Nhất Bách Cá Nhân Đích Thập Niên

Lượt đọc: 260 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chuyện Về Nụ Cười

❊ ❊ ❊

Năm 1968, một cán bộ công ty ngoại mậu nọ ở thành phố S, tỉnh F, năm nay 30 tuổi.

Người đầu tiên phát hiện ra anh không biết cười là một cán bộ công tác chính trị — trong một chiếc lều nhỏ yên tĩnh — bị "truy cứu" ra lúc đang "hồi tưởng chuyện kỳ lạ" — biểu cảm đối diện với di ảnh Chủ tịch Mao giống như đang khóc — Đội tuyên truyền công nông dùng mẹo thủ công thượng mã — Một người không biết cười bỗng trở thành trò cười — Đột nhiên lại cười lớn không ngừng.

Câu chuyện ngàn năm có một này vốn dĩ tôi tự mình muốn viết thành tiểu thuyết. Đặc biệt là tối hôm qua lại xảy ra một tình tiết kỳ diệu, tự nó đã hoàn thiện thành một vở kịch phi lý tuyệt đối xuất sắc. Tiếc là tôi không thể viết! Một là vì nhân vật chính trong câu chuyện này là người nhà của tôi, hai là câu chuyện này hoàn toàn không cần hư cấu thêm nữa, cứ viết ra y nguyên thế thôi cũng đủ khiến những bậc thầy kịch phi lý như Beckett, Ionesco tức chết rồi. Tôi nghĩ thầm, trong "một trăm người" của anh chắc chắn không có kiểu người điển hình này, tặng cho anh đấy! Cậu đấy, vận may luôn tự tìm đến cậu, còn tôi thì luôn sắp đến tay lại bay mất, hết cách! Nhưng anh phải đồng ý — sau đó trả lại cho tôi một câu chuyện hay thì thế nào? Chúng ta thỏa thuận thế nhé, giao ước quân tử chứ? Hả ha, tất nhiên tôi không đòi anh trả đâu, tôi chỉ vì trong "một trăm người" của anh không thể thiếu kiểu nhân vật điển hình này, nên mới dâng hai tay, tự nguyện tặng cho anh đấy. Tôi kể đây —

Tôi tin vào nhận định của một nhà tâm lý học: Trong các biểu cảm vui giận buồn vui của con người, biểu cảm cười là nhiều nhất.

Buồn và giận phản ánh lên khuôn mặt con người vốn chẳng qua chỉ có mấy dạng hữu hạn, thế nhưng biểu cảm cười của con người thì phong phú vô cùng. Anh nhắm mắt lại ngẫm nghĩ kỹ xem các kiểu cười của con người đi, phong phú biết bao! Tỷ như cười lớn, mỉm cười, cười ngớ ngẩn, cười hậu (chân chất), cười cuồng dã, cười điên cuồng, cười âm hiểm, cười thầm, cười nhạo, cười chế nhạo, cười trộm, cười ngây dại, cười lạnh, cười gượng... cười ồ, cười giả tạo, cười gian xảo, cười đùa cợt, cười dâm ô v.v. và v.v., lại còn nụ cười chứa đựng tình cảm, nụ cười hiểu ý, nụ cười thẹn thùng, nụ cười qua quýt, nụ cười nịnh hót, nụ cười lúng túng, nụ cười khinh miệt, nụ cười xót xa, nụ cười nhẹ nhõm, nụ cười miễn cưỡng, nụ cười bất đắc dĩ... Đúng vậy, còn có cười ngoài mặt không cười trong lòng, cười không kìm được hoặc chỉ cười một cái, vẫn còn nữa! Một loại cười khác — cười trong nước mắt, khóc không được cười không xong, cười mà như không cười — nếu bắt chước theo cách chuyên mô phỏng các thuật ngữ chuyên ngành mới nhất của giới phê bình thế hệ thứ tám mà nói, thì đây thuộc về "nụ cười rìa", "nụ cười giao thoa" hoặc được gọi là "nụ cười bao hàm nhiều cơ chế nội tâm". Nhìn kìa, anh cũng cười rồi đấy, lại là một kiểu cười nữa — nụ cười thâm độc ngấm ngầm!

Thời nay phong trào sách công cụ đang thịnh hành, chỉ riêng các loại cười thôi cũng đủ biên soạn thành một cuốn "Từ điển nụ cười" dày cộp, cung cấp cho các nhà tâm lý học, bác sĩ tâm thần, cũng như những kẻ quan sát sắc mặt chốn quan trường và người mới học viết lách lựa chọn từ vựng để sử dụng. Con người biết cười như thế, phong phú về nụ cười là thế, vậy mà anh rể tôi lại chẳng biết đến một kiểu nào. Con người kỳ lạ này, anh ấy không biết cười!

