Năm 1967, công nhân một công ty xe điện tại thành phố T, nam, 32 tuổi.
Tôi là một trong những kẻ đứng lên nổi dậy đầu tiên — dưới tay "Xe điện Hồng Kỳ" có ba vạn đại binh — vụ đại võ đấu Lục Linh Cửu nổi tiếng toàn quốc — Giang Thanh vừa làm loạn, Đại Liên Trù liền sụp tiệm — bị phán án tù chung thân một cách oan uổng — chúng ta là dùng chính đôi chân của mình bước ra khỏi nhà giam — anh có gọi Chủ tịch Mao đến, ngài cũng nói không rõ.
Tôi viết thư cho anh, chính là dùng một cục gạch ném anh một cú, xem anh có dám viết về tôi hay không.
Mười năm nay, tác phẩm viết về "Cách mạng Văn hóa" không ít, không hiểu vì sao, luôn mang hơi hướng "giả", không khiến người ta tâm phục khẩu phục. Phái nổi dậy cứ xuất hiện là thành một đám côn đồ, thô lỗ, tàn nhẫn vô đạo lý, dán lên mặt lớp sơn tuồng, khiến cho những oan hồn như chúng tôi dở khóc dở cười, bĩu môi khinh bỉ, chúng ta giống như thịt lợn đã qua kiểm dịch, trên mông đóng một con dấu, ném lên thớt, ai muốn ăn miếng nào thì cắt miếng đó.
Tôi nổi dậy vì cái gì? Đương nhiên là có nguyên nhân.
Tôi sinh năm 1935, ngược lên tám đời, xuất thân không có vấn đề gì. Năm mười bốn tuổi, nhà nghèo đến mức không nổi lửa nấu cơm được, học chưa xong đã vào xưởng may làm thợ phụ. Thời kỳ "Tam phản Ngũ phản", đứng về phía đảng, từng đấu tranh tàn khốc với tư bản gia. Tư bản gia cực kỳ nham hiểm, đợi "Tam phản Ngũ phản" vừa kết thúc, hắn nói buôn bán thua lỗ sắp phá sản, đuổi tôi ra ngoài, nhà người ta vẫn tiếp tục kinh doanh, còn tôi thì thất nghiệp, đành vào công ty xe điện bán vé, một tháng một trăm hai mươi chín cân kê, khá là tốt. Hồi đó vào công ty xe điện không khó lắm, người lái xe nhấc được cái cối đá là được, người bán vé biết làm phép cộng trừ là xong; công nhân già trong xưởng không có văn hóa, chúng tôi vào là một đám thanh niên có chữ nghĩa, liền lập tức phốc lên. Tổ chức trọng điểm bồi dưỡng, tôi biết viết, liền làm thông tín viên đặc ước của tờ "Công nhân Nhật báo". Nhìn thấy hai câu in ở góc trên tờ giấy viết thư của tòa soạn "Phản ánh tiếng nói của quần chúng, làm tốt cơ quan ngôn luận của công nhân", liền khiến tôi sục sôi nhiệt huyết. Hồi đó công nhân rất khổ, lãnh đạo tạp nham, toàn làm chuyện thất đức, tôi liền vạch trần, nói thay cho công nhân. Tự cho là một lòng trung thành với Đảng, nào ngờ cái này gọi là "đúng chỗ ngứa không gãi", trở thành cái gai trong mắt công ty xe điện, người ta sớm đã muốn nhổ chúng ta đi, mà cảm nhận của bản thân tôi thì vẫn khá tốt.
Vận động chỉnh phong năm 57 vừa đến, đại tự báo ngập trời. Trên đại tự báo toàn là chuyện ai đó ăn cắp, quan hệ với phụ nữ lộn xộn các thứ, tôi thầm nghĩ, không phải là giúp Đảng chỉnh phong sao? Cứ mải mê làm mấy chuyện vô bổ này làm gì, liền viết một tờ đại tự báo nói "Tranh minh phóng thì cứ tranh minh phóng, đừng quên sáu nguyên tắc mà Chủ tịch đã nói". Nào ngờ một chốc lại rước họa vào thân. Nói tôi bắn tên lén vào Đảng, nói chính vì tờ đại tự báo này của tôi mà không biết bao nhiêu phản động không lộ diện ra được, ngày nào cũng mở hội đấu tố tôi. Trong số công nhân không khép tội phái hữu, mà giáng cho tôi mức lao động giáo dục án treo hai năm, lưu xưởng sát hạch. Cái này gọi là bị người ta hạ bệ. Lúc đó tôi nghĩ mãi không thông, sau này "Cách mạng Văn hóa" vào ngục tù, trong đó giam một cán bộ bộ Tài mậu nói với tôi rằng: "Chỉnh phong là chuyện bề nổi. Nội bộ gọi là nhử rắn ra khỏi hang, tờ đại tự báo của cậu, chẳng phải đã trám kín các hang rắn lại rồi sao? Không chỉnh cậu thì chỉnh ai." Tôi lúc đó mới hiểu ra, hiểu thì đã muộn.
Từ lúc đó trở đi, tôi học cách khôn ngoan. Thầm nghĩ, thôi đi, chịu phận làm việc, đừng gây rắc rối cho cha mẹ nữa.
“Cách mạng Văn hóa” vừa đến, còn hung hãn hơn. Hồng vệ binh ngập trời dậy đất, tôi tận mắt nhìn thấy ở Đại lộ Số 5, người bị đánh sống dở chết dở. Trong nội bộ công nhân dấy lên đại thảo luận chính trị, tôi có kinh nghiệm từ trước, thầm nghĩ vận động lớn thế này, khí thế lại hung hãn như vậy, lỡ không cẩn thận đâm phải đầu xe. Chúng tôi dán phong ấn vào miệng, không nói gì. Thế nhưng trong buổi thảo luận lại bắt buộc phải phát biểu, Đại cách mạng văn hóa chạm đến linh hồn của mỗi người, không nói chuyện chính là cự tuyệt sự chạm đến đó. Tôi là người phát biểu cuối cùng, nói cái gì đây? Chúng tôi liền học thuộc "Thập lục điều", nào là "Trọng điểm của vận động lần này là chỉnh đốn những kẻ nắm quyền đi theo con đường tư bản chủ nghĩa trong Đảng" các thứ, chúng tôi không có lời của mình, cứ chiếu theo sách mà đọc, toàn là lời của anh chẳng lẽ không được sao?
Thế mà cũng không được. Hôm sau, khắp sân đầy đại tự báo, nói tôi lại tấn công Đảng, nhốt tôi vào nhà bò. Xong đời, sống chết giá trị như nhau. Hồng vệ binh bên ngoài không cách nào quản nổi, ngày tận thế đã đến, chỉ còn nước chờ chết.
Bộ này toàn do tiểu ban "Cách mạng Văn hóa" do quan xưởng lập ra làm. Nhưng chẳng bao lâu sau, gió mây phía trên đột ngột đổi thay, nói "Cách mạng Văn hóa" của các đơn vị không phải chấp hành tuyến đường cách mạng của Chủ tịch Mao, mà là tuyến đường phản động tư sản, mục đích là để bảo vệ những kẻ đi theo con đường tư bản trong Đảng, chuyển hướng đấu tranh lớn, chĩa mũi nhọn vào quần chúng, đả kích một mảng lớn. Chủ tịch Mao công bố "chỉ thị mới nhất" nói rằng: "Con đường của chủ nghĩa Mác có muôn vàn mối, quy lại cũng chỉ một câu: Nổi dậy là có lý." Lập tức các đơn vị đều đứng lên nổi dậy chống lại tiểu ban "Cách mạng Văn hóa" do quan trị và những kẻ nắm quyền. Thực ra, "Cách mạng Văn hóa" chính là muốn kéo Lưu Thiếu Ký xuống ngựa, nhưng cán bộ Đảng các cấp đều nằm trên đường dây của Lưu Thiếu Ký, không đánh đổ những cán bộ này thì Lưu Thiếu Ký không thể đổ, lúc này mới phát động quần chúng nổi dậy. Lúc đó chúng tôi hiểu gì mấy thứ lộn xộn phía trên này đâu, nghĩ lại, đúng vậy đấy, quả thực là quần chúng đang bị áp bức mà! Nổi dậy thôi! Tôi một mạch viết mười bảy tờ đại tự báo, đem toàn bộ quá trình của mình bày ra trọn vẹn, hỏi tội của tôi rốt cuộc nằm ở đâu? Tôi là một trong số những người nổi dậy sớm nhất trong xưởng, lúc đó tiểu ban "Cách mạng Văn hóa" của xưởng vẫn chưa sụp đổ, gọi đội tuần tra đến bắt tôi đi. Có một người chạy thoát ra ngoài, tìm Hồng vệ binh đại học đến cứu tôi ra, qua sự càn quét này, tiểu ban "Cách mạng Văn hóa" của xưởng sụp đổ, tôi nghĩ, làm thôi! Tôi đã bị dồn vào chân tường, không thể tiếp tục chờ người ta thao túng nữa. Nổi dậy là có lý, chúng ta có lý mà!
