Học sinh một trường trung học nào đó tại thành phố S, tỉnh B, nam, 15 tuổi vào năm 1969.
Năm đó, người toàn quốc đều phát điên—— Đại đội trưởng Bạch mang đến cho tôi một cảm giác thần bí—— Một đại hán người Sơn Đông ôm một tượng thạch cao Mao Chủ tịch lớn đi ở phía trước—— Chân trượt một cái ngã nát bét—— Nơi đồng hoang heo hút, một đám đông lớn đen nghịt quỳ xuống thỉnh tội—— Một bãi nước tiểu đái cả vào đũng quần—— Tượng Mao Chủ tịch bị vỡ vậy mà lại không cánh mà bay.
Tôi từng đọc mấy bài viết của ông về trải nghiệm của những con người trong thời kỳ "Cách mạng Văn hóa", toàn là những chuyện chịu đựng khổ cực. Tôi đổi cho ông một kiểu khác được không? Hồi đó ai mà không chịu khổ, mấy trăm triệu người, có thể nói là người này hơn người kia. Những thứ còn khổ sở thảm hại hơn những gì ông viết thì nhiều vô kể. Anh rể tôi ăn nói rất giỏi, tài biện luận xuất sắc, tranh luận lớn không ai đấu lại anh ấy, thế mà lại bị phe đối lập bắt đi, lấy kéo cắt đứt lưỡi. Không có lưỡi không chỉ không nói được, mà còn không cách nào ăn uống, sau đó bị bỏ đói cho đến chết. Hồi đó quả thực giống như trận động đất Đường Sơn, sống sót qua thế nào và chết thế nào đều có cả. Cho nên tôi mới nói, "Cách mạng Văn hóa" là trận động đất do Mao Chủ tịch lãnh đạo, còn động đất Đường Sơn là "Cách mạng Văn hóa" do thổ địa gia phát động. Chúng ta không nói đến những chuyện thảm thương đó nữa, tôi muốn kể cho ông nghe một chuyện cực kỳ kỳ diệu, cũng là về một người cực kỳ thông minh. Người ta vẫn nói, tài trí của con người trong "Cách mạng Văn hóa" bị kìm nén, kỳ thực không hoàn toàn là vậy, nguy trong hiểm cảnh mới thể hiện được tài năng chứ! Người mà tôi kể đây là do chính mắt tôi nhìn thấy, không phải nghe bằng tai——
Năm 69 chẳng phải là thời kỳ chuẩn bị chiến tranh chuẩn bị hoang, toàn dân đều là lính sao? Mao Chủ tịch ra lệnh một tiếng, cả nước tiến hành dã luyện. Đừng nói đến cơ quan trường học; ngay cả người ở nhà máy cửa hàng cũng theo kiểu quân đội, tổ chức thành các đội ngũ, đến vùng hoang vu luyện tập hành quân, có người quy định mấy trăm dặm, quy định càng xa càng khổ càng cách mạng. Ông cũng từng tham gia dã luyện rồi chứ! Mặc quân phục, giương cờ đỏ, từng đội từng đội đi bộ chết thôi ở chốn thôn quê núi non. Lúc ấy con người ta đều phát điên, kẻ địch ở đâu cơ chứ! Không biết chớp lấy cái khí thế tà môn nào, cứ như trẻ con chơi trò chơi, lấy giả làm thật, cứ y như chuyện thật vậy.
