Nhất Bách Cá Nhân Đích Thập Niên

Lượt đọc: 262 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Quyết Không Từ Bỏ Sứ Mệnh

❊ ❊ ❊

——Viết lại sau "Mười năm của một trăm người"

Năm 1986, đúng vào dịp "Cách mạng Văn hóa" giáng xuống mang tính thảm họa tròn hai mươi năm, cũng là lúc nó kết thúc theo kiểu phá sản tròn mười năm, trong lòng tôi trĩu nặng dâng lên một nguyện vọng trang nghiêm, đó là ghi lại hành trình tâm hồn của thế hệ bất hạnh nhất trong lịch sử Trung Quốc cho họ. Cảm giác này giống như trong lòng kéo lên một lá cờ rủ để tưởng niệm. Tôi đã viết toàn bộ ý tưởng chung và dụng ý sáng tác của cuốn sách này thành "Lời nói đầu", đăng trên "Nhân dân Nhật báo" năm đó, đồng thời công bố một loạt câu chuyện nội tâm đầu tiên của các nạn nhân "Cách mạng Văn hóa" mà tôi đã đi phỏng vấn trên các tạp chí như "Thập nguyệt", "Văn hối nguyệt san", "Tiểu thuyết gia". Mặc dù vô số độc giả đã dùng những bức thư đầy khích lệ để ủng hộ việc làm của tôi, yêu cầu tôi lên tiếng thay cho họ, nhưng tiếc là nó sinh ra không gặp thời, trong khoảng thời gian không mấy vui vẻ sau khi được đăng tải, nó đã bị giới dư luận lạnh nhạt một cách tế nhị và khó hiểu. Thế ra, có người khuyên tôi, viết về "Cách mạng Văn hóa" thì chỉ đành đợi thế hệ sau, hoặc do người nước ngoài viết. Nghe những lời này, không khỏi dâng lên một nỗi bi ai sâu sắc.

Mặc dù phong trào "Văn học vết thương" từng rầm rộ như thủy triều, nhưng vùng cấm sáng tác mang tên "Cách mạng Văn hóa" này vẫn chưa bị phá vỡ triệt để. Về sau, những sợi dây vô hình lại lặng lẽ vây quanh vùng cấm này. Có lẽ đây không phải là sợi dây, mà là một thứ lo âu thiện ý. Lo rằng như vậy sẽ làm gia tăng tảng đá nặng mà con người phải gánh trên lưng, khiến bước đi tiến về phía trước thêm phần gian nan; lo rằng có nhiều đau khổ rồi sẽ không biết cười nữa; hoặc nói thẳng ra nhé—lo rằng cứ mãi vạch cái sẹo (vết sẹo) đó ra, sẽ ảnh hưởng đến lòng tin của con người đối với hiện thực—đây là một thứ logic hoang đường vô tri được giấu kín trong lòng một số người. Do cái logic tâm lý này, nên cứ đến mỗi dịp kỷ niệm ngày đập tan "Bè lũ bốn tên", mọi người đều cố tình làm thinh.

