Năm 1978, nam, 35 tuổi, nhân viên "Ủy tả" thuộc lực lượng đồn trú tỉnh S, thành phố E.
Năm 1978, nam, 31 tuổi, giáo viên ngữ văn trường tiểu học thuộc một công xã tại huyện Y, tỉnh S.
Một trăm lẻ tám vị anh hùng đã trở về Lương Sơn rồi——vì một câu chuyện cách mạng không rõ nguồn gốc mà ngồi tù tám năm——dù phải nhặt khắp thiên hạ giấy cũng phải cứu chồng ra——lửa thiêu chết người đàn bà và đứa trẻ này——rơi từ trên xà nhà xuống thì kỳ tích mới xuất hiện——"Lưu Dương ngộ hiểm" do Tạ Giác Tái viết——dập đầu hành lễ với tôi một cách nghiêm cẩn ngay ngắn.
Hồi đó, tôi là một cán bộ làm công tác tuyên truyền thuộc Trung đoàn 2, Sư đoàn Xe tăng của một đơn vị quân đội đóng tại tỉnh X. Năm 1973, tôi nhận được mệnh lệnh của cấp trên đến một huyện thuộc khu vực tây nam Lỗ để "Ủy tả" (ủng hộ tả phái). Trong giai đoạn này, phong trào "Cách mạng Văn hóa" trong xã hội đã tương đối bình ổn, tiếng hò hét đánh giết thưa thớt dần, cuồng phong thanh lọc đội ngũ cũng đã qua đi. Nhiệm vụ của chúng tôi phần lớn là giải quyết các loại vấn đề tồn đọng trong thời kỳ hỗn loạn năm năm trước.
Huyện này nằm ở di tích cũ của Thủy Bác Lương Sơn năm xưa, nhà khách của huyện tương truyền là Ô Long Uyện của Tống Giang, lại có một tòa tháp đổ nát, cũng là di vật của thời đó. Nhân viên "Ủy tả" chúng tôi tổng cộng có một trăm lẻ tám người, vừa khéo trùng hợp với một trăm lẻ tám vị anh hùng Lương Sơn. Chúng tôi cười bảo, một trăm lẻ tám vị anh hùng đã trở về Lương Sơn rồi. Ai mà chẳng muốn tận mắt nhìn xem Thủy Bác Lương Sơn trong "Thủy hử"? Tâm trạng lúc xuất phát khá là vui vẻ.
Nhưng nào ngờ, chốn tung hoành ngang dọc của các bậc anh hùng hào hiệp cỏ d ruộng vườn tám trăm năm trước này, cho đến nay vẫn vô cùng hoang vắng. Nằm bên bờ Hoàng Hà, một vùng đất nhiễm mặn kiềm. Phù sa do trận lụt năm trước để lại, mùa xuân lại hạn hán khiến khắp nơi đầy những mảnh bùn khô nứt nẻ, chồi liễu chưa kịp nhú lá đã khô héo trên cành. Thật là hoang lương biết bao! Địa mạo cũng chẳng đúng, hoàn toàn không phải là những ngọn núi cao hiểm trở được miêu tả trong "Thủy hử", mà chỉ là từng gò đất nhỏ. Thế nhưng con người nơi đây vẫn cái khí chất ấy, vạt áo trước xoắn lại một vòng, thắt lưng buộc chặt, trong ngực giắt thịt chó và rượu, tùy tiện ngồi xuống bất cứ đâu là ăn thịt chó, uống cạn từng chén lớn, tính tình cũng vô cùng hung hãn dữ dội. Có một nhà nọ đánh nhau, người con trai dùng cuốc tiện tay chém bay một nửa cái đầu của ông bố——tôi đã từng xử lý vụ việc này đấy. Thời kỳ đầu của "Cách mạng Văn hóa", các phe phái đánh nhau sống mái bằng võ lực. Chúng tôi ở trong thành huyện, để thuận tiện cho công việc, tôi với tư cách là đại diện quân đội đã tham gia vào ban lãnh đạo Ủy ban Cách mạng huyện, tạm thời giữ chức Ủy viên thường vụ.
