu tiên chính là học tập Vương Kiệt. Đọc sách gì chứ? Văn học hiện đại chỉ giảng duy nhất một vở "Bạch Mao Nữ", sau đó giảng một bài ký sự văn học về Đại Trải; lịch sử còn chưa kịp giảng thì đã cách mạng mất rồi, thì đã trở nên gay gắt rồi. Gay gắt hơn nữa tôi cũng không sợ, chủ yếu là cảm thấy bản thân xuất thân tốt, không có cái đuôi [ý chỉ tì vết chính trị] nào để nắm, chẳng thèm để tâm. Hơn nữa, từ trước đến nay tôi vẫn luôn nghe lời đảng cơ mà, nghe lời đảng thì chẳng có gì phải sợ. Từ đó về sau cũng không bao giờ suy nghĩ nhiều nữa, hoàn toàn không cần dùng cái gọi là "tư duy đường cong" gì sất, chỉ dựa vào phản xạ có điều kiện là được. Tôi thành kính biết bao. Thực sự nghiêm túc viết nhật ký của chính mình đấy. Ngày nào việc nào làm đúng hay sai? Học tập Vương Kiệt, ngày nào cũng tự hỏi mình năm mươi chữ "tại sao?" đại loại thế, hoàn toàn viết cho mình xem chứ không phải viết cho người khác xem. Không giống như một số người, vừa đặt bút viết nhật ký đã nhắm đến chuyện tương lai được xuất bản, mưu danh trục lợi.

Thế nhưng trong khoa lại có một vài người luôn cho rằng tôi có vấn đề, chủ yếu là vì có vài bạn học xuất thân không tốt lại hay trò chuyện thân thiết với tôi. Mà trong lớp chúng ta lại có một bạn học có gốc gác khổ cực thù sâu chửa nặng, đích thị là nông dân nghèo mấy đời, nhưng cũng thực sự vô lý hết chỗ nói — lúc tôi ở nông thôn một năm đó, điều tôi cảm nhận sâu sắc nhất là kẻ thực sự phá rối ở nông thôn không phải là địa chủ phú nông, mà chính là đám bần cố nông ấy. Bởi vì địa chủ phú nông bọn chúng hoàn toàn không dám quậy phá; không quậy phá mà người ta vẫn còn chưa tha cho nữa là, tụi nó làm sao mà dám quậy phá cơ chứ! — Cho nên ấn tượng của tôi về người này rất tệ. Một cố vấn chính trị trong trường liền tìm tôi nói chuyện, bảo là cậu phải chú ý đường lối giai cấp gì đấy, chà, cậu phải chú ý qua lại với những ai chứ, chà. Tôi bảo bọn họ thì sao nào? Cậu thử nghĩ xem, tôi cứ hay cãi chém cãi chém lại thế này, ấn tượng của thầy ấy về tôi có thể tốt được chắc? Cộng thêm việc mỗi ngày bốn giờ sáng tự mình lên lầu đọc sách, tôi ngầm bị bọn họ coi là một "nhân vật bạch chuyên" [ý chỉ chuyên tâm đi theo con đường chuyên môn thuần túy, xa rời chính trị]. Quan hệ của tôi với thư viện cực kỳ tốt, để tạo quan hệ tốt với thư viện nhằm mượn sách, tôi thường xuyên đến thư viện quét dọn. Thư viện có một nhân viên quản lý, là phần tử cơ hội chủ nghĩa hữu khuynh năm 59, cũng có thể gọi là "cánh hữu lão thành" đi, lão già đó học vấn cực kỳ thâm uyên, ông ấy đọc "Tuyển tập Mao Trạch Đông" bản tiếng Anh. Tôi vô cùng sùng bái ông ấy, đây cũng là một vấn đề. Chỉ có điều vấn đề này nếu không phải vì "Cách mạng Văn hóa" thì hãy còn chưa rõ ràng, cứ thế câu chuyện được nối tiếp đến "Cách mạng Văn hóa" năm 66...

Lúc mới bắt đầu, chúng tôi hoàn toàn chẳng biết "Cách mạng Văn hóa" là cái quái gì, từ trên trời giáng xuống, ong ong nổi dậy. Bảo chúng tôi vạch trần trong khoa, vạch trần cái gì chứ? Vừa mới đến có mấy tháng thế này, hơn nữa thời gian thành lập trường đó cũng rất ngắn, cho nên đành phải không dán đại tự báo. Không dán, lại thành ra không tích cực, phải không nào, đảng bảo dán đại tự báo thì dán. Trước bài xã luận "Quét sạch mọi ngưu quỷ thần xám", lúc đó cũng chỉ dán một ít đại tự báo vô tích sự này nọ, nhưng sau đó nhé, cuộc đấu tranh trong khoa bắt đầu rồi, không làm nữa thì thực sựtụt hậu. Tôi nhớ là khoảng quanh ngày 30 tháng 6, vì không biết tình hình thế nào, tôi chỉ viết một bức đại tự báo, chĩa mũi nhọn vào chủ nhiệm khoa của chúng tôi. Nào ngờ đây lại là bức đại tự báo vô cùng quan trọng. Mục tiêu chủ yếu là nhắm vào chủ nhiệm khoa kiêm bí thư chi bộ đảng của chúng tôi hay chèn ép các giảng viên khác thế là rắc rối liền tới.

Một hôm, trong trường truyền đạt một bài báo cáo của một vị lãnh đạo, nội dung cốt lõi đại loại là, nào là "người tốt đánh người tốt là hiểu lầm", nào là "người tốt đánh người xấu là đáng đời", "người xấu đánh người tốt là trả thù". Loa phát thanh hô hào, bảo toàn thể đảng viên đoàn viên đều đi nghe, tôi liền nhanh chóng từ tầng bốn chạy xuống, cắm cổ lao về phía hội trường. Vừa bước đến cửa hội trường chà, tôi cũng là đoàn viên mà phải không, ngay cửa có một nữ giáo viên bộ phận chính trị đeo kính mập mạp; lại thêm một cán bộ bộ phận chính trị; và một người nữa là hội chủ tịch hội sinh viên của chúng tôi, đẩy tôi ra, bảo cậu không được nghe, chia từng đợt. Lúc bấy giờ tôi vẫn rất nghe lời đảng, thầm nghĩ đảng không cho cậu nghe bây giờ, ắt là có sự sắp xếp rồi, bèn bước đi. Thế nhưng bản thân đi ngược lên tòa nhà giảng dạy đến nửa đường, càng nghĩ càng thấy không đúng vị. Tối hôm đó tôi về trằn trọc cả đêm không ngủ được, dự cảm có điều gì đó không mấy hay ho rồi. Bởi vì lúc này ở Bắc Kinh có bạn học gửi thư tới, phong trào ở Bắc Kinh triển khai sớm hơn, bắt đầu lôi kéo người ta giữa đám sinh viên, bắt sâu mọt, bắt phái hữu các kiểu.