Trung Quốc kiên quyết cải cải cách, nhưng cải cách là bước đi ngược lại từ trong "Cách mạng Văn hóa", là quay đầu lại từ bờ vực thẳm của "Cách mạng Văn hóa", chạy về phía con đường ánh sáng của nhân loại. Thế nhưng, sự thức tỉnh về chính trị không thể thay thế cho sự thức tỉnh triệt để của cả dân tộc. Cho đến nay, những thứ vẫn còn vướng víu đôi chân cải cách, phần lớn vẫn là những sợi tơ bền chắc bắt nguồn sâu xa từ "Cách mạng Văn hóa", dù là thứ thể chế có thể nhìn thấy được, hay là thứ nằm tiềm ẩn kiên cố trong ý thức con người nhưng không thể nhìn thấy, mà tất cả những thứ nhìn thấy được đều bén rễ trong những thứ không nhìn thấy được. Dân tộc chúng ta có lẽ đã đau khổ quá lâu, quá sâu, nên luôn kiêng kị nhắc đến những điều không may mắn; mà một dân tộc từ bỏ bài học thì không có hy vọng. Sức mạnh cần thiết cho sự tiến bộ của nhân loại, một nửa đến từ bài học. Sự phấn đấu tự cường của bất kỳ dân tộc nào cũng đều cần đến hai sự tỉnh táo: tỉnh táo đối mặt với thế giới và tỉnh táo đối mặt với chính mình, tỉnh táo đối mặt với tương lai và tỉnh táo đối mặt với quá khứ, ở giữa không thể chia cắt; tỉnh táo thì phải rõ ràng tường tận, mơ hồ thì sẽ hồ đồ tất cả. Dùng văn học để thanh toán "Cách mạng Văn hóa" không chỉ là nhu cầu của lịch sử, mà còn là nhu cầu của hiện thực. Đối với "Cách mạng Văn hóa"—trải nghiệm tận xương tủy, nỗi đau thấu da thịt, sự lo âu cháy lòng, cùng với trách nhiệm dân tộc trang nghiêm được đánh thức bởi những cảm nhận sâu sắc ấy, chỉ có ở thân phận những người từng trải qua "Cách mạng Văn hóa" như thế hệ chúng ta là mãnh liệt nhất. Dùng nó để thúc đẩy xã hội tiến bộ và viết một cách chân thực lên trang sử, cũng chỉ có thể là chúng ta. Có lý do gì mà cứ khăng khăng niêm phong nó lại, chôn vùi nó đi, để lại cho hậu thế hoặc người nước ngoài coi như đồ cổ mà đào bới chứ?

Mùa xuân năm nay, tôi lang thang trên di tích trại tập trung phát xít Majdanek ở Ba Lan. Mọi thứ trong trại tập trung đều được bảo tồn nguyên vẹn như những di vật. Những chòi canh đen sì, những phòng tra tấn âm u, từng lớp lưới điện lạnh ngát và chiếc ống khói lò thiêu xác cao ngất che khuất bầu trời khiến tôi rợn tóc gáy, như đang đặt mình vào bầu không khí đẫm máu thời kỳ phát xít hoành hành bốn mươi năm trước. Tôi chú ý thấy, những đứa trẻ mặc đồ đẹp đến tham quan đó, đứa nào đứa nấy đều mở to đôi mắt ngây thơ, kinh ngạc nhìn mọi thứ có thật mà thế hệ đi trước của chúng từng trải qua. Không cần giáo điều, lịch sử đang lên tiếng, cái miệng lò bị hun đen bởi lò thiêu xác và vết máu đỏ sậm trên bàn giải phẫu người tuyệt đối sẽ không lừa dối chúng. Khi những đứa trẻ ấy bước ra khỏi trại tập trung, trong mắt chúng không hề có vẻ hoang mang khó hiểu, mà toàn bộ đều im lìm, không nhảy nhác, chìm vào sự trầm tư như người lớn. Bi kịch lịch sử cũng có thể thăng hoa ra một thứ cảm giác thần thánh, thứ tình cảm này củng cố tình yêu và sự trân trọng của con người đối với chính nghĩa, lòng tốt, dân chủ, hòa bình và chính bản thân sinh mệnh, củng cố lòng căm thù và sự cảnh giác đối với cái ác, chuyên chế, chiến tranh và phản nhân đạo, đánh thức trách nhiệm nghĩa bất dung từ mà mỗi người nên có đối với vận mệnh tương lai của nhân loại.

Ánh nắng mùa xuân màu xanh nhạt đầy hơi ấm rọi lên lớp nắp đá hình vòm khổng lồ của một ngôi mộ vạn người. Mặt đá rắn chắc ấy bị khắc một hàng chữ bằng dụng cụ sắc nhọn:

"Vận mệnh của chúng tôi chính là hồi chuông cảnh tỉnh cho các bạn."

