Nhất Bách Cá Nhân Đích Thập Niên

Lượt đọc: 250 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Nói Không Rõ

❊ ❊ ❊

Năm 1966, nam, 32 tuổi, giáo viên ngữ văn tại một trường trung học ở huyện C, thành phố U.

Tôi bẩm sinh đã có một thứ tố chất dễ bị lừa gạt — từ nhỏ đã có ý định tự tử — hai chữ mà tổ tiên đời đời kiếp kiếp để lại — hô hào mãi thì cảm xúc thật thực sự trỗi dậy — một "thực đơn" lớn đến động trời — hai người em trai bị tôi liên lụy đến chết — trong cuốn "Gia huấn" này vẫn không có lấy một câu nào có thể nói cho rõ ràng.

Tôi là một người có tính cách bi kịch, nghĩa là tính cách quyết định việc tôi chắc chắn sẽ bước đi trên con đường bi kịch, bởi vì tôi bẩm sinh đã có một tố chất dễ bị lừa gạt. Đáng buồn hơn là, rõ ràng biết mình bị lừa, mà lại nói không rõ, rốt cuộc là thế nào nhỉ? Cho nên tôi thường xuyên chìm đì trong đau khổ, tự làm khó dễ chính mình. Tôi hận tính cách của mình, nhưng lại không thể nào thoát khỏi nó. Vì chuyện này, từ rất nhỏ tôi đã có ý định tự tử.

Hồi nhỏ, có một lần, thấy chị dâu rất vất vả, tôi gánh nước giúp chị. Lúc đó tôi cao bao nhiêu nhỉ? Trên đòn gánh chẳng phải là có một cái móc, hai cái vòng hay sao? Tôi gánh lên, đáy thùng nước suýt soát không chạm đất. Sức nặng của hai gánh nước làm vai tôi đau nhức, bước đi lảo đảo; tôi buộc phải đi qua gian nhà chính của nhà hàng xóm thì mới đến trước phòng chị dâu nhà tôi. Khi tôi lảo đảo đi qua nhà đó, người lớn nhà họ liền tiến lên nói:

"Thằng hai thật chăm chỉ, lại đúng lúc đến gánh nước giúp chúng tao, mau đưa đây, đưa nào…."

Vừa nói vừa giật lấy thùng nước, đổ nước vào vại nhà họ.

Còn tôi thì sao? Ngốc ngác đứng đó. Ngượng ngùng không dám nói: "Tôi không gánh cho các người." Theo lời ăn tiếng nói quê tôi, thế này gọi là mặt mỏng. Thế nhưng, trong lòng tôi thừa biết — bọn họ dùng chiêu này để chiếm tiện lợi của tôi. Biết rõ tại sao lại không nói? Lời này bình thường biết mấy, phổ biến biết mấy, sao lại cứ không thốt ra được? Nhưng lúc đó tôi hoàn toàn không có loại ngôn ngữ ấy. Nhiều năm sau nhớ lại chuyện này, tôi không hận họ, chỉ hận chính mình. Đây chính là cái thứ tố chất dễ bị lừa gạt đó chăng! Sau này tôi chịu thiệt thòi về mặt chính trị, gặp phải trắc trở, uất ức, cũng là vì thiếu đi một... một loại khái niệm, một loại ngôn ngữ, một cái đầu như thế chăng? Rốt cuộc là thiếu cái gì, tôi nói không rõ.

Đầu thôn chúng tôi đỗ một chiếc xe cút kít, mỗi bên gác một cái sọt, bán dưa ngọt. Xung quanh có mấy người vây lại mua dưa ngọt ăn,

Dưa ngọt năm xu một quả, tôi đưa tờ giấy bạc năm xu, mua một quả, đứng sang một bên ăn. Đang ăn dưa, người bán dưa nói: "Hạt Dẻ Nhỏ (tên ở nhà của tôi là Hạt Dẻ Nhỏ), mày ăn dưa đã đưa tiền chưa?" Chắc là anh ta không nhớ tôi đã đưa tiền.

Tôi nói tôi đưa rồi. Người bán dưa chỉ vào tờ giấy bạc trong hộp tiền nói: "Tờ nào là của mày."

Trong hộp toàn là giấy bạc năm xu, tôi nhìn một tờ thấy giống tờ mình đưa, bèn chỉ vào tờ này nói: "Tờ này."

Không ngờ một người ăn dưa bên cạnh nói: "Đây là tiền tao đưa cơ mà."

Tôi liền ngẩn người. Cấp bách lên, chỉ cảm thấy đống tiền trong hộp cái nào cũng giống cái nào, bèn tiện tay chỉ thêm một tờ nữa nói: "Tờ này."

Điều chết người là, một người mua dưa khác lại nói: "Đây là tiền tao đưa mà, ở giữa còn có một vết rách, mày cái thằng bé này sao lại trơ trẽn quỵt nợ thế."

Lúc này tôi tự đẩy mình vào vị trí của kẻ lừa đảo. Người bán dưa, người mua dưa, người ăn dưa, cùng nhau chỉ trích tôi, tôi không nói ra lời, cứ như thể tôi thực sự lừa dưa để ăn, mặt nóng bừng lên.

Có một bà già cùng thôn, tính tình rất nhân hậu, tôi gọi bà là Tam Nãi Nãi. Bà lên tiếng: "Cái anh bán dưa này, sao lại cứ bám dai như đỉa thế, nhà ai mà chẳng có lúc con cái thèm miếng dưa ngọt? Nhỡ người lớn không cho tiền, ăn quả dưa thì đáng là gì, xem anh mắng đứa nhỏ nhà người ta kìa!"

Sự đồng tình này — lại càng tồi tệ hơn! Ngược lại càng đóng đinh cái sự "lừa đảo" của tôi thêm chắc chắn, thành án luôn rồi. Đồng tình đôi khi cũng hại người ta đấy.