Hôm sau tôi liền đi tìm bí thư đảng ủy trường, một cán bộ cấp mười hai, nhưng ông ta đẩy khéo rằng không rõ tình hình của tôi các kiểu. Tôi vô cùng thắc mắc, quay về liền cảm thấy vô cùng tức tối, tiện tay viết một bức đại tự báo, chính là về chuyện không cho nghe bài báo cáo. Chiều hôm đó tôi đang nằm trong ký túc xá đấy, không ngủ, chỉ là nằm thôi, đột nhiên có một bạn học tới, nói theo ngôn ngữ thông tục chính là tay sai của khoa các kiểu, tìm tôi nói khoa gọi cậu đi một chuyến. Tôi dự cảm có chuyện chẳng lành, vội vã đi lên tầng bốn, văn phòng của khoa, lúc bước vào tuy ngoài miệng bảo là không sợ nhưng tim vẫn đập thình thịch. Dù thế nào đi nữa, bọn họ rất hùng mạnh mà. Bước vào nhìn một cái, trận thế bày biện trong phòng ấy, suýt chút nữa vây thành một vòng tròn, có chủ nhiệm khoa, phó chủ nhiệm khoa, phó bí thư, cố vấn chính trị, còn có tổ công tác do đảng ủy học viện phái đến túc trực tại khoa, mấy giáo viên nữa, trận thế phi thường bất thường, nhưng sợ quá hóa liều nên đành buông xuôi luôn. Nói thật chứ sinh viên bây giờ mà gặp phải cảnh tượng này thì đều thấy bình thường cả thôi. Thời đó là học sinh rất ít khi đến văn phòng lãnh đạo. Nơi đó hình như là chốn không thể bén mảng tới được, là nơi đặc biệt uy nghiêm, vô cùng vĩ đại cho nên, vì thế bản thân với tư cách là một học sinh thì đây là lần đầu tiên đặt chân đến đấy. Sợ vượt quá mức thì đâm ra chẳng sợ nữa. Bọn họ thậm chí còn chẳng thèm mời ngồi, tôi tự mình kéo lấy một chiếc ghế rồi ngồi xuống. Tôi bảo mấy người tìm tôi có chuyện gì thế? Ngày thường nào dám ăn nói kiểu này phải không nào. Lúc này có một giảng viên lịch sử — người này có trình độ rất cao, khẩu tài cực tốt, từng là chí nguyện quân. Tư thế ngồi của ông ta vô cùng tao nhã, ông ta nói, tại sao cậu không tìm nguyên nhân từ chính bản thân mình hả? Tôi bảo các người không cho tôi nghe báo cáo, tước đoạt quyền lợi chính trị của tôi, hả? Lúc này bọn họ đưa mắt ra hiệu cho nhau. Thầy Lý đó không nhắc đến chuyện nghe báo cáo nữa, ông ta nói, nghe nói cậu từng đọc cuốn "Yến Sơn dạ thoại", lại còn mua một cuốn tự làm ghi chép nữa, có phải không? Đây là sự thật, tôi thừa nhận. Vị giáo viên đó lại nói, cậu còn tuyên truyền với rất nhiều bạn học về tóc dài của phụ nữ các kiểu, đã từng tuyên truyền chưa? Đây cũng là sự thật, tôi bị họ túm được thóp rồi. Thế nhưng, tôi lập tức bình tĩnh lại, tôi nói thầy là giáo viên dạy lịch sử, thầy đã đọc bao nhiêu sách của Tiễn Bá Tán [chú thích: Tiễn Bá Tán / Tiễn Bá Tán] rồi? Ông ta bảo tôi đọc sách của Tiễn Bá Tán là nhu cầu công việc của tôi, cậu có biết Đặng Thác là người làm gì không? Đặng Thác phản đảng phản xã hội chủ nghĩa, thế thì hôm nay cậu đọc cuốn sách này chẳng lẽ không nên kiểm điểm từ góc độ này ư? Tôi bảo kiểm điểm từ góc độ nào chứ? Cố vấn chính trị bên cạnh tiếp lời ngay, nói, kiểm điểm từ góc độ phản đảng phản xã hội chủ nghĩa. Tôi bảo thế thầy giáo chẳng lẽ nên kiểm điểm bản thân từ góc độ phản đảng phản xã hội chủ nghĩa vì đã đọc sách của Tiễn Bá Tán hay sao? Người của tổ công tác đảng ủy học viện liền nói sao cậu lại có thể nói chuyện với chúng tôi thế này, thanh niên bình tĩnh một chút nhé! À, ông ta lại vòng vo nói, à, chuyện này không bàn nữa, không bàn nữa, cậu tự nhận lỗi chẳng phải rất tốt sao! Ông ta bắt đầu giao phó chính sách cho tôi, ở dưới cố vấn chính trị lại tiếp lời, nghe nói cậu còn từng phát biểu "Giai cấp tư sản toàn thế giới đoàn kết lại" phải không, hử? Cậu không biết sức nặng của câu nói này à? Tôi nhớ cố vấn chính trị này là nữ, cực kỳ xinh đẹp, là sinh viên tốt nghiệp trường đại học nổi tiếng, trình độ rất khá, tôi thực sự không đối phó nổi cô ta. Nhưng tôi vĩnh viễn không quên được lần đó, một khi con người ta thực sự liều mạng rồi thì mọi chuyện cũng dễ giải quyết thôi. Tôi bảo, chuyện này cô nhắc nhở tôi một câu không được sao? Về cảm giác thì tôi chưa từng nói câu này. Cô ta bảo, cần thiết không? Tôi bảo cần thiết. Cô ta bảo, ở nông trường, cậu đã nói với bạn học như thế. Trí nhớ của tôi lúc đó, khi mới đôi mươi tuổi đầu là khá tốt, lập tức nhớ ra, tôi bảo đây hoàn toàn là vu khống. Tôi bảo chúng ta nói thế này đi, quả thực có một bạn học, vô tri, đúng là một cái túi khô, lúc làm việc ở nông thôn đã hỏi tôi, tại sao sách của Mác-Lênin đầu câu nào cũng có câu "Vô sản toàn thế giới liên hiệp lại" vậy? Lúc đó chúng ta còn trẻ nên cực kỳ kiêu ngạo nhé! Tôi bảo cậu đến cái này mà cũng không biết ư? Muốn nghe không? Muốn nghe thì tôi nói cho cậu nghe vài câu nhé! Câu này bắt đầu từ "Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản", "Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản" là tác phẩm