Hồi đó tôi đang học trung học. Ngày dã luyện các bạn học đều rất phấn khởi, ai nấy đều mặc quân phục màu xanh cỏ úa, đi giày vải đội mũ quân nhân, có bạn học còn kiếm được huy hiệu mũ ngôi sao năm cánh đỏ từ chỗ người thân bạn bè làm lính để cài lên mũ, trông hệt như chiến sĩ, như tân binh. Các bạn nữ sinh đều nhét tóc vào trong mũ; thắt lưng da thắt chặt, đeo chéo một chiếc túi vải quân dụng màu xanh, trên túi thêu năm chữ "Vì nhân dân phục vụ", trong túi đựng "Ngữ lục Mao Chủ tịch" và lương khô. Con người thời đại đó thật giỏi, có hai thứ đó sống là thấy tràn đầy khí thế; không giống như bây giờ, ti vi màu tủ lạnh máy ghi âm máy giặt thiếu một thứ là trong lòng trống trải một mảng. Đúng rồi, trước ngực ai nấy còn cài một huy hiệu Mao Chủ tịch. Tôi cài một chiếc đẹp nhất trong số những chiếc tôi trân quý vào giữa ngực. Huy hiệu này tiếng lóng thời đó gọi là "Tàu thủy lớn tám mươi tệ", "Tám mươi tệ" tức là đường kính tám mươi mi-li-mét, to gần bằng cái bánh nướng, đây được coi là loại đặc biệt lớn, càng lớn càng tỏ ra trung thành, càng lớn càng khiến người ta chấn động; "Tàu thủy lớn" là phía trên có chân dung Mao Chủ tịch, phía dưới là một chiếc tàu thủy lớn cưỡi gió rẽ sóng, đi biển lớn phải dựa vào người lái mà, chân dung và tàu thủy mạ đồng giả vàng, sáng lấp lánh, nền là mặt trời đỏ rực, sơn màu huy hiệu mũ, sáng bóng loáng, cái này lúc bấy giờ là mới nhất lớn nhất mốt nhất, tuyệt đối là hàng tinh phẩm. Các bạn học đều thèm thuồng, hễ có cơ hội là lại liếc nhìn ngực tôi. Tôi vô cùng phô trương, cứ như thể mình là kẻ trung thành nhất, bèn đi lại nghênh ngang trong đám đông, đắc ý vênh váo, tự thể hiện bản thân.
Lúc này, nhà trường mời một đại đội chiến sĩ giải phóng quân đến, dẫn chúng tôi cùng đi dã luyện, là học tập quân đội mà. Tôi vừa liếc mắt đã nhìn thấy đại đội trưởng, hơn nữa ngay cái nhìn đầu tiên đã rất có cảm giác thích anh ấy, đây là một kiểu thích mang theo sự kính trọng. Khí chất của anh ấy rất khác biệt, tối đa là ba mươi tuổi đi, dáng người cao ráo, sống lưng thẳng tắp, rất có phong thái quân nhân. Anh ấy rất ít nói, đôi môi khá mỏng mím chặt, phía trên bên trái môi có một nốt ruồi đen. Khuôn mặt trắng trẻo vừa anh tuấn lại vừa nghiêm nghị, nhưng chẳng có biểu cảm gì, nốt ruồi đen đó bất động, điều này mang lại cho tôi một cảm giác thần bí. Anh ấy khá giống hình tượng người anh hùng bình tĩnh tự tin trong phim ảnh. Bạn học chúng tôi đều nói chuyện thân thiết với các chiến sĩ, duy chỉ có anh ấy là mọi người chỉ dám đứng từ xa ngưỡng mộ nhìn, không ai dám lại gần để nói chuyện với anh ấy. Anh ấy họ Bạch.
Bộ chỉ huy đại đội chia các chiến sĩ thành hai ngả, cũng chia học sinh chúng tôi thành hai ngả, trộn lẫn vào nhau, biến thành hai đội. Do đại đội trưởng Bạch dẫn dắt một đội; chính trị viên, họ Mã, dẫn dắt đội còn lại, chia làm hai đường xuất phát, đi theo hai con đường khác nhau. Tôi rất may mắn khi được phân vào đội do đại đội trưởng Bạch dẫn dắt.
