Vào năm 1968, trong thời kỳ "Cách mạng Văn hóa" thanh trừng đội ngũ, tại một nhà máy lớn có tiếng ở miền Bắc Trung Quốc, người ta đã xây dựng một nhà tù trái phép mang phong cách trại tập trung phát xít, mang biệt danh là số 63. Vô số trí thức và cán bộ đã phải chịu đựng những cuộc bức hại vô nhân đạo bên trong đó. Mười năm sau, không lâu sau khi đập tan "Bè lũ bốn tên", nơi này từng một lần qua mặt dư luận bị phơi bày, và người ta đã tổ chức một cuộc triển lãm để vạch trần trước thế gian. Những hình thức tra tấn hiếm có trên đời, mức độ tàn nhẫn bạo ngược, cùng các thủ tục tổ chức nghiêm ngặt tuyệt mật của nó từng gây chấn động một thời. Ngày nay, cuộc triển lãm ấy từ lâu đã dỡ bỏ, dấu tích cũng chẳng còn tăm tích, khi người viết đi phỏng vấn những người may mắn sống sót từ số 63 năm ấy, vẫn không dám tin rằng đây là sự thật đã xảy ra trên đất Trung Hoa chỉ mới hơn chục năm trước. Một đất nước cổ đại tự vỗ ngực có nền văn minh năm nghìn năm, khi nổi điên lên lại có thể vượt xa cả sự dã man thời tiền sử. Mà những người sống sót này khi nhìn lại quá khứ, nỗi sợ hãi vẫn còn vương vấn. Vết thương trong tâm hồn vẫn đang rỉ máu và phơi bày ra bên ngoài.
Trước khi phơi bày trải nghiệm của hai người phụ nữ trong số đó, người viết xin ghi lại một số lời kể trực tiếp của những người từng trải khác về số 63 dưới đây, để bạn đọc có được cái nhìn đại khái về số 63.
Giáp: "Địa điểm ban đầu của nó là phân xưởng đồng hồ cũ của nhà máy chúng tôi, sau đó chuyển thành nhà kho, là một căn phòng lớn hình ống giống như rạp hát, rộng khoảng hai trăm mét vuông. Mùa xuân năm 1968, tổ chuyên án của nhà máy dùng nó làm chuồng bò để nhốt người vào trong, bèn gọi thợ xây thợ mộc ngăn thành rất nhiều gian phòng giam nhỏ, mỗi gian lớn chừng sáu, bảy mét vuông. Cửa sổ bị bịt kín mít, kính được sơn dầu che kín, phía giáp bên ngoài lắp chấn song sắt, phía giáp bên trong chỉ để lại một lỗ kính bằng đồng xu, bên ngoài dán một tấm rèm giấy nhỏ làm lỗ canh gác."
Ất: "Tại sao lại gọi là số 63?"
Bính: "Điện thoại nội bộ của nó là số 63."
Đinh: "Số 63 có chế độ vô cùng nghiêm ngặt. Mọi người không được phép gọi tên nhau, chỉ có thể gọi là -người này- hoặc -người kia-. Khi đi lại bắt buộc phải cúi đầu, không được nhìn đi nơi khác. Tôi bị nhốt ở tròng đó hơn một năm, rất nhiều người bị nhốt bên trong mà tôi hoàn toàn không biết. Đặc biệt là căn phòng nằm sát phía Nam nhốt ai, cho đến nay vẫn không ai nói rõ được. Có một kỹ sư, hai vợ chồng đều bị giam ở số 63, vị kỹ sư đã chết hơn một năm mà vợ anh ấy vẫn nhờ người gửi diêm cho chồng."
Giáp: "Lính canh ở số 63 chia làm ba ca, mỗi ca bảy, tám người, tổng cộng là hai, ba mươi người. Những người bị nhốt ở trong trước sau có hơn một trăm người. Có hai vụ án lớn, một vụ là 'Câu lạc bộ Petőfi', những người liên quan đều là kỹ sư và chuyên gia trong nhà máy. Vụ án thứ hai gọi là 'Ba bè phái', đều là cán bộ lãnh đạo đảng viên. Cái gọi là 'Ba bè phái', không phải là Đảng Cộng sản, cũng chẳng phải Quốc Dân Đảng, mà là tội danh do mấy kẻ trong ủy ban cách mạng nhà máy ngụy tạo ra nhằm loại bỏ những kẻ bất đồng chính kiến trong nội bộ đảng. Cả hai nhóm người này bị hành hạ dã man nhất."
Bính: "Tôi từng xem không ít phim về trại tập trung phát xít, tôi dám khẳng định số 63 còn phát xít hơn cả phát xít. Có những hình phạt mà phát xít cũng không có. Ví dụ như một kiểu gọi là 'vịt cạn bơi lội', là bắt người ta nằm sấp xuống đất, dùng bàn chải sắt chà vào lòng bàn chân, vừa đau vừa ngứa, chịu sao thấu chứ, tay chân cử động một chút trông rất giống vịt bơi, thế nên mới gọi là 'vịt cạn bơi lội'. Lại có một kiểu gọi là 'hậu môn hút thuốc', cầm một điếu thuốc châm lửa dựng đứng trên mặt đất, bắt người ta cởi quần, chĩa thẳng hậu môn ngồi sụp xuống đầu thuốc lá. Có một kỹ sư cao cấp chuyên ngành lò hơi, ông ấy hiện là người tàn tật duy nhất còn sống sót, sau khi ra tù vẫn sống ở bệnh viện. Vốn dĩ chúng tôi muốn mời anh đến phỏng vấn ông ấy, nhưng bác sĩ không cho phép. Mười đầu ngón tay của ông ấy đều bị đóng đinh cỡ lớn, xương sườn bị dẫm gãy hết cả…."
Đinh: "Vì lý do xuất thân của tôi tốt, ba đời hồng, sau khi chỉnh đốn tôi một thời gian, họ bảo tôi phụ trách việc mua cơm đưa cơm, đổ phân đổ nước tiểu, giúp canh gác vào ban đêm ở số 63. Mỗi buổi sáng đặt một chiếc thùng sơn ở hành lang, bảo bọn họ từng người một ra đi vệ sinh. Nhưng vừa ngồi lên thùng nước tiểu, lính canh liền quát: -Đứng lên!- Chỉ cho đúng hai phút. Rệp ở số 63 nhiều đến phát sợ, có người bị đốt đến mức không ngủ nổi, có lần tôi giúp người ấy bắt hơn một trăm con rệp. Nhưng số 63 không cho phép diệt rệp, rệp cũng là công cụ tự nhiên để họ hành hạ con người."
Bính: "Có một cậu thanh niên rất oan ức, cậu ấy là công nhân, vì chuyện đòi nhà ở mà cãi nhau với chủ nhiệm ủy ban cách mạng nên bị tống vào số 63. Tính khí cậu ta rất bạo, bị đánh đập nhừ tử đến mức quăng xuống dưới giường, cậu ta vẫn không chịu khuất phục, bèn dùng dây thép trói chặt vào ghế, lấy thanh thép siết chặt lại, dây thép cứ thế siết sâu vào tận thịt. Cho đến tận bây giờ khi tắm vẫn có thể nhìn thấy vết hằn rất sâu do dây thép cứa trên chân cậu ấy. Bọn lính canh đó còn dùng gậy gỗ gõ vào bộ phận sinh dục của cậu ấy, đánh đến mức máu chảy đầm đìa, để lại di chứng, mất khả năng sinh lý, bị đánh hỏng rồi… Công nhân mà còn bị đánh thế này, huống chi là đám trí thức kia."