Lúc đó tôi chỉ cảm thấy uất ức, chứ không nghĩ đến danh tiếng gì sáu. Mấy năm sau, một người hàng xóm cãi nhau với mẹ tôi, mắng rằng: "Nhà các người, ăn dưa ngọt mà chưa bao giờ trả tiền." Lúc ấy tôi mới biết hóa ra mình vẫn luôn mang cái tiếng xấu này. Tôi tức giận nhảy dựng lên tại chỗ, liên mồm kêu "hừ, hừ", chỉ là không nói cho rõ ràng được. Tức đến mức đâm sầm đầu vào thành giếng, nếu không nhờ chị dâu lao tới túm lấy tôi thì lúc đó đời tôi tiêu tỏi rồi. Đây chính là điều tôi nói ở phần trước, hồi nhỏ tôi đã từng có ý định tự tử. Chỉ vì cái sự nói không rõ này.

Lại kể một chuyện nữa.

Vào mùa thu, tôi đeo sọt đi ngang qua một con lạch nhỏ, thấy dưới nước sủi bọt đục ngầu, biết dưới nước có đồ vật, bèn vứt sọt, cởi giày xuống nước mò thử, hóa ra là một con cua. Trẻ con không trị nổi con vật này, cứ bắt nó là nó lại kẹp tôi. Đúng lúc đó Lý Đầu To đánh xe bò đi qua, tôi nói: "Có con cua bự!" Anh ta nói: "Mày đừng động đậy, để tao!" Dừng xe lại, nhảy xuống nước tóm một cái là tóm được lên. Anh ta xách con cua lớn còn sống cười hì hì nói: "Mang nó về làm mồi nhậu thôi!" Lên xe là đi thẳng.

Lúc đó tôi chẳng nghĩ gì cả, cũng là vì không có cái khái niệm ấy, không có loại ngôn ngữ ấy — "Tôi tìm thấy, đáng lẽ nó phải là của tôi!" Trẻ con nhà quê đơn giản như vậy đấy, trong mắt không có người xấu, thế nhưng nhiều năm sau nhớ lại chuyện này, tôi rất tức giận, đây chẳng phải là ức hiếp một đứa trẻ sao? Tôi đã có nhận thức mới về Lý Đầu To... thế nhưng luôn cảm thấy trong đó vẫn còn thứ gì đó sâu xa hơn, rốt cuộc là thứ gì? Tôi vẫn nói không rõ. Nhưng trẻ con thì không thể lừa gạt được, nếu ngươi lừa nó, đợi đến khi nó lớn lên hễ hiểu ra, ngươi phải trả giá đắt. Cái giá này chưa chắc đã là trả thù, mà là ngươi đã tự hủy diệt chính mình trong lòng nó. Điều này còn tồi tệ hơn cả cái chết của ngươi!

Những thứ mà tổ tiên đời đời kiếp kiếp để lại trong linh hồn tôi quá nhiều mà cũng quá ít. Tìm tới tìm lui chỉ có hai chữ, nhưng hai chữ này hầu như chiếm trọn linh hồn tôi. Đó chính là: Nhẫn và Thiện.

Thế nào là nhẫn? Chữ nhẫn là một con dao đặt trên chữ tâm. Dao đâm vào tim ngươi mà vẫn không kêu một tiếng, đó chính là nhẫn. Thiện ư? Tổ tiên nói thiện là bản tính con người.

Sau này tôi phát hiện ra: Chữ nhẫn rất ngoan cố, cho đến tận ngày nay tôi vẫn không sao vứt bỏ được nó. Chữ thiện thì rất yếu đuối, đã có sự thay đổi, những thứ đối lập đã từ trong người tôi trồi lên. Tôi nhớ rõ ràng bắt đầu từ lúc nào —

Hồi đó tôi mười mấy tuổi, chạy ra thị trấn chơi. Trên khoảng sân trống dựng một cái sân khấu lớn, giống như sắp có tuồng hát. Bên dưới người bán đậu hũ thối, người bán kẹo hồ lô, người bán khoai lang nướng đủ cả. Sau đó các đơn vị cơ quan kéo đến từng nhóm từng đoàn, náo nhiệt thi hát, bên này hát đoạn "Đoàn kết là sức mạnh", bên kia liền hát đoạn "Hây la la la". Trận trưởng vừa lên sân khấu, bầu không khí liền thay đổi. Ông ta đội chiếc mũ dạ nhỏ, mặc áo bông nhỏ, nói chuyện như hét, cứ một câu lại gập người cúi chào một cái. Tôi bỗng nhìn thấy ở bãi đất trống bên cạnh có chôn năm cái cọc gỗ cô độc, người bên cạnh bảo tôi, đây là chuẩn bị dùng để trói người khi đem bắn. Tôi lập tức liên tưởng đến một cuốn sách lưu truyền ở nông thôn — cuốn "Ngọc Lịch Bảo Sao" vẽ mấy con tiểu quỷ trói người trên cọc gỗ, trói người ta lên, rồi lôi lưỡi ra cắt đứt — trong lòng tôi cảm thấy vô cùng kinh hãi.

Chẳng mấy chốc, xe ngựa lớn chở tội phạm tới. Trói giật cánh khuỷu năm hình, sau lưng cắm tấm thẻ bài hình mũi tên lệnh, phía trên dùng bút mực viết tên, rồi dùng bút đỏ chấm một cái; có lẽ là vẽ một gạch hoặc đánh dấu chữ thập, nhìn không rõ, chỉ cảm thấy một mảng đỏ rực như máu, lần đầu tiên cảm giác được sự khủng bố màu đỏ, sau này phong trào Cách mạng Văn hóa làm biển đỏ khiến trong lòng tôi giật thót, cảm giác ấy chính là đã được chôn vùi từ lúc này. Khi những tên tội phạm này bị lôi xuống xe, đứa nào đứa nấy mặt trắng bệch, lông mày và mắt đen kì lạ, đại khái là do gương mặt trắng bệch làm nổi bật lên. Tức thì lũ trẻ con khắp sân sợ hãi chạy tán loạn, khóc ré gọi cha gọi mẹ. Có lẽ những phạm nhân này tội ác tày trời, đáng bị đem bắn. Thế nhưng tôi lại rất đồng tình với những người này, đại khái là xuất phát từ bản tính thiện lương của trẻ con. Nhất là khi một thanh niên lên sân khấu tố cáo cởi thắt lưng ra quất khiến mặt mũi bọn họ đầm đìa máu tươi, tôi lại càng cảm thấy bọn họ đáng thương. Nhưng theo từng roi quất xuống của thanh niên này, toàn trường vang lên từng tiếng hô đả đảo, tiếng hô ngày càng lớn, ngày càng đều, ngày càng cổ vũ lòng người. Nắm đấm cùng giơ về phía trước, thân mình cùng ngả về phía trước, cả ngàn người đều chung một tư thế. Tôi không biết từ lúc nào cũng hùa theo giơ nắm đấm hô đả đảo, đả đảo! đả đảo! đả đảo! Hô mãi hô mãi, cảm xúc thật thực sự trỗi dậy, sự thù hận trỗi dậy. Nhất thời máu sôi sục, lòng căm phẫn ngút trời.