Người đầu tiên phát hiện ra là một thiên tài. Thiên tài này tuyệt đối không phải chị gái tôi. Chị gái tôi là giáo viên dạy toán cấp hai, chị ấy chỉ nhạy cảm với những con số ở hai bên dấu bằng, còn đối với con người thì ngớ ngẩn lơ mơ, nếu không thì đã chẳng mãi đến năm hăm sáu, hăm bảy tuổi mới yêu đương. Tôi ư? Không, anh nhầm rồi. Ở Trung Quốc, kẻ nhạy cảm với con người vốn không phải là nhà văn mà là cán bộ công tác chính trị. Người đầu tiên phát hiện ra anh rể tôi không biết cười chính là Tiểu Ngụy, cán bộ công tác chính trị ở trường của chị tôi. Khi anh ta đem phát hiện thiên tài này kể cho người chị ngớ ngẩn của tôi nghe, chị tôi vậy mà lại nói:

"Cậu chỉ gặp anh ấy ở nhà tôi có một lần, nhưng tôi quen anh ấy gần một năm rồi sao lại không nhận ra? Nếu bảo anh ấy đần độn, ít nói thì đúng. Còn bảo anh ấy không biết cười thì thật nhảm nhí! Con người sao có thể không biết cười chứ?"

Lúc đó, chị tôi đang yêu anh ấy đến phát cuồng, ngày nào tan làm xong hai người cũng dính lấy nhau. Những kẻ làm toán lý hóa, những người có tư duy lý tính ấy, một khi đã sa vào lưới tình thì còn bay bổng và mê muội hơn cả chúng ta. Tôi có một cách giải thích về tình yêu: Tình yêu vốn dĩ là yêu thứ mình yêu, thực chất đều là yêu chính bản thân mình. Đối phương đều mang theo màu sắc do chính mình tưởng tượng hoặc mơ tưởng ra, đem nụ cười của chính mình làm nụ cười của đối phương, đặt tình cảm của chính mình lên người đối phương để tự cảm động lấy mình, đúng chứ! Bằng không thì sao có nhiều người vì yêu mà tuẫn tình đến vậy? Tình yêu chấm dứt thì bản thân cũng tiêu đời còn gì. Thế nên tôi lại cho rằng, mối tình đầu là giai đoạn mất trí tinh thần duy nhất trong đời người, bước vào trạng thái ảo giác. Lời của Tiểu Ngụy giống như ném ra một ngón tay chọc tỉnh chị tôi khỏi cơn ảo giác. Chị ấy ngẫm nghĩ nghiêm túc, vậy mà lại không tài nào tưởng tượng nổi nụ cười của anh ấy trông ra sao! Thế là chị ấy quyết định kiểm tra xem người yêu của mình có thực sự không biết cười hay không. Tình cờ hôm đó là sinh nhật anh rể tôi, tuổi Hợi. Chị tôi quả thực rất có cách, chạy ra cửa hàng chọn mua một con lợn đất nhỏ cực kỳ buồn cười, ở mông có gắn một chiếc còi, bóp vào là kêu chút chít. Chị ấy dùng giấy màu gói lại, nhét vào túi áo, tối hôm đó hẹn gặp nhau ở Công viên Hải Thiên Môn. Chị ấy dẫn anh đến ngồi dưới một ngọn đèn hình hoa hướng dương, để có thể nhìn rõ khuôn mặt anh. Chị ấy nói: "Em muốn tặng anh một món quà đặc biệt." Nói xong liền trừng mắt nhìn chằm chằm vào mặt anh, thầm nghĩ theo lý thì anh ấy nên nở một nụ cười dí dỏm hoặc tò mò, rồi hỏi ngược lại chị ấy: "Em định tặng anh báu vật gì nào?"

Quả thực anh ấy cũng đã nói như vậy. Nhưng đây là lần đầu tiên chị tôi phát hiện ra mặt tên này chẳng khác nào mặt sông đóng băng, không hề có lấy một gợn sóng cười lăn tăn. Thật đáng sợ! Lẽ nào anh ấy thực sự không biết cười? Chuyện này vẫn cần phải chứng thực và giám định thêm.

Chị tôi kìm nén sự số ruột, móc món quà từ trong túi áo ra, lại cố gắng ra vẻ thật vui vẻ, nói: "Tặng anh đấy, tự mở ra xem đi!"

Nếu tên này nhìn thấy con lợn đất nhỏ mà vẫn không cười nữa thì tiêu đời! Trên thế giới này có một bộ mặt khó tin nhất đã bị chị tôi chạm trán bằng cả số phận.

Sau này chị tôi kể lại với tôi, lúc đó tim chị ấy đập thót lên tận cổ, cứ như thể món quà gói trong kia là một quả bom hẹn giờ vậy. Điều khó tưởng tượng cuối cùng cũng xuất hiện — lúc tên này bóc lớp giấy gói hoa hòe xinh đẹp đó ra, thái độ cứ như đang bóc phong thư do một người xa lạ gửi tới vậy. Con lợn đất nhỏ lộ ra, anh ấy bóp một cái, nó kêu chút chít một tiếng, bất kỳ ai cũng sẽ bị thứ đồ chơi này chọc cho cười lớn, nhưng tên này chỉ liên tục nói: "Hì hì, hì hì, buồn cười quá đi mất, buồn cười thật đấy." Khuôn mặt chết trân ấy giống như hai cánh cửa đóng sầm lại, bất động, trên cửa còn khóa một chiếc ổ khóa lớn, dán cả giấy niêm phong, chính xác trăm phần trăm — là một người tàn tật về biểu cảm!