Giáp: "Một ngày hai mươi bốn giờ, hễ chúng muốn tra tấn lúc nào là lôi một người ra, tra tấn đến mức quỷ khóc thần sầu. Chúng sợ người bên ngoài nghe thấy tiếng động nên bật đĩa hát. Có một chiếc máy quay tay cũ kỹ, lúc nào cũng là chiếc đĩa đó, vở kịch mẫu 'Đèn đỏ kí' đoạn Thiết Mai hát. Chỉ cần Thiết Mai vừa cất giọng hát là không biết ai lại đang chịu hình phạt. Bây giờ người ta lại chuộng hát kịch mẫu, tôi cứ nghe thấy là trong tai lại vang lên những tiếng thét thảm thiết ấy."
Bính: "Họ bảo thợ điện đổi điện áp 220V thành 24V vì sợ người ta không chịu nổi mà tự sát. Bên ngoài bóng đèn đều lắp lồng chống cháy nổ, trong phòng hoàn toàn chẳng có thứ gì cả. Thế nhưng nếu con người ta thực sự muốn chết thì thế nào cũng nghĩ ra cách, có một người trước giải phóng chuyên chạy thuyền bán cá nhỏ ở Đông Cô, bị gán cho tội là hải tặc, bị hành hạ vô cùng thảm thương. Anh ta vậy mà lại nhặt được một chiếc đinh sắt lớn trên mặt đất, dùng viên gạch kê chân giường đóng đinh vào đầu mình."
Đinh: "Lại có một vị kỹ sư, hơn bảy mươi tuổi, bị lôi ra ngoài phơi nắng phơi sương suốt một ngày một đêm rồi đổ bệnh, hôn mê bất tỉnh. Lính canh mặc áo blouse trắng xộc thẳng vào phòng ông ấy, nói mình là bác sĩ được mời tới. Hai người nhấc bổng ông ấy lên quay vòng tròn thật nhanh trong không khí, nói là mời ông ấy 'đi máy bay', hỏi ông ấy 'có đẹp không?'. Rồi lại ném ông ấy xuống đất 'mát-xa' nghĩa là dùng chân giẫm đạp loạn xạ… Có một lần, lính canh bắt những kẻ bị hành hạ đấu tố ông ấy, cái này gọi là 'lão đen đấu lão đen'. Tôi tận mắt nhìn thấy một bên cánh tay của ông ấy buông thõng, trông như giả, dáng vẻ vô cùng kỳ dị. Người này sau đó thần kinh có chút không bình thường, trong phòng đầy phân với nước tiểu, cực kỳ hôi thối. Lính canh bảo tôi tắm rửa cho ông ấy, khắp người toàn là vảy bùn đen sì! Lúc đó tôi mới phát hiện ra cánh tay ấy của ông ấy hóa ra đã bị trật khớp. Cũng chẳng ai chữa trị cho ông ấy, cứ thế cho đến lúc chết cánh tay vẫn buông thõng như vậy…."
Giáp: "Số 63 phong tỏa tin tức tuyệt đối với bên ngoài. Những người từ trong đó ra ngoài đều bị đánh cho sợ hãi, ai dám nói? Nói ra sẽ lại bị bắt vào tra tấn gấp bội. Người ở bên ngoài hễ đi ngang qua số 63 đều tránh xa tít tắp mà đi. Có người ngồi ở gần đó buộc dây giày, thế là bị nghi ngờ, bị bắt vào đánh cho một trận nhừ tử. Trong nhà máy lớn hai nghìn người của chúng tôi, số 63 là một điều bí ẩn đáng sợ, một địa ngục huyền bí, một hang ổ ăn thịt người."
Giáp: "Số 63 giam giữ người đông nhất đến mức không chứa nổi, họ lại tìm một nhà kho nhỏ trong nhà máy, định làm phân hiệu. Gọi thợ xây đến ngăn nhà kho này thành từng gian phòng giam nhỏ, chỉ lớn bằng chiếc giường đôi. Một bên sáu gian, một bên tám gian, sau đó họ phát hiện thợ xây vừa làm việc vừa thì thầm bàn tán, họ sợ sự việc làm lớn chuyện, sau khi xây xong vẫn chưa từng sử dụng."
Tin tức đánh chết người ở số 63 lần lượt truyền đến Bắc Kinh, ngày 24 tháng 6 năm 1970, Trần Bá Đạt và chủ nhiệm ủy ban cách mạng thành phố đến nhà máy này, nói là thị sát các công việc "đẩy mạnh cách mạng, thúc đẩy sản xuất". Vừa nghe xong, số 63 bắt đầu âm thầm thả người. Sau đó, hang ổ tàn hại vô số người vô tội kéo dài suốt hai năm này đã bị phá hủy dưới danh nghĩa dọn dẹp nhà xưởng cũ, san bằng thành mặt đất. Hang ổ bị tiêu diệt, bóng ma vẫn còn tồn tại. Những kẻ hung thủ tra tấn người lâu nay vẫn nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật, kẻ làm quan thì làm quan, thăng quan thì thăng quan, đây chẳng qua chỉ là hành động tẩu tán tang vật xóa bỏ dấu vết biến tướng mà thôi. Những thanh sắt của số 63 hóa thành vô hình, giam cầm sâu sắc hơn vào tâm hồn con người. Cho đến khi Cách mạng Văn hóa kết thúc, các nạn nhân được minh oan giải nỗi oan khiên, kẻ chủ mưu của số 63 mới bị bắt giam trị tội. Thế nhưng pháp luật chỉ có thể trừng phạt tội ác, chứ không thể chữa lành tâm hồn bị tổn thương.
Nhận định này của người viết rút ra từ cảm nhận sau khi tiếp cận và viết về trải nghiệm tự thuật của hai người phụ nữ này. Tiếc rằng con chữ là vô thanh, không thể truyền tải được những âm thanh trái tim đầy tang thương, đẫm máu và nước mắt khi họ kể lại đoạn quá khứ ấy. Nhưng rốt cuộc phải chịu đựng những bi kịch gì mà sau hai thập kỷ khi nhắc lại vẫn sục sôi phẫn uất đến thế, tựa như một bản cáo trạng?
Họ đấy, một người là vợ của người tử nạn, một người là nạn nhân trực tiếp từng trải qua sự tàn bạo đã trốn thoát khỏi số 63.
Sinh tử đôi ngả mịt mờ
Sinh năm 1968, 48 tuổi, nữ, phụ nữ không nghề nghiệp tại khu K, thành phố K
Chị đừng lo, tôi nói được, chuyện dữ dội cỡ nào cũng đã trải qua rồi, kể lại một lần thế nào cũng chịu đựng được. Nghe tin cô đến, hôm qua tôi đã sắp xếp lại mọi thứ trong đầu, suy nghĩ suốt cả đêm, nhưng giờ lại rối tung lên hết cả, có lẽ sẽ câu trước câu sau lộn xộn… Tôi lại thấy hơi hồi hộp tim đập chân tay chồn rồi.
Ông nội tôi là Trịnh Hiếu Tư, thầy của Phổ Nghi, chuyện này cô đều thấy trong phim "Hoàng đế cuối cùng" rồi đấy. Ông nội tôi vẫn luôn đi theo hoàng thượng, rất mơ hồ về chuyện trong nhà. Kiểu gia đình như chúng tôi, có chuyện gì là không nói với con cái đâu, thế nên khi thời "Cách mạng Văn hóa" truy vấn về chuyện của ông nội bà nội tôi, tôi làm thế nào cũng nói không rõ.