đầu tiên do Mác và Ân hợp tác viết nên. Khi đó giai cấp tư sản toàn châu Âu có đủ loại đảng phái phản động, bọn chúng cũng phân rã tản mác với nhau, một khi giai cấp vô sản đứng lên, bọn chúng sẽ liên hiệp lại để đối phó với giai cấp vô sản. Lúc đó giai cấp vô sản ngoài đoàn kết ra chẳng có cái gì trong tay cả, hiểu chưa nào! Tôi đã giảng cho cậu ta như thế đấy. Câu nói này chẳng biết đã được báo cáo lên trên thế nào mà lại bị bóp méo đi. Sau đó đây đã trở thành tội trạng thứ hai của tôi. Tội trạng thứ nhất là tuyên truyền "Yến Sơn dạ thoại". Những tội trạng này cuối cùng đều được biên soạn thành tài liệu, mãi báo cáo lên cấp tỉnh. Sau này đánh tôi thành học sinh phản động, cũng là căn cứ thứ hai. Căn cứ thứ ba, bọn họ bảo, cậu còn muốn làm bí thư đảng ủy, cậu từng nói câu này phải không? Tôi bảo không có. Tôi bảo bản thân mình còn chẳng biết mấy lạng mấy cân nữa là, tôi mà đòi làm bí thư đảng ủy chứ?! Lúc này vị cố vấn chính trị đó nói, sao lại không hả? Tôi có thể nhắc nhở cậu, ở trong rừng cây nhỏ! Phía tây trường chúng tôi có một khu rừng cây nhỏ, là khu vực đọc sách. Ồ, tôi nhớ ra rồi, tôi bảo có chuyện này, vị bí thư đảng ủy học viện ấy, ông ta vừa vào trường là tác phong lỏng lẻo ngay, có một hôm, chúng tôi sáng sớm dậy đọc sách, ông ta cầm một khẩu súng tiểu khẩu bắn chim. Tôi liền nói với bạn học rằng, bí thư thế này cũng dễ làm thật đấy, ngày nào cũng cầm súng săn đi bắn chim là được rồi chứ gì. Lời này sau đó cũng bị người ta báo cáo lại, rồi lại nâng tầm lên thành ý đồ soán đảng đoạt quyền, đây là điều thứ ba. Điều thứ tư nhé, bọn họ bảo tôi đã nói câu "Nổi dậy là có lý". Lúc đó bọn họ còn chưa biết câu "Nổi dậy là có lý" là do Chủ tịch Mao nói, là tôi nghe phong phanh từ những người bạn học cũ ở Bắc Kinh truyền lại. Bọn họ hỏi tôi, hả? Nổi dậy là có lý, nổi dậy chống lại giai cấp nào đây? Nhưng sau đó, câu khẩu hiệu ấy của Chủ tịch Mao: "Lý luận của chủ nghĩa Mác có muôn vàn manh mối, quy cho cùng chỉ gói gọn trong một câu: Nổi dậy là có lý." được công bố ra, lúc biên soạn tài liệu, liền không đưa vào nữa, không coi là tội trạng nữa. Thế là, tôi ngầm bị định đoạt thành một trong ba học sinh phản động của khoa ngữ văn trường. Hai người kia, một bạn học là vì viết một bài văn không đồng tình với một bài viết của Đào Trúc [chú thích: Đào Trúc / Đào Trúc]; còn một bạn học nữa nhé, vì quá cuồng nhiệt âm nhạc của Tchaikovsky [chú thích: Tchaikovsky / Sài Khả Phu Tư Cơ], rảnh rỗi ngày nào cũng thích kéo đàn vĩ cầm trong phòng. Cậu ấy xuất thân từ gia đình tư sản. Xem ra, ba chúng tôi, một người là tấn công trực diện vào bộ tư lệnh giai cấp vô sản phải không; một người thì thuộc về con cháu hiếu thảo hiếu tôn của giai cấp tư sản vậy; còn tôi đây chắc là kẻ phản bội của giai cấp vô sản rồi. Chuyện này vừa vỡ lở liền giam lỏng tôi lại. Ngày hôm sau tức đến mức tôi không thể dậy nổi. Thậm chí ban đêm đi vệ sinh cũng có người lén lút đi theo sau. Lúc ấy trong lòng tôi vô cùng đau đớn, bản thân từng khóc lóc sau lưng không ít lần, thầm nghĩ trong lòng, sao mình lại phản đối đảng cộng sản chứ? Không thể nào. Tôi có phản hay không, chính tôi là người rõ nhất. Thế nhưng bản thân lại thành kính kiểm điểm chính mình. Lúc này mẹ tôi viết cho tôi một thư nói, "Nhà mình dẫu sao cũng là xuất thân nhà nghèo, con trong cách mạng văn hóa ngàn vạn lần đừng có làm sao đấy, hãy ngoan ngoãn đi theo đảng, nhiệt liệt yêu mến Chủ tịch Mao." Bà ấy hoàn toàn không biết tôi gặp chuyện đâu. Còn gửi cho tôi hai mươi đồng tiền. Lúc đó hai mươi đồng tiền cực kỳ đáng quý đấy, tôi vừa nhận được bức thư này thì thực sự đau lòng khôn xiết, đau lòng vì cái gì chứ, chính là mẹ tôi vẫn chưa biết con trai mình lại gây ra tai họa lớn nhường này ở đây! Lúc đó quả thực mỗi ngày ăn không ngon cơm. Điều kỳ lạ là tôi ăn không ngon cơm thật đấy, khoa đã động viên rất nhiều người đến bên giường thăm tôi. Lần này tôi nổi giận đỗi rồi, tôi bảo các người đừng có giở trò này ra nữa, tôi nói tôi hôm nay nằm liệt giường không dậy nổi, nguyên nhân nằm ở chính các người. Chủ nhiệm khoa nói: "Thân thể ra thân thể, vấn đề ra vấn đề, phải không nào, đảng cộng sản còn đối đãi tử tế với tù binh cơ mà." Đây chính là lời mà một bí thư đảng cộng sản nói đấy, chính là thế đấy. Ôi chao, hễ nghe thấy câu này là tôi lại tự nhủ, tôi bảo đã bọn họ vô lý như thế rồi, thì nước đến đâu rách đến đấy thôi, phái hữu thì có gì ghê gớm cơ chứ. Thể lực tôi tốt, có thể làm việc, có thể làm việc để nuôi sống bản thân. Điều khiến tôi đau khổ nhất, là nhỡ người nhà cũng bảo bạn phản đối đảng cộng sản, thì bạn giải thích thế nào với gia đình đây? Bản thân gầy sọp đi từng ngày.