Chị tôi về nhà khóc một trận lớn, ngày hôm đó thực sự dọa cả nhà chúng tôi sợ chết khiếp, tưởng chị ấy gặp chuyện gì chứ, nghe chị ấy kể xong thì ai nấy ngẩn ngơ cả người, muốn khuyên nhủ mà chẳng biết phải khuyên thế nào. Tôi không tin anh ta thực sự không biết cười, sau đó gặp mặt thử lại, quả nhiên là hoàn toàn không cười. Gặp những lúc đáng lẽ phải cười thật tươi, anh ấy chỉ nhếch mép, "Hì hì hì —". Giống như tiếng cười, nhưng khóe miệng tuyệt đối không có chút ý cười nào, thịt trên mặt cứ như thịt đông lạnh.

Khoảng thời gian đó, chị tôi rất ít khi gặp anh ấy. Đại khái là sợ gặp mặt, sợ cảnh anh ấy không cười. Thỉnh thoảng anh ấy đến, chị tôi chẳng buồn liếc nhìn, cục diện hết sức gượng gạo. Để làm dịu bầu không khí, tôi không kìm được mà nói vài câu đùa cợt, tôi để ý thấy, lúc này chị tôi lại không cam lòng liếc xéo anh ta một cái, mong mỏi trên bộ mặt chết trân ấy có thể lộ ra dù chỉ là một chút xíu nụ cười, nhưng mỗi cái liếc nhìn lại là một đòn giáng mạnh. Tôi muốn khuyên chị thôi đi, cứ tiếp tục thế này sẽ mắc bệnh nhược thần kinh mất, vả lại sống cả đời với quái nhân này thì nhạt nhẽo biết bao. Cả ngày đối mặt với một "giai cấp đấu tranh kiểm", mọi niềm vui trong cuộc sống đều không có phản ứng. Phần lớn chuyện "tâm ý tương thông" giữa hai người đều được thể hiện qua tiếng cười. Nụ cười là chất bôi trơn tốt nhất, nụ cười còn là một loại dung môi trong cuộc sống, là kênh giao tiếp thuận tiện nhất giữa người với người... Thế nhưng tôi còn chưa kịp đem những phán đoán này nói cho chị nghe, thì lại phát hiện ra chị ấy vậy mà đã không thể rời xa anh ta được nữa, chuyện này rắc rối to rồi!

Anh rể tôi là một người cực kỳ chân thực — điều này thì miễn bàn rồi. Học chuyên ngành kinh tế đại học, ở trường là nhân vật xuất sắc hàng đầu; tiếng Anh của anh ấy, theo lời tôi mà nói, còn giỏi hơn cả tiếng Trung. Làm việc cực kỳ nghiêm túc, giữ chữ tín, đặc biệt đúng giờ, lại thích sạch sẽ. Mặc dù chỉ có hai chiếc áo sơ mi, nhưng trông lúc nào cũng như đồ mới, những miếng vá trên người anh trông giống như vật trang trí, tất cả những điều này đều là điểm mà chị tôi đem lòng yêu mến.

Anh ấy là một đứa trẻ mồ côi. Thế giới tình cảm của trẻ mồ côi giống như một vùng đất hoang. Hồi học đại học đúng vào đợt trăm hoa đua nở năm năm mươi bảy, nghe nói anh ấy gây ra chút rắc rối, nhưng chính trị thời đó quyết định tất cả mọi thứ của con người, chẳng cô gái nào dám dính lụa vào anh — mảnh đất này lại càng thêm cằn cỗi. Nếu không phải vì xuất thân không có vấn đề gì, đời nào anh được phân công về công ty ngoại mậu làm việc. Anh đến lớp luyện thi tiếng Anh ở trường của chị tôi, vô tình chạm mặt chị, thế là hai người lập tức rơi vào lưới tình. Tình yêu này, giống như một hạt giống rơi xuống mảnh đất hoang cằn cỗi, gặp nhiều tai ương của anh, thế là anh dốc hết thảy sức lực của mình ra. Tình cảm của anh đối với chị tôi giống như một thứ nhiệt huyết biết ơn báo đáp; còn chị tôi nhận được từ tên này chính là tình yêu gấp đôi, sự quan tâm và chăm sóc gấp đôi. Qua mối quan hệ của hai người, tôi còn phát hiện ra hóa ra phụ nữ cần sự quan tâm chăm sóc hơn cả đàn ông. Có một lần hai người hẹn nhau đi xem kịch nói, đã hẹn gặp ở nhà hát. Lúc ăn tối bỗng nhiên nổi gió tuyết, có tiếng gõ cửa, anh ấy đến rồi. Chị tôi nói: "Không phải đã hẹn gặp nhau ở nhà hát sao, sao anh lại đến đây?" Mặt anh không biểu cảm, miệng nói: "Đừng có quên mang khẩu trang đấy." Tôi thấy chị tôi quay vào phòng lục ngăn kéo lấy khẩu trang, trên mặt nở một nụ cười hạnh phúc. Phụ nữ điều cần chính là cái này đây!