Chồng tôi - lão Lưu là kỹ sư cơ khí. Sau khi tốt nghiệp khoa cơ khí trường Đại học Bắc Dương, anh ấy luôn làm công tác kỹ thuật, nhưng xuất thân của anh ấy cũng không tốt, bố anh ấy là Tổng trưởng Hải quân Bắc Dương Lưu Quan Hùng, quan chức thời phong kiến, điều này đã định sẵn chúng tôi là trọng điểm bị đấu tố.
Thời kỳ "Tứ thanh" lão Lưu đã bị giam giữ, sau đó nói là "tắm rửa xuống lầu" thì không sao nữa, tiếp ngay sau đó là "Cách mạng Văn hóa" ập đến. Đến quá hung mãnh quá dữ dội, hoàn toàn không kịp chuẩn bị. Đột nhiên một ngày nọ, công nhân Hồng vệ binh nhà máy của lão Lưu xông vào nhà chúng tôi, rất nhiều người cầm cuốc chim lớn, cạo sạch sành sanh nền gạch hoa trong nhà, bậc thềm ngoài cửa cho đến cả mái nhà. Lại còn dùng dao rạch tung hết ghế sô-pha, nói là tìm vũ khí. Trên ván giường nhà tôi có hai lỗ thủng, đó là chiếc giường cũ của gia đình, chưa bao giờ nghĩ hai lỗ này từ đâu mà có, bọn họ lại bảo đó là vết đạn bắn, đòi tôi giao súng, giao đạn, thực sự dọa chết khiếp đi được. Không biết lão Lưu phạm tội gì, tối hôm đó lão Lưu trở về, cả nhà bừa bộn tơi bời. Anh ấy an ủi tôi: "Rất nhiều nhà đã bị lục soát rồi, đừng sợ." Trái tim tôi lúc ấy mới định thần lại. Cả đời tôi chưa từng làm việc gì. Hai nhà chúng tôi là thông gia đời đời, thanh mai trúc mã từ nhỏ, năm hai mươi hai tuổi tôi gả cho anh ấy; vẫn luôn ở cạnh anh ấy; chỉ có anh ấy ở bên cạnh, lòng tôi mới cảm thấy yên ổn.
Hôm sau họ lại đến, lại lục soát. Nhà chúng tôi ở "Tân thôn", những người sống ở đó đa phần là các kỹ sư trong nhà máy, họ liền tập trung chúng tôi lại, lôi ra đường phố để diễu hành đấu tố. Bắt chúng tôi đeo cái nia hoặc nồi niêu xoong chảo nhỏ trước cổ, gõ gậy, vừa nói: "Tôi là ngưu quỷ xà thần!" Lại còn lôi cả bí thư đảng ủy đến, dán một chiếc ô giấy đỏ lớn, bên trên dán tên của chúng tôi, bắt ông ấy giơ lên. Ý là chúng tôi là những con ngưu quỷ xà thần được chiếc ô đỏ lớn của ông ấy bảo vệ. Sự việc ập đến bất ngờ, mọi người đều ngẩn ngơ cả người, chẳng còn thể diện nào để nói nữa, cứ thế chật vật đi trên đường lớn.
Nhà tôi liên tiếp bị lục soát năm lần, đồ đạc trong cả ngăn kéo, những thứ tốt tích góp bao nhiêu năm nay, cùng sách vở của lão Lưu, tài liệu kỹ thuật, nhật ký, đều bị lấy đi sạch trơn. Lão Lưu thích chụp ảnh, ảnh chụp đặc biệt nhiều. Thế nên sau khi lục soát xong, khắp mặt đất toàn là mảnh ảnh vỡ vụn. Mấy đứa con nhà không bị lục soát đều vây ở bên ngoài ngó vào trong. Đầu óc tôi tê dại đi, cứ nghe thấy tiếng động là lại thấy sợ hãi. Sau đó chúng tôi bị đuổi khỏi "Tân thôn". Một chiếc xe ngựa đến, bảo chúng tôi mang theo nồi niêu xoong chảo và chăn đệm bàn ghế cần thiết cho việc ăn uống rồi lên xe. Gương không được phép mang theo, nói đó là "gương chiếu yêu", bị đuổi đến trước những căn nhà đơn sơ giữa một vùng nước, nhưng đại diện khu phố ở đó bước ra nói, họ không cần ngưu quỷ xà thần, chê chúng tôi bẩn. Thế nhưng họ lại lôi chúng tôi xuống đấu tố một trận, rồi lại lôi lên xe ngựa, cuối cùng nhét vào một tòa nhà rách nát, gọi là "tòa nhà rác", sống trong một căn phòng nhỏ mười mấy mét vuông. Nhà máy ngày nào cũng có người đến thẩm vấn. Bọn họ thật có thủ pháp, vậy mà lại lục tìm ra được ở nhà anh trai lão Lưu tại thành phố T một bộ quân phục cũ mà bố anh ấy mặc khi làm Tổng trưởng Hải quân, còn có cả ảnh sĩ quan cũ, nói lão Lưu "mưu đồ lật trời". Đã là thời đại nào rồi, lão Lưu cho dù có muốn lật trời, cũng không thể mặc bộ quần áo nhà Thanh này lên sân khấu chứ. Họ còn ép tôi viết thư cho Phổ Nghi, đòi ông ấy ảnh cũ, để có thể dùng những bức ảnh này chứng minh chúng tôi muốn khôi phục triều đại cũ, may mà Phổ Nghi viết thư trả lời rằng ông ấy không còn những tấm ảnh cũ kiểu này nữa, nếu không thì chúng tôi còn gặp họa lớn hơn. Bọn họ cứ làm như thế, muốn theo kiểu gì là phải biến nó thành kiểu đó. Mơ mơ màng màng, cảm thấy không còn đường sống nữa. Nhưng quậy một trận, đang lúc nơm nớp lo sợ, thì lại bảo vấn đề đã giải quyết xong. Đồng hồ đeo tay của lão Lưu cũng được phát trả lại cho anh ấy. Vừa thư thái được mấy ngày, thì lại lật lọng nói lão Lưu tổ chức "Câu lạc bộ Petőfi".
Tôi không biết Petőfi là ai, tôi nói Petőfi là tên nước ngoài, nhà tôi chưa từng thấy người này bao giờ cả. Sau này mới biết đây là ám chỉ tổ chức phản động, tiến hành chính biến. Lại một lần nữa trái tim thót lên tận cổ họng.
Tôi và lão Lưu đến nhà máy này trước giải phóng. Lúc đó nơi này rất hoang vu. Tiền lương của loại nhân công kỹ thuật như chúng tôi rất cao, chẳng biết tiêu vào đâu, thường xuyên tụ tập chơi bời. Lão Lưu hiếu khách, thích chụp ảnh, trượt băng, đánh quần vợt, là một kẻ ham chơi; tôi thích hát tuồng, hai vợ chồng lại không có con, nhà cửa rộng rãi, đám kỹ sư hầu như đều sống ở "Tân thôn" thường xuyên đến nhà tôi tụ hội, bao nhiêu năm nay vẫn luôn như vậy, cho đến trước kỳ "Tứ thanh". "Tứ thanh" vừa bắt đầu, mọi người liền mất hết tâm trạng vui chơi. Thế nhưng ở "Tân thôn" có một người từng tham gia Tam dân chủ nghĩa Thanh niên đoàn của Quốc Dân Đảng, Cách mạng Văn hóa vừa đến anh ta sợ hãi tột cùng, liền viết một tờ đại tự báo nói chúng tôi lập "Câu lạc bộ Petőfi". Đây quả thực là một vấn đề ghê gớm động trời, bị điều tra từ đầu đến cuối.