Chẳng mấy ngày sau, đông đảo người đến khiếu oan đã tìm đến tận cửa. Có những vụ án oan khiến bạn nghĩ cũng không thể tưởng tượng nổi, chẳng phải trước đây có cuốn "Kim cổ kỳ quan" đó sao? Tôi thấy có những chuyện hoàn toàn có thể viết tiếp vào đó được.
Một hôm, trong phòng ký túc xá của tôi, một người rất gầy, đeo một cặp kính tròn, vừa bước vào cửa đã phủ phục xuống đất dập đầu ngay với tôi. Tôi hỏi anh ta đến để làm gì? Anh ta nói: "Nếu anh muốn giải quyết vấn đề cho tôi, tôi sẽ kể; nếu anh cũng muốn qua loa cho xong chuyện với tôi, thì cứ nói rõ từ trước, tôi sẽ quay đầu bỏ đi coi như cái đầu này dập ra cho không anh."
Quả là một con người có cá tính! Tôi nói: "Mỗi một sự việc tôi đều sẽ đối xử nghiêm túc, sao có thể qua loa với anh được."
Anh ta nói: "Chuyện của tôi khó giải quyết lắm."
Tôi nói: "Tôi không sợ khó giải quyết, miễn là anh nói thật."
Anh ta dùng đôi tròng mắt xám trừng trừng nhìn tôi một lúc, rồi ngồi xuống ghế kể cho tôi nghe một vụ án oan kỳ lạ chưa từng có trong lịch sử. Nghe xong là tôi biết oan thật. Tôi bắt buộc phải kể lại sự việc này trước rồi mới nói tại sao lại oan thật——
Người này họ Lý, là giáo viên ngữ văn tại một trường tiểu học công xã cách thành huyện ba bốn chục dặm, nằm sát quê nhà của Phan Kim Liên. Người này giỏi kể chuyện; bất kể là chuyện nghe được hay đọc được từ trong sách, anh ta đều nhớ hết, chứa đầy một bụng. Mở miệng là nói được ngay, rất ít khi bị lặp lại. Anh ta thuộc kiểu giáo viên tùy hứng phát huy trên lớp, bài giảng sinh động, thú vị vô cùng, học sinh ai cũng thích nghe tiết học của cậu ấy. Khi nghe cậu ấy giảng bài, bọn trẻ sợ nhất là nghe thấy tiếng chuông tan học. Bạn biết đấy, học sinh đi học thích nhất là nghe tiếng chuông tan học. Bạn thử nghĩ xem câu chuyện của người này có sức hút đến nhường nào!
Năm 65 tiến hành phong trào giáo dục xã hội chủ nghĩa. Đây cũng là tiền thân của "Cách mạng Văn hóa", mọi người tranh nhau bày tỏ lòng trung thành với Chủ tịch Mao, bèn quay đầu lại, lật tung hòm xiểng, tra cứu xem có những người và việc nào không trung thành với Chủ tịch Mao. Khi phản hữu, các đơn vị bắt giữ phần tử hữu phái đều lấy chỉ tiêu từ cấp trên xuống, định ra số lượng theo tỷ lệ nhân sự. Kể từ đó trở đi, hễ phát động phong trào mà không vạch ra được người thì coi như không có thành tích, dần dần phát triển thành việc vạch ra càng nhiều người thì thành tích càng lớn, thế là trong các trường học rộ lên phong trào đi tìm kiếm, trên dưới cùng nhau hồi tưởng.