Sau này khi phản đối Hồ Phong, hễ phát động đại phê phán, tôi thực sự rất hận Hồ Phong; nghe nói Hồ Phong bị bắt, tôi lại thấy hơi đồng tình với ông ta. Mỗi lần vận động đều thế này, hễ đại phê phán là sự căm hận lại trỗi dậy, đều là cảm xúc thật; hễ đấu tố người ta là lại đồng tình, cứ lặp đi lặp lại mãi thế này, anh bảo đây là rốt cuộc thế nào, tôi nói không rõ lắm.

Chuyện tôi bị khép tội là phái hữu, lại càng khó nói rõ hơn. Nguyên nhân này quá đơn giản, thậm chí quá mức nhàm chán. Hồi đó tôi học năm nhất đại học. Lúc phong trào Trăm hoa đua nở, các bạn học vạch trần rằng có một anh công nhân tính tình cực kỳ tốt, nhưng chủ nhiệm hậu cần lại hách dịch, mất đồ liền bảo là do anh ta trộm, một ngày nọ anh công nhân này biến mất, hóa ra đã tự tử. Học sinh làm âmyên đòi tổ chức lễ truy điệu cho anh công nhân này. Tôi là người đầu tiên bày tỏ đồng tình, một người tốt bị bức chết, đòi lại công đạo cho anh ấy chứ! Kỳ thực tôi hoàn toàn không quen biết anh công nhân này, anh ấy tự tử trước năm tôi nhập học một năm, đây là bản tính thiện lương của tôi, hoặc là một thứ nghĩa hiệp thấy việc nghĩa hưng từ vậy! Nhưng tiểu tổ Đảng không đồng ý, ý kiến phát sinh phân liệt. Chẳng bao lâu sau, tờ "Nhân dân Nhật báo" đăng bài "Giai cấp công nhân đã lên tiếng!", bắt đầu chiến dịch chống hữu phái. Chỉ vì chuyện này mà người ta biến tôi thành một phần tử hữu phái. Vâng, đơn giản và nhàm chán thế thôi. Thế nhưng nó lại trở thành mầm tai họa, nguồn tai họa khiến gia đình tôi tan cửa nát nhà suốt mấy chục năm trời.

Tôi không muốn kể về nỗi đau thể xác trong hơn hai mươi năm làm phái hữu ấy. Gánh bao tải lớn, làm lao dịch nặng nhọc, bị đánh đập, chẳng tính là gì cả. Sự hành hạ về tinh thần xa xa khó chịu đựng hơn nhiều so với thể xác. Tỉ như, suốt ba năm ở trường tôi không có lấy một tiếng đùa giỡn. Cuộc sống không có tiếng đùa giỡn có vị gì, anh đã nếm thử bao giờ chưa? Con người cực kỳ cần những lời đùa giỡn, không có tiếng đùa giỡn, mối quan hệ giữa người với người đều không thể hòa hợp. Lúc xếp hàng mua cơm ở nhà ăn, nói cười vui vẻ, bông đùa chọc ghẹo nhau, anh châm chọc tôi một câu, tôi châm chọc anh một câu, biết bao nhiêu là vui! Thế nhưng người ta hễ nhìn thấy anh là phái hữu, cơ thịt trên mặt liền sầm xuống. Có đôi khi tôi rất muốn châm chọc người khác một câu, cũng rất muốn có người khác châm chọc mình, nhưng không được. Không ai dám đối xử với tôi như vậy, và tôi lại càng không dám đối xử với người ta như thế. Không bị người ta châm chọc, ngược lại là biểu hiện của việc một con người đánh mất quyền lợi của chính mình, bao gồm cả lòng tự tôn và sự tôn nghiêm, anh có thể lĩnh hội được không? Anh bảo nỗi đau khổ ấy sâu sắc đến nhường nào!

Không ai thèm đếm xỉa đến tôi, tôi bèn đâm ra mê tiểu thuyết. Nhân vật trong tiểu thuyết chẳng thèm biết anh có phải phái hữu hay không, anh tự lẩm bẩm một mình châm chọc đám nhân vật ấy hoàn toàn chẳng sao cả. Tiểu thuyết hồi đó phần lớn viết về người tốt việc tốt, bây giờ nhìn lại thì thấy rất nông cạn, nhưng lúc đọc thì vẫn thấy rất phấn chấn lòng người. Một tối nọ, lúc tự học ban đêm, tôi đọc tiểu thuyết đến mức say sưa quên cả trời đất, hoàn toàn quên mất mình là phái hữu. Bí thư chi bộ đến, ông ấy có việc muốn truyền đạt cho các bạn học, liền bất ngờ gầm lên một tiếng: "Đám phần tử hữu phái cút hết ra ngoài!" Nghe tiếng gầm của ông ta, tôi mới tỉnh mộng nhận ra mình là ai. Mấy đứa sinh viên phái hữu chúng tôi vội vàng chuồn khỏi phòng học, lù rù lủi thủi, cái sự chật vật ấy, cái sự hoảng hốt ấy, cái sự tổn thương đối với con người ấy... Nhắc đến sự tổn thương đối với con người, đây là nhận thức của hiện tại. Lúc đó thì chẳng hề cảm thấy gì, cứ như thể mình sinh ra đã đường đường chính chính là phái hữu, là kẻ hạ đẳng, là công dân hạng ba, lúc hỏa tốc cuộn mình cút khỏi phòng học, cứ như thể là chính mình đang xua đuổi chính mình vậy.