Lão Lưu sợ hãi, con người anh ta nhát gan lắm, suốt ngày khóc lóc, khóc đến mức bệnh cườm mắt tái phát. Tôi vẫn luôn xem anh ta là "viên thuốc an thần", nhìn thấy anh ta thế này, tôi nghĩ mình nên làm "viên thuốc an thần" cho anh ta, bèn nói:
"Chúng ta cứ như con súc sinh vậy, có bị đánh ngã, thì cũng sẽ đứng lên lại thôi. Chúng ta chẳng qua chỉ tụ tập chơi bời với nhau thôi mà, có làm chuyện xấu gì đâu, sợ cái gì chứ."
Thực ra trong lòng tôi còn sợ hơn, sợ khủng khiếp. Luôn cảm thấy đáng sợ hơn nhiều so với lần bị lục nhà ban đầu. Lần trước là dùng gậy lớn đánh quàng xiên, tình cờ đánh trúng ai thì người đó chết; không trúng thì thôi không sao, lần này là nhắm chuẩn ai thì nhất định phải bức tử kẻ đó cho bằng được.
Tôi mong ước lúc này tốt nhất là có một kẻ xông vào nhà, dùng một súng bắn chết quách cả nhà chúng tôi cho sướng thì hay biết mấy.
Tối ngày 3 tháng 7, hôm đó trời đặc biệt nóng, tôi và lão Lưu hóng mát vừa về đến phòng, một đám đông lớn xông vào ra lệnh hai vợ chồng tôi phải ngồi ra phía bên kia đường, không được phép nói chuyện với nhau. Chỉ nghe thấy bọn chúng lục lọi đập phá trong nhà, tiếng động đáng sợ vô cùng, rồi gọi lão Lưu đi theo chúng.
Lão Lưu bỗng nhiên nắm lấy tay tôi òa khóc nức nở, khóc vô cùng đau đớn, nước mắt làm ướt sũng cả tay tôi. Vừa khóc anh ấy lại vừa sợ tôi đau lòng, bèn nói với tôi rằng:
"Em yên tâm đi, chúng ta không có chuyện gì đâu, làm rõ rồi sẽ về lại thôi, em phải tin tưởng chính sách."
Trong tay tôi có một chiếc quạt xếp, bên trên là từ "Vịnh mai" của Chủ tịch Mao do chính tay tôi viết bằng bút lông. Anh ấy nói:
"Em đưa nó cho anh nhé!"
Thật kỳ lạ, sao lúc này lại còn đòi chiếc quạt xếp do tôi viết? Thực ra lúc đó trong lòng anh ấy thừa hiểu, anh ấy biết rõ bản thân mình không thể nào quay về được nữa. Khi tôi đưa quạt xếp cho anh ấy, anh ấy siết chặt tay tôi, siết mạnh lắm — đó là cái siết tay dồn hết tâm can của anh ấy. Ai mà ngờ được cái bắt tay lần này, lại trở thành lời vĩnh biệt vĩnh viễn!
Anh ấy đi rồi, tôi ngẩn người, ngây dại. Bọn người đó hỏi tôi:
"Cô đi đâu?" "Tôi không biết mình phải làm sao nữa." Tôi nói.
"Cô cứ đi cùng chúng tôi đi, có thể giặt giũ giúp anh ta, lại còn có thể nghe ngóng được chút tin tức về anh ta nữa." Bọn chúng nói.
Tôi nghĩ như vậy thì vẫn có thể ở bên cạnh lão Lưu, nắm bắt tình hình của anh ấy, trọn lòng đinh ninh đây là ý tốt của bọn chúng. Nào ngờ đây lại là cái bẫy của chúng, chính là muốn nhân tiện lôi cả tôi đi, để moi móc tin tức từ người tôi nhằm tra xét lão Lưu. Tôi ngồi ở phía sau xe đi vào nhà máy của bọn chúng, lại bước vào một nhà xưởng lớn — chính là số 63. Vào trong rồi bị đẩy vào một căn phòng rất nhỏ, "rầm" một tiếng cửa bị đóng sập lại, tôi nhìn xuống đất thấy một đống chăn rách dùng để ngủ và rạ khô, trong lòng thầm kêu tiêu rồi, ngồi tù rồi. Ngay nửa đêm hôm đó đã thẩm vấn tôi. Bắt tôi giao ra tang chứng phản động, tôi làm sao mà có được, thế là bị lôi ra ngoài phòng để hành hạ. Trước sau tra tấn tròn hai năm rưỡi, đánh đập này, đòi mạng này, tóc bị bọn chúng giật từng nhúm lớn. Tôi lén nhét tóc vào trong chăn, thầm nghĩ sớm muộn gì có ngày ra ngoài nhất định phải tố cáo bọn chúng. Sau khi đập tan "Bè lũ bốn tên", bảo tôi lên sân khấu tố cáo chúng, một vị lãnh đạo lớn bảo tôi cứ thoải mái nói lớn lên, tôi vừa kể một mạch hơn một tiếng đồng hồ, tim đập dữ dội lắm đấy!
Lúc đầu chúng bắt tôi nhận tội, nói nhà tôi chế tạo máy phát điện, mở hội kín, lại còn đọc lời thề phản động. Bọn chúng đặt ba bình nước tiểu, một thùng phân bên cạnh tôi, không nhận thì lấy phân nước tiểu đổ vào người tôi. Bọn chúng còn bịa đặt ra từng xấp từng xấp, nói nhà tôi mở hội kín thì giơ cờ đảng của Quốc Dân Đảng, bắt tôi viết, tôi không viết thì đánh mắng, những lời bẩn thỉu đó, từ nhỏ đến lớn tôi chưa từng nghe thấy những lời đồi trụy như vậy, nghe khó chịu kinh khủng.
Mỗi ngày qua mười hai giờ đêm thông báo tôi mới được phép đi ngủ, năm giờ đã gọi tôi dậy. Ngày nào muốn thẩm vấn lúc nào là lôi tôi đi lúc đó. Thực sự đánh đập muốn mất mạng! Có một lần ba người đàn ông lực lưỡng xô ngã tôi, vây quanh đá tôi. Đánh đập không từ một chỗ nào trên cơ thể dồn hết sức lực mà đá, máu mũi chảy đầm đìa, bọn chúng liền dùng "chỉ thị mới nhất" của Chủ tịch Mao do tôi chép tay nhét vào để cầm máu mũi, miệng sưng vù không tài nào ăn uống gì được suốt bao nhiêu ngày, lần nào tôi cũng tưởng phen này mình bị bọn chúng đánh chết rồi.
Mưu mẹo tra tấn người của bọn chúng nhiều lắm. Có lúc bắt tôi ôm một đống xích sắt chạy vòng quanh ghế, không được phép dừng lại, chạy đến mức ngất lịm đi. Có hai tên thanh niên hung ác nhất, chúng nhấc bổng tôi lên, một tên túm đầu, một tên túm chân, vặn mạnh như vặn chiếc khăn trải giường vừa giặt xong vậy, đau đớn như muốn gãy rời từng khúc xương trên cơ thể, đau đến mức tôi vừa thét lên, bọn chúng liền bật máy hát phát đĩa, vặn âm lượng đặc biệt lớn, để át đi tiếng thét của tôi.