Vị giáo viên họ Lý này tính tình nóng nảy, từng đắc tội với một số đồng nghiệp. Có một giáo viên đứng ra tố cáo, rằng có lần từng nghe thầy Lý kể, Chủ tịch Mao năm xưa ở Lưu Dương bị quân Bạch vệ đuổi theo phải nằm phục xuống rãnh nước để ẩn nấp, đây là sự vu khống trắng trợn đối với Chủ tịch Mao. Lãnh tụ vĩ đại sao lại có thể bị kẻ thù đuổi chạy đến mức phải nằm phục trốn trong rãnh nước ruộng, đây là hành vi cố ý bóp méo hình ảnh vĩ đại của Chủ tịch Mao! Lập tức lục tung sách vở của học sinh, kiểm tra lại ghi chép bài giảng, cuối cùng trong sách giáo khoa ngữ văn của một học sinh cũng tìm thấy dòng chữ ghi lại khi nghe câu chuyện này hồi đó: "Câu chuyện cảnh giác khi Chủ tịch Mao trốn trong rãnh nước, thoát khỏi sự truy đuổi bám sát của kẻ thù". Tang chứng vật chứng rõ ràng, liền khép vào tội "Vụ án phản cách mạng hiện hành cực kỳ nghiêm trọng" báo cáo lên huyện ủy. Lập tức công an huyện cho người đến bắt anh ta đi. Anh ta đâu có tâm phục khẩu phục! Anh ta nói: "Tôi kể câu chuyện này là để minh chứng cho thấy Chủ tịch Mao tài trí hơn người, mưu lược cảnh giác, tôi là chân thành ca tụng Chủ tịch Mao đấy chứ! Hơn nữa câu chuyện này đâu phải do tôi tự bịa ra, mà là đọc được từ trong sách." Cục công an bắt anh ta khai ra là đọc từ cuốn sách nào, nhưng anh ta nghĩ mãi mà không sao nhớ ra được. Không có căn cứ, thế thì chính là do anh ta bịa ra rồi, đây là sự chối cãi và ngoan cố kháng cự!
Rất nhanh chóng, rất đơn giản, anh ta bị kết án tám năm tù, tống vào ngục tối.
Vợ anh ta là một phụ nữ nhà quê, kết hôn với anh ta được hơn một năm, đang mang thai sáu tháng, khi mang cái bụng lớn đi thăm nuôi, cô ấy nói với người đàn ông nhà quê này rằng: "Khoảng thời gian tám năm không hề ngắn đâu, anh chịu không nổi, muốn ly dị với tôi, tôi cũng tuyệt đối không oán trách anh đâu. Nhưng phải nói thật với anh rằng, tôi tuyệt đối không hề hại anh, câu chuyện đó đíchích xác là tôi đọc được từ trong sách mà..." Người đàn bà ấy quay người chạy đến huyện kêu oan giấu giếm nỗi khuất tất. Lãnh đạo huyện nói: "Cô đi tìm đi, chỉ cần cô tìm được căn cứ này, chúng tôi sẽ thả người!"
Người phụ nữ nhà quê thật thà, ghi tạc lời này trong lòng, liền đi khắp nơi tìm kiếm. Lúc này, "Cách mạng Văn hóa" đã bắt đầu, trong hiệu sách nhỏ ở thành huyện ngoài các tác phẩm của Chủ tịch Mao ra, hoàn toàn không còn cuốn sách nào khác; thư viện cũng đã bị niêm phong. Cô ấy tìm gặp nhân viên thư viện, cầu xin anh ta. Nhân viên thư viện làm gì có lá gan đi bóc giấy niêm phong, truyền bá tư tưởng phong kiến, tư bản chủ nghĩa và xét lại chứ. Anh ta là người đọc nhiều sách nhất trong thành huyện, nhưng anh ta cũng chưa từng đọc qua câu chuyện nào như thế. Người đàn bà ấy liền đi khắp nơi tìm sách, không tìm được sách thì đi nhặt những tờ giấy có in chữ, tìm từ trên giấy ra. Cô ấy không biết chữ, nhặt được giấy bèn nhờ người thân bạn bè hoặc học sinh đọc hộ cho nghe, xem có câu chuyện đó hay không. Có lúc nhặt được một tờ báo