Đến đây, lại nói về những tác phẩm văn nghệ viết về "Cách mạng Văn hóa" hiện nay, cứ hễ viết về phái nổi dậy là thành "tay sai Cách mạng Văn hóa", không biết những nhà văn này lúc đó có đang bú sữa mẹ hay không? Khi "Cách mạng Văn hóa" bắt đầu, việc lục soát nhà đánh người đều do "Cách mạng Văn hóa" các đơn vị làm. Những người đầu tiên đứng lên nổi dậy đều là những kẻ chịu áp bức. Bằng không thì lấy đâu ra khí thế phản kháng lớn nhường ấy?
Khi "Cách mạng Văn hóa" bắt đầu không có hai chữ "nổi dậy". Nổi dậy ý chỉ phản động lật trời. "Nổi dậy" là bắt nguồn từ chỗ Chủ tịch Mao. Anh còn nhớ bức ảnh đó của Chủ tịch Mao không? Trên cánh tay đeo một chiếc băng đỏ lớn thêu hai chữ "Nổi dậy". Lúc đầu, náo loạn Hồng vệ binh, Chủ tịch Mao tiếp kiến một triệu Hồng vệ binh ở Thiên An Môn, cánh tay đeo băng đỏ "Hồng vệ binh". Đợi đến khi Chủ tịch Mao đổi sang băng đỏ "Nổi dậy", chính là phản đối tuyến đường "tư phản". Công nhân mới đứng lên xông vào xã hội, có phải quá trình này không? Chúng ta dẫu sao cũng phải tôn trọng lịch sử chứ!
Chủ tịch Mao là Hồng tư lệnh mà, Chủ tịch Mao chỉ hướng nào chúng ta đánh hướng đó, không có sự chỉ huy của ngài thì đám cỏn con chúng tôi dám nổi dậy sao? Lúc đó chúng tôi thực sự là một trái tim đỏ, thực sự liều mạng, ngày nào ban đêm cũng ra đường dán đại tự báo, không ai phát tiền thưởng, cho tiền trực đêm. Chết cũng đi theo Chủ tịch Mao đến cùng!
Thế nhưng những người chịu áp bức chúng tôi vừa cùng đứng lên, nhóm người chuyên bức hại người ta liền thay đổi, cũng thành lập tổ chức nổi dậy, cảm xúc đối lập liền xuất hiện, hình thành hai phái nước lửa không dung. Ai cũng nói mình bảo vệ tuyến đường cách mạng của Chủ tịch Mao, đều mắng đối phương giương cờ đỏ chống cờ đỏ, về sau đủ loại người chen chân vào, càng đánh càng loạn. Anh viết "Cách mạng Văn hóa", nếu như không phản ánh chân thực quá trình lịch sử này, thì không chân thực, ai phục chứ?
Tôi là một trong bốn tổ chức nổi dậy sớm nhất toàn thành phố. Đặt tên là "Xe điện Hồng Kỳ". Dưới tay tôi có ba ngàn người. Công nhân vừa đứng lên, mấy đứa trẻ Hồng vệ binh liền kém xa. Xã hội trông cậy vào chúng tôi rồi. Lúc đó, tổ chức nổi dậy nói thay cho những người bị áp bức thời kỳ đầu "Cách mạng Văn hóa", phản đối tuyến đường "tư phản", được lòng người. Phái bảo hoàng không còn được chuộng nữa, nhưng ai cũng sợ phái của mình bị đè bẹp, liền nhất định phải đè bẹp đối lập cho bằng được, thế là càng đánh càng dữ dội, toàn diện giao tranh. Khi đã đối đầu nhau, tâm tư cũng không còn thuần khiết nữa. Nói thật, lúc này trong lòng tôi cũng sợ, mọi chuyện ngày càng náo loạn lớn, bản thân biết giai đoạn sau sẽ phải thanh toán; trước mắt lại là một đám hỗn độn, nhìn không ra đầu mối, luôn cảm thấy có một sức mạnh không thể kháng cự đang đẩy mình vào con đường chết. Tôi đã ở vào thế cưỡi hổ khó xuống, lùi xuống lại càng chẳng ra gì, bắt buộc phải cắn răng mà làm, mà đã thế thì phải có thực lực, có thực lực thì không ai dám chạm vào anh. Không chỉ riêng tôi, các tổ chức nổi dậy trong xã hội đều có tâm lý này, ai kéo thế lực nấy, ai dựng ngọn núi nấy, rất nhanh không phân biệt ngành nghề hệ thống, dấy lên tổ chức lớn liên minh theo chiều ngang.
Tôi có một người bạn thân nhất, từ nhỏ ăn uống không phân chia, tôi liền nói với cậu ta: "Từ nay về sau chúng ta đi hai con đường khác nhau, đường ai nấy đi, cậu mà còn qua lại với tôi, sớm muộn gì cũng ăn đòn giạ." Cứ như vậy, sống chết chỉ còn một mình tôi, hậu quả ra sao tôi tự gánh lấy. Nhưng tôi bắt buộc phải đi từng bước chắc chắn, chân phải giậm thật vững, làm việc phải ổn định. Có một "Tổng bộ nổi dậy công khoáng" có quan điểm giống chúng tôi, tôi vừa dò xét, người của họ tạp nham quá, liền hất họ ra, phái người đến các tổ chức nổi dậy lớn dò la tình hình, lập đội ngũ cho ngay ngắn, tổng cộng năm mươi hai tổ chức, thành lập nên một "Trạm liên lạc phản phục hưng". Thực lực hùng hậu, đứng đầu đứng thứ hai trong thành phố. Tôi ngồi trấn thủ tổng bộ, ngày đêm liên tục xoay vòng. Hôm nay chỗ này đánh nhau, điều người đến chi viện; ngày mai chỗ kia xảy ra chuyện, ra mặt giải quyết. Lại còn phải phái người chầu chực ở Bắc Kinh dò la thông tin, dò la bài phát biểu mới nhất của "thủ trưởng trung ương". Chúng tôi không thể bịt mắt mà làm mù quáng, bằng không chết cũng không biết chết thế nào.
Sau "Phong trào tháng Giêng" ở Thượng Hải, các nơi dấy lên cao trào đoạt quyền. Trung ương phái một nhân vật lớn đến thành lập "Nhóm lãnh đạo trù bị đoạt quyền thành phố", dự định sau khi đoạt quyền sẽ thành lập ủy ban cách mạng, thiết lập chính quyền đỏ. Vị nhân vật lớn này khi triệu tập các tổ chức quần chúng họp lần đầu tiên đã điểm đích danh chúng tôi "Xe điện Hồng Kỳ" và hai tổ chức Hồng vệ binh đại học khác chỉnh phong mở cửa. Điều này có nghĩa là muốn hất chúng tôi ra khỏi chính quyền đỏ. Hất ra ngoài thì chỉ còn nước chờ bị chỉnh đốn. Tôi nói: "Ông vừa mới đến đây, đã muốn gọt bớt thế lực của chúng tôi, không được!" Đầu lĩnh của một tổ chức nổi dậy có quan điểm giống khác nói: "Ông mà làm thế, ngày mai chúng tôi sẽ dán toàn bộ thành phố thành một chiếc sọt giấy to!" Nhân vật lớn này đập bàn nói: "Ai mà làm rò rỉ cuộc họp ngày hôm nay ra ngoài, hậu quả người đó tự chịu!" Cuộc họp này cãi nhau không vui mà tán.
Chúng tôi nghĩ bụng, trong ủy ban cách mạng mà không có chúng tôi thì tiêu đời, phản hắn! Hôm sau liền dán đại tự báo phản đối ông ta, tiện thể kéo tất cả các tổ chức có cùng quan điểm lại với nhau, thành lập một "Ủy ban trù bị đại liên hiệp" (sau đây gọi tắt là "Đại Liên Trù"), đối đầu trực diện cứng rắn. Vị nhân vật lớn đó ban đầu định ba tháng hoàn thành đoạt quyền, thành lập ủy ban cách mạng, chúng tôi cứ bắt ông ta không thành lập được. Nhóm trù bị đoạt quyền dùng quân đội ủng hộ phái mà họ coi trọng, phái chúng tôi là phái dã ngoại, một đám dân thường, áp lực tương đối lớn. Chúng tôi nghĩ, khi áp lực lớn nhất, lấy con sông lớn ở giữa thành phố làm ranh giới, kéo đội ngũ qua sông, một Nam một Bắc liều một phen. Hồi đó chẳng phải có lời đồn rằng, Chủ tịch Mao đã chuẩn bị xong, không được thì quay về Tỉnh Cơn Sơn đánh du kích sao? Đại chiến đấu giữa hai phái từ đó bắt đầu, các sự kiện võ đấu lớn nối tiếp nhau. Cao trào là sự kiện "Lục Linh Cửu" nổi tiếng toàn quốc.