Giữa đám sinh viên phái hữu chúng tôi, ban đầu quan hệ đối xử còn khá tốt, chắc là vì cảnh ngộ thương lẫn nhau! Nhưng người ta luôn tổn thương nhóm người này, dần dần chúng tôi cũng không còn tôn trọng lẫn nhau nữa, thậm chí đến bản thân cũng buông thả. Học hành thì qua loa đối phó, ăn mặc thì luộm thuộm, nói năng thì chửi thề tục tĩu, chẳng thèm bận tâm điều gì nữa. Chúng tôi quét dọn nhà vệ sinh, người ta đi vào đi nặng đi nhẹ xong rồi nghênh ngang bỏ đi, thế mà anh cứ phải dọn phân dọn nước tiểu cho người ta, còn tự coi mình ra cái gì nữa chứ? Tôi cực kỳ hiểu tại sao đám tù nhân lại thích đánh nhau đến thế.

Tôi không muốn kể bọn họ hành hạ tôi thế nào, nhưng tôi muốn hỏi, tôi biết bản thân mình đã trở nên tàn nhẫn như thế nào, thế nhưng rốt cuộc bọn họ đã trở nên tàn nhẫn như thế nào, liệu chính bản thân họ có biết không? Mới sinh ra chắc chắn bọn họ không đến nỗi tàn nhẫn thế này. Tôi đoán họ cũng chẳng nói rõ nổi.

Tôi có một nỗi niềm ân hận bắt buộc phải nói cho anh biết —

Vì cái tội phái hữu của tôi, mà còn liên lụy đến cả hai đứa em trai của tôi. Năm anh em chúng tôi, hai đứa đã chết là em thứ ba và em thứ tư. Trước hết nói về đứa em thứ ba.

Tôi hối hận vì lẽ ra không nên đem chuyện phái hữu kể cho nó nghe. Năm tôi bị khép tội phái hữu ở trường, nghỉ đông về quê ăn Tết, mang trong lòng cái mác phái hữu tâm trạng vô cùng nặng nề. Anh nghĩ xem, trong nhà tôi chỉ có duy nhất tôi là sinh viên đại học, người nhà đối xử với tôi đặc biệt tốt, càng đối xử tốt với tôi, tôi lại càng không dám nói cho họ biết; lúc bức bối quá không chịu nổi liền lén lút kể cho em trai nghe. Tính tình em trai tôi rất bướng bỉnh, lại còn ngốc nghếch cứng đầu, theo cách nói quê tôi, gọi là "bướng ngang". Nó là nhân viên bán hàng của hợp tác xã cung tiêu huyện. Sau khi nghe xong tâm trạng nó không tốt, từ đó về sau cứ hay kiếm chuyện cãi nhau với lãnh đạo. Lãnh đạo nói: "Tao cũng muốn đánh mày thành phái hữu." Em trai tôi nói: "Tôi không tin." Thế là họ bới móc mấy câu nói lạc hậu của nó, thật sự làm cho nó cái mác phái hữu.

Nó mới mười tám tuổi thôi đấy. Bây giờ anh tìm một đứa mười tám tuổi xem, trông thế nào? Sắc sảo hơn cả người lớn. Nhưng hồi đó mười tám tuổi thì cũng xấp xỉ đứa trẻ con. Hễ đánh đập nó, nó lại càng hậm hực chống đối. Khi trò chuyện phiếm với mấy thanh niên khác cũng bị khép tội phái hữu, nó nói rằng, chúng ta không có đường sống nữa rồi, kiếm một chiếc thuyền nhỏ trốn chạy đi thôi. Mấy câu nói này đã bị người ta tố giác, liền bị lôi cổ ra, ngày ngày bắt quỳ trên bàn ở hợp tác xã để mọi người đấu tố, trên đầu đội một cái bóng đèn lớn bị nung cho mồ hôi vã ra như tắm. Sau đó bị công an trói giật cánh khuỷu năm hình lôi đi, bảo là tội "phản quốc đầu hàng địch". Tội gì chứ? Bọn trẻ con nói nhảm với nhau thôi mà! Con thuyền nhỏ đó trèo ra ngoài biển Bột Hải, một con sóng đánh tới là lật chửa cháy ngay rồi chứ còn gì? Huống chi là biển cả mênh mông, chúng nó biết trốn đi đâu? Nói nhảm xả cơn bực bội thế thôi.

Hễ nghĩ đến hình ảnh em trai thứ ba bị trói giật cánh khuỷu năm hình lôi đi lúc đó, là tôi lại cảm thấy vô cùng đau đớn không chịu nổi. Mặc dù tôi hoàn toàn không hề chứng kiến cảnh tượng ấy, nhưng tôi có thể tưởng tượng ra hình ảnh lúc đó. Tôi hiểu rất rõ, chính vì tôi đem chuyện phái hữu kể cho nó nghe, mới hại đời nó! Cho đến khi nó chết, tôi cũng không được gặp mặt nó lấy một lần.

Năm 60, tôi được phân công về dạy học tại một trường tiểu học ở huyện. Hồi đó em trai thứ ba đang bị giam trong nhà tù, vẫn chưa tuyên án. Tôi không thể đi thăm nó, tôi là phái hữu, nó là phản phản động, gặp mặt nhau tình hình chỉ càng tồi tệ hơn, đôi bên sẽ càng bị khép tội nặng thêm một bậc. Một hôm mẹ bị đau răng, tôi đón bà ra bệnh viện huyện chữa răng, đúng vào lúc giữa trưa đang ăn cơm ở thị trấn, bỗng một người thúc phụ trong tộc từ trong thôn đạp xe đuổi theo nói:

"Em mày về rồi."

Trong lòng tôi bỗng sáng rực lên, đây rõ ràng là chuyện tốt cơ mà, được thả về rồi. Mẹ tôi đột nhiên sắc mặt biến đổi ngoắt một cái, nói: "Nó chết rồi, mau về đi!" Bà thật sự không phải dạng vừa, một bà già nhà quê sao lại có khả năng phán đoán như vậy chứ? Lúc đó tôi vẫn còn đang bán tín bán nghi, đưa cho người thúc phụ trong tộc mấy hào tiền, nửa cân tem lương thực để cảm ơn ông ấy, vào thời điểm đó thì thế này cũng đã khá lắm rồi. Đưa mẹ lên tàu hỏa trước, tôi về trường xin phép nghỉ, cũng vội vã vội vàng về nhà. Về đến nhà... thi thể của người em trai được đặt trên ván giường. Đầu trông như một bộ xương khô nhỏ bé, nhìn chăm chú mấy cái, mới nhận ra hình dáng của nó...