nhỏ in ấn thời "Cách mạng Văn hóa", cũng đem đi nhờ người xem. Cô ấy là một phụ nữ sống chốn thôn cùng cốc đảo, chẳng có học thức, nào biết trên đời rốt cuộc có bao nhiêu cuốn sách, trong chữ nghĩa rốt cuộc có những gì. Khi người ta đọc đến những lời lẽ khó hiểu kỳ quái nào đó về khoa học, chính trị, văn hóa, cô ấy cứ đứng trân trân một bên ngây người lắng nghe, ngây người chờ đợi, chờ đợi sự xuất hiện của câu chuyện đó. Có người xem đến phát chán, liếc qua loa một lượt, rồi nói: "Không có đâu." Cô ấy cũng tin, lại đi tìm tiếp. Có người khuyên cô: "Cô dựa vào việc nhặt giấy, sao có thể nhặt được câu chuyện đó chứ, cô lại không biết chữ, dưới gầm trời này có biết bao nhiêu là giấy có chữ, sao cô có thể nhặt hết được?" Nhưng chẳng ai lay chuyển được người đàn bà ấy, cô ấy vẫn hàng ngày xách chiếc giỏ rách đi nhặt trên phố. Hễ phát hiện ra một mẩu giấy có chữ, liền coi như nhặt được báu vật. Trong tay người khác có mẩu giấy có chữ, cầu xin không được, cũng phải quỳ xuống cầu xin người ta đọc cho nghe những gì viết trên giấy, nếu đối phương không chịu, cô ấy sẽ quỳ xuống cầu xin người ta đọc cho. Thậm chí ngay cả ở nhà xí mà phát hiện ra một mẩu giấy có chữ cũng nhặt ra, rửa sạch rồi mang đi nhờ người xem. Ngày ngày nhặt, ngày ngày cầu xin người ta đọc, ngày ngày tìm không ra. Hy vọng mỗi sớm mai đều tan vỡ vào lúc chiều tà, nhưng cô ấy chưa bao giờ nản lòng nhụt chí. Cô ấy vẫn đinh ninh rằng câu chuyện đó không phải do người đàn ông của mình bịa ra, kiên định tin rằng sớm muộn gì cũng có một ngày tìm được câu chuyện này.
Lâu dần như thế, tự nhiên cũng có chút điên điên dại dại.
Lúc con còn nhỏ, cô ấy địu con đi nhặt; lúc con lớn, cô ấy dắt con đi nhặt. Giấy nhặt được, không phải, thì đem bán đi để kiếm sống qua ngày. Hồi đó, người trong vòng bán kính trăm dặm quanh Thủy Bác Lương Sơn đều từng nhìn thấy một người đàn bà nửa điên dắt theo đứa con đi nhặt giấy vụn như thế, đều từng nhìn thấy đôi mắt lúc nào cũng láo liên tìm kiếm nhưng lại trống rỗng ấy, đều từng nhìn thấy chiếc giỏ mây rách đựng đầy giấy vụn mà cô ấy luôn xách trên tay, nhưng chưa chắc ai cũng biết rằng cô ấy tuyệt đối không phải nhặt giấy để mưu sinh qua ngày, mà là vì một nguyện vọng huy hoàng——cứu chồng.
Quanh năm suốt tháng, xuân hạ thu đông, mưa gió lạnh giá, chưa từng dừng lại dù chỉ một ngày. Lòng thành chưa chắc đã có thể cảm thấu trời xanh. Cô ấy ròng rã nhặt giấy suốt bảy tám năm trời, thế nhưng vào một đêm trước nửa năm ngày mãn hạn tù của chồng cô ấy, ngọn lửa trong bếp lò đã bén vào đống giấy vụn cô ấy chất đống ở góc nhà, gây ra một đám cháy lớn. Người phụ nữ và đứa trẻ ấy đã bị thiêu sống.
Thầy giáo Lý trong ngục nghe được tin dữ, bản thân cũng không muốn sống nữa, mấy lần tự sát đều không thành. Cái nhà giam ở huyện lỵ ấy chẳng có thứ gì, một là vì nghèo, hai là sợ phạm nhân lấy thứ gì đó để tự sát. Ngay cả bát ăn cơm, dùng xong là phải mang đi ngay, sợ phạm nhân đập vỡ rồi dùng mảnh bát cắt cổ.