Lục Linh Cửu là xưởng quân công, tổ chức nổi dậy nắm quyền trong xưởng là đối lập của chúng tôi. Nguyên nhân sự kiện là, một đội tuyên truyền văn nghệ thuộc tổ chức Hồng vệ binh học viện công thương trong "Đại Liên Trù" của chúng tôi, khi đi ngang qua cổng xưởng Lục Linh Cửu, hô khẩu hiệu qua lại, chửi mắng lẫn nhau, động thủ, bị bọn họ bắt vào hết. Tổ chức Đại Liên Trù nghe tin liền lũ lượt phái đội ngũ đến cướp người. Người chưa cướp được, đầu lĩnh tổ chức nổi dậy của xưởng xe lửa xe điện cũng bị giam giữ. Tôi đến hiện trường vào ngày hôm sau, vừa nhìn, khí thế lớn thật, xưởng Lục Linh Cửu đã bị chúng tôi vây chặt như nêm cắm. Bộ chỉ huy tác chiến lâm thời của chúng tôi cũng dựng lên, bộ trưởng tác chiến, bộ trưởng hậu cần, bộ trưởng tuyên truyền, bộ trưởng liên lạc vân vân đều được sắp xếp chức quan đàng hoàng. Tôi nói, xưởng Lục Linh Cửu là xưởng quân công, chúng ta hễ đánh chính là tấn công xưởng quân công, đây là cái tròng do đối lập cài sẵn, không thể chui đầu vào tròng được. Tôi định ra mấy điểm: Thứ nhất, chốt chặt các đầu mối cầu đường ngoại ô thông ra nội đô, không cho tổ chức nổi dậy của nông dân vào thành, làm sự kiện lớn thêm. Thứ hai, chỉ vây, không đánh. Thứ ba, duy trì ưu thế nhân lực. Lúc này Lục Linh Cửu đã điều động người từ bên ngoài vào trong, đếm xem họ điều động bao nhiêu người. Đếm thử, năm chiếc xe chở người chạy vào, hai trăm, được, chúng ta điều bốn trăm người vây nó! Họ điều tám trăm người, được, chúng ta điều hai nghìn người, lại vây nó! Phía sau tường hậu xưởng Lục Linh Cửu là tuyến đường sắt Thiên Phố, họ muốn tăng viện người từ tuyến đường sắt vào, chúng ta liền phong tỏa đường sắt, khống chế cục diện, ép họ thả người!
Buổi tối, một đội nổi dậy Đại Cảng của chúng tôi xảy ra chuyện. Tối tăm mù mịt nhìn không rõ, nhầm người của mình thành đối phương, đâm chết một người. Nhưng người Đại Cảng lúc báo cáo với bộ chỉ huy lại nói dối, nói đối lập đâm chết một chiến sĩ của chúng ta. Lập tức quần chúng phẫn nộ, hàng ngàn hàng vạn người la hét đòi đòi lại nợ máu cho chiến sĩ đã khuất, võ đấu không thể khống chế được nữa, hai bên giao tranh, trong tường ngoài tường ném loạn xạ gạch đá cục đất bình axit, đội ngũ liên tục đổ xô đến chi viện, xe ủi đất cũng mở lên rồi. Không khí ở Lục Linh Cửu khá là hung hãn.
Cạnh xưởng Lục Linh Cửu có một xưởng chế phay, cũng là cứ điểm của họ. Đêm đó bộ chỉ huy quyết định, đánh giả vào Lục Linh Cửu, đánh thật vào xưởng chế phay, nhổ phăng cứ điểm xưởng chế phay này trước. Nhưng người của chúng tôi vừa đi, người của họ chạy sạch trơn, chúng tôi quay người lại tấn công Lục Linh Cửu.
Từ khi Giang Thanh nói "Văn công võ vệ", võ đấu liền hợp pháp hóa, từng bước nâng cấp, biến thành chiến tranh thực sự. Ở cửa hông Lục Linh Cửu, đối phương dùng hai xe ủi đất mở đường ở phía trước, người ở phía sau xông ra ngoài, trước tấm chắn xe ủi đất có gắn axit, người của chúng tôi vừa đến gần, người trên xe đạp công tắc, axit liền phun ra, rất nhiều người của chúng tôi bị axit hắt vào thịt thối rữa cả ra, đánh đến đỏ cả mắt. Chúng tôi nghĩ ra một chiến lược, xe của họ vừa đến, người của chúng tôi rút sang hai bên, nhường xe qua, đánh người đằng sau, cô lập xe ủi đất. Bọn chúng trúng kế, xe ủi đất vừa rơi vào thế cô lập liền vội vàng lùi xe, nhưng lại đạp nhầm số, cứ quay tại chỗ không quay về được. Người của chúng tôi liền lao lên. Vì quá căm ghét kẻ đạp axit trên xe đó, đâm thương chém đá mấy cái lên người kẻ đó là xong chuyện, sau sự kiện mới biết người này trên người có hơn hai trăm bảy mươi vết thương. Tôi nhìn từ xa trên xe vẫn còn một tài xế, thầm nghĩ không ổn rồi, lao lên ôm lấy tài xế cứu người này xuống. Lúc này, chân trái của tôi bị mảnh vỡ bình axit đâm một vết rách, bị thương, tiện tay đưa người này đi cùng. Tôi mà không đưa đi, cậu ta cũng mất mạng, không bị đánh nát bấy mới lạ.
Nhóm lãnh đạo trù bị đoạt quyền thành phố phái người đến hiện trường, nhưng không giải quyết được. Trần Bá Đạt gọi điện thoại, ra lệnh chúng tôi rút người. Trung ương thông báo mỗi phái cử hai mươi lăm người khẩn cấp đi Bắc Kinh. Đại Liên Trù chúng tôi định đi hai mươi ba người, kết quả đến lúc đi chỉ đi năm người. Vì sao? Mọi người đều sợ, không biết chủ ý phía trên thế nào, lành dữ khó lường. Hồi đó, bất kể phái nào, đều náo loạn đòi bảo vệ Trung ương, mà lại vừa sợ Trung ương, không biết họ thay đổi thế nào. Đến Bắc Kinh, Giang Thanh, Trần Bá Đạt, Khang Sinh, Diêu Văn Nguyên, Thích Bản Vũ, Tạ Phú Trị v.v. ra tiếp kiến. Chúng tôi vểnh tai nghe thật kỹ, hóa ra là muốn mời hai bên đàm phán ở Bắc Kinh về "Thỏa thuận ngăn chặn võ đấu". Chúng tôi về nói lại, trong tổ chức náo động cả lên, ai cũng tranh nhau đi. Có tổ chức nói, các anh không thể đại diện cho chúng tôi, nhất định phải bầu cử dân chủ. Ngày hôm đó lại bầu lại hai mươi lăm người, công nhân, cán bộ, giáo viên đều có, trong đó có tôi. Vì sao ai cũng tranh nhau đi? Chúng tôi là phái dã ngoại, đều sợ sau đại liên hiệp sẽ bị hất ra ngoài, mất đi cảm giác an toàn, đến đàm phán với Trung ương coi như được ghim một số. Ghim số bảy thì chính quy rồi.
Cuộc đàm phán vừa bắt đầu, vì một câu nói mà cắn xé lẫn nhau. Câu nói này do đối phương soạn thảo, gọi là "Không cướp súng, không nổ súng", tôi nhất định đòi đảo ngược lại, đổi thành "Không nổ súng, không cướp súng". Tôi nói: "Phía sau các anh có quân đội chống lưng, có súng, phái dã ngoại chúng tôi không có súng, sao nổ súng được? Câu này rõ ràng là chèn ép chúng tôi, giống như chúng tôi thực sự muốn cướp súng; các anh nổ súng, chúng tôi mới cướp, trừ phi các anh không nổ." Lời nói của tôi đủ cứng rắn, họ không có lời nào để đáp lại tôi.
Phó tổ trưởng của nhóm lãnh đạo trù bị đoạt quyền thành phố cũng khá cứng rắn, nhưng ông ta không lý lẽ, ông ta nói: "Cứ thế đi — không cướp súng, không nổ súng."
Tôi nói: "Ông đã thế, được, các anh em, đứng lên, đi!" Lúc đó người bên phía chúng tôi "soạt" một cái đứng dậy bỏ đi, rời Bắc Kinh quay về. Lần này coi như kết oán với vị nhân vật lớn này rồi, sau này ông ta làm chủ nhiệm cách mệnh thị.
Nói thật, đừng thấy tôi dữ dằn, trong lòng trống rỗng lắm. Người ta là người làm quan, chúng ta là tiểu bách tính chính cống, một dân thường, trong mắt người ta tính là gì? Một nhọn cỏ dại, bảo dẫm cậu là dẫm dưới chân. Chúng ta chẳng qua nhất thời có chút thực lực, cứng rắn chống đỡ, cũng coi như gan to bằng trời, nhưng không chống đỡ thì lập tức sụp đổ. Đương nhiên chống đỡ cũng chỉ chống đỡ trước mắt nhất thời, cái này gọi là xui xẻo sớm hay muộn. Trong lòng tôi không phải không rõ, không đánh trống ngực.
Sau cuộc đàm phán này, Đại Liên Trù liền thành lập. Chủ tịch Mao cũng phê thị: "Rất tốt, cứ làm theo." Rất nhiều người của phái chúng tôi vào hội đại biểu công nhân, còn có người vào ủy ban cách mạng thành phố. Tôi làm ủy viên thường vụ. Có người mắng tôi leo lên, làm quan, còn dùng đồ sứ để ví von, nói tôi từ lò gốm dân gian thành lò gốm quan gia. Làm quan chúng tôi không nghiện, chỉ là muốn bảo vệ bản thân mình. Anh ở tầng đáy xã hội, càng xuống dưới càng an toàn; anh ở tầng trên, càng lên trên càng an toàn, đạo lý là thế đấy. Mấy anh em rốt cuộc cũng giữ lại được chút mặt mũi, thầm nghĩ sau này chính là "đấu tranh nghị viện" rồi. Cục diện lớn đã được ổn định, cái này mạnh hơn dự tưởng nhiều lắm.