Nghe nói nó được nhà tù dùng xe lừa chở về vào lúc chín giờ sáng. Phía trên đắp một chiếc chăn rách, phía dưới lót chút rơm rạ, hai bàn chân thò cả ra ngoài. Chiếc quần bông mặc trên người vốn là do một tay mẹ đặc biệt may cho nó, từ ngực hất lên trên, phủ kín xuống tận mu bàn chân, cực kỳ dài; bông được nhồi dày từng lớp từng lớp, vì sợ nó bị cóng. Thế nhưng chiếc quần bông đã bị người ta đổi mất, hóa ra lại là chiếc quần bông của trẻ con! Phần dưới thò ra nửa đoạn cẳng chân, lại không kéo lên được, hở cả mông ra ngoài, tiết đại hàn trời lạnh cắt da cắt thịt thế này, sao mà không đông cứng đến chết cho được. Tương truyền lúc khiêng vào nhà vẫn còn hơi thở, em dâu tôi nói: "Anh có chuyện gì, thì nói với người nhà đi." Đút cho nó ngụm nước ấm, thế nhưng nước còn chưa kịp nuốt xuống, nó đã trút hơi thở cuối cùng.

Mẹ tôi bảo tôi, bà ấn thử bụng em trai tôi, bên trong toàn là xương sống, cứng ngắc. Thế thì ruột, dạ dày, những thứ bên trong bụng đã đi đâu hết rồi? Trên chiếc áo len rách dính chút vỏ cao lương, lại còn có cả bột đất đỏ nữa, bột đất đỏ rốt cuộc là dùng để làm gì cơ chứ?

Đúng rồi, tôi lại nhớ ra một chuyện nữa, cũng là sự hối tiếc suốt đời của tôi. Một nỗi niềm ân hận cả đời không thể vãn hồi!

Cha tôi còn tìm thấy từ trên thi thể em trai tôi một bức thư dán áp vào da bụng. Bức thư này viết thực sự là quá hay, bất kỳ nhà văn nào cũng không thể nghĩ ra nổi. Nếu nói về tính văn học, thì cũng là đỉnh cao nhất. Sức là ngay cả Tolstoy, Tào Tuyết Cần bọn họ cũng viết không ra. Bức thư này là viết cho vợ nó là Quế Anh. Anh nghe này, nó viết thế này đây —

Quế Anh: Anh thực sự đói lả người rồi, mau mang chút đồ ăn đến cho anh đi! Anh muốn ăn bánh bao, cơm tẻ, bánh ngô, bánh bao quẩy, bánh bao thịt, mì xào tương, cá rán, tôm rán, đậu phộng rán, cua luộc, thịt hầm, trứng xào, đậu hũ rán, bánh xếp, sủi cảo, bánh bao nhân đường, tôm xào, gan heo xào cay, thịt xào hành, thịt bò sốt, thịt thủ lợn, lẩu cừu, thịt lợn xào hai lửa, bánh quẩy xoắn, gà hầm, vịt hầm, chân giò hầm, mì xắt, thịt xắt xào, bánh tráng nướng, bánh tráng nấu thập cẩm, lòng lợn nấu thập cẩm, thịt cừu xào lăn, thịt bò xào lăn, thịt lợn xào lăn, thịt vịt xào lăn... Nếu không có, mang hai cái bánh ngọt đường đến cũng được. Mau lên nhé! Mau lên nhé! Anh cầu xin em đấy!

Phía dưới ký tên nó. Một thực đơn lớn gồm năm sáu mươi món! Anh có thể tưởng tượng ra tình cảnh lúc bấy giờ của nó là thế nào không? Ngày nay đi nhà hàng ăn cơm tôi quyết không bao giờ nhìn thực đơn, thực đơn dường như chính là cáo phu nhân cái chết của em trai tôi. Có một lần một người bạn mời tôi đi ăn cơm, cầm thực đơn bảo tôi gọi món, tôi bỗng nhiên nổi điên nói với anh ta: "Nếu anh bảo tôi xem thực đơn, tôi sẽ không ăn nữa." — khiến anh ta ngơ ngác chẳng hiểu ra sao cả.

Nói về sự hối hận của tôi, là khi em trai tôi bị giam trong nhà tù, mỗi lần mẹ đi thăm nuôi, đều chuẩn bị cho nó ít đồ ăn mang tới. Trong lòng tôi lúc ấy lại hơi không nợ, thầm nghĩ trong tù chẳng lẽ còn để người ta chết đói hay sao, hồi đó đang là thời kỳ ba năm khó khăn, nhà nhà liếm nồi liếm chậu, cứ đưa đẩy mãi thế này thì gia đình già trẻ tính sao đây? Mặc dù tôi chưa từng ngăn cản mẹ tôi, tôi cũng chưa từng đem ý nghĩ này nói ra, nhưng trong lòng tôi có suy nghĩ ấy. Nhìn thấy bức thư này, tôi vô cùng ân hận. Giá như tôi biết nó rơi vào hoàn cảnh thế này, thì có đói chết tôi cũng phải bắt nó được ăn no. Có suy nghĩ này chính là có lỗi với người em trai đã khuất của tôi hỡi ôi, chính tôi là kẻ hại chết nó đấy.

Tôi vẫn nhớ như in cảnh tượng cha tôi đọc bức thư này. Thi thể em trai tôi được chuyển lên sập, tôi ngồi ở đầu sập bên này, mẹ tôi, Quế Anh, cùng hai đứa em trai đứng bên cạnh tôi; cha tôi ở đầu sập bên kia, ngồi xổm trên đất, bấu lấy mép sập, trên mép sập đặt một ngọn đèn dầu nhỏ. Khi cha tôi đọc từng món đồ ăn viết trên bức thư ấy ra, trái tim tôi gần như nát vụn thành tro bụi. Cha tôi đọc xong, bèn dùng ngọn lửa châm đốt bức thư đó đi, sau đó đầu tựa vào mép sập, đôi vai mạnh mẽ nấc lên từng hồi, cứ như thể chỗ nào đó đang đau lắm, thế mà lại không kêu một tiếng nào. Chúng tôi chỉ rơi nước mắt, đều im phăng phắc chẳng nói một lời. Tại sao một người bị uất ức đến chết mà đến một tiếng kêu cũng không phát ra nổi? Tại sao lại có thể chịu đựng như thế được chứ? Anh nói xem?