Có một lần, anh ta đi nhà vệ sinh, nhìn thấy trên sàn nhà xí có một sợi dây thừng gai, bèn buộc nó lên xà nhà, rồi dùng hai tay bám lấy xà nhà kéo cơ thể lên, tròng cổ vào, thả tay ra định treo cổ tự tử. Thế nhưng sợi dây thừng gai đã mục nát, "bịch" một tiếng đứt phăng đi, ngã sấp mặt xuống đất, ngã đến mức hoa mắt chóng mặt đom đóm bay đầy trời, nhưng khi anh ta định thần lại nhìn kỹ, kỳ tích đã xuất hiện, có một mẩu giấy in thạch đang nằm ngay trên mặt đất trước mắt, bên trên đang in đúng cái câu chuyện đã hại chết anh ta, quả thực là không thể tưởng tượng nổi! Thật sự còn trùng hợp và tuyệt diệu hơn cả tiểu thuyết bịa đặt, thế mới gọi là "trời không đường tuyệt lộ" chứ! Bạn không tin ư? Đây là chuyện có thật đấy!
Mẩu giấy này rách nát tả tơi, câu chuyện đứt quãng, đó là: "…Người đuổi theo lớn tiếng hô lên: -Chạy rồi, chạy rồi!-… Đồng chí Mao Trạch Đông vội vã đi xuống sườn núi, nằm xuống một rãnh nước…". Dù không đầy đủ, nhưng có thể dùng nó để chứng minh câu chuyện đó hoàn toàn không phải do anh ta bịa đặt ra. Anh ta cầm mẩu giấy này lao ra khỏi nhà vệ sinh, vừa la vừa hét: "Tìm thấy văn bản rồi! Nỗi oan của tôi được giải rồi!" Vừa nhảy cẫng lên vì phấn khích, tung người nhảy lên rất cao. Lũ canh ngục tưởng anh ta phát điên, bèn khóa chặt anh ta vào trong xà lim, anh ta ôm mẩu giấy cười lớn, rồi lại oà khóc nức nở, chắc chắn là đã nhớ tới người phụ nữ nhà quê tội nghiệp đã nhặt giấy uổng công bảy tám năm trời mà không đợi được đến ngày này, cùng với đứa con trai bị thiêu chết một cách mơ hồ.
Anh ta viết một lá đơn khiếu nại, kèm theo mẩu giấy này nộp lên, thầm nghĩ chỉ chờ được minh oan giải nỗi oan ức, ra tù thôi. Thế nhưng chẳng mấy ngày sau, huyện lại nói mẩu giấy này là ấn phẩm in thạch, vẫn không có nguồn gốc và xuất xứ, không thể dùng làm căn cứ, nên đã bác bỏ đơn khiếu nại của anh ta. Nhưng lần này anh ta chẳng những không tuyệt vọng, trái lại còn có thêm lòng tin. Có mẩu giấy này, sớm muộn gì cũng sẽ tìm được câu chuyện đó.
Có dạo, trong ngục anh ta bỗng sợ rằng bản thân thực sự nhớ nhầm, sợ câu chuyện này không phải là đọc được, mà là do ai đóa bịa ra rồi kể cho anh ta nghe, thế thì sẽ mãi mãi chẳng có cách nào đối chất. Bây giờ cái căn bệnh nghi ngờ đáng sợ ấy không còn hành hạ anh ta nữa. Trong lòng đã có ánh sáng.
Ngày anh ta đến tìm tôi, là lúc vừa mới mãn hạn tù tám năm được thả ra chưa bao lâu, vụ án vẫn chưa được lật lại. Trường tiểu học vì anh ta là phần tử phản cách mạng từng thụ án tù nên từ chối không cho anh ta quay lại trường làm việc, không có tiền lương, đương nhiên cũng chẳng có tiền dọc đường để đi đến các đô thị lớn tìm cuốn sách đó, câu chuyện đó. Anh ta không nhà không cửa, trơ trọi một mình. Nghèo đến mức chỉ mặc một chiếc áo đơn, không địch lại cái lạnh mùa xuân, run lẩy bẩy.