Thế nào gọi là đặc điểm của "Cách mạng Văn hóa"? Nó luôn khiến cho anh tưởng rằng, lúc đó như thế nào thì mãi mãi như thế ấy. Anh mà thực sự nghĩ thế, sai bét! Thằng ngốc ạ, "Cách mạng Văn hóa" chính là lật qua lật lại không ngừng, anh lên tôi xuống, anh chết tôi sống, anh vui tôi buồn. Bi kịch của tôi từ đây bắt đầu.
Ngày 21 tháng 2 hôm đó, tôi đột nhiên nhận được thông báo khẩn cấp đi họp. Họ ở đâu, họp gì, tuyệt đối không nói gì cả. Tập trung lên xe tại câu lạc bộ cán bộ, cửa sổ xe treo rèm, còn dặn dò mọi người dọc đường gặp người quen không được chào hỏi. Nhìn lại từng xe người, đầu mối ủy ban cách mạng các cấp toàn thành phố hầu như được chuyển đến sạch trơn, thầm nghĩ chuyện này không nhỏ. Xe chạy một mạch đến Bắc Kinh, đến Bắc Kinh, không dừng lại, đi Xương Bình, sau đó quay đầu lại quay về Bắc Kinh, vào trường con em Bát Nhất. Vừa mở hội, người của Tiểu ban Trung ương Văn hóa đều đến, Thủ tướng cũng tham dự, nhưng Giang Thanh vừa hô lên, Thủ tướng liền rời đi và không bao giờ quay lại nữa. Giang Thanh làm loạn: "Tôi có bằng chứng, ở chỗ các anh có người họp đen." Đây chính là "Bài phát biểu hai tháng hai một" nổi tiếng, còn gọi là "Sự kiện hai đen". Nói có người họp hội đen về văn nghệ ở thành phố chúng ta, muốn đoạt Tiểu ban Trung ương Văn hóa — thực ra là Giang Thanh tranh giành quyền lãnh đạo văn nghệ. Chuyện này liên quan đến tổ chức nổi dậy giới văn nghệ dưới quyền Đại Liên Trù của chúng tôi, đây rốt cuộc là hội gì, có họp hay không, chúng tôi hoàn toàn không biết, liền bị Giang Thanh tuyên bố: "Đại Liên Trù là tổ chức có sai lầm nghiêm trọng." Trần Bá Đạt tiện thể cũng phủ định chúng tôi, gán cho cái tội danh "tổ chức phản động". Đại Liên Trù sụp tiệm.
Trên đường quay về, một đầu lĩnh nói với tôi: "Về sau, chúng ta ăn nói thế nào với anh em đây, phản thôi!"
Tôi nói: "Thằng ngốc ạ, không được! Ai mà phản nữa, chính là phản chính quyền đỏ, phản Trung ương rồi!"
Về đến nơi, chúng tôi gọi đầu lĩnh các tổ chức ngành nghề lại, tôi nói: "Các cậu bảo chúng tôi phản bội cũng được, không tình nghĩa cũng được, dù sao chúng ta tiêu đời rồi. Từ ngày hôm nay, Đại Liên Trù tuyên bố giải tán!" Chúng tôi không động đậy, một tờ đại tự báo gây sự cũng không dán, cứ thế giải tán, đại thế coi như giữ vững được tinh thần.
Đối phương liền thấy lạ. Đại Liên Trù lực lượng lớn thế, sao lại không có động tĩnh gì chứ? Trần Bá Đạt cũng nói: "Thành phố XX tại sao lại yên tĩnh thế? Thành phố XX là một trong những thành phố được giải phóng muộn nhất khi toàn quốc giải phóng, địa chủ trốn chạy khắp nơi đều chạy đến XX, thực lực tư sản cũng tương đối hùng hậu, sao lại yên tĩnh thế?" Phải nói cũng đúng, mấy vạn người thế to lực lớn đại tổ chức sao lại nói xong là xong, đến chút âm thanh cũng không có. Nhưng chúng tôi không ngốc, hễ động một cái, bao nhiêu mạng người đổ sông đổ biển.
Phái "Ủng hộ tả" liền đem lũ đầu lĩnh chúng tôi đi biện lớp học, một đám mưu sĩ giỏi giang đều lên tiếng nói chuyện với chúng tôi, dò la đáy lòng. Một tham mưu nói với tôi: "Chắc chắn có cao nhân ở sau lưng các anh hiến kế."
Tôi nói: "Tại sao nhất định phải có cao nhân hiến kế?"
Anh ta nhắc đến một chuyện: Trước đại liên hiệp, họ vây một tổ chức của chúng tôi trong học viện công thương, diễu hành, hô khẩu hiệu, muốn châm ngòi võ đấu. Tôi nhận được tin, lập tức quyết định, không thể đánh. Tôi nói, họ hô khẩu hiệu là văn đấu, chúng ta mà đánh, trách nhiệm võ đấu chính là của chúng ta. Tôi điều người, vây trụ sở của nhóm lãnh đạo trù bị đoạt quyền lại, cũng diễu hành, hô khẩu hiệu. Thế là, bên kia mấy kẻ vây học viện công thương tự rút lui không đánh mà tan. Tham mưu này nói: "Nói thật cho anh biết, tất cả các hoạt động của các anh ngày đó, chúng tôi đều có ghi chép. Anh bảo chiêu này - vây Ngụy cứu Triệu - là chủ ý của ai?"
Tôi nói: "Bất tài, chính là tôi." Anh ta nói: "Tôi không tin, anh có bản lĩnh này."
Tôi nói: "Đâu phải tôi có bản lĩnh, anh xem sách của Chủ tịch Mao đi, các loại binh pháp đều viết trong đó cả mà."
Từ lúc này tôi mới biết, họ đã chuẩn bị sẵn sàng để tính sổ sau mùa gặt, họ quả thực có gốc gác, lợi hại thật.
Tiểu ban Trung ương Văn hóa vừa trở mặt, Đại Liên Trù tiêu đời, tổ chức lớn nhỏ cây đổ khỉ tan, duy chỉ có "Xe điện Hồng Kỳ" của chúng tôi là chưa tan. Thứ nhất, vì tôi vẫn là ủy viên thường vụ hội đại biểu công nhân, chưa đổ; thứ hai, công nhân già trong xưởng nhìn tôi lớn lên, tin tưởng tôi. Trước đây tôi viết bài đòi công bằng cho họ, họ đều nhớ kỹ. Điều này quyết định phía trên nhất định phải hạ bệ tôi bằng được. Chẳng bao lâu sau, đầu lĩnh phái chúng tôi đều bị chỉnh đốn, người được làm ủy viên ủy ban cách mạng thành phố bị vu oan giá họa khép tội "tội phạm hiếp dâm tập thể" bắt đi. Hội đại biểu công nhân lật lại sổ cũ bị "lao động giáo dục hai năm" của tôi mười năm trước, nói tôi không đủ tư cách cuối cùng cũng hạ bệ tôi, điều tra nội bộ ngoại vi làm một lượt. Còn tôi thì sao, trong lòng có đáy, sớm đã chuẩn bị cho cuộc thanh toán này, chúng tôi một không nói nhảm, hai không đánh người, thấu ba không chơi gái, án phản hình và án hình sự đều không có, không bắt được tôi. Tôi liền về xưởng làm việc, vừa ứng phó với người bên ngoài đến điều tra ngoại vi không dứt. Người trên kẻ dưới tôi quen biết, chuyện lớn chuyện nhỏ tôi tiếp xúc quá nhiều, ai xảy ra chuyện cũng đến tìm tôi đối chất. Chúng tôi vốn dĩ chỉ là dân thường. Trên mái nhà là cỏ, rơi xuống đất vẫn là cỏ. Thầm nghĩ đoạn "Cách mạng Văn hóa" này coi như kết thúc, nhưng lần này tôi lại là thằng ngốc. Ai ngờ lần này không phải rơi xuống đất, mà là mẹ nó rơi thẳng xuống vực sâu vạn trượng.
Đột nhiên một ngày, quân quản cục công an tìm đến tôi, hỏi tôi về chuyện chết người trong võ đấu Lục Linh Cửu. Tôi kể lại những gì nhìn thấy bên hông Lục Linh Cửu ngày hôm đó về cái chết của người lái xe ủi đất một cách chân thực, họ ghi chép lại rồi đi. Tôi cứ tưởng không có chuyện gì. Hai ngày sau, có ba người đến, nói bảo tôi đi cùng một chuyến. Tôi nói tôi đi tiểu rồi tính. Họ vậy mà cử một người đi theo sau tôi, trong lòng tôi đánh trống nhỏ, thầm nghĩ không ổn. Sau đó liền theo họ ra khỏi xưởng, vào tòa án, đến căn phòng nhỏ phía sau phòng thường trực. Họ nói: "Ba chúng tôi là thẩm phán dự thẩm của tòa án và trinh sát viên của cục công an, chúng ta cùng học 'Ba bài thơ cũ' đi!"
Tôi nói: "'Ba bài thơ cũ' tôi thuộc lòng, không cần học, có chuyện gì các anh nói thẳng đi."