Đội một của chúng tôi chia làm ba trung đội, trung đội trưởng là quân nhân, định sẵn ở phía trước đội ngũ mỗi trung đội, lại có thêm một chiến sĩ giơ một lá cờ đỏ. Tôi ở trung đội một, trung đội một oai phong nhất, phía trước cờ đỏ, một chiến sĩ to con ôm một bức tượng bán thân Mao Chủ tịch khá lớn, loại bằng sứ trắng phổ biến nhất, đi ở vị trí đầu tiên của đội ngũ. Dọc đường chúng tôi đồng thanh hô khẩu hiệu, đọc ngữ lục Mao Chủ tịch, hô hát bài hát cách mạng, hùng khí bừng bừng bước vào chốn đồng quê. Ánh cờ và bóng cờ đỏ rực hắt lên khuôn mặt, cảm giác ấy hệt như thời Hồng quân chuyển chiến Nam Bắc ngày xưa, lại càng cảm thấy toàn thân tràn trề sức lực. Nghĩ lại bây giờ mới thấy buồn cười, lấy đâu ra kẻ địch cơ chứ, ngoài chim chóc ra thì chỉ có ruộng vườn bay lượn tung tăng trong bãi hoang. Cứ đi như thế từ sáng sớm cho đến khi trời tối mịt, cũng không thấy mệt. Trung đội trưởng một sợ chiến sĩ to con ôm tượng Mao Chủ tịch bị mệt, liền tìm người thay thế anh ta, ngay lập tức các chiến sĩ đều tranh nhau đảm nhận nhiệm vụ vinh quang này, học sinh chúng tôi cũng tranh nhau làm. Ai tranh trước, người đó trung thành với Mao Chủ tịch. Nhưng anh chàng to con đó không chịu, sau đó anh ta nổi nóng, hét lớn: "Tôi muốn bảo vệ Mao Chủ tịch, đi lại con đường Vạn lý Trường chinh!" Anh chàng to con này là người Sơn Đông, có vẻ ngoài phác thực đôn hậu của một đại hán Sơn Đông. Lời thề của anh ta thực sự khiến chúng tôi vừa cảm động vừa khâm phục, sự trung thành này khiến cho lòng trung thành đeo huy hiệu lớn của tôi trở nên quá đỗi bình thường. Học sinh chúng tôi lập tức hô to khẩu hiệu: "Học tập giải phóng quân! Chào mừng giải phóng quân!" Các chiến sĩ lập tức dùng khẩu hiệu vang dội đáp lại: "Học tập tiểu tướng cách mạng! Thề chết bảo vệ Trung ương Đảng! Thề chết bảo vệ Mao Chủ tịch!" Chúng tôi hô qua đáp lại, càng hô càng dùng sức, để tiếng hô vang vọng khắp đồng hoang, để người ta nghe thấy, áp đảo kẻ địch. Cứ xốc tinh thần như thế, đi mãi cho đến khi trời đen kịt, đêm hôm khuya khoắt, lúc này con người mới thấy mệt, vô thức tiếp tục hô khẩu hiệu, trong bóng tối chỉ còn vang lên tiếng bước chân. Bước chân của các chiến sĩ vẫn đều đặn, còn đám học sinh vô dụng chúng tôi thì hai chân đã hơi run lẩy bẩy. Cái bụng rỗng cứ lùng bùng kêu lên bên trong. Lúc đi qua một khu rừng nhỏ, tranh thủ lúc trời tối không ai nhìn thấy ai, cành cây lá cỏ xào xạc, tôi vươn tay chộp lấy một miếng bánh màn thầu trong túi đeo chéo nhét vào miệng, sợ người ta nhìn thấy, nhai thành miếng là vội vàng nuốt chửng xuống. Đại đội trưởng Bạch đi đến tận cùng đội ngũ, lúc này anh phái thông tin viên truyền lời lên nói, qua một vùng đất cao nữa là thôn Bách Các, đội ngũ vào thôn nghỉ ngơi. Nghe thấy lời này, thật muốn bước một bước vào thôn rồi ngửa cổ nằm dài ra.
Đội ngũ không đi đường tắt, đi một hồi lâu, cuối cùng cũng vượt qua một vùng đất cao, vẫn chẳng thấy thôn làng đâu, phía trước là một khoảng tối đen, hoàn toàn không có ánh đèn. Bên trái là một con dòng sông, bị ánh trăng chiếu vào sáng quắc, nước chảy róc rách; bên phải là ruộng ngô, bị gió thổi xào xạc như mưa rơi, đen ngòm hệt như một bức tường cao không có điểm dừng. Sương đêm thấm vào mặt đất làm mặt đất trở nên dính nháp, dính đến mức đế giày cao su phát ra tiếng lẹp bẹp, càng dính chân càng nặng. Đôi chân không còn giống của mình nữa, cứ như biến thành hai cục gạch. Tôi cũng không dám hỏi thôn Bách Các ở đâu, đây là dã luyện chuẩn bị chiến tranh mà! Hễ hỏi là tư tưởng sẽ bị người ta tóm thóp, ăn mắng ngay. Toàn bộ đội ngũ im thin thít tiến về phía trước. Hoàn toàn khác hẳn với cái khí thế ban ngày, giống như một đội quân bại trận trở về vậy.