Nghe xong trải qua của anh ta, tôi nói: "Anh về đi, chuyện này tôi có thể giải quyết cho anh."
Thấy tôi trả lời dứt khoát như vậy, anh ta không tin. Tựa hồ có hiềm nghi là đang đuổi khéo anh ta đi, thế nhưng anh ta muôn phần không ngờ tới, anh ta gặp may rồi——câu chuyện này tôi đã từng đọc qua, tôi biết nó ở trong cuốn sách nào. Tôi cảm thấy trong lòng ấm áp như thể bản thân hoàn toàn có đầy đủ sức mạnh để đẩy tảng đá lớn đã đè nặng trên lưng anh ta suốt tám năm trời mà đến nay vẫn còn đó ra.
Hôm sau, tôi đến Ủy ban Cách mạng huyện tra hồ sơ vụ án của anh ta để xem. Những gì anh ta nói hoàn toàn là sự thật, tôi liền đem sự việc bày ra tại hội nghị Ủy ban Cách mạng huyện. Có người nói: "Con người này chính là dù trị thế nào cũng không chịu khuất phục."
Tôi nói: "Pháp luật không trị tính cách con người. Câu chuyện này tuyệt đối có thật, kết án tù là oan uổng, nhất định phải minh oan!"
Tôi là đại diện quân đội, có tính uy quyền, họ không tiện phản bác tôi, thế nhưng họ lại im thin thít, không biểu thái. Tôi khá tức giận, lập tức đòi một chiếc xe quay về đơn vị, đem cuốn sách này lấy tới đặt lên bàn của Ủy ban Cách mạng huyện cho bọn họ xem——
Một cuốn hồi ký cách mạng bìa màu đỏ tía, do Nhà xuất bản Văn nghệ Giải phóng quân xuất bản trước Cách mạng Văn hóa, tên sách là "Cuộc khởi nghĩa Thu thu và thời kỳ đầu kiến quân của quân đội ta". Mở sách ra, một trong những bài viết chính là câu chuyện này "Lưu Dương ngộ hiểm", tác giả là Tạ Giác Tái. Viết về đoạn chuyện cũ khi Chủ tịch Mao trên đường tới căn cứ địa Giang Tây, đi qua Lưu Dương, để thoát khỏi sự truy đuổi của quân Bạch vệ, đã cảnh giác ẩn thân trong rãnh nước và bình an thoát hiểm.
Lúc đó các đầu sỏ của Ủy ban Cách mạng huyện nhìn cuốn sách này đều sững sờ, không nói nên lời. Chỉ có một kẻ tự lẩm bẩm: "Sao lão Tạ lại viết thứ này cơ chứ?"
Một giáo viên thôn quê, chỉ vì kể câu chuyện ca tụng Chủ tịch Mao này mà bị coi là chống lại Chủ tịch Mao rồi ngồi tù tám năm, cửa nát nhà tan, đây há chẳng phải là một vụ án oan kỳ lạ ngàn năm có một hay sao? Tôi bám chặt lấy vụ án này không buông, rất nhanh đã minh oan và kết thúc vụ án cho anh ta. Ngày hôm đó, thầy Lý chạy đến nhà tôi, phủ phục xuống đất, lại dập đầu lạy tôi một cái, cái cúi đầu này quả là nghiêm cẩn ngay ngắn thay, giống như tạ ơn cứu mạng vậy. Lúc bấy giờ tôi vô cùng hoang mang lo lắng, tôi chẳng qua chỉ tình cờ cũng từng đọc qua câu chuyện này mà thôi, tôi nào có đức có tài gì mà có thể nhận được cái lạy của kẻ bất hạnh lớn lao này chứ? Tôi trầm mặc hồi lâu, không biết nói gì, chỉ nói: "Đúng vậy, đúng vậy……."