Tôi đương nhiên không thể nhận tội, tôi mà nhận, bọn chúng sẽ dùng thứ này để ép lão Lưu, lão Lưu chắc chắn phải chết. Tôi nghĩ, thà bản thân mình chịu để bọn chúng đánh chết, chứ quyết không thể để bọn chúng bức tử lão Lưu.
Bọn chúng còn có một chiêu, chính là thường xuyên bỏ đói tôi, có mấy lần hơn một ngày trời không cho tôi lấy một ngụm đồ ăn, đói đến mức tôi rút rạ trong đệm cỏ ra nhai rồi nuốt chửng vào bụng, biến thành con súc sinh rồi. Sau đó lúc ăn cơm tôi thường để dành nửa cái bánh ngô giấu trong đệm cỏ, chuẩn bị để ăn lúc bị đói, nhưng có lúc lấy ra dùng thì nó đã mốc meo xanh rờn, ăn vào bị tiêu chảy.
Về sau tôi cũng khôn ra, không cứng đầu đối đầu nữa, cứ đại khái nói nhảm cho xong.
Bọn chúng hỏi: "Cô đánh bài với ai trong câu lạc bộ?" Tôi liền đáp: "Với Tưởng Giới Thạch và Tống Mỹ Linh."
Bọn chúng hỏi: "Bộ quân phục cũ đó các người giữ lại để làm gì?" Tôi liền đáp: "Mỗi ngày mặc một lúc, để tưởng nhớ Quốc Dân Đảng."
Khi bọn chúng biết tôi cố tình nói nhảm, tra tấn tôi càng tợn hơn. Một hôm, bọn chúng nói với tôi rằng: "Cô được thăng chức rồi, hôm nay xử bắn cô!" Thế rồi trùm áo bông lên đầu tôi, áp tải lên một chiếc xe jeep, chạy hơn một tiếng đồng hồ, thực ra chỉ là quay vòng vòng trên bãi muối phía sau nhà máy. Sau đó lôi xuống xe đẩy vào một căn phòng đổ nát. Hàng dài người, toàn là quan chức, lại còn có cả người mặc quân phục. Lời chất vấn của bọn chúng rất hống hách:
"Máy phát điện của cô đâu?" Tôi đáp: "Ném xuống sông rồi."
Bọn chúng lại hỏi: "Bản vẽ máy điện báo lấy ở đâu ra?" Tôi đáp: "Mua ở hiệu sách Tân Hoa."
Bọn chúng nghe tôi nói nhảm, liền lao lên ba người dùng gậy gỗ đánh đập tôi dã man, lại còn dùng sống dao chém. Có một người trước kia chưa từng đánh tôi, tôi còn tưởng anh ta thiên vị mình, lần này anh ta cũng ra tay, hơn nữa còn ác độc hơn — Xử sự xong quay về lại treo tôi lên đánh.
Hôm sau có một tên tay sai lén lút lẻn vào phòng tôi, nói với tôi rằng: "Máy phát điện đã không có, sớm muộn gì cũng sẽ làm rõ thôi. Nhìn chân cô sưng thế này, tôi từng học y, để tôi chữa cho cô, cô đừng để bọn chúng biết đấy."
Tôi còn tưởng hắn ta lương tâm trỗi dậy, không biết phải nói lời cảm kích thế nào. Nào ngờ đâu hắn mượn cớ xem vết thương ở chân để nhục mạ tôi. Tôi kêu cứu không ai thấu. Cố sức chống trả lại hắn… Lúc này tôi thực sự muốn tự sát rồi. Sống tiếp, chỉ có thể càng ngày càng thảm hại hơn. Một nữ công nhân canh gác khuyên can tôi, tôi lại nhớ đến lão Lưu. Nếu tôi chết đi, sau khi lão Lưu được thả ra thì sống sao đây; nhưng tôi nào đâu biết rằng, anh ta vào đây mới ba tháng đã không chịu nổi, dùng viên gạch kê chân giường tự đập nát đầu mình, tự sát rồi… Tôi nhớ có một hôm không lâu sau khi tôi vào đây, ghé khe cửa nhìn thấy bóng lưng của anh ấy một lần đang được hai người đẩy đi. Tôi vẫn cứ đinh ninh rằng anh ấy còn sống. Hai vợ chồng chúng tôi đều ở số 63, anh ấy không biết tôi cũng ở bên trong, tôi lại càng không biết anh ấy đã sớm toi đời từ lâu. Nếu tôi biết anh ấy không còn ở trên đời này nữa, thì còn có lý do gì để chịu đựng những tội ác này mà sống tiếp chứ?
Hình như là mùa xuân năm 1971, một hôm, bọn chúng đột nhiên nói với tôi rằng: "Nói cho cô biết, chồng cô đã tự sát từ bỏ nhân dân vào ngày 28 tháng 9 năm 1968 rồi…" Câu nói phía sau tôi chỉ nghe được đúng một câu: "Cô bắt buộc phải vạch rõ ranh giới với anh ta!" Lúc đó tôi chỉ cảm thấy tâm can tê dại hoàn toàn, không có bất kỳ cảm giác gì, cũng không hề kêu la. Đợi đến khi bọn chúng lại đến giục tôi viết tài liệu, đòi tôi thể hiện sự "cắt đứt tuyệt tình" với lão Lưu, tôi bỗng nhiên chồm dậy khóc lóc thét gào, gọi tên lão Lưu. Bùng nổ tất cả rồi!
Đầu óc tôi hoàn toàn rối loạn, không tài nào kiểm soát được. Bỗng nhiên cảm thấy đây là giả, lão Lưu vẫn chưa chết, tôi nghĩ đại khái anh ấy kiểm điểm tốt, đã được ra ngoài rồi, thế nào cũng có ngày đạp xe đến đón tôi; hai vợ chồng chúng tôi dù có đi lang thang khắp nơi ăn mày cũng được; nhưng bỗng nhiên tôi lại cảm thấy đây là sự thật, tôi không thể chịu đựng nổi nữa, khóc òa lên, gọi tên lão Lưu, từng tiếng từng tiếng gọi, gọi chân thực vô cùng, cứ như thể lão Lưu đang ở ngay trước mắt vậy. Làm cho cả lính canh nam lẫn nữ ở số 63 đều khồn khộc đồn là có ma rồi… Thật không ngờ bọn chúng lại chơi chiêu này…
Thế là, bọn chúng bảo với tôi rằng: "Nhà máy chúng tôi là nơi sản xuất, không thể bắt cô cứ ở mãi đây, tốn kém chi phí lớn thế này…" Rồi đuổi cổ tôi ra ngoài. Tôi kiên quyết không thèm quay lại căn phòng nhỏ ở "Tòa nhà rác" đó nữa, hễ nhìn thấy từng ngọn cỏ cái cây ở đó là thần kinh tôi lại phát điên lên. Bọn chúng liền đưa tôi đến một nơi khác để ở, còn cắt cử hai nữ công nhân luân phiên ở cạnh bầu bạn với tôi, sợ tôi tự sát. Sau này mới biết, chuyện người chết ở số 63 có người điều tra, bọn chúng rất sợ tôi tự sát, lại thêm một mạng người nữa.