Họ nói: "Chuyện Lục Linh Cửu, anh vẫn còn một việc chưa nói."
Tôi liền tặng họ ba chữ: "Không có." Thế là giằng co. Giằng co suốt một tuần trước sau. Một ngày đột nhiên bị áp giải đến một nơi, bước vào liền bị nhốt vào một căn phòng lớn, tôi nhìn, nhà tù! Chuyện lớn rồi. Nhưng bản thân lật đi lật lại chuyện Lục Linh Cửu trong đầu mấy bận, không còn chuyện nào khác nữa. Còn chuyện gì lớn hơn nữa mà phải vào nhà tù, thầm nghĩ chỉ đành đợi họ nói thôi.
Hơn một giờ đêm, bốn người bước vào. Lần đầu tiên gặp vị đại biểu quân này, người cao lớn, giọng Sơn Đông, khá hung dữ, vừa vào cửa liền ngồi phịch xuống đối diện, một thư ký ngồi bên cạnh tôi, hai người khác đi lại sau lưng tôi. Tôi thấy không ổn, vội vàng thắt chặt dây giày. Tôi từng luyện võ thuật, từng chơi bóng, chúng ta cũng phải chuẩn bị sẵn sàng chứ. Hai người phía sau hỏi tôi muốn làm gì, tôi nói trời lạnh, chân lạnh.
Đại biểu quân vừa mở miệng liền hỏi tình hình hiện trường Lục Linh Cửu, trí nhớ của tôi khá tốt, miêu tả tỉ mỉ cho hắn một phen. Hắn chỉ một chỗ, cạnh cửa sau. Tôi nói tôi chỉ đến cửa trước và cửa hông, chỗ này tôi chưa từng đến. Hắn hỏi kỹ thêm, tôi nói tôi chưa từng đến, tự nhiên hoàn toàn không có ấn tượng. Hắn liền nổi giận, nói: "Anh không thành thật, tôi khiến anh biến đổi!"
Tôi nói: "Biến đổi thế nào cũng không biến ra đồ giả được."
Hắn đập bàn, quát lớn: "Khốn nạn." Tôi ngẩng cao đầu, cũng quát: "Anh khốn nạn, dựa vào cái gì mà mắng tôi!"
Tên phía sau lao lên, giáng thẳng một đấm vào gáy tôi. Tôi phản xạ có điều kiện, mông không rời ghế, tung một cước đá văng hắn sang một bên. Đại biểu quân lao lên, tóm lấy tóc tôi, tôi dùng sức, đẩy ngã nhào cả hắn và cái bàn, tóc của tôi cũng bị giật túm đi một nhúm. Tôi nghĩ hôm nay không xong rồi, đập được một tên hay tên đấy, đứng người vung ghế ném về phía tên thư ký chạy vào góc tường. Đại biểu quân lần thứ hai lao lên dùng bàn chận chân tôi, hai tên còn lại nhân cơ hội ấn tôi xuống, đại biểu quân giáng cho tôi hai cước thật mạnh, đều đá vào miệng, cú sau dính sức, toàn bộ răng trong miệng lỏng lẻo cả, đầy máu. Tiện thể một trận đòn chí mạng, tôi không động đậy, cũng không cử động, mặc cho chúng đánh, đánh một trận đã đời, mới dừng lại.
Tôi nói: "Còn đánh không?" Đại biểu quân nói: "Anh hành hung!"
Tôi nói: "Chúng ta xem ai đánh ai trước. Tôi còn không biết anh họ gì, dựa vào cái gì mà đánh anh?"
Đại biểu quân nói: "Được, nói cho anh biết, tôi họ X, là đại biểu chủ chốt của hội quân quản ở đây."
Tôi nói: "Tôi cũng nói cho anh biết, tôi một không có tội, hai còn có quyền công dân. Anh mà đánh tôi, tôi sẽ đánh trả; anh trói tôi lại, tôi vẫn có thể dùng răng cắn anh." Thế nhưng, răng của tôi đều giống như phím đàn piano vậy rồi.
Hôm sau, chúng lại đến, hé lộ chút manh mối về những gì tôi nói: "Anh nói không đúng, anh có một mạng người, không phải người trên xe ủi đất đó, người đó không liên quan gì đến anh, chúng tôi biết, đây là chuyện lúc hơn chín giờ tối."
Tôi nghe xong, chuyện không đâu! Lập tức đáp: "Chân của tôi bị thương, hơn bốn giờ đã không có mặt ở hiện trường rồi. Tôi có rất nhiều người có thể làm chứng cho tôi."
Đại biểu quân nói: "Anh không thành thật, còng lại!"
Tôi ngốc nghếch, còn tưởng tượng như trong phim, còng phía trước, không phải. Ba người ấn tôi xuống đất, còng quặt tay ra sau. Trước tiên bẻ ngược hai khớp tay ra sau, còng hình tròn dẹt, lồng vào không thể xoay cổ tay, sau đó cố sức bẻ tay ép sát lại với nhau. Chỉ cảm thấy cơ bắp ở ổ vai căng cứng hết cả lên, bị xé rách sống ngượng. Sau khi bị còng, người không ngồi xuống nổi. Trán tôi túa ra từng hạt mồ hôi, răng va vào nhau cầm cập. Tôi nói: "Được chứ, các anh còn thủ đoạn nào nữa không? Tôi có quyền công dân đấy chứ!"
Đại biểu quân không thèm đếm xỉa đến tôi, nhìn đồng hồ, hai mươi phút, tháo ra, hai cánh tay không còn là của mình nữa.
Cách một ngày, tuyên bố câu lưu tôi, nhống vào xòng giam nhà tù tiền giám. Lúc mười hai giờ đêm thẩm vấn tôi, đại biểu quân nói: "Tính chất của anh hôm nay đã thay đổi rồi, anh là phạm nhân đang bị giam giữ, đây là pháp đình. Nói cho rõ ràng, đừng tưởng anh không thừa nhận thì không sao. Không có khẩu cung của anh, chúng tôi vẫn phán anh như thường."
Tôi nổi giận, nói: "Phán tôi chỉ có thể phán tôi vô tội, bằng không, là các anh phạm pháp."
Đại biểu quân nói: "Được, trước tiên cho anh trải nghiệm trải nghiệm."
Từ ngày đó liền bỏ đói tôi. Tôi bị bỏ đói hai năm rưỡi trước sau, mỗi buổi sáng một bát cháo loãng, vào bụng chẳng những không tác dụng gì, mà chỉ có tác dụng khơi gợi cơn đói. Bị bỏ đói thế này có một trải nghiệm đặc biệt, hóa ra ngồi yên một chỗ còn dễ cảm thấy đói hơn là làm việc. Bị bỏ đói đến mức ngực dính vào lưng, trơ mắt nhìn cơ bắp teo tóp xuống. Đến sau này lấy tay nhổ râu, cấu kéo một cái, móng tay rách một đường. Móng tay còn có thể lật đi lật lại, bẻ cong qua bẻ cong lại, giống như mai cua mềm vậy. Lên bậc thang, bảy tám bậc là phải thở dốc một hồi, khó chịu nhất là gót chân giậm xuống mặt đất, lục phủ ngũ tạng bên trong kéo giật xuống dưới. Buồng giam tôi ở sát phố xá. Mọi âm thanh của người dân đều có thể nghe thấy, nhìn qua cửa sổ còn có thể nhìn thấy nhà của tôi từ xa. Mẹ kiếp, cái xó xỉnh xui xẻo này, đổi sang buồng giam hướng khác không được sao? Ngày nào buổi sáng, mùi sữa đậu nành nóng quẩy giòn bay vào bên trong. Có người hỏi tôi mùi vị trong tù thế nào, tôi nói giống như nằm trong một chiếc quan tài cực kỳ nhỏ, nắp quan tài đè sát ngay sống mũi, toàn thân không nhúc nhích được, tôi vô tội cơ mà, mùi vị này chịu sao thấu, lúc nào cũng cảm thấy sắp phát điên."
Nói lại lần nữa, bỏ đói tôi nửa tháng xong, lại thẩm vấn tôi, đại biểu quân hỏi: "Cảm giác thế nào?"
Tôi nói: "Anh nghĩ chiêu khác đi, tôi thích ứng rồi." Câu này rước họa vào thân. Đại biểu quân nói: "Được, lấy dây thừng, lập tức."
Lần tra tấn này còn hung hãn hơn. Trước tiên lấy bốn miếng vải bạt nhỏ quấn cánh tay và cổ tay mấy vòng, rồi siết dây thừng, để dây thừng không để lại hằn. Sau đó dùng dây thừng bẻ quặt cánh tay ra sau, dùng sức siết đến khoảng cách nhỏ nhất, chỉ nghe cơ bắp của tôi xé rách xèo xèo, các mạch máu nhỏ đứt tanh tách, lại dùng dây thừng trói cổ tay lại, cố siết đến sát tai. Hình phạt này chúng tôi chịu lần đầu, một lần là đủ trọn vẹn, hai lần còn không bằng chém đầu. Cú này, bốn tháng trời tôi không gượng lại được. Bí đến mức cánh tay tụ máu, cứng đơ, tay không nắm thành đấm nổi, ăn cơm không cầm nổi đũa, dùng thìa cũng hay tuột, sức nắm không còn nữa... Thế nhưng cho đến lúc này, tôi vẫn không biết mình phạm tội gì. Thầm nghĩ dù thế nào cũng phải kiên trì, sống, chờ đợi, nghe cho rõ chuyện gì, có oan uổng đến mấy cũng phải hiểu vì sao mà oan uổng.