Sau đó, anh ta cầu xin tôi tặng lại cuốn sách đã khiến vợ chết con mất, ngồi tù tám năm này cho anh ta. Tôi biết trọng lượng của cuốn sách này trong sinh mệnh của anh ta, liền đặt thật nặng vào đôi bàn tay đang run rẩy của anh ta. Sau đó tôi nghe nói, anh ta đã thiêu hủy cuốn sách này, rắc tro giấy lên phần mộ của người vợ. Đại loại là mong mỏi vong hồn khốn khổ của người đàn bà nhà quê ấy từ nay có được sự yên nghỉ chăng!
Vụ án oan của thầy giáo Lý vừa được lật lại, những người đến tìm tôi kêu oan, cầu xin tôi minh oan, ngày nào cũng chen chúc kín mít cửa nhà tôi. Sau đó tôi phục viên trở về quê nhà An Huy, Tỉnh ủy điều động tôi đến khu vực Nhạc Tây để đi làm công tác thực thi chính sách, thực sự không ngờ rằng tại cái huyện lỏ bé nhỏ đó, các vụ án oan cũng chất cao như núi. Những người mang nỗi oan khuất đều xếp hàng trắng đêm để tìm tôi, từ lúc tôi đến cho tới lúc tôi đi, chưa từng gián đoạn. Hơn nữa lại chẳng có vụ nào dễ giải quyết như vụ án của thầy Lý nữa. Đủ loại vụ án oan kỳ cục rất khó nhúng tay vào, hễ nhúng tay vào là sẽ bị tay bạn vướng vào đó. Lúc ấy tôi mới biết rằng, dựa vào sức lực cá nhân tôi, hoàn toàn không có khả năng giải quyết thảm kịch vô cùng to lớn do thời đại này tạo ra. Mỗi ngày tôi chỉ ngủ vài tiếng đồng hồ, phàm là những việc có thể giải quyết thì tuyệt đối không bỏ qua; những việc khó giải quyết, lúc tôi trở về đều lần lượt báo cáo với bộ phận tổ chức Tỉnh ủy.
Theo cảm nhận của tôi, trải nghiệm của nhân vật tầm cỡ dù bi thảm đến đâu, cũng không thể so sánh với những tiểu bách tính bình dân được. Nỗi oan uất của nhân vật tầm cỡ luôn dễ giải quyết, còn tiểu bách tính nếu như không gặp đúng người, gặp đúng cơ hội, có lẽ rất khó có được bầu trời quang đãng của vận mệnh, giống như thầy giáo Lý ở Lương Sơn vừa hay gặp phải lúc tôi đã từng đọc qua câu chuyện khiến anh ta chịu nỗi oan khiên ấy. Tôi nghĩ, cho đến tận ngày nay thiên hạ còn bao nhiêu người mang nỗi oan chưa được giải tỏa, bất kể là còn sống hay đã chết?
***Trải nghiệm của nhân dân, mới chính là trải nghiệm của thời đại.***
(Phụ lục l) "Lưu Dương ngộ hiểm"
Tạ Giác Tái
Năm 1927 khi chuẩn bị cho cuộc khởi nghĩa Thu thu, đồng chí Mao Trạch Đông với tư cách là đặc phái viên của Trung ương và nhận ủy thác của Tỉnh ủy Hồ Nam, đã đi Đồng Cổ để lãnh đạo lực lượng đồn trú khởi nghĩa. Đi cùng có tổng cộng ba người, khi đi đến Lưu Dương, thì bị đoàn phòng quân bắt giữ.