Lúc này trong khoa chúng tôi có một nữ sinh, tên thì tôi không tiện nhắc đến, bà ngoại của cô ấy là một cung nữ thời Từ Hi, bố cô ấy là đảng viên Quốc Dân Đảng, cho nên địa vị của cô ấy trong khoa thế nào thì có thể tưởng tượng ra rồi đấy. Trước "Cách mạng Văn hóa", tôi hoàn toàn chẳng thèm đếm xỉa gì đến cô ấy, ngồi ngay sau lưng tôi, cứ như một tiểu thư đài cát vậy, tất nhiên là góc nhìn của chúng tôi lúc đó là thế. Nhớ có hôm tôi lên lầu, trên lầu có một khoảng hiên, đại tự báo dán trên hành lang rào rào dán đầy. Tôi đứng trên khoảng hiên nhìn xuống dưới, thành phố đó không lớn, nhìn một cái là thấy tận cùng biên giới ngay. Trong lòng bỗng dấy lên ý định muốn chết. Phải rồi, cứ thế nhảy xuống một cái, là sạch sành sanh. Nhưng tôi lại nghĩ, cậu cứ nhảy xuống như thế này, thì chẳng thể nói rõ được điều gì nữa. Hơn nữa tình cảm của tôi đối với mẹ vô cùng sâu sắc. Cuộc đời mẹ tôi quá ư vất vả, tất cả những cay đắng trên đời bà đều nếm trải qua cả rồi. Bà từng kể với tôi rằng, trước khi bán chị hai đi, bà từng chạy tới cầu Giải Phóng, mấy lần định ôm con nhảy xuống sông. Bố tôi khi ấy kéo xe ba gác, đúng vào thời điểm trị an được thắt chặt. Năm 1942. Kéo xe cả ngày tiền kiếm được còn không đủ mua một cân bột cao lương nữa là. Lúc tôi đang do dự, thì nữ sinh đó tới. Cô ấy gọi tên tôi. Người này bình thường đối với con trai lúc nào cũng giữ thái độ kiểu cách đó. Khi ấy tôi hai mươi tuổi, cô ấy mười tám tuổi, ừm, trông vô cùng thanh tú luôn đấy, vóc dáng cũng cực kỳ đẹp, cô ấy là người trong đội múa của khoa chúng tôi. Tôi bảo cô gọi tôi làm gì? Cô ấy hỏi cậu làm gì ở đây? Tôi bảo tiện tay nhìn xem sao. Cô ấy bảo nghe nói cậu bị bệnh à? Tôi bảo chỉ có mỗi cậu là không đến thăm thôi đấy! Nào ngờ cô ấy thốt ra một câu, câu này tôi nhớ cực kỳ rõ. Bởi vì chuyện này là chuyện của chúng ta lúc bấy giờ. Bây giờ đã hơn bốn mươi tuổi rồi, nói ra điều này hơi ngượng ngùng một chút. Lúc đó tình cảm dạt dào lắm chứ bộ. Cô ấy bảo sao tớ cứ thấy cậu không giống người xấu chút nào nhỉ! Trong hoàn cảnh lúc bấy giờ, mà có thể thốt ra được một câu nói như thế, lúc ấy tôi liền cảm thấy trong lòng mình – giống như có thứ gì đó đang nghẹn tắc bỗng chốc được thông suốt hoàn toàn, chính là cái cảm giác ấy, bất chợt có cảm giác như vậy. Bởi vì lúc này chẳng ai thèm đếm xỉa đến bạn, những người bạn vô cùng thân thiết với tôi lại càng tránh xa tôi hơn. Lúc ăn cơm, trước kia đều là tám người một bàn bốn mảng to tướng, giờ thì đều né tránh bạn cả. Tôi chính là từ lúc đó mới nếm trải cái cảnh "tường đổ mọi người xô" là thế nào. Trong cuộc đời tôi luôn theo đuổi những người bạn tâm giao tri kỷ. Tôi vẫn luôn cảm thấy, bạn tốt thực sự thì phải kết thành "sinh tử chi giao". Thế nhưng tôi lại cảm thấy, rất nhiều người chỉ là bạn trong lúc thuận lợi, còn trong nghịch cảnh thì hỏng bét toàn tập. Con người ta quả thực rất khó thấu tỏ mà thôi. Cho nên, lúc cô ấy thốt ra câu nói đó, thú thật lúc ấy tôi... Nhưng dẫu sao đó cũng là năm 66. Tôi bảo cậu đừng có đùa cợt với tôi đấy nhé. Cô ấy bảo có đời nào tớ nói dối ai bao giờ, cậu coi tớ là loại người gì chứ, tớ biết cậu coi thường tớ mà. Ý là tớ biết cậu coi thường tớ, thật ra tớ không phải là một loại người với bọn họ. Nói thật lòng, cô gái đó lúc bấy giờ trông rất cuốn hút, đặc biệt là câu nói này, đã khơi gợi trong tôi sự đặc biệt, nói thế nào nhỉ, cái này cái nọ, tình cảm chăng. Cho nên tôi bảo, ngày mai cậu có thời gian không? Tớ muốn ra ngoài đi chơi. Cô ấy bảo đi đâu? Tôi bảo cậu chưa chắc đã dám đi đâu. Cô ấy bảo có nơi nào mà tớ không dám đi chứ? Tôi bảo chúng ta đến Lăng mộ liệt sĩ Bạch Cầu Ân [chú thích: Bạch Cầu Ân / Norman Bethune] nhé. Cô ấy bảo đi thế nào cơ chứ? Cậu có bao nhiêu là vệ sĩ kè kè thế kia cơ mà; lại còn hỏi đến đó làm gì? Đi chiêm bái à? Tôi bảo sao cậu lại nói về các liệt sĩ kiểu đó cơ chứ. Lúc đó mặc dù tôi cho rằng con người cô ấy cực kỳ tốt với tôi, nhưng tư tưởng này vẫn khác biệt với tôi một trời một vực. Hôm sau chúng tôi đi. Cô ấy chẳng sợ cái gì cả. Chúng tôi phải lòng nhau. Ôi chao, tôi mãi mãi không thể nào quên được đấy nhé. Nữ sinh này thật lanh lợi, trong các buổi phê phán đấu tố tôi, cô ấy luôn tranh phát biểu đầu tiên. Những điều cô ấy nói còn quá đáng hơn cả đám phái hữu, quá đáng đến cực điểm rồi thì chẳng thể bắt bẻ được nữa. Thêm nữa, hễ thấy người ta ép tôi đến mức thở không ra hơi, cô ấy lại dùng lời lẽ lái sang chuyện khác kiểu như, cậu nói lại vấn đề ban nãy xem nào. Con mẻ này cực kỳ thích dùng chiêu này để đối phó.