Anh trai tôi làm việc ở công an một huyện khác, ông ấy nghe ngóng được rằng em trai tôi trong tù mỗi ngày chỉ được cho một bát cháo cao lương, sau đó bị bắt đeo ách như con súc sinh, bị quất roi, kéo cối đá, nghiền một loại bột đất đỏ, lúc này mới sáng tỏ nguyên nhân vì sao trên người em trai tôi lại dính vỏ cao lương và bột đất đỏ là thế nào. Nghiền bột đất đỏ để làm gì thì không rõ, nhưng biết được em trai tôi là bị tra tấn cho đến chết cả đánh lẫn đói. Anh trai tôi đi kiện viên cai ngục nhà tù đó, chẳng những không kiện nổi người ta, Cách mạng Văn hóa vừa tới, liền bị vu là lật lại bản án cho gia đình phản động, bị hành hạ, bị đấu tố, bị thanh tẩy. Tai họa giáng xuống đầu gia đình tôi hết đợt này đến đợt khác, tôi chính là cội nguồn của thảm họa. Thế nhưng cha mẹ tôi, những người em này, chưa từng có một ai oán trách tôi, dù chỉ là một câu bóng gió. Bọn họ càng không oán trách tôi, tôi lại càng ân hận sâu sắc. Có đôi khi tôi nghĩ, sao bọn họ lại không oán trách tôi chứ? Chẳng lẽ cũng là nhẫn nhịn hay sao?

Chúng ta chịu đựng được việc người khác bắt mình phải nhẫn nhịn, nhưng lại không thể chịu đựng được việc chính mình bắt người khác phải nhẫn nhịn.

Nhẫn, là quy tắc sinh tồn đầu tiên mà tổ tiên đời đời kiếp kiếp dạy cho tôi, nhưng mà rốt cuộc là ai đã dạy cho tổ tiên đời đời kiếp kiếp chứ? Nó là do vị tổ tông nào phát minh ra mà truyền lại từ đời này qua đời khác vậy? Rốt cuộc là bắt đầu nhẫn nhịn từ thời điểm nào cơ chứ? Tôi từng hỏi một nhà sử học, ông ta cười tôi, hình như câu hỏi này của tôi không có giá trị học thuật, quá ư là vô tri. Tôi nói, chẳng lẽ công việc của các ông chính là bưng bê lật qua lật lại mấy di sản đã chết đó thôi sao, tại sao không nghiên cứu cho kỹ cái thứ vật sống chết tiệt đã đè nén dân tộc chúng ta mấy ngàn năm nay cơ chứ?

Lại nói về đứa em trai thứ tư của tôi.

Hồi đó trong nhà quá nghèo, một lao động tráng kiện, năm được mùa mới kiếm được một hào rưỡi, sáu xu, năm mất mùa chỉ được bảy, tám xu. Em trai tôi đành lén lút lượm chút cọng rạ khô đem bán. Đã là xã hội hóa công xã rồi, thì đến một cọng cỏ trên mặt đất cũng thuộc về đại đội công xã. Thế là người ta bảo nó ăn trộm. Cán bộ đại đội bắt nó đeo bó củi nhỏ này đi bêu rối khắp phố. Tại sao lại hành hạ nó thế này, chẳng phải là vì anh trai nó là phái hữu sao? Nhưng nó nghèo thế này thì làm sao cưới nổi vợ? Nó lại đi trộm cắp, chạy đến trang Bạch Thạch, trộm một bó chổi từ trên mái nhà của đội sản xuất đem ra thị trấn bán. Tính tình nó cực kỳ thật thà, lúc ăn trộm đồ đem bán, ánh mắt không đúng, người thành phố vốn tinh ranh, giữ nó lại hỏi dọa cho mấy câu là nó liền ngu người ra, hù dọa thêm cái nữa là khai ra sạch sành sanh. Thế là nó bị giải đến đồn công an công xã giam lại, giam chưa được ba ngày, nó cạy cửa sổ trốn thoát. Trốn thoát một tên ăn trộm thì người ta cũng chẳng coi là chuyện lớn gì, thế nhưng hai ngày sau, có người phát hiện nó nằm ở mương nước cạnh đường sắt, thân thể cứng đơ, trên người bám đầy kiến và côn trùng, người đã chết rồi. Có người nói nó muốn lao đầu vào đường ray tàu hỏa, bị tàu hỏa quẹt phải; cũng có người đoán nó muốn nhảy lên tàu hỏa trốn ra ngoài, không cẩn thận bị tàu hỏa tông chết. Trong lòng tôi hiểu rõ, nó vốn không muốn chạy trốn, mà là muốn chết. Nhà nghèo mất mặt, anh trai là phái hữu, bản thân lại còn dính thêm cái mác ăn cắp, chưa cần nói đến chuyện lấy vợ, sống trên đời cũng chẳng ngẩng nổi mặt lên với ai, đối diện với cha mẹ thì ăn nói thế nào đây? Chỉ còn cách chết. Thế nhưng trên người nó lại chẳng hề có vết thương ngoài da nào cả, lạ thật! Tàu hỏa cán hoặc tông thì thế nào cũng phải có vết thương chứ, đây cũng là một chuyện nói không rõ. Cái gì? Mời pháp y tới khám nghiệm tử thi. Anh nói nghe dễ quá nhỉ, hồi đó loại người như chúng tôi mà chết một người thì chẳng khác nào chết một con chó, còn ai thèm quản chuyện khám nghiệm tử thi, đằng nào thì cũng chết rồi, đào một cái hố chôn quách đi là xong.

Cứ như vậy, hai người em trai của tôi đều bị tôi liên lụy đến chết. Chết rồi mà vẫn mang trên mình tội danh: một kẻ phản cách mạng, một tên trộm cắp. Cha mẹ tôi thế là có ba đứa con trai hư hỏng: một kẻ phản cách mạng, một tên tiểu tặc, một phần tử hữu phái. Anh bảo nhà tôi đây là cái dạng gia đình gì chứ?