Tôi đột nhiên nghĩ đến sáng kiến xây dựng "Bảo tàng Cách mạng Văn hóa" của tiên sinh Ba Kim. Sáng kiến đầy lương tâm nhà văn này chứa đựng khát vọng mưu phúc cho con cháu. Nhưng do những sự hiểu lầm hoang đường kể trên, nó cũng bị làm phai nhạt, bị gác lại, bị xử lý lạnh nhạt. Khi nhà văn Thượng Hải Triệu Lệ Hoành phát hiện ra thế hệ trẻ hoàn toàn không biết gì về bi kịch lớn nhất trong lịch sử Trung Quốc vừa mới kết thúc được mười năm, chẳng lẽ chúng ta vẫn không nên gióng lên hồi chuông cảnh tỉnh này sao? Chỉ khi bắt thế hệ sau biết được tất cả quá khứ, họ mới có thể nhận thức triệt để hơn tất cả mọi thứ của hiện thực, không bị lạc lối giữa cuộc sống phức tạp xung quanh, biết nên làm gì và làm thế nào, hợp nhất niềm tin nhân sinh cá nhân với chân lý vĩnh hằng của sự sinh tồn nhân loại. Vì những suy nghĩ này, tôi coi cuốn sách này như tập hồ sơ "Cách mạng Văn hóa" đầu tiên của một người Trung Quốc bình thường dâng lên "Bảo tàng Cách mạng Văn hóa" sớm muộn gì cũng sẽ thành hiện thực.

Ban đầu, tôi dự định dùng hai năm để hoàn thành kế hoạch sáng tác này. Trong quá trình làm việc, tôi phát hiện ra đây không phải là một tác phẩm, mà là một công trình văn học. Dựa vào sức lực cá nhân của tôi, mà muốn tìm ra một trăm nhân vật điển hình có cá tính phong phú nhất, nội dung sâu sắc nhất và khác biệt lẫn nhau trên mảnh đất chín triệu sáu trăm nghìn kilômét vuông, dùng lịch sử tâm hồn của họ để thể hiện nội dung thời đại vô cùng sâu thẳm bao la này, mới khó khăn làm sao! Hơn nữa, có người có trải nghiệm độc đáo, chưa chắc đã chịu nói ra, hoặc chưa chắc đã biết nói, hoặc chưa chắc đã có thể cung cấp những chi tiết đặc thù và sinh động mà văn học bắt buộc phải có.

Vì vậy, tôi phải mở rộng khối lượng phỏng vấn. Bằng cách sàng lọc, liên tục so sánh các loại điển hình từ từng đợt người được phỏng vấn, đồng thời nhìn nhận nó bằng con mắt văn học, rồi chọn lọc ra từng người một, mới có thể khiến những câu chuyện nội tâm của một trăm con người bình thường này bao dung một cách hùng hậu và sung túc nhất có thể đối với hành trình tâm hồn của một thế hệ người Trung Quốc. Cứ như vậy, tôi buộc phải chi trả thêm thời gian từ sinh mệnh của mình. Những việc một đời người có thể làm được vô cùng hạn chế, nếu cuốn sách này có thể hiện thực hóa ý nguyện ban đầu sáng tác của tôi như mong muốn, thì đó chính là sự thỏa mãn lớn nhất trong cuộc đời này của tôi.

Một độc giả từng viết thư quở trách tôi: "Anh từng thề thốt đinh ninh, sẽ viết một -lịch sử tâm hồn- cho thế hệ chúng ta, tại sao lại đầu voi đuôi chuột, thả một quả bom rồi chuồn mất? Anh chết rồi à? Hết dũng khí rồi à? Hay là cũng đi buôn bán rồi?"

Đọc xong bức thư này, tôi châm một điếu thuốc, cứ hút mãi cho đến khi cháy đến tận đầu ngón tay, cầm bút chỉ viết cho anh ta một câu:

"Tôi không có quyền từ bỏ sứ mệnh này!"

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.