Đột nhiên nghe thấy phía trước đội ngũ có tiếng ai đó hoảng hốt kêu "Ái chà", đồng thời có tiếng "cạch" một tiếng, xoảng một cái, giống như một cái chậu sứ lớn rơi xuống đất vỡ tan tành. Mọi người nhìn ra thì hóa ra là anh chàng to con ôm tượng Mao Chủ tịch đi ở đằng trước chân trượt một cái, sự việc nguy hiểm như trời sập đất nứt đã xuất hiện: Tượng lớn bằng sứ của Mao Chủ tịch đã bị vỡ rồi! Bạn thử nghĩ xem, anh ta ôm bức tượng sứ nặng mười mấy cân này đi cả một ngày trời, còn sức đâu nữa, nếu mà còn sức thì đã ôm chặt tượng Mao Chủ tịch lại, thà để bản thân ngã chứ cũng phải dùng thân mình đệm cho tượng Mao Chủ tịch chứ! Thế nhưng ai bảo anh ta cứ ôm khăng khăng tượng Chủ tịch không buông, trung đội trưởng bảo người thay thế mà nhất quyết không chịu. Nhưng lúc đó không ai nghĩ xem có nên trách anh ta hay không, tất cả đều chết lặng! Làm vỡ tượng Mao Chủ tịch là tội chém đầu đấy! Đợi mọi người tỉnh táo lại một chút, anh chàng to con đó bỗng nhiên khụy hai đùi "phịch" một tiếng quỳ xuống trước tượng Mao Chủ tịch, thỉnh tội! Trung đội trưởng một bị sự việc bất ngờ này làm cho hồn vía lên mây, không kìm được cũng "phịch" một tiếng quỳ xuống, thỉnh tội! Toàn bộ người ở trung đội một chúng tôi không cần bất kỳ mệnh lệnh nào đều đồng loạt quỳ xuống. Thỉnh tội với Mao Chủ tịch!
Ngay sau đó đội ngũ trung đội hai tiến lên, nhìn thấy trung đội một chúng tôi quỳ rạp trên đường, không biết đã xảy ra chuyện gì. Trung đội trưởng trung đội hai hỏi, không ai nói gì, đều chỉ tay về phía trước, trung đội trưởng trung đội hai bước qua nhìn thấy tượng Mao Chủ tịch vỡ nát, không nói hai lời cũng quỳ xuống, người ở trung đội hai nối theo sau "soạt" một tiếng đều quỳ xuống. Đến khi trung đội ba tiến lên, đại đội trưởng Bạch nhìn cái là hiểu ngay, chưa đợi anh nghĩ ra cách giải quyết, chưa đợi anh lên tiếng, trung đội trưởng trung đội ba và người ở trung đội ba đều quỳ xuống. Mọi người đều tranh nhau quỳ, ai quỳ xuống trước người đó trung thành triệt để nhất, kiên quyết nhất, không chút do dự. Nhưng lúc đó sợi dây trong đầu mọi người đều căng thẳng như nhau, hầu như đồng thời ào ào cùng quỳ xuống, đại đội trưởng Bạch cũng quỳ xuống. Nhưng quỳ thế này thì phiền phức rồi, không có cách nào đứng dậy cả, tượng Mao Chủ tịch vỡ nát bét rồi, ai đứng lên trước người đó chính là kẻ bất trung. Nhưng cũng không thể cứ quỳ thế này mãi được, quỳ đến bao giờ mới là điểm dừng? Quỳ đến sáng thì cũng đành chịu chết. Dưới bầu trời đầy sao và trăng này, chốn đồng hoang heo hút, trên con đường đất lớn, đen nghịt, không biết là ngốc hay là điên, một đám đông người quỳ rạp ở đây, thế nhưng không ai dám ho hé tiếng nào, không ai dám cử động, không ai dám nhìn ai. Tất cả đều đối mặt với một tâm trạng hối tội hướng về phía trước, dưới mặt đất, đống mảnh sứ vỡ được ánh trăng chiếu trắng phau, chẳng còn ra hình thù gì nữa.