Cho đến một ngày tháng Ba năm 70, đột nhiên dùng xe chở tôi về đơn vị cũ, bước vào hội trường của xưởng. Bước vào tối om om, rèm cửa kéo kín mít, không biết dưới sân khấu có người hay không, trước sân khấu ngồi đại biểu quân và một đám người tòa án, hai ngọn đèn sân khấu hình chữ nhật chiếu thẳng vào mắt tôi. Xem chừng hôm nay định phán tôi cho bằng được.
Họ nói: "Anh bây giờ khai ra, vẫn còn cơ hội." Tôi nói: "Tôi chẳng có gì để khai cả." Họ nói: "Được, quay đầu lại!"
Tôi quay đầu nhìn lại, một hàng người đứng đó, hóa ra đều là đám anh em trong tổ chức của tôi; bên trái đứng một người bị cảnh sát áp giải, chính là cận vệ thân thiết nhất của tôi, người có quan hệ gần gũi nhất với tôi.
Quan tòa bảo họ vạch trần, làm chứng. Họ vừa nói, tôi mới hiểu ra:
Ngày võ đấu Lục Linh Cửu đó, hơn chín giờ tối, chỗ gần cửa sau, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của tôi, tên cận vệ thân thiết đó của tôi đã dùng móc cứu hỏa đập vỡ đầu một người của đối phương — xưởng dệt XX — khiến nạn nhân tử vong tại chỗ. Tôi lại chỉ huy họ xử lý thi thể, sau đó cùng họ ký kết đồng minh công thủ, không ai được phép nói — chính là chuyện này.
Tôi mới biết đây là trò hề! Lời nói dối hoàn toàn bịa đặt này, vậy mà lại được đem ra một cách chính thức ở nơi công sở chính thức, nói ra một cách đầy nghiêm túc. Tôi tức đến mức buồng phổi muốn nổ tung! Từng người bọn họ vạch trần, tôi liền phản bác từng người.
Đại biểu quân nói: "Còng lại, không cho phép anh nói!" Chỉ cho phép nhân chứng vạch trần, không cho phép tôi mở miệng. Tôi vừa há miệng, dưới sân khấu đột nhiên vang lên một loạt tiếng hô khẩu hiệu đả đảo tôi. Hóa ra dưới sân khấu ngồi kín người. Sau này ra khỏi ngục tù mới biết, ngày đó gọi đến tham dự hội nghị là toàn thể đảng viên của công ty chúng tôi, không gọi quần chúng tham gia.
Tôi ngẫm nghĩ lại, hỏng rồi! Người vạch trần tôi, toàn bộ là đám anh em cốt cán của tôi, khẩu cung lại hoàn toàn giống nhau, không chạy đi đâu được, tội chết, nhất định phải hất tôi đi cho bằng được. Tại hội nghị định tính tôi — tội phạm giết người, tên cận vệ thân thiết đó của tôi cũng là tội phạm giết người. Tôi liền không hiểu nổi, tên cận vệ thân thiết đó tại sao lại thừa nhận chuyện không có này, còn vạch trần tôi, cậu ta chẳng phải tự sát sao? Thế nhưng hội nghị này không phán mức án, bởi vì họ vẫn thiếu khẩu cung của tôi.
Sáng sớm hôm sau, đại biểu quân đọc bản ghi chép cuộc họp hôm trước cho tôi nghe, bảo tôi ký tên, muốn dùng thứ này thay thế khẩu cung của tôi. Tôi hỏi: "Tại sao trong ghi chép không có lời của tôi?"
Hắn nói: "Không cần thiết nên không ghi. Ký tên đi!"
Tôi cầm bút viết một dòng chữ lên đó: "Vụ án này có sự chênh lệch nguyên tắc, chết không nhắm mắt!" Phía sau lại viết một chữ "Oan" rất lớn.
Đại biểu quân nói: "Viết thế này không được."
Tôi nói: "Ngôn ngữ của anh, chữ viết của tôi, tính là chữ ký gì chứ. Chữ viết của tôi, tôi tự chịu trách nhiệm."
Buổi chiều hắn lại gọi tôi đến, hỏi tôi: "Anh có phải muốn lật án không?" Tôi nói: "Đúng."
Hắn nói: "Nói cho anh biết, xử tử anh rất đơn giản, bây giờ công an kiểm sát pháp luật gộp lại làm việc chung, vừa uống trà vừa quyết định anh đấy. Tôi còn muốn bêu rếu anh khắp toàn thành phố, rồi mới xử tử anh!"
Tôi nói: "Tôi muốn để lại di ngôn." Hắn nói: "Không được!"
Tôi nói: "Anh còn không bằng Tần Thủy Hoàng nữa, anh không đại diện cho Đảng Cộng sản! Xem trên truyện tranh, các triều đại lịch sử đều cho phép tội phạm để lại di ngôn. Tôi chết rồi, vụ án của tôi sau này ai lật lại?"
Hắn nói: "Đây là án sắt, không ai lật được!" Vậy mà ngay trước mặt tôi, xé nát bản ghi chép có chữ ký của tôi thành trăm mảnh.
Tôi tức đến mức chửi hắn: "Mẹ kiếp anh dựa vào cái gì mà xé, đó là chứng cứ gốc, anh quả thực không phải Đảng Cộng sản!" Dù gì tôi cũng phải chết, cái gì cũng liều mạng, mắng xối xả vào mặt hắn.
Lần này, hắn tròng cho tôi một cỗ xiềng chân bằng gang đúc lớn, nghe nói nặng ba mươi lăm cân, rất nhiều phạm nhân cũ chưa từng thấy loại xiềng này bao giờ, đi không nổi. Tôi ngồi trong tù nhìn mái nhà, cơm cũng ăn không trôi, vừa tức, vừa giận, vừa oan uổng, nhưng đành chịu.
Cùng phòng có một phạm nhân cũ nói với tôi: "Cậu thanh niên, cậu đừng cứng đầu chống lại chúng nữa, bọn họ chính là muốn khẩu cung của cậu. Cậu không có thì cứ không nói là được, cứng đầu đối chọi, vô ích, rước họa vào thân."
Tôi nói: "Bọn họ xé chứng cứ gốc của tôi rồi, tôi đau lòng lắm, chết không có chỗ đối chất cơ chứ, thế này chẳng phải mãi mãi thành oan hồn sao?"
Có một phạm nhân cùng phòng, vốn là thẩm phán dự thẩm của cục công an, anh ta hỏi tôi: "Cậu thực sự không có chuyện này à?"
Tôi nói: "Lúc đó tôi rất ít khi hoạt động một mình, đối lập ngày nào cũng chằm chằm bắt tôi, bên cạnh luôn có một đống người sống bảo vệ tôi. Hôm đó tôi bị thương lúc bốn giờ rời khỏi hiện trường. Rất nhiều người đi cùng tôi. Thế nhưng bọn họ cứ áp đặt chuyện này lên người tôi, nói là chuyện sau chín giờ, sao tôi có thể tham gia? Thế nhưng đám anh em đó của tôi không chịu làm chứng cho tôi, đối mặt nói lời dối trá, cứ nói tôi bị thương là giả, đẩy lùi thời gian ra sau, để móc nối với chuyện chết người đó. Hơn nữa, lúc tôi ngồi xe quay về, trên xe còn có người khác, tôi còn đắp thuốc ở phòng y tế xưởng. Tôi đã viết những nhân chứng này, đều bị bọn họ vứt bỏ, tôi hỏi, họ không trả lời."
Người này nói: "Cậu cầm một tờ giấy, viết toàn bộ quá trình sự việc ra thật rõ ràng, trong từng khoảng thời gian có ai có thể làm chứng cho cậu, viết hết lên trên đó, cuối cùng viết thêm một câu - mãi mãi lấy đây làm chứng. Viết xong thì đừng giao cho đại biểu quân, cứ giao cho trực ban nhà tù. Trực ban canh gác nhận được tài liệu của phạm nhân, theo quy củ đều phải đăng ký vào hồ sơ. Thế chẳng phải xong rồi sao? Nhớ lấy, nếu cậu thực sự không có chuyện này, ngàn vạn lần đừng nói lung tung, bằng không, một hại người khác, hai hại chính mình. Đảng Cộng sản có một quy củ, bất kể lúc đó thế nào, bao nhiêu năm sau kiểu gì cũng phải phúc tra. Điểm này cậu nhất định phải tin."
Vẫn là người làm nghề này có kinh nghiệm mặt này. May mà có lời này của anh ta, thực sự cứu được tôi. Sau này có cơ hội ngẫu nhiên, tôi được biết tài liệu này thực sự đã lọt vào hồ sơ của tôi. Đại khái chính vì tài liệu này mà cuối cùng không thể xử tử tôi. Bản án tuyên nói tôi "trước chứng cứ rành rành, thái độ cực kỳ giảo hoạt, cự tuyệt không nhận tội." Có lẽ chính là ám chỉ tài liệu này.