Đầu thời kỳ "Cách mạng Văn hóa", chi bộ Đảng nhà trường bảo tôi phải nói thật với Chủ tịch Mao, nhận tội, thành khẩn khai báo vấn đề, không được giấu giếm. Tôi nghĩ tới nghĩ lui liền nghĩ ra một vấn đề: Một lần khi chấm bài văn cho học sinh, viết một câu "Dùng tư tưởng Mao Trạch Đông để phê phán tư tưởng tư sản", sơ ý viết nhầm thành "Dùng tư tưởng Mao Trạch Đông để phê phán tư tưởng Mao Trạch Đông." Học sinh này cầm bài văn đến tìm tôi nói: "Thầy ơi, thầy viết sai rồi." Tôi sợ toát mồ hôi hột, vội vàng sửa lại. May mà đứa bé này thật thà, không đi mách lẻo tôi.

Tôi liền thành khẩn khai báo chuyện này với chi bộ Đảng, là nhận tội với Chủ tịch Mao đấy.

Kỳ thực nếu tôi không nói thì chẳng ai biết cả, bọn họ hoàn toàn không nắm được vấn đề này. Anh bảo tôi là cái loại người gì thế này? Lại chẳng có ai áp lực tôi, sao tôi cứ khăng khăng phải nói ra cơ chứ? Chẳng lẽ tôi vẫn còn tin tưởng bọn họ sao? Chẳng lẽ tôi còn chê mình chưa đủ xui xẻo hay sao? Để trong lòng cứ thấp thỏm không yên à? Bẩm sinh mang loại tính cách tiện hèn chăng... Tôi nói không rõ tại sao cứ nhất định phải nói toẹt nó ra. Tôi vẫn luôn hoài nghi, có một thứ bản chất bi kịch đang ẩn giấu trong huyết dịch của tôi. Tôi bị bệnh về máu.

Thế là, tôi bị khép tội là phản cách mạng hiện hành, gan lớn tày trời chống lại Chủ tịch Mao. Đấu tố tôi, đánh đập tôi, đánh đến mức tôi không chịu nổi nữa, tôi liền trốn về thôn lẩn trốn. Sau đó hai phái đại liên hợp lại phái người bắt tôi về trường tiếp tục đấu tố. Chúng ta đừng nói đến nỗi đau thể xác nữa, nói mấy thứ đó chẳng có ích gì đâu. Nỗi đau thể xác hễ không đau nữa là quên ngay, còn nỗi đau trong lòng thì anh không thể quên nổi cũng không cách nào vứt bỏ nó đi được. Vô số nỗi đau anh vốn chẳng biết rốt cuộc là thế nào, lại càng nói không rõ. Nếu như một ngày nào đó anh có thể nói rõ nó ra một cách rành mạch, thì sẽ không còn cảm thấy đau đớn nữa. Đau khổ chính là vì anh không có năng lực nói cho rõ ràng nó mà thôi.

Trong trận đại địa chấn năm 76, toàn bộ huyện của chúng tôi đổ sụp hoàn toàn. Tàu hỏa không thông, tôi chạy mấy chục dặm đường vội vã về nhà, trước mắt đã là một vùng phế tích lẫn lộn với vô số thi thể người chết. Người chết toàn là bà con thân thuộc của tôi, ai nấy đều quen biết cả. Ngọc hoàng thượng đế, thổ địa công, thành hoàng gia thần mấy vị thần tiên do người thường tạo ra này lại đối xử với gia đình tôi đặc biệt ưu ái, không cướp đi một mạng người nào trong nhà tôi, tất cả đều thoát chết trong gang tấc, dựng một cái lều ở bãi đất hoang ngoài thôn không biết là để sống tiếp hay là đang đợi chết nữa. Lúc bấy giờ điều khó khăn nhất là không tìm được đồ ăn. Đại đội dùng loa phóng thanh hô hào:

"Các đồng chí bần hạ trung nông, bây giờ tất cả hãy đến đại đội để nhận vật tư cứu trợ!"

Vật tư cứu trợ chỉ có một ít bánh quy. Mọi người đều đi hết, nhưng đại đội nói bánh quy cứu trợ chỉ phát cho bần hạ trung nông, hạng người có vấn đề như chúng tôi thì không có phần. Vợ tôi đi nhưng bị hắt hủi đuổi về. Lúc mọi người đi bộ quay về, anh hãy nhìn nét mặt của họ kìa. Bần hạ trung nông hai tay bưng bánh quy, trên mặt mang theo cái vẻ kiêu ngạo làm sao! Còn hạng người như chúng tôi thì lầm lì không tiếng động, vẻ mặt cúi gằm chán nản! Chỉ một chút đồ vật thế này thôi đã rạch ròi phân chia con người thành hai giai cấp... Những bà con lối xóm có bánh quy ăn kia tuyệt đối sẽ không nhường cho anh dù chỉ một chút, anh giống như một con chó ngồi xổm sang một bên. Thế nhưng bọn họ cũng không ăn trước mặt anh. Anh bảo đây là vì cái gì? Bởi vì sợ anh nhìn thấy thèm thuồng sẽ ngửa tay đòi họ? Bởi vì bản thân ăn mảnh trong lòng cảm thấy bứt rứt không yên? Hay là sợ lúc không kìm chế được lại chia cho anh một chút, bị cán bộ đại đội phát hiện rồi lại bị mắng mỏ? Nói không rõ. Điều này còn khó chịu hơn cả chết đói!