Quỳ mãi quỳ mãi, dần dần cảm thấy đầu gối chân phải đau nhức, đưa tay sờ thử, hóa ra chân phải đang quỳ lên một hòn đá. Hòn đá vùi trong đất, chóp đá hướng lên trên, cứ thế cấn vào đầu gối. Tôi dùng hết sức lực, cuối cùng cũng dùng ngón tay cạy được một hòn đá hình tam giác ra khỏi mặt đất, lặng lẽ đẩy sang bên chân. Chẳng bao lâu sau, chợt có cảm giác muốn đi tiểu, càng nhịn càng muốn đi, nào dám lôi chỗ tiểu tiện ra chứ, đến lúc không nhịn được nữa, dứt khoát đái luôn. Bãi nước tiểu này mẹ kiếp thật thất đức, một bãi to đùng, đũng quần ướt sũng, khó chịu vô cùng.
Thời gian từng giây từng phút trôi qua, quỳ càng lâu càng không có lý do gì để đứng dậy. Nhưng đúng lúc này, chỉ thấy đại đội trưởng Bạch đột ngột soạt một cái đứng phắt dậy, giống như có chuyện gì xảy ra, dùng giọng nói trong trẻo khẩn thiết của mình nói:
"Không ổn rồi! Thôn phía trước có tiếng động! Tình hình địch! Có khả năng là phần tử địa chủ phản động phá hoại! Trung đội một, trung đội hai, trung đội ba, toàn thể tập hợp, nhanh chóng chạy nước rút, mục tiêu phía trước bên trái thôn Bách Các. Bảo vệ bần cố nông! Bảo vệ Cách mạng Văn hóa vô sản! Bảo vệ Trung ương Đảng và Mao Chủ tịch!"
Mệnh lệnh này—— bảo vệ Mao Chủ tịch, nhiệm vụ còn quan trọng hơn cả sinh mạng của bản thân, khiến cho hơn trăm người đang quỳ dưới đất ào ào đứng phắt dậy. Khoảnh khắc đứng dậy, trong tôi có một cảm giác nhẹ nhõm, lại càng có một cảm giác căng thẳng, trước mắt thực sự xuất hiện tình hình địch, sắp xảy ra một trận chiến đấu ư? Phải nói động tác của quân đội thật nhanh, trong chớp mắt đã tập hợp xong, dưới sự dẫn dắt của đại đội trưởng Bạch lao nhanh về phía trước. Kẻ địch lớn trước mắt, tình hình quân sự như lửa, không ai màng tới những mảnh sứ vỡ trên mặt đất nữa, chỉ là khi chạy nước rút về phía trước, dưới chân né tránh những mảnh sứ thần thánh đó, đừng giẫm phải. Chạy ra ngoài hơn mười phút, vượt qua một cây cầu bên phải, lại chạy thêm hơn mười phút nữa, thì nghe thấy phía trước truyền đến tiếng chó sủa, vùng đồng hoang mịt mờ, sương đêm nặng hạt xuất hiện ánh đèn, phía trước chính là thôn trang. Hóa ra lúc nãy người trong thôn đã đi ngủ, đều tắt đèn rồi. Sự náo động này khiến ánh đèn sáng lên ngày càng nhiều, chó sủa cũng ngày càng hung hăng, bầu không khí quả thực có chút căng thẳng, sắp đánh nhau ư? Tim tôi đập thình thịch. Các chiến sĩ đều tháo súng trên lưng xuống nắm chặt trong tay, lao vù vụt đến trước thôn. Đại đội trưởng Bạch hạ lệnh, bảo người trung đội ba chia làm ba đường, chiến sĩ ở phía trước, học sinh chúng tôi ở phía sau.
Vừa vào thôn, liền nhìn thấy một mảng đuốc và bóng người, còn có ánh đèn pin lắc lư trước mắt, những bóng người lờ mờ đó cầm súng cán dài. Là phản cách mạng đến phá hoại ư? Đại đội trưởng Bạch lập tức hô lớn: "Không được nổ súng, chúng tôi là giải phóng quân đi dã luyện! Các anh là ai? Trong thôn có tình hình gì không?"
Một giọng nói lớn ở phía đối phương hét lên: "Chúng tôi là dân binh đại đội. Nghe tiếng chó sủa, chúng tôi cũng chẳng biết có tình hình gì cả!"
Đại đội trưởng Bạch: "Các phần tử loại bốn trong thôn các anh đâu?"
Đối phương: "Đều ngoan ngoãn ở yên trong nhà rồi, ban đêm không cho phép bọn họ ra ngoài."
Đại đội trưởng Bạch dẫn đội bước lên nói: "Chúng tôi đi dã luyện đi qua đây, nghe thấy động tĩnh, tưởng có tình hình, sợ phần tử loại bốn phá hoại, nên vội vã đến chi viện cho các anh. Không có chuyện gì là tốt rồi!"