Lúc phán án tôi, không hề tuyên án công khai, mà là "phán ngầm" trong tù. Phán tôi án chung thân, giam giữ suốt đời, chuyển từ tiền giám sang hậu giám để thi hành bản án. Kể từ ngày đó, tuy tôi vẫn không nhận tội, nhưng đã cúi đầu chịu phận. Chuyện không có cũng có thể phán án chung thân, chúng ta chẳng tin cái gì nữa. Không tin quốc pháp, cũng không tin bản thân còn có sức mạnh nào nữa. Chỉ cảm thấy từ đó về sau, một cái xác đẫm máu bám chặt lấy tôi, chết dính lấy tôi. Lột đi một lớp da, cũng không kéo nổi cái xác này xuống. Trong nhà tù không phải là nơi nói lý, cãi lại nữa cũng vô ích, tôi cũng không có ngày ra ngoài, cả đời sống ở bên trong ban đêm cũng chết ở bên trong, thế thì phải đổi cách sống thôi, tôi thích chơi bóng, chơi đi; tôi có năng lực, giúp nhà tù làm chút việc. Bọn họ cũng không cần thiết phải bỏ đói tôi nữa, tôi nên ăn thì ăn, nên uống thì uống. Cách cái chết chỉ một bước đường, tôi gọi nó là "sống mà như chết", đến tận cùng rồi, có gì mà không buông bỏ được? Nhưng tôi không quên một chuyện, cứ cách một thời gian, nhất định viết một bản thỉnh nguyện thư gửi lên, thỉnh nguyện bản thân vô tội, nhưng mỗi lần thỉnh nguyện đều bị bác bỏ. Bọn họ không sợ tôi viết, tôi cũng không sợ bọn họ bác bỏ. Nhà tù cho rằng, tòa án không phải ăn cơm không công, không thể vô cớ phán người ta bừa bãi, thế nhưng nhiệm vụ của nhà tù chỉ có một: Canh giữ phạm nhân. Cậu không phục tội, cùng lắm thì giáo dục giáo dục. Nhưng tôi mãi không phục, ngày tháng kéo dài, bọn họ dứt khoát mặc kệ tôi luôn, giáo dục cũng tiết kiệm luôn, dù sao canh chừng tôi, đừng để tôi trốn mất là được.
Khi hết án mười năm, "Cách mạng Văn hóa" kết thúc, tâm trạng tôi thay đổi, cải tử hoàn sinh, có nguyện vọng muốn sống tiếp, nhưng tôi liên tiếp vấp phải hai đả kích, tâm trạng lại chùng xuống.
Việc đầu tiên, lúc đó Trung ương có sự cân nhắc đối với những phạm nhân thụ án dài hạn. Năm 80 cải án cho tôi thành ngồi tù thêm mười hai năm nữa, "Bản cải án" nói tôi "nhận tội phục pháp", do đó cải án. Quả thực là sự châm biếm lớn lao! Tôi từ ngày bước vào chưa từng phục, cứ cứng cổ nói tôi "nhận tội phục pháp". Bọn họ lúc đầu phán tôi, bây giờ cải án tôi, đều không căn cứ vào sự thật, xử lý thế nào tôi cũng có lý. Tôi thấy chẳng còn hy vọng gì nữa. Thế nhưng tôi tiếp tục viết một bản thỉnh nguyện thư gửi lên, chúng ta không thỉnh nguyện, thì thành ra thực sự "nhận tội phục pháp" mất.
Việc thứ hai, tháng Ba năm 80 tài liệu thỉnh nguyện của tôi lại một lần nữa bị bác bỏ, nguyên văn là:
"Tài liệu thỉnh nguyện của anh đã nhận được, qua viện chúng tôi phúc tra, căn cứ vào sự thật chính mà anh phạm tội, xử lý thỏa đáng, thỉnh nguyện của anh, quyết định bác bỏ."
Trái tim tôi lại nguội lạnh. Phải ngồi tù thêm mười hai năm nữa, tôi phải đến năm 92 mới ra ngoài, lúc đó tôi ngồi trước mặt anh, gần sáu mươi tuổi rồi, là một bộ dạng khác rồi!
Nhưng chuyện kỳ lạ hơn còn ở phía sau. Lần bác bỏ này chưa qua bao lâu, tôi đột nhiên được tuyên bố "vô tội phóng thích". Tôi kể lại sự thay đổi này —
Một ngày tháng Mười, tòa án đột nhiên có hai người tìm đến tôi, nói muốn phúc tra vết thương ở chân của tôi. Chính là vết thương do bị đâm rách chân trong sự kiện Lục Linh Cửu năm đó, hỏi tôi còn hay không vết tích.
Tôi nói: "Đàn ông ai chẳng có hôi chân, toàn tróc da, lại qua mười một năm nữa, làm sao còn được."
Họ nhất định đòi xem, tôi cởi giày cho họ xem, thực sự không còn nữa. Tôi lại nghĩ, họ sẽ không vô duyên vô cớ kiểm tra chân tôi, vụ án oan của tôi liền thấu vào một tia hy vọng. Tôi lập tức nói: "Các anh có hứng thú với vết thương ở chân thế, tôi đưa ra chút chứng cứ phụ được không? Tôi vẫn còn chiếc tất đi lúc đó, trên đó có vết rách do chiếc bình vỡ đâm thủng."
Họ vô cùng kinh ngạc, nói: "Hơn mười năm, chiếc tất hồi đó anh vẫn giữ lại cơ à?"
Tôi nói, chiếc tất này ban đầu vứt ở nhà, sau đó nhà gửi cho mặc. Một lần chơi bóng xong, trong tù có một tên tiểu tử quậy phá với tôi, ném một chiếc giày lẫn tất của tôi đi, chiếc còn lại vừa hay là chiếc này. Tất chiếc một không thể mặc, liền nhét trong túi, giữ lại lúc khâu vá thì lúa chỉ để tháo ra dùng.
Hai người bọn họ như vớ được báu vật, bảo tôi mau mang tới, tôi mang tới đi vào chân, tất co giãn được chân chống lên, vết rách đó rõ ràng nằm ở vị trí bị thương. Hai người bọn họ lập tức vẽ lại vị trí, mang tất đi. Rất rõ ràng — nếu có thể chứng minh chân tôi quả thực từng bị thương, thì chuyện đánh chết người phía sau không liên quan gì đến tôi nữa, tôi có chút kích động, nói: "Hỏi một câu được không?"
"Anh nói đi."
"Tôi thấy lạ, tôi từng nhắc đến một nhân chứng, chính là người lái xe mà tôi cứu ra từ xe ủi đất ngày võ đấu ấy, người cao lớn lắm, lúc đó đầu mặt anh ta toàn máu, không nhớ rõ mặt mũi thế nào. Là tôi đưa anh ta về xưởng, gọi bác sĩ phòng y tế xưởng băng bó vết thương cho anh ta. Lúc đó anh ta đối mặt với sống chết, tôi cứu anh ta, ấn tượng của anh ta chắc chắn rất sâu sắc, không thể không nhớ đến tôi. Tại sao nhân chứng này mãi không xuất hiện?"
Hai người tòa án nói: "Hôm qua chúng tôi gặp anh ta rồi, anh ta nói không nhớ anh nữa."
Tôi nói: "Không thể nào."
Họ nói: "Anh đặt mình vào hoàn cảnh mà suy nghĩ xem, lúc đó anh ta cảnh ngộ thế nào? Anh ta không giống anh, anh ta là tù binh, trong lòng hoảng sợ, lại còn bị đánh cho mơ hồ, còn không biết các anh sẽ xử lý anh ta thế nào, sao có thể nhớ anh được? Nói cho anh biết, lời nói của anh ta có lợi cho anh, chỉ có một điểm, chính là anh ta vẫn nhớ lúc đó được đưa lên một chiếc xe, đưa đến phòng y tế của một đơn vị để băng bó vết thương."
Tôi nghĩ, cũng đúng. Lại hỏi tiếp: "Lúc tôi về xưởng trên xe còn có một học sinh đến tổ chức chúng tôi liên kết nữa cơ mà!"
Họ cười, nói: "Không phải một, mà là hai. Người mà anh nói bây giờ đang ở Tân Cương, chúng tôi đi qua rồi, anh ta đã làm chứng cho anh rồi."
Tôi lại hỏi: "Xưởng chúng tôi còn một đống người có thể làm chứng cho tôi, họ chết hết rồi à?"
Họ nói: "Sau này anh về hỏi thử xem, hồi đầu họ đều nói thế nào nhé. Giống như cái án văn hóa đại cách mạng của anh loại này..."
Tôi đột nhiên ngắt lời anh ta, nổi giận, nói: "Anh dừng lại!"
Họ rất kinh ngạc, hỏi tôi: "Tại sao?"
Tôi nói: "Anh đừng nói án văn hóa đại cách mạng, tôi chịu không nổi! Thế nào gọi là án văn hóa đại cách mạng? Tam phản, phản tư bản, túc phản, bắt phản động, tứ thanh, làm phần tử tứ thanh, văn hóa đại cách mạng rốt cuộc ai đúng ai sai? Hai phái người anh đánh tôi, tôi đánh anh, đánh đến chết đi sống lại, vì cái gì? Giết vì tình? Giết vì thù? Giết vì mưu sát? Dù cho người ở Lục Linh Cửu không phải do tôi đánh chết, nhưng người này rốt cuộc đã chết. Vì cái gì? Anh đi hỏi kẻ hung thủ thực sự ấy, tôi đoán chắc hắn nói không rõ đâu. Anh có gọi Chủ tịch Mao đến, đừng thấy ngài vĩ đại, bắt ngài nói, ngài cũng nói không rõ!"