Chị tôi sau khi phát hiện ra anh ấy không biết cười, đã mấy lần muốn chia tay, nhưng mỗi lần hạ quyết tâm, chưa đầy ba ngày là lại ngồi đứng không yên, như ma xui quỷ khiến lại gọi điện thoại tìm anh, hẹn gặp anh. Khi hai người đã hạ quyết tâm mà vẫn không thể tách rời, thì chắc chắn đã có tình yêu đích thực tồn tại. Thế là tôi đổi ý, muốn vun vén cho họ. Tôi nhỏ giọng hỏi tên này: "Sao tôi hiếm khi thấy anh cười thế nhỉ?" Tôi hỏi rất khéo léo.

Nào ngờ anh ấy kinh ngạc nhướng mi mắt, không cười, mà lại nói: "Hì hì, cậu hỏi thú vị thật đấy." Tôi thấy anh ấy hoàn toàn không cảm thấy mình không biết cười. Đã không phải là một loại bệnh lý, thì trên người anh ấy chẳng thiếu thứ gì cả.

Một ngày nọ tôi đọc sách — là cuốn sách nào tôi quên mất rồi. Trong sách có một câu về tình yêu: "Đừng nhìn mặt anh ấy, hãy học cách nhìn trái tim anh ấy."

Tôi liền mở sẵn trang sách đó, đặt lên bàn chị tôi, chờ chị đọc. Hôm sau chị tôi đi làm về, tôi lại xem xét, ngay sau câu nói đó, chị dùng bút chì viết ba chữ: "Cảm ơn em!" Tôi biết ba chữ này của chị là viết cho tác giả, cũng là viết cho tôi, từ đó khoảng cách gượng gạo giữa họ cũng theo đó mà vô thức phai mờ dần dần. Sau đó họ kết hôn, chị chuyển đến nhà anh, rồi sinh con. Thỉnh thoảng tôi sang nhà chị chơi, hoàn toàn không cảm thấy khuôn mặt bình thản không chút gợn sóng của anh rể khiến cuộc sống của họ thiếu thốn thứ gì. Không biết cười, đương nhiên cũng không có nụ cười giả tạo; khi anh làm việc tốt gì cho chị, lúc chị nở nụ cười biết ơn đáp lại anh, thì cái khuôn mặt hoàn toàn không có phản ứng gì của anh ngược lại trông giống như biểu thị rằng tất cả những điều này là chuyện đương nhiên anh phải làm. Thỉnh thoảng, anh rể đùa giỡn lăn lộn trên giường cùng đứa con trai cưng của họ, đùa đến mức thằng bé cười ha hả thở không ra hơi, thế mà biểu cảm của anh rể vẫn nghiêm nghị hệt như một vận động viên đấu vật. Tôi phát hiện ra, chị tôi đứng một bên mỉm cười nhìn, tựa như đang nghe thấy tiếng cười vui vẻ phát ra từ tận đáy lòng của quái nhân này... Một người có thể thấu hiểu nội tâm người khác là một người hạnh phúc. Tôi cảm thấy, khuôn mặt không lời của anh rể giống như một chiếc lều nhỏ yên tĩnh, chị tôi cứ thế trốn dưới chiếc lều nhỏ ấy, cùng anh tận hưởng mọi sự ấm áp của trần gian.

Nghe đến đây, chắc chắn cậu không ngồi yên được nữa rồi — tôi lừa cậu đấy! Làm gì có sự phi lý nào, rõ ràng là một câu chuyện đậm chất thơ tình họa ý. Đừng vội, đừng vội! Con người ai nấy đều bình thường, sự phi lý đều do cuộc sống áp đặt lên. Nói cách khác, phi lý chính là bản chất của cuộc sống.

Tôi còn tin vào một nhận định của nhà triết học: Thứ gì mang lại cho ngươi hạnh phúc, ngươi phải cảnh giác — đồng thời nó nhất định cũng sẽ mang lại cho ngươi bất hạnh.