Lúc lão Lưu chết, nhà hỏa hóa không chịu đem đi hỏa táng, chính lũ người ở số 63 đó đã chất củi lửa để đốt. Sau đó đóng một chiếc hộp, đựng tro cốt vào bên trong. Có một hôm bọn chúng đến, cầm theo một bọc vải trắng, nói với tôi rằng: "Anh ta chết đáng đời!" Mở bọc ra, ném chiếc hộp xuống đất, chính là lão Lưu! Tôi ngã quỵ xuống đất, cất tiếng hét lớn: "Cứu mạng với —"
Từ ngày hôm đó, tôi làm một con búp bê vải lớn đặt trên giường, mặc quần áo của lão Lưu cho nó, rồi đội mũ của lão Lưu lên đầu. Nó chính là lão Lưu. Ngày nào tôi cũng không ra khỏi cửa, bầu bạn cùng nó, nó cũng bầu bạn cùng tôi. Lúc ăn cơm còn bày cho nó một đôi đũa. Nó cứ ngây ngốc đứng đơ ở đó, không nhúc nhích, cũng không nói năng gì. Tôi cũng chẳng cần nó phải nói năng gì, anh ấy ở đây, là tốt rồi…
Sau này, con gái nuôi của tôi trở về. Mọi người đều bảo tôi vứt bỏ hình nhân giả này đi, đừng dọa con bé sợ, tôi mới dời nó đi.
Con gái nuôi của tôi đi Nội Mông xuống nông thôn từ hồi đầu Cách mạng Văn hóa. Số phận của con bé cũng chẳng khá khẩm hơn tôi là bao. Bố đẻ của nó là bạn chí cốt từ nhỏ của lão Lưu. Tôi và lão Lưu không có con, bế con bé về nuôi khi mới lọt lòng được bốn mươi ngày. Bố đẻ của nó tên là Chu Văn Hổ, là kỹ sư điện lực trong nhà máy của lão Lưu, vì trước đây cũng thường xuyên đến nhà tôi chơi, thế nên chung một vụ án với chúng tôi, bị kết tội là "nhân vật số hai của Câu lạc bộ Petőfi", cũng bị giam vào số 63. Tính khí nó rất ương ngạnh, bị đánh đập còn dã man hơn. Mấy lần bị nhét đầu thuốc lá vào hậu môn không cho đại tiện, bị dẫm gãy ba chiếc xương sườn rồi chết, chết trong bệnh viện. Sau đó bọn chúng bắt bệnh viện làm giấy chứng tử giả, nói là chết vì bệnh tim. Lại còn sửa tên trên tấm phim chụp lồng ngực gãy xương sườn, gọi là "số Miko", sợ sau này có người đến tra xét.
Hai người bố của con gái nuôi tôi, một người bố đẻ, một người bố nuôi, đều chết ở số 63. Tôi mất đi một lão Lưu, thực chất cũng đã tự sát chết chính mình rồi. Cho đến nay tôi vẫn không hiểu nổi, tại sao tôi vẫn còn sống trên đời này. Chị nói xem, tại sao tôi vẫn còn sống trên đời này chứ?
***Cái chết, là một khoảng trống để lại vô vàn dấu chấm hỏi.***
Nỗi niềm hoài niệm vĩnh hằng
Sinh năm 1968, 54 tuổi, nữ
Giáo viên một trường trung học tại khu K, thành phố K
Tôi chính là "người phụ nữ đưa tiền cho người chết" mà cô nghe đồn đấy. Toàn bộ nỗi đau khổ của tôi đều gom gọn lại trong câu nói này. Cô thấy hiện giờ tôi rất bình thản đúng không? Thế nhưng câu nói này chính là một vực thẳm vạn trượng của tôi, hễ chạm vào nó là tôi lại rơi tõm xuống, rơi sâu hoắm xuống dưới đáy vực.
Chồng tôi mất vào ngày 17 tháng 12 năm 1969. Chết trong số 63. Tôi chưa từng đặt chân đến số 63, sau này mới biết sự lợi hại ở nơi đó, rất nhiều kỹ sư đều bỏ mạng bên trong. Nhưng nếu cô quen biết lão Tiền — chồng tôi, sẽ biết anh ấy không phải kiểu người gây chuyện thị phi; anh ấy làm công tác quản lý cung ứng trong nhà máy này hai mươi năm, ngay cả một chiếc ốc vít dùng trong nhà cũng không bao giờ lấy từ nhà máy. Tại sao nhất định phải bức tử anh ấy cho bằng được? Hơn nữa lại còn tra tấn đánh treo anh ấy đến chết sống dở?
Tôi quen biết anh ấy từ nhỏ, tính khí anh ấy có chút nóng nảy, nhưng con người ngay thẳng, vùi đầu vào công việc, cuộc sống của chúng tôi tuy nghèo khó nhưng rất có cốt cách. Anh ấy mãi mãi chỉ là một cán bộ nghiệp vụ nhỏ, chức quan cỏ con cũng chưa từng làm qua, tôi thì luôn là một giáo viên bình thường. Chúng tôi có năm đứa con, đầu tư trí tuệ cho con cái, toàn bộ thu nhập đều đổ dồn vào con cái, cho chúng đi học đại học hết. Thời kỳ "Cách mạng Văn hóa" lục soát nhà, nhà tôi nghèo nhất, có đào tường bới đất lên cũng chẳng tìm ra nổi thứ gì có giá trị. Một nửa chiếc rương trống không, trong sổ tiết kiệm chỉ vỏn vẹn hơn một trăm đồng. Chỉ có một con dao ăn Tây cũ kỹ, bị bọn chúng lấy đi trưng bày như dao găm làm tang chứng của lão Tiền.
Tội danh của lão Tiền, nói là tham gia "Câu lạc bộ Petőfi" của nhà kỹ sư Lưu. Nếu nghe theo lời bọn chúng, nhà kỹ sư Lưu cứ như thể có một tổ chức phá hoại ngầm vậy, thực ra nào có phải thế đâu, tôi cũng thường xuyên sang đó chơi mà.