Cô ấy bảo cậu nghĩ kỹ chưa đấy, từ hôm nay trở đi cậu chính thức dính líu đến đứa con gái của tên Quốc Dân Đảng như tớ rồi đấy. Tôi bảo tôi chẳng bận tâm. Đã đến nước này rồi, tôi còn bận tâm cái nỗi gì nữa? Dù sao thì đảng cộng sản cũng chẳng thèm tôi nữa rồi. Nói thật lòng, nếu xét về mặt ngoại hình, cô ấy không thể nào thích tôi được. Tôi cũng chẳng hiểu tại sao lại thế nữa. Chỉ có điều về sau, tôi và cô ấy cũng chỉ có thể cùng chịu hoạn nạn chứ không thể cùng hưởng vinh hoa phú quý mà thôi. Tôi cảm thấy dùng góc nhìn hiện tại để phân tích, hình như lúc bấy giờ cô ấy theo đuổi một thứ tình cảm mang màu sắc tiểu thuyết truyền kỳ, có lẽ thế, nhận định này đúng hay sai thì cho đến tận bây giờ tôi vẫn chưa nói rõ được, ừm. Nhưng lúc đó nếu không có cô ấy, chẳng biết trong lòng sẽ trống vắng biết nhường nào. Tôi bị sự dũng cảm của cô ấy làm cho cảm động, bản thân lại càng có thể liều mình hơn nữa. Xong đời, tôi nghĩ, đã đến nông nỗi này rồi, còn có gì nữa đâu? Thêm vào đó ở đây lại có một sức hút lớn đến thế, suy cho cùng đó cũng là tình cảm mà. Có cô ấy bên cạnh, tôi không còn là một người đơn độc nữa, mà thành hai người rồi. Bị phê phán đến đâu tôi cũng chẳng màng nữa, tựa như đang dấn thân vào một việc vô cùng vĩ đại vậy. Có một hôm chúng tôi ngồi trong rừng thông phía sau mộ Bạch Cầu Ân, tôi bảo thật không thể ngờ nổi đấy, cô đối xử với tôi tốt quá. Cô ấy bảo, xí, tớ tính là gì chứ, cậu đừng có đánh giá tớ cao thế. Thật ra có những lúc tụi con gái bọn tớ kiên cường hơn tụi con trai các cậu nhiều lắm, đây tính là cái thá gì chứ, tớ đã mang cái mác con gái Quốc Dân Đảng bao nhiêu năm nay rồi còn gì. Lúc ấy tôi cũng chẳng biết phải biểu đạt thế nào nữa. Nhưng dẫu sao tôi cũng là cựu học sinh lớp mười hai tốt nghiệp rồi cơ mà, dăm ba cuốn sách văn học nước ngoài cũng từng đọc qua, chút tình điệu tiểu tư sản cũng có chứ bộ, tôi cảm thấy đây là lần đầu tiên trong đời tình cảm thực sự chớm nở. Lúc đó tôi suy nghĩ ngây thơ lắm, cảm thấy đương nhiên là cô ấy sẽ gắn bó cả đời với tôi rồi, sẽ chẳng có biến cố gì xảy ra nữa đâu, trong khoảng thời gian đấu tranh đó lại càng có khí thế hơn, cảm thấy bản thân không còn cô lập nữa, đây là quãng thời gian ở bên cô ấy. Đây chính là giai đoạn đầu "Cách mạng Văn hóa" của tôi, trong quãng thời gian bị chèn ép ấy, lại còn đính kèm theo một mối tình lãng mạn nhỏ xinh nhường này, đây đại khái chính là mối tình đầu vậy. Lúc đó tôi nhớ mình từng đọc một cuốn tiểu thuyết Liên Xô mang tên "Mùa đông nhiều tuyết", trong đó hình như có một câu nói, đại ý là mối tình đầu của đời người vĩnh viễn sẽ không bao giờ quên được, cho dù sau này có lần thứ hai thứ ba đi chăng nữa, thì lần đầu tiên mỗi khi nhắc lại vẫn cứ... vẫn cứ thế nào ấy nhỉ? Chính là thế đấy.

Quãng thời gian đó qua đi, tôi bị đưa đến nông trường. Cùng lao động với tôi có phái hữu lão thành, phần tử cơ hội chủ nghĩa hữu khuynh, đám người của Quốc Dân Đảng, tay sai của Tư đồ Lôi Đăng [chú thích: Tư Đồ Lôi Đăng = Tư đồ Lôi Đăng / John Leighton Stuart] và đủ thứ linh tinh lang tang khác. Lúc này Bắc Kinh đã bắt đầu đấu tố giáo viên rồi, phong trào ở chỗ chúng tôi chậm hơn Bắc Kinh nửa nhịp. Tháng tám, lạc ngoài đồng cao quá đầu người, lá khoai lang thì tươi tốt sum suê. Ôi chao, lúc đó trong lòng tôi chẳng biết tại sao bỗng muốn lại gần các lão phái hữu. Có một buổi tối, tôi lén lút đến nơi ở của một lão phái hữu, người này chính là cái người ở thư viện mà tôi nhắc tới hồi nãy. Ông ấy ở trong một căn phòng cạnh chuồng lợn. Tôi vừa bước vào, ông ấy đang đọc cuốn "Tuyển tập Mao Trạch Đông" bản tiếng Anh đấy. Tôi cũng chẳng biết tại sao lại tìm ông ấy nữa. Nói thật lòng, tôi đây cũng là một ca kỳ quặc, chính là đối với những người này trước sau vẫn chẳng thể nào căm hận nổi. Ông ấy bảo cậu đến đây làm gì? Ông ấy hãy còn căng thẳng cơ đấy. Tôi bảo tôi đến thăm ông chứ gì! Ông ấy bảo đừng có đến đây chứ, tôi là phần tử phái hữu cậu có biết không? Tôi bảo chính vì ông là phái hữu nên tôi mới muốn đến chứ, phái hữu thì không được lại gần chắc? Phái hữu cũng là con người mà! Tôi bảo ông đang đọc cái gì thế? Tôi chủ động kể cho ông ấy nghe về hoàn cảnh đơn giản của mình, ông ấy đưa mắt nhìn tôi trước, một câu cũng không nói, chẳng nói năng gì sết, đến lúc tôi đi rồi ông ấy vẫn chẳng nói câu nào. Hôm sau đến nữa, vẫn thế, chẳng nói năng gì. Lần thứ ba tôi lại đến chỗ ông ấy, đây là điều tôi đời đời kiếp kiếp không thể quên được. Tôi bảo, tôi đã đến chỗ ông lần thứ ba rồi đấy, tôi chỉ muốn hỏi ông một câu... Ông ấy lập tức bảo, tôi có tội, tôi có tội. Tôi bảo tôi không muốn nghe mấy câu này của ông, tôi chỉ muốn biết, làm thế nào để không mắc sai lầm? Ông ấy nhìn tôi nửa ngày mới chịu bảo tôi. Ông ấy bảo cậu thích đọc sách lắm đúng không, nhớ lấy nhé, sau này hễ muốn không mắc sai lầm, thì bất kể cuốn sách nào cậu đặc biệt thích đọc, cuốn sách đó chắc chắn có vấn đề. Nghe câu nói này của ông ấy tựa như lời phật thiền vậy, tôi hoàn toàn chẳng tài nào hiểu nổi. Ông ấy bảo, trong đầu chúng ta có quá nhiều thứ tư sản chủ nghĩa mang màu sắc chủ nghĩa xét lại rồi, cho nên chỉ cần là cuốn sách cậu thích đọc, chỉ cần là những đoạn cậu đặc biệt tâm đắc, cậu cứ mang ra phê phán thì chắc chắn trăm trận trăm thắng. Về sau tôi vẫn luôn dùng câu nói này để làm thước đo, đặc biệt là lúc viết bản thảo phê phán, hễ viết ra là đảm bảo thành công.