Vào đợt vạch trần Đại cách mạng văn hóa năm 68, các đơn vị chẳng phải đều đang tiến hành "nhớ, bày, tra" đó sao? Cậu còn nhớ "nhớ" có nghĩa là gì không? "Nhớ" gọi là "nhớ chuyện kỳ lạ", chính là phát động tất cả mọi người hồi tưởng xem bình thường từng gặp phải những người và việc khả nghi nào, vạch trần ra, để nắm bắt manh mối, "đào sâu vạch mặt phần tử phản cách mạng ẩn giấu sâu nhất." Có một công nhân già ở xưởng keo bình thường khi chào hỏi mọi người, có thói quen giơ tay chéo lên trán, rất giống tư thế chào gặp mặt của sĩ quan cũ, đã bị người ta "nhớ" ra, sau đó qua điều tra của tổ chuyên án, thực sự tra ra đó là một sĩ quan Ngụy Mãn Châu vẫn luôn che giấu thân phận. Chuyện này được truyền đạt như một kinh nghiệm tiên tiến trong toàn thành phố, nhất thời tinh thần của mọi người đều được xốc dậy, thi nhau nhớ lại chuyện kỳ lạ, dấy lên cao trào xxxx, ai nấy hận không thể tự đào đâu ra một quả bom dưới giường mình. Đột nhiên một hôm, đơn vị của anh rể tôi dán cho anh một tờ đại tự báo, đề tài là "Tại sao anh ta chưa từng cười bao giờ?". Họa đã giáng đầu rồi!

Tờ đại tự báo này còn làm rung chuyển toàn bộ công ty dữ dội hơn cả một thương vụ xuất khẩu trị giá cả triệu đô la. Hơn hai trăm người trong toàn công ty cùng nhau lục tìm trong trí nhớ ấn tượng bình thường của anh rể tôi dành cho họ, quả nhiên, không ai nhìn thấy anh cười bao giờ. Tổ chuyên án bí mật xuất động, điều tra khắp bạn bè và hàng xóm của anh rể tôi, cũng chẳng có ai chứng minh được là anh từng cười. Vấn đề lớn rồi. Sau đó tổ chuyên án bọn họ còn tìm đến tôi, tôi nói: "Tôi cũng chưa từng thấy anh ấy cười, ở nhà anh ấy cũng chưa từng cười bao giờ, có lẽ là không biết cười chăng!" Người của tổ chuyên án nói: "Cậu đừng có bao che cho hắn, người không biết cười thì trừ phi là người chết. Chúng tôi đã điều tra giáo viên trong cô nhi viện của hắn, còn có bạn học tiểu học, trung học, đại học của hắn, đều nói hắn biết cười, đã từng cười rồi. Chúng tôi có cả đống tài liệu chứng minh! Hắn không phải không biết cười, trong này có nguyên nhân chính trị!"

Tôi nghe xong thì giật mình. Nói thật, tôi không hề hoài nghi đống tài liệu chứng minh này của tổ chuyên án. Con người sao có thể không biết cười chứ? Phải chăng đả kích từ phong trào phản hữu đã khiến tính cách anh ấy thay đổi? Con người này rất hướng nội, trầm uất, chưa bao giờ nhắc đến bản thân, lại càng không nhắc đến quá khứ của mình.

Tổ chuyên án căn cứ vào những phát ngôn hữu khuynh được lưu giữ trong hồ sơ năm 57 của anh, khẳng định cội nguồn việc anh không cười là do mang trong lòng mối thù hận xương máu với xã hội mới. Nhưng họ buộc phải có căn cứ thực tế thì mới có thể khép anh vào tội phản cách mạng. Thế nhưng từ công việc và phát ngôn hằng ngày của anh lại chẳng tìm ra vấn đề mới nào, xem ra anh thuộc loại "ẩn giấu rất sâu", thế là họ liệt anh vào diện trọng điểm của phong trào, giam lỏng tại đơn vị, ép anh khai báo tư tưởng, đồng thời khám nhà. Mang toàn bộ thư từ cá nhân, sổ tay công tác của nhà anh, cùng với giáo án toán học của chị tôi đi, phái một nhóm người lục lọi tìm kiếm trong đó. Nhưng toàn bộ chữ nghĩa của anh ngoài ghi chép sự việc ra thì chỉ toàn bàn chuyện công việc, ngay cả một câu bàn về tình cảm hay thậm chí bàn về thời tiết cũng không có. Cuối cùng đành phải dùng áp lực để bức cung. Còn anh thì sao, vậy mà vẫn không thừa nhận mình không biết cười. Bọn họ bảo anh cười, anh vẫn ra cái vẻ như tôi từng thấy, nhếch mép, "hì hì" hai tiếng, hoàn toàn không thể gọi là cười! Hễ đến các buổi họp phê đấu bảo anh cười, anh đều làm thế. Anh không cười, ngược lại còn chuốc lấy việc mọi người muốn cười, biến thành một vở hài kịch. Trông thấy phong trào không thể tiếp tục tiến hành được nữa. Trong tổ chuyên án có một kẻ tinh ranh, nghĩ ra một mưu kế cực kỳ hiểm độc, hỏi anh: "Thái độ của anh đối với Đảng và Chủ tịch Mao thế nào?" Anh đáp từ nhỏ anh là trẻ mồ côi, Đảng nuôi anh khôn lớn, từ tiểu học đến đại học đều nhận học bổng, đương nhiên đối với Đảng và Chủ tịch Mao tràn ngập lòng biết ơn. Kẻ tinh ranh đó liền chỉ vào di ảnh Chủ tịch Mao trên tường rồi nói:

"Đối với lão nhân gia ngài, anh nên cười, hay là nên khóc!" "Đương nhiên là nên cười rồi." "Được, anh cười đi! Chúng tôi xem thử là thật hay giả!"