Thời kỳ đầu giải phóng, nơi này toàn là ao tù nước đọng. Phạm Xúc Đông, Hầu Đức Bảng vì muốn vực dậy nhà máy, khí phách rất lớn, hễ là sinh viên tốt nghiệp ba hạng đầu của Đại học Yên Kinh, Đại học Phục Đán và Đại học Nam Khai, đều thu nhận hết. Lại còn dùng lương cao để mời gọi đủ loại chuyên gia kỹ thuật. Nhất thời nhân tài tụ hội, Thủ tướng Chu Ân Lai còn gọi nơi này là "giỏ đựng nhân tài kỹ thuật" đấy! Những nhân tài cao cấp này đều sống ở "Tân thôn", một dãy nhà nhỏ và sân vườn gọn gàng ngăn nắp. Lúc đó không có chốn vui chơi giải trí, trí thức thế nào cũng phải tìm chút thưởng thức tinh thần, phải làm sao đây? Vợ chồng kỹ sư Lưu thích vui chơi, hiếu khách, nhà cửa lại rộng rãi, mọi người thường xuyên tụ tập ở nhà anh ấy. Hát tuồng, đánh bài, nhưng tuyệt đối không bao giờ chơi tiền bạc. Mọi người ghi nhớ sinh nhật của nhau, cứ đến sinh nhật ai, hoặc dịp năm mới lễ tết, lại chuẩn bị một ít món ăn cùng tụ tập chơi đùa, quan hệ vô cùng hòa hợp. Nhà tôi không ở "Tân thôn", ở "Tam Giác Địa", nhưng lão Tiền thích kinh kịch, hát vai tiểu sinh, hát Chu Du, đàn hồ cầm khá ổn, tôi thì hát phái Trương, vợ chồng kỹ sư Lưu cũng thích hát, thế là thường xuyên qua lại góp chung một sân khấu để hát hò. Đơn giản vậy thôi. Thế nhưng đám trí thức này đa phần có xuất thân kém hơn một chút, từ lâu đã bị lọt vào tầm ngắm. Tôi nhớ khi chúng tôi tụ tập cùng nhau, đại diện khu phố của Tân thôn từng trèo lên cây dòm vào trong phòng, lúc đó chúng tôi tưởng anh ta muốn xem náo nhiệt cơ chứ. Cậu con trai út nhà tôi thích chơi vô tuyến điện, trên mái nhà lúc nào cũng chăng đầy ăng-ten, có một lần đại diện khu phố và cảnh sát đột ngột đến nhà tôi, nói là kiểm tra mạch điện vì lý do an toàn. Sau này tiến hành vụ "Câu lạc bộ Petőfi" nói là tìm đài phát thanh, tìm ra đài phát thanh rồi liền đến Bắc Kinh báo tin mừng với Chủ tịch Mao, tôi lúc ấy mới hiểu ra chúng tôi vẫn luôn là đối tượng bị nhòm ngó. Lúc đó tôi thấy vô cùng sợ hãi tột độ — con rể tôi từng mang về một ít linh kiện điện tử của quân đội Mỹ từ chiến trường Triều Tiên, tai nghe nhỏ các thứ, sau đó đều bị cậu con trai út thích vô tuyến điện mang đi Tân Cương khi đi học. Nếu mà không mang đi, thì đại sự tiêu đời rồi, chứng cứ rành rành, chắc chắn đài phát thanh ở nhà tôi rồi. Nhà tôi thể nào chẳng bị tống vào chết hết, những chuyện nghĩ lại thấy sợ hãi thực sự không ít chút nào.
Khi phong trào thanh tra đội ngũ bắt đầu, lão Tiền vì chuyện này mà bị kiểm điểm, nhưng anh ấy thuộc diện "đi về trong ngày", mỗi tối đều có thể về nhà ngủ. Một hôm đột nhiên anh ấy không về, đợi đến hơn mười hai giờ đêm, tôi bắt đầu thấp thỏm lo âu, chạy ra ngoài chỗ tối tăm mù mịt lượn lờ mấy vòng, vẫn chẳng thấy bóng dáng đâu. Đến hơn một giờ, tiếng đập cửa rầm rầm, một đám người ở nhà máy xông thẳng vào nhà lục soát. Tôi hỏi: "Sao lão Tiền không về?" Bọn chúng đáp: "Tạm thời không về nữa." Từ đó trở đi, tôi không bao giờ gặp lại anh ấy nữa. Sáng hôm đó trước khi rời nhà đi đến nhà máy, dáng vẻ của anh ấy bình thường biết bao, thế mà cứ thế bình bình đạm đạm đi mất, chẳng có cảnh sinh ly tử biệt gì, nhưng hễ đi là coi như chấm hết. Sao con người ta lại dễ dàng chấm dứt cuộc đời như vậy chứ.
Từ sau hôm đó, hầu như không có lấy một chút tin tức gì. Chỉ thấp thoáng nghe ngóng được rằng anh ấy rất gầy, sắc mặt tái mét, cầm chiếc chổi lớn quét sân. Thực ra tin tức này hoàn toàn sai lệch. Anh ấy vẫn luôn bị giam ở số 63 để hành hạ, nếu thực sự bảo anh ấy quét sân, thì phải nói là làm sai dịch cho hoàng thượng rồi đằng này. Vì tôi là giáo viên trung học, có đơn vị công tác, thế nên không bị tống vào trong đó, vợ của kỹ sư Lưu không có nghề nghiệp, bị lôi vào số 63, chịu đựng muôn vàn sự đày đọa. Hai vợ chồng họ đều bị nhốt chung trong một căn nhà lớn, kỹ sư Lưu chết hơn hai năm mà cô ấy tuyệt nhiên hoàn toàn không hề hay biết.
Lúc đó đối với lão Tiền, dường như tôi khá lạc quan. Bởi vì những người khác có vấn đề đều bị giữ lại lương, nhưng tiền lương của lão Tiền vẫn được phát đủ nguyên vẹn theo đúng tiêu chuẩn. Lúc đầu còn cho phép tôi gửi chút đồ cho anh ấy. Tôi thường gửi ít thuốc lá, kem đánh răng, xà phòng, anh ấy thích ăn bánh ngọt, tôi liền mua một cân bánh ngọt gói ghém cẩn thận mang đến, lại còn gửi thêm ít quần áo để anh ấy thay đổi. Mỗi tháng tôi đi đến nhà máy lĩnh tiền lương của anh ấy, đều đưa bốn mươi đồng cho anh ấy. Nhưng bọn họ chưa từng gọi tôi đến số 63, toàn bộ đều nộp qua tổ chuyên án để chuyển cho anh ấy. Tôi nghĩ, tại sao ngặt nghèo mỗi tiền lương của anh ấy vẫn được phát đều đặn, chắc chắn vấn đề của anh ấy tương đối nhẹ nhàng, nói không chừng ngày nào đó anh ấy lại bình bình an an trở về nhà. Đây là ảo tưởng đẹp đẽ nhất, tuyệt vời nhất lúc bấy giờ.
Trước sau hơn một năm, cho đến qua Tết nguyên đán năm 1970, tôi đến trường học, một giáo viên hỏi tôi: "Lão Tiền có tin tức gì chưa."
Tôi đáp: "Chưa có."
Anh ta ra vẻ thần bí hạ thấp giọng nói với tôi: "Tôi nghe nói lão Tiền chết rồi."
Tôi đáp: "Làm gì có chuyện đó, người chết rồi sao vẫn phát lương, không thông báo cho người nhà chứ? Mấy ngày trước tôi còn lĩnh lương của anh ấy, mang tiền đến cho anh ấy mà."
Tôi ngốc nghếch biết bao, nghe tin này mà vẫn không tin, thực ra người đã chết từ mấy tháng nay rồi. Tôi không tin cũng có lý do của mình, sau đó người ở số 63 của nhà máy lại đến tìm tôi đòi tiền, đòi quần áo, nói tiền của lão Tiền không đủ dùng. Tôi còn nhờ họ mang đi một chiếc áo bông mới bông cho lão Tiền. Vẫn lĩnh lương của anh ấy như cũ, rồi đem một phần tiền đưa cho tổ chuyên án, lần nào bọn họ cũng nhận lấy, nếu biểu cảm của bọn họ có chút do dự dù là nhỏ nhất, thì cũng đã khiến tôi hoài nghi rồi. Sao bọn họ lại có thể thản nhiên lừa gạt một người phụ nữ đáng thương như tôi thế chứ! Bọn họ quả thực là sắt đá vô tình mà! Chị nói xem, lúc bọn họ nhận tiền của tôi trong lòng rốt cuộc nghĩ thế nào?