Hai người họ không có lời nào để đáp, chỉ nói: "Anh phải bảo trọng thân thể, chúng tôi nhất định sẽ làm rõ cho anh..." rồi rời đi.
Nghe thấy câu này, trong lòng tôi có điểm tựa, vụ án sắp được lật lại rồi. Bởi vì lúc đó rất nhiều người bị bức cung vào tù trong thời kỳ cách mạng văn hóa, ngồi trong tù sớm đã tuyệt vọng rồi, một khi tuyên bố vô tội, uỵch một cái người đứt phừờng, bằng không tim đập thình thịch mãnh liệt, liệt người. Lên xuống thất thường, chợt chết chợt sống, con người không chịu nổi. Nhà tù của tôi từng xảy ra rất nhiều chuyện loại này, sau này người ta có kinh nghiệm rồi, trước tiên ám chỉ anh một chút, lót đường trước, mới có thể giảm xóc được.
Quả nhiên, chẳng mấy ngày, tôi được gọi ra tiền giám. Người của tòa án đến, người của xưởng chúng tôi cũng đến. Quan tòa nói: "Tất cả đứng lên." Lại nói với tôi một câu, "Anh bỏ tay vịn bàn xuống, đứng nghiêm cho đàng hoàng." Sau đó tuyên bố một bản "Quyết định thư". Nguyên văn là:
"Vụ án XXX đánh người đến chết, qua bản án ngày 13 tháng 10 năm 72 của Ủy ban quân quản Cục công an thành phố X kết án chung thân. Qua giám định, XXX đánh người đến chết, không có chứng thực, không thể kết tội, hủy bỏ bản án ban đầu, tuyên bố vô tội phóng thích."
Quan tòa đọc xong, lộ ra nụ cười. Một đám lớn phạm nhân vây quanh bên ngoài căn phòng nhìn thấy thế, đều hô lên: "Có hy vọng rồi!"
Quan tòa nói với tôi: "Kể từ ngày anh bị bắt, cho đến ngày hôm nay, tất cả tiền lương bị khấu trừ đều được phát bù toàn bộ. Do tài chính nhà nước hiện tại khó khăn, cấp bậc của anh tạm thời chưa thể tăng lên, sau này xem cơ hội giải quyết lại nhé. Nhớ kỹ, về đơn vị không được tìm lãnh đạo tính sổ, sổ sách phải tính lên đầu 'Bốn tên gang'. Lần này để phúc tra chuyện của anh, lãnh đạo đơn vị các anh đã giúp đỡ rất lớn. Có tư tưởng nào không thông, có thể trực tiếp đến tòa án chúng tôi để trò chuyện, được chứ!"
Sau đó, bảo tôi ra hậu giám lấy đồ, về xưởng cùng người của xưởng, xưởng phái xe đến đón tôi rồi. Tôi về buồng giam, đem tất cả những đồ đạc rách rưới đó chia hết cho mọi người. Thế là bước ra khỏi nhà giam đã nhốt oan uổng tôi suốt trọn vẹn mười một năm. Mùi vị? Chẳng có mùi vị gì cả, tôi kiềm chế bản thân, chúng ta là nam nhi, không có tội. Vào là do bọn họ cố ý lôi vào, ra là do chính hai đôi chân của chúng ta bước ra.
Sau khi về xưởng, đám anh em vừa nhìn thấy tôi thì giật mình, dáng vẻ tôi thay đổi hoàn toàn, từ một tiểu tử từng rất oai phong, nay lại ra cái bộ dạng như quỷ thắt cổ thế này, bọn họ đều hối hận, vô cùng lúng túng. Tôi nói:
"Thôi đi, lúc trước tôi không chạy thoát, nếu mà chạy thoát, các người đừng hòng sống nổi, bây giờ ân oán của chúng ta coi như xí xóa hết."
Sau đó ngẫm lại cho kỹ, quả thực không thể trách họ.
Hóa ra ngày tôi bị tống vào ngục, bọn họ cũng bị bắt đi hết, dùng đủ mọi chiêu trò để ép cung. Tiếng la hét oai oái của người ta khi bị tra tấn trong tù khiến tim họ phát lạnh. Quân đại diện còn lôi cả vợ con, bố mẹ già của họ đến, bắt người nhà khóc lóc trước mặt họ, làm nháo lên bắt họ phải vạch rõ ranh giới với tôi. Thế là họ thuận nước đẩy thuyền, người ta dẫn dắt thế nào thì nói thế ấy, cuối cùng bịa ra cái lời nói dối tày trời ấy mới được thả về. Nhưng nếu họ cứng đầu chống đến cùng, kết quả e rằng cũng chẳng khá hơn tôi là bao.
Nữ bác sĩ quân y của xưởng chúng tôi thực sự rất tốt, cô ấy là người đã chữa chân cho tôi lúc đó, kiên quyết làm giấy chứng nhận cho tôi. Lãnh đạo đơn vị liền điều cô ấy khỏi phòng y tế, thuyên chuyển lung tung trong xưởng, chèn ép khiến cô ấy chẳng thể bay cao, điều thẳng đến Bộ Lâm nghiệp ở Bắc Kinh. Lúc tòa án cuối cùng xét xử lại vấn đề của tôi, đã tìm đến tận Bắc Kinh gặp cô ấy, cô ấy liền khóc, lấy ra tờ giấy chứng nhận từng làm cho tôi năm xưa, nói: "Hồi đó mẹ tôi bảo tôi rằng, cậu thanh niên đó chắc chắn đã chết rồi, nhưng không thể chết trong tay chúng ta được, con phải nói thật. Tôi đã viết lời khai này một cách trung thực, nhưng cất giữ ở chỗ tôi mười năm nay, tại sao họ lại không cần chứ..." Đã mấy lần tôi muốn tìm cô ấy để trực tiếp cảm ơn, không phải cảm ơn con người cô ấy, mà là cảm ơn lương tâm của cô ấy. Thời đó gặp phải chuyện thế này, người có thể làm được bước này không nhiều lắm. Sau đó nghe nói cô ấy đã đi Macao rồi.
Cận vệ thân cận của tôi là một kẻ đen đủi. Lúc quân đại diện thẩm vấn cậu ta, đã hứa hẹn với cậu ta rằng, chỉ cần khai theo kịch bản bọn chúng bịa ra, đảm bảo sẽ không tuyên án tù. Thế nhưng đến ngày tuyên án tôi, cậu ta cũng bị phán luôn, lãnh án mười lăm năm tù giam. Hôm đó tuyên án xong, hai chúng tôi bị áp giải ra trước ra sau, cậu ta chửi lớn: "Mẹ kiếp, rõ ràng hứa không phán tao, vậy mà vẫn phán, hoàn toàn không phải chuyện như thế."
Cảnh sát áp giải cậu ta quát: "Câm miệng, mày làm gì từ đời nào rồi!"
Tôi cũng chẳng trách cậu ta nữa, cậu ta cũng bị oan, giống như tôi, ngồi tù mười một năm trời không đâu vào đâu, cũng được thả ra vào cùng một ngày với tôi.
Nghe nói sau khi cậu ta bị tống vào tù, bố cậu ta từng tìm cách lấy được báo cáo khám nghiệm tử thi của người chết từ bệnh viện, lại dò la biết được nạn nhân không bị hỏa táng mà đem chôn đất, liền yêu cầu được mở quan tài khám nghiệm tử thi, kiểm tra xem hộp sọ của nạn nhân có phải bị đánh bằng móc cứu hỏa hay không, nhưng hồi đó không được giải quyết. Sau khi "Bè lũ bốn tên" sụp đổ, nhà máy dệt XX khi tiến hành thanh tra các vấn đề của Cách mạng Văn hóa, lại lôi chuyện này ra xới lại, nói người chết ở số sáu linh chín là do phe đối lập của xưởng chúng ta dùng súng trường tiểu liên bắn chết, hung thủ ở xưởng chúng ta, hai người ở công ty xe điện là bị oan. Nhưng suốt một thời gian dài sự việc cứ bị ém lại không động tĩnh gì, bọn họ cũng chẳng biết rốt cuộc lực cản nằm ở đâu.
Lại nghe nói, từ trước khi bắt giữ tôi, nhà máy này đã điều tra ra ít chuyện rồi, nhưng đùng một cái sự việc xoay chuyển, ép buộc trút hết lên đầu tôi. Tôi cứ ngẫm nghĩ mãi về chuyện này, cảm thấy đây là một âm mưu, bên ngoài âm mưu nhỏ lại lồng thêm một âm mưu rất lớn. Thế nhưng lại không nỡ tin, nếu thực sự là một âm mưu, chẳng phải chúng ta đã hoàn toàn trở thành vật tế thần rồi sao?
Cho đến chết tôi cũng không muốn thừa nhận bản thân là vật tế thần. Bằng không, đời này của chúng ta chẳng phải càng thêm vô vị lắm sao?
Bất cứ ai cũng là vật tế thần — đó chính là thời đại kỳ lạ ấy.