Anh rể tôi đối diện với di ảnh Chủ tịch Mao để cười, đại khái chính bản thân anh cũng không biết mình cười kiểu gì nữa. Nghe nói lúc đó anh nhoe miệng ra, lợi hở cả ra, phần thịt ép cứng ngắc trên gò má giật bắn lên như bị chuột rút, giật đến mức lông mày run lẩy bẩy. Trông như rất đau đớn, rất khổ sở, lại giống như đang hù dọa người ta. Người của tổ chuyên án liền quát tháo anh: "Anh đối xử với lãnh tụ vĩ đại như thế đấy à? Đây là cười à? Là khóc đấy! Là mối thù hận xương máu!" Tang chứng vật chứng từ đó mà có. Hành vi phản cách mạng hiện hành, phê đấu, phê phán, phong trào cứ thế được đẩy lên cao trào xxxx. Ai nấy căm phẫn sục sôi, hận không thể ăn tươi nuốt sống anh.

Hơn một năm trời đó, chị tôi trở thành người nhà phản cách mạng. Đơn vị của anh rể còn thường xuyên cử người đến trường học của chị, ép chị vạch trần anh rể. Nhà trường đối xử với chị khá tốt, mặc dù cố gắng bảo vệ chị, nhưng chị cũng nếm đủ mùi vị tình đời lạnh nhạt, nhân tình thế thái, cả ngày cúi gằm mặt mũi, về nhà nấu cơm cũng chẳng có tâm trạng. Có một lần tôi sang thăm chị. Con trai hỏi chị: "Sao bố con không cười hả mẹ?" Chị bất ngờ giáng cho con trai một cái tát "bốp". Sau đó hai mẹ con cùng ôm mặt khóc. Đây là lần đầu tiên tôi thấy chị đánh đứa con trai cưng của mình.

Đợi đến khi thực hiện chính sách, vụ án của anh rể tôi lại trở thành một bài toán khó. Người viết báo cáo bảo rằng, chỉ dựa vào một biểu cảm thì sao có thể coi là tang chứng phản cách mạng để báo cáo lên trên được, lại không thể bắt anh biểu diễn lại một lần nữa, chụp một bức ảnh nhét vào hồ sơ, chứ có phải ảnh hiện trường giết người đâu. Hơn nửa năm trôi qua, cấp trên phái một đội tuyên truyền công nông đến giúp công ty bọn họ thực hiện chính sách. Tổ chuyên án liền đẩy vụ án của anh rể tôi như một ca "cực khó" sang cho đội tuyên truyền công nông giải quyết.

Công nhân có cách giỏi hơn cán bộ. Nghĩ ra một mưu kế, thủ công thượng mã. Gọi anh rể tôi vào, vừa bước vào cửa là bắt cởi quần áo, cởi liền tuột chỉ còn đúng một chiếc quần lót tam giác, anh rể tôi cứ ngỡ sắp bị ăn đòn, sợ chết khiếp. Nào ngờ có một người xông lên, bắt anh rể tôi giơ cao hai tay, giống như tư thế đầu hàng, rồi lấy một cọng chổi quét nhà, cù nách, cổ và gan bàn chân anh rể tôi, chỉ thấy anh rể tôi miệng nhếch nhếch, phát ra tiếng hì hì, tay chân quẫy đạp lung tung, kêu lên: "Không được rồi, tôi không chịu được nữa, ngứa chết mất, ngứa..." Thế nhưng anh ấy hoàn toàn không cười. Thành viên đội tuyên truyền này ném cọng chổi đi, nói: "Tổ chuyên án làm ăn kiểu gì thế, người này đâu phải không cười, cơ bản là hắn không biết cười!"

Qua lần giám định này, tang chứng bị bác bỏ, anh rể tôi được minh oan giải quyết chính sách. Do không thể phủ nhận thành tích của giai đoạn phong trào trước, kết luận là "Sự việc có nguyên nhân, tra cứu không có chứng cứ, xử lý theo mâu thuẫn nội bộ nhân dân."

Về mặt chính trị đã được minh oan, thế nhưng anh lại từ "kẻ địch không cười" biến thành "người không biết cười", trở thành đối tượng hiếu kỳ và chú ý của toàn công ty. Mỗi khi đến những dịp đáng lẽ phải cười, luôn có một số kẻ ném ánh mắt về phía anh, không phải trông mong anh cười, mà là trông mong anh không cười, để chứng thực rằng bên cạnh họ thực sự tồn tại một quái nhân không cười hiếm có trên đời. Lại có một số thanh niên giở trò ác ý, nhét một con chuột chết vào ngăn kéo của anh, hoặc đột ngột làm mặt quỷ trước mặt anh, cứ như thể không chọc cho anh cười thì không đời nào bỏ cuộc. Bọn họ còn sau lưng đặt cho anh một biệt danh, gọi anh là "mặt chết", anh cũng nghe thấy rồi. Một người không biết cười, ngược lại đã trở thành trò cười cho mọi người. Anh vẫn giữ vẻ mặt bình thản, nội tâm lại trở nên cực kỳ nhạy cảm, lúc nào cũng cảm thấy có người đang bất lịch sự dùng kim châm mình, bộ mặt đó lại càng không chút biểu cảm, đôi khi trông hệt như một khối đá lạnh lẽo. Một ngày nọ, anh bất ngờ nói với chị tôi:

"Em có thể dạy anh cười một cái được không?" Chị tôi rơi nước mắt, nói với anh: "Anh cứ thế này đi, em thích..."