Tôi bèn đi bới đống phế tích nhà mình tìm đồ ăn. Bới tới bới lui bỗng bới ra một thứ, bức tượng Chủ tịch Mao làm bằng thạch cao, hồi đó nhà nhà đều có một bức tượng như thế. Có một đứa trẻ trong thôn lúc bới tìm người mẹ bị vùi lấp dưới đống gạch vụn, việc đầu tiên là cứu bức tượng Chủ tịch Mao ra rồi mới bới tìm mẹ sau, việc này đã được cả công xã biểu dương. Thế nhưng tôn tượng này của tôi lại bị vỡ nát, rụng mất một bên tai, bên trái. Phải làm sao đây? Tôi lo lắng phát sầu. Tôi liền đặt bức tượng Chủ tịch Mao này lên viên gạch, đối diện với ngài mà rằng:

"Lão nhân gia ơi! Ngài bảo tôi phải xử lý ngài thế nào đây? Cả nhà tôi không có cơm ăn nhà ở, biết phụng thờ ngài ở đâu đây? Ngài lại còn rụng mất một bên tai, nhỡ bọn họ nói là do tôi cố ý đập vỡ, chẳng phải cả nhà tôi lại càng thảm hại hơn sao? Ngài ơi, ngài bảo tôi phải làm sao bây giờ?"

Tôi nghĩ ra một cái liều mạng tột cùng, trước tiên giấu nó đi, rồi đào một cái hố thật sâu trong đống phế tích. Chập tối hôm đó, tôi bốn bề do thám, thấy khu phế tích đó hoàn toàn không có một bóng người, tôi liền chui vào đống gạch vỡ, lặng lẽ chôn nó xuống. Chuyện này mà bị người ta phát hiện thì lại là cái tội tày trời chém đầu chứ chẳng chơi! Tôi có phạm tội không hả? Đêm hôm đó, tôi sợ đến mức giật mình tỉnh giấc, liên tiếp bao nhiêu ngày trời tim đập loạn nhịp. Sau sự việc ấy vẫn luôn hối hận, hận bản thân không nên làm việc này. Suốt một thời gian rất dài, cảm giác phạm tội nặng nề ấy cứ đè nặng lên tôi.

Con người tôi đây này. Rốt cuộc tôi là cái dạng gì chứ?

Cách mạng Văn hóa kết thúc, sau khi vấn đề phái hữu của tôi được giải quyết xong xuôi, tôi liền bôn ba khắp nơi vì chuyện minh oan cho em trai thứ ba. Tôi không thể để cho vong linh của nó mãi mãi mang cái tội danh đó trên lưng, cũng là để xoa dịu phần nào nỗi ân hận sâu sắc đối với nó đang cào xé trong lòng tôi. Thế nhưng chuyện này cứ bị đùn đẩy qua đẩy lại, tôi chạy vạy suốt ba năm trời, tính tổng cộng không dưới một vạn dặm đường, nhưng chuyện này chẳng có ai chịu nói cho tôi nghe rõ ràng cả. Không phải là "nói không rõ", mà là "không chịu nói cho rõ". Đặc biệt có một chi tiết —

Lúc em trai tôi thoi thóp sắp chết được đưa về nhà, là vào sáng sớm ngày mười lăm tháng Giêng năm 60. Thế nhưng ngày tháng ghi trên "Lệnh bắt giữ" cũng là ngày mười lăm tháng Giêng, còn chú thích thêm một câu "Vì bệnh nên tạm hoãn thi hành".

Chiếu theo câu nói này, thì lẽ ra phải là ngày mười lăm tháng Giêng viện kiểm sát thông báo cho cục công an, cục trưởng ký tên xong rồi mới đến nhà tù thi hành lệnh bắt, đến nơi thấy em trai tôi bệnh nguy kịch mới quyết định "vì bệnh nên tạm hoãn thi hành", rồi lại đưa em trai tôi lên xe chở về nhà chúng tôi, việc này đòi hỏi một khoảng thời gian rất dài. Thế nhưng em trai tôi lại được đưa về nhà vào lúc chín giờ sáng, tính theo quãng đường đi, chậm nhất là tám giờ phải khiêng từ trong nhà tù lên xe lừa rồi, giữa chừng hoàn toàn không có thời gian để làm thủ tục nữa! Hai chuyện này làm sao có thể xảy ra đồng thời được cơ chứ?

Có lẽ Cách mạng Văn hóa kết thúc rồi, chẳng có ai muốn chịu trách nhiệm về đoạn lịch sử đó nữa, cho dù có nói rõ được thì cũng chẳng muốn nói rõ nữa. Cho đến tận bây giờ tôi vẫn còn hai người em trai như thế: một kẻ phản cách mạng, một tên ăn trộm, hơn nữa đã sớm thành ma từ lâu rồi. Vào cái thời đại đó, người sống còn chẳng coi ra gì, người chết thì lại càng không coi ra gì hơn nữa. Mẹ tôi là bệnh mà chết, nguyên nhân cái chết dĩ nhiên cũng có một phần là do uất ức mà thành bệnh. Tất cả những điều này đều là vì tôi, thế nhưng bản thân tôi lại được minh oan và có được một cái kết cục tốt đẹp. Anh nghĩ xem tôi có thể sống một cách nhẹ nhõm nổi không? Cái thứ gọi là ân hận rất ư là ngoan cố, nó cứ nằm lì trong lòng, bất cứ lúc nào cũng có thể trào lên quằn quại hành hạ anh. Sẽ chẳng ai biết được tôi đã phải sống mệt mỏi đến nhường nào đâu...

Tôi muốn viết một cuốn "Gia huấn", để lại cho các con tôi.

Cuốn "Gia huấn" của tôi vẫn không có lấy một câu nào có thể giảng giải cho rõ ràng, chỉ là đem những chuyện khó quên suốt đời này kể cho chúng nghe, đem những dấu chấm hỏi suy nghĩ mãi không thông ấy để lại cho thế hệ sau. Giới trẻ bây giờ dẫu sao cũng có óc suy nghĩ hơn thế hệ chúng tôi. Nếu như bọn họ có thể nói rõ ràng tất cả những chuyện này, thì sau này sẽ không còn phải chịu tội nữa. Nếu như bọn họ không đi tìm hiểu cho rõ ràng, thì e rằng vẫn sẽ lặp lại trải nghiệm của tôi thôi: ngậm bồ hòn làm ngọt, sập những cái bẫy hồ đồ, chờ đợi bị hành hạ. Vẫn cứ là tính cách bi kịch, vẫn sẽ bước đi trên con đường bi kịch, thậm chí bước vào sâu thẳm của vực thẳm bi kịch.

***Rốt cuộc là tính cách bi kịch, hay là bi kịch đã chọn lấy loại tính cách này?***

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.