Ngày 10 tháng 8, ở nông trường bỗng nhiên có thông báo phải nghe chương trình phát thanh quan trọng. Dạo đó chính là dựa vào xã luận để hành sự, sau đó thì dựa vào khẩu hiệu ngữ lục để hành sự. Hôm nay chính là "Mười sáu điều" được ban hành, bài xã luận này có mấy câu thực sự nói đúng vào tận tâm can tôi. Bây giờ tôi vẫn nhớ như in âm thanh của phát thanh viên. Tôi cảm thấy âm thanh của phát thanh viên trong thời kỳ "Cách mạng Văn hóa" vô cùng cao vút sục sôi, hoàn toàn không phải cái vị như bây giờ. Trong đó có hai đoạn thế này, chính là nói trong cuộc đấu tranh lần này, đại phương hướng của các tiểu tướng cách mạng trước sau vẫn là chính xác, bọn họ dẫu có mắc phải sai lầm này hay sai lầm khác, nhưng hãy cảnh giác có kẻ mưu đồ đánh sụp họ thành phản cách mạng, lại còn phải nghiêm phòng những kẻ trộm cắp chính trị các kiểu. Hơn nữa còn thực sự đề xuất trọng tâm của phong trào lần này, chính là chỉnh đốn những kẻ nắm quyền đi theo con đường tư bản chủ nghĩa trong nội bộ đảng. Nói thật lòng, thực sự từng chữ từng câu chạm đến tận đáy lòng, lập tức tình cảm đối với Chủ tịch Mao trở nên sâu đậm không thể tả xiết. Tối hôm đó sau khi nghe xong chương trình phát thanh, chúng tôi liền khởi nghĩa. Một mình tôi đi bộ từ nông trường về thành phố, là hơn ba mươi dặm, rồi đến trường chúng tôi thêm mười dặm nữa, bốn mươi dặm lận đấy, ngay trong đêm hôm đó tôi đã chạy bạt mạng về trường. Quãng đường bốn mươi dặm đó vô cùng hoang vắng, chà tôi nhớ lúc đi dọc bờ sông Đà Hô [chú thích: Đà Hô / Hô Đà Hà] gồ ghề lồi lõm cao thấp bất bằng, thế mà càng đi lại càng thấy phấn khởi. Về đến trường, lập tức liên kết với bạn học các khoa khác. Tôi cũng chẳng quen biết một sinh viên khoa chính giáo bằng cách nào nữa, cậu ta cũng cùng một gu với tôi, cũng liên tục đưa ý kiến cho khoa, bị chỉnh đốn tơi bời. Khi ấy chính là cái cảnh "cùng là một lũ cú vọ lưu lạc chân trời góc bể", chính là "gặp gỡ cần gì phải từng quen biết". Tôi bảo, cậu đã nhìn thấu chưa, nổi dậy thôi! Lúc đó sự lĩnh hội đối với văn kiện trung ương sâu sắc đặc biệt, ngay trong đêm hôm đó, chúng tôi cùng mấy bạn học khoa cơ khí đã thành lập một tổ chức, bốn tờ đại tự báo ghép lại viết một chữ to đùng, thả từ trên tầng bốn xuống, chính là "Không sợ lột một tầng da, quyết tâm lôi đám hắc bang xuống ngựa". Tối hôm đó tôi còn viết một bức đại tự báo, mang tên "Tố cáo sự bức hại của chủ nhiệm khoa đối với tôi". Nói thật lòng, bức đại tự báo này thật ra chẳng có nội dung gì mấy, toàn là sự thật: ngày mấy tháng mấy làm gì, ngày mấy tháng mấy làm gì, bọn họ bức hại tôi ra sao. Ôi chao, bức đại tự báo này dán ở nơi không mấy nổi bật trên lầu, nhưng vừa dán ra một cái, cả khoa lập tức bùng nổ. Lứa chúng tôi chính là nổi dậy vào đúng đêm công bố "Mười sáu điều". Hồi đó việc phát biểu tin tức quan trọng hầu như đều diễn ra vào ban đêm, chứ không phải ban sáng. Chẳng phải có chương trình "Tiểu phẩm tin tức" [ý chỉ Thời sự 19h] hay sao, tin tức còn sớm hơn cả buổi sáng, tám giờ tối, toàn quốc đều nghe. Ngày hôm sau trời sáng, khoa chúng tôi liền lật trời, dẫu sao trong khoa vẫn có người ngầm ủng hộ tôi, ôi chao, thế là tất cả đều tìm đến tôi. Tự tôi lúc đó, nói thật lòng là hoàn toàn không có cái chiến lược của nhà cách mạng vô sản gì sất, lập tức không phải là nên đoàn kết bọn họ lại hay sao? Lúc đó chỉ cảm thấy bản thân mình từ sớm đã đúng rồi, bảo mấy người bây giờ lại giở cái trò này ra à! Tôi tự cho rằng, chỉ có nữ sinh đó mới là đồng chí chiến đấu duy nhất, quan hệ với cô ấy cũng được công khai luôn rồi. Đại tự báo được dán ra lúc năm giờ sáng. Viết xong mệt rã rời, tôi liền trải giấy lên cái bàn bóng bàn dùng để viết đại tự báo ấy, dạng chân tay nằm bẹp lên trên, cảm giác đó quả thực hệt như được giải phóng vậy. Vạt áo đâu đâu cũng dính đầy mực tàu với hồ dán, lộn xộn cả lên. Cô ấy vừa đến liền ôm chầm lấy đầu tôi thế đấy, chẳng giống kiểu nam nữ e dè sợ người ta trông thấy như trước nữa. Hoàn toàn không còn chuyện đó nữa. Ôi chao, cô ấy bảo suýt làm tớ lo lắng đến chết đi được. Tâm trạng cuồng nhiệt sung sướng lúc đó, không chỉ là một sự giải phóng về mặt chính trị, mà còn có cảm giác như thể tôi thực sự cách mạng vậy, hơn nữa còn cách mạng sớm hơn tất cả các người, đến cả nỗi sợ hãi trước kia cũng quên sạch sành sanh. Tình hình toàn khoa lập tức xoay chuyển càn khôn, đại tự báo ủng hộ bay phấp phới như tuyết phủ. Lạ kỳ thật đấy, đám người lúc trước từng tỏ ra tả khuynh giờ lại quay đầu ủng hộ tôi. Còn tôi thì căm ghét cay đắng nhất là hai kẻ: chủ tịch hội sinh viên và bí thư chi bộ đoàn. Con người tôi đôi khi cũng cực kỳ kiêu ngạo nhé. Tôi bảo hươu chết về tay ai, bây giờ chắc là phân định rõ ràng rồi nhỉ! Tôi kiên quyết yêu cầu khoa lập tức mở hội đối chất, tụi tôi khi ấy chưa hề nghĩ đến việc lôi cổ đám lãnh đạo khoa ra lật tẩy. Nói thật lòng, con người tôi sống rất nặng tình nghĩa, báo thù xong là thôi chứ gì. Lúc đó nhìn thấy chủ nhiệm khoa cũng cúi gằm đầu ỉu xìu rồi, liền có chút tinh thần fair-play [thượng võ]. Nào ngờ hội đối chất – cái cuộc họp tự phát này vừa mở ra, chẳng cần bất kỳ ai triệu tập, chẳng cần loa phóng thanh hò hét mấy bận, toàn trường đều kéo đến luôn ấy chứ.