Từ đó về sau, bản thân chị tôi cũng rất ít khi nở nụ cười. Đại khái là chị cố ý kìm nén nụ cười của mình, sợ gây ra sự tự ti cho anh rể. Theo tôi thấy, một gia đình không có nụ cười giống như lúc nào cũng u ám mây mù. Mặc dù họ vẫn nương tựa vào nhau, yêu thương nhau, nhưng luôn có cảm giác có một thứ áp lực khiến mái nhà của họ thấp đi hai thước. Sau đó tôi còn phát hiện ra, hễ sang nhà họ chơi, bản thân tôi cũng chẳng tài nào cười nổi nữa. Kỳ lạ thật, sao tôi lại không thể cười được nữa cơ chứ? Có một lần, tôi ngồi ở nhà họ, trên bàn có một chiếc gương nhỏ vỡ làm đôi, tôi vô tình đối diện với gương muốn cười một cái, nhất thời lại không biết các cơ bắp trên mặt cử động thế nào nữa, miệng nhếch lên, ối, tôi vậy mà lại có biểu cảm y hệt như anh rể tôi. Tôi giật mình hoảng hốt, chuyện này quả thực không thể tưởng tượng nổi!

Tôi lại càng tin vào lời của một nhà viết kịch phái phi lý: Cuộc sống còn phi lý hơn cả nghệ thuật phi lý.

Kể từ khi Cách mạng văn hóa bị lịch sử đá cho một cú, cuộc sống lại đổi sang một cách giải thích mới, bao gồm cả việc anh rể tôi không cười.

Bản lĩnh của các vị lãnh đạo, từ việc thể hiện ở chỗ bắt ra bao nhiêu người trong quá khứ, đã đổi thành hiện nay kiếm được bao nhiêu tiền. Bí thư kiêm luôn chức giám đốc công ty ngoại mậu, còn muốn làm một "công ty con" hướng ngoại, tiến hành thu hút đầu tư, xuất khẩu, liên doanh và đầu tư hải ngoại. Công ty con này cần một người có năng lực đứng đầu. Bọn người nhiệt tình đỏ rực ban đầu đều đã lỗi thời rồi. Bao nhiêu năm làm phong trào, những người được bồi dưỡng ra chỉ có mỗi sở trường làm phong trào. Người đến lúc dùng mới thấy thiếu, thế là họ nhớ đến anh rể tôi. Thứ nhất anh tinh thông nghiệp vụ, thứ hai ngoại ngữ của anh giỏi đỉnh chóp, giao thiệp với khách hàng nước ngoài cực kỳ trôi chảy. Nhưng trong ban lãnh đạo có người nêu ý kiến phản đối, bảo rằng anh không biết cười, thì làm sao có thể tiếp đón tốt khách hàng nước ngoài? Bàn chuyện làm ăn chắc chắn sẽ hỏng bét. Nhưng ngoài anh ra thì không tìm được người nào thích hợp hơn nữa, đành phải dùng anh để tạm thay thế một thời gian.

Anh rể tôi chính thức nhậm chức, chưa đầy một năm, chúa mới biết công ty này được anh chèo chống thế nào mà náo nhiệt hừng hực. Hóa ra bàn chuyện làm ăn với khách hàng nước ngoài vốn không cần cười, mà cần năng lực. Khách hàng nước ngoài cũng chẳng quan tâm anh có cười hay không, có việc làm ăn là được.