Qua thêm ba bốn tháng nữa, số 63 bắt đầu thả người ra ngoài. Nhưng những người được thả ra đều lén lút trốn tránh, không dám nói chuyện với ai. Có một lần tôi bắt gặp vợ của kỹ sư Lưu bên cửa sổ, cô ấy đi sát chân tường, như thể sợ hãi điều gì, thần trí có chút hoảng hốt. Tôi cũng không dám qua đó hỏi thăm, sợ mang rắc rối đến cho cô ấy. Tôi đành chờ đợi vậy; hễ kỹ sư Lưu và những người khác đều không sao cả, thì chắc chắn lão Tiền sắp được thả ra rồi.
Một ngày cuối tháng sáu, người nhà máy đột ngột đến, còn có người trong đội tuyên truyền công nhân của trường chúng tôi đi theo. Thần sắc của họ vừa bình thản vừa căng thẳng. Ngồi một lúc mới thông báo cho tôi biết: Lão Tiền chết rồi!
"Lúc nào?" Tôi hỏi. Dường như vẫn không tin, thế nhưng giọng nói đã lạc đi hoàn toàn. "Ngày 17 tháng 12 năm 1969." Bọn họ nói. Tôi cố gắng trấn tĩnh bản thân lại. Lại hỏi: "Chết như thế nào?"
Bọn họ kiên quyết không nói nữa. Chỉ bảo với tôi rằng: "Chồng chị chết rồi, nhưng vấn đề vẫn chưa làm rõ, tạm thời vẫn chưa thể minh oan. Chúng tôi giải quyết anh ấy theo diện chết do tai nạn lao động, nhưng người nhà các chị đều có công việc làm, không có người nuôi dưỡng, thế nên không có bất kỳ đãi ngộ nào cả. Tiền lương tính từ ngày hôm nay dừng phát, chấm dứt tại đây."
Tôi nói: "Thật kỳ lạ, tôi quen biết anh ấy từ nhỏ, hai nhà là thông gia đời đời, lại cùng nhau lớn lên. Tốt nghiệp đại học là đi làm, chỉ có ngần ấy trải nghiệm, còn có vấn đề gì chưa làm rõ nữa chứ. Lại còn chết thế nào mà cần phải giải quyết theo diện tai nạn lao động?" Nhưng mặc cho tôi gặng hỏi thế nào, bọn họ cũng không đáp lại tôi.
Cho đến tận bây giờ tôi vẫn không hiểu nổi, tại sao lúc đó tôi lại không khóc không la, đáng lẽ ra tôi phải gào khóc thảm thiết chứ! Lão Tiền của tôi ơi, anh mới đi hơn nửa năm đã chết rồi, sao lại không báo mộng cho tôi lấy một giấc? Chẳng lẽ anh cũng giống như bọn họ cố ý lừa gạt tôi, trêu ngươi tôi, để rồi đột ngột giáng cho tôi một cú đánh chí mạng như vậy…
Lúc này, đội tuyên truyền quân đội đã vào nhà máy. Thật tình cờ là một chiến hữu cũ của con rể tôi lại là thành viên đội tuyên truyền quân đội, anh ta xông vào số 63 mới dò la ra được sự thật. Nói là lão Tiền có lần bị bốn sợi dây thừng trói chặt vào cổ tay và cổ chân, kéo căng về bốn góc tường, treo lên đánh. Bọn tay sai đánh xong liền đi uống rượu, cả lũ uống say mèm, quên bẵng mất anh ấy, đợi đến khi tỉnh rượu quay lại, phát hiện tứ chi anh ấy cong quắp lại hết cả, co rút chụm vào nhau, gỡ xuống kiểm tra thì người đã chết ngắt rồi. Đây chính là cái gọi là "chết do tai nạn lao động" mà bọn chúng nói đấy!
Trong xã hội phong kiến cũng không cho phép lập đường công tư thiết, đánh chết người tại công đường tri huyện cũng phải cách chức. Sao lại có thể tra tấn treo đánh đến chết, hơn nửa năm trời không thông báo cho tôi? Sao lại còn có thể đến nhà tôi đòi tiền đòi quần áo? Tôi đã đi khiếu kiện khắp nơi từ thành phố đến Bắc Kinh, nhưng cho dù kiện cáo thế nào, câu trả lời vẫn chỉ có một câu: "Vấn đề quá phức tạp, rất khó giải quyết." Đợi đến khi "Bè lũ bốn tên" sụp đổ, nhà tù oan khuất số 63 được minh oan đại diện, mới biết rằng "sự phức tạp" đều nằm ở tầng lớp trên cả. Kẻ chủ mưu và thủ ác bị bắt giam, nhưng rốt cuộc lão Tiền đã từng chịu đựng những màn tra tấn nào, rốt cuộc ai đã tham gia đánh chết lão Tiền, thì chẳng còn nơi nào để đi hỏi nữa. "Cách mạng Văn hóa" qua đi, nhà cửa tan nát thì tan nát, người chết thì chết, mọi món nợ đều trút hết lên đầu "Bè lũ bốn tên", con người ta đối mặt với nhau lại nở nụ cười, lại hòa nhã như một, thì đi đâu để tìm lại những kẻ tra tấn người ta thuở ban đầu đây? Trừ phi bọn họ tự có lương tâm, thế nhưng tôi chưa từng nghe thấy có ai, lương tri thức tỉnh, tìm đến tận nhà nạn nhân để sám hối. Người nhà tôi đều là những kẻ mọt sách, không biết đi tìm, đi náo loạn, đi tranh đấu, chỉ đành đem tất cả những chuyện này, đem người chồng mang nỗi oan khiên mà chết là lão Tiền cất giấu sâu thẳm trong lòng mà thôi.
Hộp tro cốt của lão Tiền, chúng tôi tìm qua mấy nơi mới tìm thấy. Việc xử lý khi đó rất qua loa sơ sài, những người liên quan đều quên mất đã đặt nó ở đâu rồi. Bây giờ chúng tôi đã đổi cho nó một chiếc hộp trang trọng hơn, gửi gắm tại nhà hỏa táng. Hàng năm vào tiết Thanh minh và ngày 17 tháng 12 — ngày anh ấy gặp nạn, toàn bộ người nhà chúng tôi đều đến một lần. Ngày mười sáu tháng giêng âm lịch — ngày sinh nhật của anh ấy, tôi đi một mình. Chúng tôi chưa từng đốt vàng mã, chỉ đến nhìn một chút. Ở nhân gian không có được hạnh phúc, thì còn có thể đi đâu để tìm kiếm đây?
Cô thấy bây giờ tôi vô cùng bình thản rồi chứ.
Thế nhưng có một lần trong bữa tiệc, dọn lên món canh gà bằm bào ngư, tôi liền múc ngay hai bát, nói: "Đây là món lão Tiền sinh thời thích ăn nhất, bảo tôi uống thêm một bát nữa, uống thay phần anh ấy đi." Mọi người lập tức im bặt. Chẳng ai nói nổi một câu an ủi, tất cả đều hiểu rõ, loại chuyện này, an ủi cũng là dư thừa, mọi người chỉ đồng thanh nói: "Được, được."
Lại có một lần, tôi một mình tản bộ trên con đường rợp bóng cây ở Tây Hồ Hàng Châu. Đi mãi đi mãi, tôi bỗng nhiên nhớ anh ấy đến cuồng si… Không hiểu sao ở nơi đẹp đẽ tuyệt trần này tôi lại đặc biệt nhớ đến anh ấy thế không biết. Kể từ đó tôi né tránh, không bao giờ đặt chân đến những nơi đẹp đẽ nhất nữa…
***Kết cục của tội ác, vĩnh viễn không có dấu chấm hết.***