Đoàn phòng quân áp giải bọn họ đi, đồng chí Mao Trạch Đông trên đường đi cố ý giả vờ đau chân, từng bước từng bước tập tễnh, tụt lại phía sau. Ông móc ra một nắm tiền, nói với đoàn phòng quân rằng: "Các bạn, cầm lấy uống nước đi!" Những người đó nhận lấy tiền, thì ông dừng lại. Đi chưa được mấy trượng, những người đó la hét lên, trong đó có một người đuổi đến trước mặt ông, ông đành phải đứng lại, lại đưa cho người đuổi theo ít tiền, đồng thời nói: "Hết rồi, các bạn, tạm biệt nhé!" Đợi lúc ông đi lên sườn núi phía trước, người đuổi theo ông mới hét lớn lên: "Chạy rồi, chạy rồi!" Tiếp đó đại đội liền từ phía sau đuổi tới; đồng chí Mao Trạch Đông vội vã đi xuống sườn núi, nằm xuống một rãnh nước. Ông nghe thấy tiếng người đuổi theo đang la hét: "Rõ ràng nhìn thấy hắn chạy về hướng này, sao lại không thấy tăm hơi đâu nữa?" Khắp nơi tìm kiếm, duy chỉ không tìm thấy cái nơi mà ông đang nằm đó.
Không còn nghe thấy tiếng người nữa, ông bò dậy, bôi một ít bùn lên chân, giả dạng làm bộ dáng người nông dân, đi lên một gò đất cao, nơi này đã là địa phận Giang Tây rồi. Nhìn thấy có một người đang đốn củi, ông gọi người đốn củi đó: "Này, bên dưới đang đánh nhau kìa!" "Đánh nhau chuyện gì thế?" Hai người liền đi đến với nhau, trò chuyện rôm rả. Khi nói đến hội nông dân, người đốn củi nói: "Hội nông dân thì tốt, chỉ là không nên đập phá thần phật!" Ông đáp lại rằng: "Không sai, tôi chính là ủy viên trưởng hội nông dân đây, tôi ở hội nông dân là người phản đối việc đập phá thần phật. Hôm nay bên dưới la hét bắt người, chính là bắt tôi đấy, bằng hữu ơi, xin hãy cứu tôi một mạng đi!" Người đốn củi vô cùng kinh ngạc: "Cứu bằng cách nào?" Ông nói: "Đây là hai đồng tiền, một đồng phiền anh mua một đôi giày cỏ, một đồng phiền anh mua một ít cơm, đồng thời phiền anh dẫn đường, đưa tôi sang địa phận Giang Tây." Người đốn củi nói: "Được chứ, anh cứ đợi ở đây!"
Trời sắp tối, người đốn củi tới, mang theo giày cỏ và cơm. Hơn nữa còn dẫn đồng chí Mao Trạch Đông đi qua con đường nhỏ hẻo lánh đưa đến địa phận Giang Tây. Đồng chí Mao Trạch Đông hỏi tên họ của anh ta, người đốn củi kiên quyết không chịu nói; anh ta làm sao dám mơ tưởng rằng người mà mình cứu lại chính là một vị lãnh tụ vĩ đại của nhân dân chứ!
Rắc rối vẫn chưa chấm dứt. Đi một ngày, đến một thị trấn, tình hình ở nơi đó cũng có chút căng thẳng. Đồng chí Mao Trạch Đông không có hành lý, trên người mặc một chiếc áo ngắn, một chiếc áo lót, ông bèn cởi chiếc áo ngắn ra buộc lại thành hình bọc gói, vắt ngang trên vai. Mỗi khi đi đến trước cửa một quán trọ, liền hỏi: "Chủ quán, có cho khách trọ không?" Chủ quán trợn tròn mắt: "Không cho trọ!" Liên tục đụng phải mấy quả "bờ-rào" (bị từ chối). Đến quán trọ cuối cùng ở cuối con phố, ông dứt khoát không hỏi nữa, đi thẳng vào ngồi xuống, lớn tiếng gọi: "Chủ quán! Lấy nước nóng rửa chân mau!" Chủ quán hết cách, đành phải cho ông ở lại.
Hôm sau, đã đến đơn vị đồn trú chuẩn bị khởi nghĩa, thế là phong trào cách mạng công nông chấn động thế giới ở Hồ Nam, Giang Tây, Phúc Kiến, Quảng Đông, từ đó bắt đầu.
(Đăng nguyên bản trong "Cuộc khởi nghĩa Thu thu và thời kỳ đầu kiến quân của quân đội ta")