Mấy năm nay, anh rể tôi đã đường hoàng trở thành một đại lão bản. Doanh nghiệp sáng tạo ngoại hối tương đương gấp đôi toàn công ty, trở thành thứ vốn liếng để đám chóp bu trong công ty nịnh bợ lập công với cấp trên. Tên tuổi của anh rể thường xuyên xuất hiện trên trang nhất báo chí, được bầu làm đại biểu nhân dân thành phố, hằng ngày ra vào các khách sạn sang trọng lớn và dinh cơ thâm nghiêm của các vị lãnh đạo thành phố. Thỉnh thoảng lại xuất ngoại một chuyến để bàn chuyện làm ăn. Lại còn chuyển nhà, dọn vào một căn hộ chung cư ba phòng ngủ có phòng khách rộng lớn, những vật dụng thiết yếu trong một gia đình giàu có ở Trung Quốc đương đại đều có đủ cả. Chị rể thường xuyên mặc những bộ trang sức, quần áo kiểu dáng mới nhất mà anh xách tay từ nước ngoài về, đeo trang sức nhỏ, vui vẻ đi thăm hỏi họ hàng bạn bè. Không còn kiêng dè anh nữa mà muốn cười thế nào thì cười thế tùy thích. Còn anh thì sao? Xe đưa đón, âu phục nhỏ, tóc chải bóng lộn, chỉ có điều khuôn mặt đó vẫn như xưa không hề cười. Thế nhưng cái bộ mặt không cười này lại được chào đón khắp nơi, trong các khách sạn nhà hàng thì được nhận "dịch vụ mỉm cười" chất lượng cao, trong công ty thì ai nấy đều xun xoe cười trừ lấy lòng anh. Bởi vì ai ai cũng muốn nhờ anh xách hộ đồ ngoại về nước, lại càng vì anh là một đại giám đốc lắm tiền, một vị lãnh đạo có quyền; lãnh đạo thì không thể lúc nào cũng cười, càng không cười, thì người bên dưới lại càng phải xun xoe nịnh cho anh cười. Anh sống trên đời như một vị thần, nhưng e rằng ngay cả thần linh cũng chẳng biết con người này sao lại có thể hiển hách đến thế chỉ trong chớp mắt!

Phần dưới đây sắp kể đến chuyện kỳ dị xảy ra vào tối ngày hôm qua —

Tối ngày hôm qua anh cùng chị tôi, cháu trai tôi đang xem tivi trong phòng khách. Trên màn hình lớn 24 inch có hai người đang diễn tấu nghệ thuật tướng thanh, đoạn tướng thanh nói bình bình, không có gì đặc sắc buồn cười cho lắm. Thế nhưng bỗng nhiên trong cổ họng anh phát ra tiếng "hừ" một tiếng, giống như tiếng gà mái trước khi đẻ trứng, bị cái gì trong cơ thể làm cho hoảng sợ mà phát ra âm thanh đó. Tiếp theo là tiếng "hừ, hừ, hừ" liên tiếp vang lên, tựa như có thứ gì đó đang nghẹn trong cổ họng anh, rất khó chịu. Chị rể tôi tưởng anh mắc bệnh cấp tính, nhìn kỹ lại mặt anh thì thấy vô cùng buồn cười, theo tiếng kêu hừ hừ ấy, hai khóe miệng giống như có một sợi dây kéo ngược lên trên, giật giật từng cái, cơ mặt xoắn tít vào nhau, đôi mắt chưa từng cong lên bao giờ ấy, vậy mà lại cong vút thành một cặp lá liễu nhỏ cuộn tròn lại.

Thằng cháu ngốc của tôi kêu lên:

"Nhìn bố con trông giống Donald Duck chưa kìa!"

Câu nói này giống như ngòi nổ. Anh rể tôi tựa như ngọn núi lửa đã chết, bỗng chốc như bùng nổ, cười rộ lên. Anh ấy vậy mà lại cười rồi! Hơn nữa không phải là cái vẻ quái dị trước kia, mà là thực sự cười sảng khoái thành tiếng! Chị tôi bảo, lúc đó ngũ quan trên mặt anh giống như hoa nở vậy, tất cả các cánh hoa đều hòa hợp nở rộ... Càng không thể tưởng tượng nổi. Thế nhưng anh thực sự cười rồi, ngược lại lại khiến chị tôi hoảng sợ ngớ người, tưởng anh phát điên rồi, hỏi anh rốt cuộc đã xảy ra chuyện gì, anh rể xua xua tay, cười đến mức không thể trả lời được, hơn nữa chỉ cần anh liếc nhìn hai nghệ sĩ tướng thanh trên tivi kia một cái, nụ cười lại càng trào dâng dữ dội hơn, cười đến mức ôm bụng, nước mắt nước mũi đầm đìa. Chị tôi đỡ anh lên giường, vội vàng gọi điện thoại cho tôi, tôi vội vã chạy sang, chỉ thấy anh rể trùm chăn kín đầu cười khì khì, toàn thân run rẩy, rung làm khung giường kêu cót két cót két, cứ như mắc bệnh sốt rét vậy. Tôi vén chăn lên nhìn anh, quả thực đang cười, nhưng gối đã ướt đẫm một mảng nước mắt. Tôi hỏi anh:

“Anh bị làm sao thế, khó chịu à?” Anh rể vừa cười khì khì vừa bảo tôi rằng: “Anh không kìm lại được.”

Tôi cho anh uống hai viên thuốc an thần thì anh mới bình tĩnh lại, ngủ say sưa. Sáng nay chị kể cho tôi nghe một kỳ tích, trên mặt anh vậy mà lại xuất hiện nụ cười rất tự nhiên. Lạ lùng thật, đơn giản là không thể tưởng tượng nổi. Cậu nói xem rốt cuộc chuyện này là thế nào?

***Ngay cả một biểu cảm cũng không tha — nó cho thấy quyền lực tuyệt đối của Cách mạng văn hóa.***

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.