Hội họp tổ chức ở hội trường, đại hội cũng chẳng có trình tự gì sất, do ai tổ chức cơ chứ? Lúc này đám người nổi dậy vẫn chưa hiểu cái quỷ gì đâu, vẫn do bí thư chi bộ tổ chức đấy. Cậu bảo tư tưởng bị gông cùm đến mức độ nào mới thú vị làm sao chứ. Đến lúc này rồi mà vẫn không dám đá văng hắn ta ra, cứ cảm thấy chỉ có sự lãnh đạo của hắn mới là thuận lý thành chương. Tại hội trường tôi đã kể lại diễn biến sự thật. Nói thêm câu nữa, lúc bắt đầu kê bàn ghế mọi người thậm chí còn không dám kê lên sân khấu, tôi cảm thấy cái sân khấu đó không phải là nơi chúng tôi nên bước lên, kết quả là kê dưới sân khấu. Dùng micro, mà chiếc micro này, vẫn là do mấy bạn học khoa cơ thiết kéo dây lắp đặt tạm thời đấy. Tôi đứng ở phía trên phát biểu, ngồi đông nghịt người thế kia, đứng lên bản thân cũng thấy sợ. Hôm đó trời cũng thật nóng, hôm nay là ngày 12 tháng 8. Tôi kể lại toàn bộ quá trình, càng kể càng thấy tủi thân, đúng là nước mắt ngắn nước mắt dài. Bởi vì chuyện này khơi gợi bao nhiêu tâm tư trong tôi, nào là chuyện của mẹ, nào là chuyện này, chuyện nọ, bài phát biểu quả nhiên mang lại hiệu quả cực kỳ mạnh mẽ, đó không phải là hiệu quả tạo ra bằng nhân tạo. Mọi người cảm thấy vô cùng tức giận. Hơn nữa "Mười sáu điều" này vừa được công bố, gan dạ của mọi người cũng lớn lên, tiếng khẩu hiệu vang dội hẳn lên. Mọi người hô vang "Kiên quyết phản đối đồng chí chủ nhiệm khoa bức hại tiểu tướng cách mạng!" Lúc đầu còn gọi là "đồng chí", hô hoán một hồi, hai chữ "đồng chí" liền biến mất tiêu. Việc này cũng có một quá trình chứ, không thể nào lập tức đánh đổ cán bộ ngay được. Phe đối lập thấy thế, chà, bọn họ thấy không ổn rồi, bèn giữa chừng phá hoại, cắt đứt dây loa. Chuyện xấu hóa thành chuyện tốt. Chà, lúc đó đang ở vào cao trào cách mạng, Công xã Paris vừa mới nổi dậy, vậy mà các người dám cả gan phá hoại ư? Lúc này hoàn toàn không cần tôi phải ra tay, mấy tiểu tử khoa cơ điện đã xông lên rồi; khoa ngữ văn nói thật chứ, chưa đến mức thô lỗ thế đâu. Chẳng mấy chốc kính vỡ choang choang rơi xuống, phong trào quần chúng thường là do dồn nén mà thành, chứ chẳng phải có mưu tính từ trước đâu. Tối hôm đó toàn trường đạt đến cao trào cách mạng, lập tức tuyên bố rằng: Đoàn phản đối cách mạng đã chiếm lĩnh phòng phát thanh; tiếp theo chúng tôi ban hành lệnh số hai, ép đảng ủy học viện, lãnh đạo học viện lập tức có mặt tại hội trường. Bây giờ ngẫm lại cũng chẳng biết gan dạ từ đâu mà ra nữa. Trước kia á, tuyệt đối không dám gọi thẳng tên bọn chúng đâu nhé. Bảo bọn chúng đến, bọn chúng cáo già quỷ quyệt, nào dám đến chứ, đến nơi nhỡ bị sinh viên cho ăn đòn thì khổ. Thực ra sinh viên nào có lá gan đó. Nói thật lòng, đây chẳng qua cũng chỉ là quỳ gối nổi dậy mà thôi. Bọn họ đến nơi tỏ thái độ, ủng hộ sinh viên là xong chuyện, chúng tôi còn chưa đấu tố gì sất. Không đến, kết quả là cuộc họp này không tài nào tiếp tục được nữa, toàn bộ đám người đó ùn ùn kéo vào văn phòng đảng ủy học viện. Chưa từng bước vào bao giờ, tầng lầu đó là khu vực làm việc đấy, chưa từng dám bén mảng tới bao giờ. Lần này, quả thực có chút khí thế giống như trong cuốn "Báo cáo điều tra phong trào nông dân Hồ Nam", ào một tiếng xông thẳng vào văn phòng lãnh đạo, hoàn toàn chưa từng chứng kiến khung cảnh xa hoa nhường này bao giờ. Bây giờ nhìn lại ghế sô-pha thì thấy bình thường không thể tả, thế nhưng dạo đó ghế sô-pha lại đại diện cho biểu tượng của sự cao quý. Bước vào trong rồi, nhìn thấy ai nấy đều có chút chột dạ. Vị bí thư đảng ủy học viện đó là một ông lão gầy giơ xương, hỏi các bạn học đến đây làm gì, đám đứng đầu tụi tôi đều muốn lùi ra sau cả, thế mà đám đứng sau lại có vẻ dũng cảm hơn. Sau này trong đợt kiểm điểm đấu tranh hai con đường, người ta bảo tôi không phải là một kẻ nổi dậy triệt để, bởi vì không thể căm hận bọn họ nổi. Hắn ta dẫu sao cũng là đảng mà, có đúng không nào. Thế nhưng hắn lại bảo, tình hình của các cậu tôi không rõ. Cơn giận lúc này mới bùng cháy lên. Tôi bảo các người không rõ tình hình phải không, lập tức ra hội trường hết đi. Bọn chúng vừa đi thì căn phòng đó liền thuộc về chúng tôi, tất cả đều leo lên ghế sô-pha ngồi. Chúng tôi cũng ngồi thử cái này xem sao. Chính là cái cảm giác đó, giường ngà của tiểu thư cũng phải lăn lộn một phen đấy, chính là thứ tình cảm kiểu đó. Căn phòng đó liền trở thành nơi tạt ngang của "Ủy ban Cách mạng Văn hóa" lâm thời. Tôi cứ nghĩ chuyện này thế là hết. Hiểu lầm về "Cách mạng Văn hóa" thật sự là chưa thấu đáo. Cái gọi là "cây muốn lặng mà gió chẳng ngừng", hoặc có thể nói không có gió cây tự rung. Trường chúng tôi là một ngôi trường mới xây, lúc các giáo viên đến thì chia thành ba thế lực: trường bồi dưỡng, trường công nghiệp, đại học sư phạm, lại thêm chí nguyện quân từ khắp nơi đổ về, lãnh đạo từ các nơi đến, cứ một vị lãnh đạo đến lại kéo theo một đám người, chúng tôi vừa quậy phá một trận hệt như ném một quả bom nổ chậm vậy, bọn họ nhân cơ hội đó cắn xé lẫn nhau. Bọn họ nắm rõ điểm yếu của nhau, càng quậy càng lớn, càng lúc càng leo thang. Lúc này, đã đến sự kiện "18 tháng 8" rồi. Chủ tịch Mao tiếp kiến Hồng vệ binh, cuộc đấu tranh trong toàn trường bắt đầu đẩy lên cao trào. Lúc này chúng tôi lại càng là phái tả hơn nữa. Không thể không cách mạng chứ! Bắt đầu đấu tố bí thư đảng ủy. Thật ra bây giờ tôi mới nhận thức được, "Cách mạng Văn hóa" ở trường chúng tôi rốt cuộc là thế nào nhỉ? Cuộc cách mạng này của học sinh đan xen lẫn với cuộc đấu tranh mang tính bè phái của các giáo viên, và chúng tôi thì, lại trở thành công cụ bị người ta lợi dụng. Nhưng lại lực bất tòng tâm, sự phát triển của cả thời đại có lẽ chỉ có thể làm thế mà thôi. Cậu đã lên đài rồi thì không xuống được nữa. Thế nhưng lúc này tôi bắt đầu thấy chán ngán rồi. Bởi vì đấu tranh trong trường vừa lên đến cao trào thì bắt đầu xuất hiện tình trạng bạo lực rồi, đánh đập dã man lắm. Tôi chưa từng đánh ai trong suốt "Cách mạng Văn hóa", tôi nói với cậu điều này tất nhiên là chẳng có ích gì sất. Tôi cứ nói thế này, còn nghe hay không là tùy cậu. Dạo ấy kẻ nào càng bảo thủ lúc đứng lên nổi dậy thì ra tay đánh đập càng tàn độc, đây chính là hiện tượng trong "Cách mạng Văn hóa". Nói thế này, không biết cậu có thích nghe không? Tức là trước kia cậu không nổi dậy, chuyên bảo vệ cán bộ lãnh đạo, bây giờ đứng lên nổi dậy rồi, thì ngược lại ra tay đánh đập tàn độc nhất. Bọn họ chỉ đùng cách này để thể hiện mình cách mạng nhất. Vốn dĩ bản chất bọn họ mang gốc rễ "tả khuynh", vốn dĩ bọn họ bảo vệ các người, đợi đến sau này nhìn thấy đại thế đã mất, không ổn rồi, thì việc đem các người ra đấu tố còn hung tợn hơn cả tôi, còn tả khuynh hơn cả tôi. Đây là một hiện tượng mà tôi từng chứng kiến trong "Cách mạng Văn hóa". Lấy việc đấu tố chủ nhiệm khoa ra mà nói đi, tôi luôn cảm thấy ông ấy chỉ bức hại tôi trong quãng thời gian đó mà thôi. Nhưng tôi biết ông ấy là lão cách mạng thời kỳ kháng chiến chống Nhật [chú thích: Tam bát thức lão cách mạng - Lão cách mạng hoạt động từ mùng 8 tháng 3 / thời kỳ kháng chiến chống Nhật], là người đi ra từ phong trào Đại học Liên hợp Hoa Bắc. Thêm nữa học vấn của ông ấy cực kỳ uyên bác, rất có chuyên sâu nghiên cứu về tạp văn của Lỗ Tấn. Về mặt chuyên môn tôi rất sùng bái ông ấy. Con người tôi cũng quái đản lắm cơ, hễ cứ nhìn thấy người có tài năng thực sự thì bất chấp mọi thứ khác thế nào đi nữa, tôi vẫn cứ sùng bái người ta. Hơn nữa ông ấy lại từng xin lỗi tôi rồi, nên chẳng thể hận nổi. Đánh người thế này thì gọi là cái thá gì chứ. Tôi nhớ lần đấu tố chủ nhiệm khoa đó, "bốp" một tiếng úp một cái sọt rác to đùng lên đầu. Sọt rác thì dễ dán giấy bồi lên làm mũ lắm, nhân cái khoảng trống của cái sọt rác đó, cứ bôi hồ dán giấy lên là thành cái mũ ngay. Nói thật lòng lúc này tôi đi phê phán chủ nhiệm khoa thì chẳng còn chút từ ngữ mới mẻ nào nữa rồi, chẳng có câu từ mới nào sất. Nhưng không phê phán không được, chỉ đành dựa vào đống tài liệu cũ để nâng cao tầm quan trọng lên mà thôi. Cậu cứ lải nhải mãi cái đoạn ấy, người ta nghe cũng thấy chán ngấy chứ bộ. Phê phán đến mức chính tôi cũng chột dạ, không có khí thế thì vẫn phải ra vẻ phê phán. Cho nên tôi phát hiện ra cuộc cách mạng này cũng thúc đẩy tính cách con người ta thay đổi. Lúc đó, chủ nhiệm khoa bị cao huyết áp, người ta đã năm mươi mấy tuổi rồi, bọn họ vừa đấu tố vừa bắt ông ấy đứng lên ghế rồi xoay vòng vòng. Thương hại ông ấy thì không được đâu, lúc đó sau khi phát biểu xong là tôi chuồn thẳng. Nói thật lòng, tôi luôn không nỡ ra tay, không nỡ ra tay thì vẫn phải giả vờ thật hung tợn, bởi vì thời đó kẻ nào càng hung hăng tàn độc thì tình cảm giai cấp vô sản càng rõ nét; bằng không thì tại sao lại đấu tố tàn khốc thế chứ. Có một nữ sinh, không nhắc tên cô ta nữa, là bí thư chi bộ của lớp, tiến lên dùng ngón tay chọc thẳng vào trán chủ nhiệm khoa, móng tay của nữ sinh đó nhọn hoắt cơ chứ, chọc một phát là rách cả một mảng da thịt. Tôi thực sự không kìm nén nổi nữa, tình cảm con người mà! Tôi nói những điều này với cậu không phải để tô son trát phấn cho bản thân, tô son cũng chẳng ích gì, tôi còn chẳng rõ bản thân ra sao nữa là. Xong việc tôi đến phòng của chủ nhiệm khoa, ông ấy đang ngồi khóc ở đó. Tôi bước vào phòng, vẫn phải giữ vững tác phong cách mạng giai cấp vô sản đấy nhé, tôi mở lời trước bảo có vấn đề gì thì tự mình khai báo cho đàng hoàng vào. Thực ra tình cảm rất phức tạp, phải không nào. Tôi lại bảo chuyện của anh dẫu sao cũng phải tuân thủ nguyên tắc cầu thị, nếu có ai không cầu thị, thì chúng tôi cũng không đồng ý đâu. Toàn là những lời ngoài miệng chứ chẳng có lời nào thật lòng cả. Ông ấy bảo, các cậu mà thực sự phê phán tôi, tôi tâm phục khẩu phục, chứ cứ tiếp tục thế này thì tôi thật sự chịu không thấu đâu. Nghe đến đây tôi thấy xót xa cả ruột gan. Tôi nghĩ ngợi rồi bảo ông đem ngữ lục ra đi, à, nhớ kỹ ngữ lục trang bao nhiêu điều bao nhiêu, chúng ta nên tin tưởng quần chúng tin tưởng đảng, phải không nào, có hai nguyên lý cách mạng này rồi thì làm việc gì cũng dễ giải quyết cả thôi. Thực ra chỉ có thể dùng câu này để an ủi mà thôi, ngoài ra chẳng nói gì khác, bởi vì không thể nói được. Ông ấy tất nhiên là hiểu rõ. Đó chính là lý do tại sao sau này lúc tôi tốt nghiệp, chủ nhiệm khoa đã được giải oan, còn đặc biệt hẹn tôi ra nhà hàng ăn một bữa cơm đấy. Đời nào có chuyện chủ nhiệm khoa mời học sinh ăn cơm bao giờ cơ chứ. Đây là chuyện chen ngang xảy ra về sau.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.