Đội trưởng dân binh đại đội nói: "Cảm ơn giải phóng quân thân nhân đã lo lắng cho bần cố nông chúng tôi. Trong thôn có một trường tiểu học đang làm cách mạng, không lên lớp, nhà cửa đều trống cả, mau vào thôn nghỉ chân đi, chúng tôi đi đun nước cho các anh uống..." Vừa nói vừa gọi người đi gánh nước, đun nước, mượn chăn đệm.
Đội ngũ một của chúng tôi liền đi vào trường tiểu học, uống nước, ăn lương khô, nghỉ ngơi. Đại đội trưởng Bạch nói với trung đội trưởng một: "Có một việc, bức tượng Chủ tịch bị làm vỡ trên đường lúc nãy, không thể vứt lại trên đất được, tôi đi thỉnh về."
Trung đội trưởng một nói: "Đúng vậy. Nhưng tượng Chủ tịch đã vỡ rồi, thỉnh về thì nên xử lý thế nào cho phải?"
Đại đội trưởng Bạch không có biểu cảm gì, chỉ nói: "Thỉnh về rồi tính tiếp! Các anh cứ bận chăm sóc các học sinh trước đi, tôi đi một mình."
Anh chàng đại hán to con người Sơn Đông cúi gằm đầu, tâm trạng nặng nề, bước lên nói với đại đội trưởng Bạch: "Tôi đi cùng ngài."
Đại đội trưởng Bạch không nói một lời nào, chỉ liếc nhìn anh ta một cái. Ánh mắt này rất lạnh lùng, dường như là một sự từ chối. Quay đầu cầm đèn pin đi một mình. Một lát sau đại đội trưởng Bạch quay về, tay không trắng trợn, thế nhưng lần đầu tiên tôi nhìn thấy trên mặt anh có biểu cảm, hình như rất kinh ngạc. Anh nói: "Chuyện lạ thật, tôi tìm mãi nửa ngày, trên đất chẳng có cái gì cả." Trung đội trưởng một nói: "Sao lại thế được, đêm hôm khuya khoắt, còn có ai nhặt đi nữa à? Ngài tìm nhầm chỗ phải không?" Đại đội trưởng Bạch nói: "Sao mà nhầm được. Hay là gọi thêm mấy người đi tìm nữa, nhất định phải tìm thấy!" Ngay lập tức chỉ định mấy chiến sĩ cùng đi, bao gồm cả anh chàng to con đó, còn có trung đội trưởng một. Tôi đề xuất tôi phải đi, tôi bảo lúc tôi quỳ có một hòn đá có góc nhọn, tìm thấy hòn đá đó thì sẽ không tìm nhầm chỗ. Kỳ thực tôi còn có mục đích cá nhân. Vừa rồi tôi tè dầm ướt đũng quần, đi lại một lát cho gió lùa qua cho mau khô. Trung đội trưởng một bảo tôi đã mệt rồi, không cho tôi đi, thế nhưng đại đội trưởng Bạch lại nói: "Em nhớ cái chỗ đó, rất tốt, đi đi!"
Chúng tôi dựa vào vài chùm ánh sáng đèn pin, băng qua vùng đồng hoang tối mịt, quay trở lại con đường đó, dựa theo ký ức chung của mọi người để tìm đến chỗ đó. Tôi cũng tìm thấy hòn đá cứng có góc cạnh, dựa theo phương hướng, ước chừng khoảng cách, tôi chỉ tay xuống mặt đất nói: "Không sai đâu, chính là ở đây!" Nhưng điều kỳ lạ là, trong vòng tròn ánh sáng trắng xóa quét qua quét lại của chiếc đèn pin trong tay đại đội trưởng Bạch, hoàn toàn không có những mảnh sứ trắng đó, ngồi xổm xuống nhìn kỹ, vậy mà đến một mảnh sứ vụn nhỏ cũng không có, lạ thật, chẳng lẽ có người nhặt đi, nhặt đi để làm gì? Giữa đêm hôm khuya khoắt, chốn đồng hoang này, sao lại có thể như vậy, tại sao lại nhặt sạch sẽ đến thế, ngay cả một mảnh sứ vụn xíu xiu cũng không để lại? Nhìn sang phía đông, ruộng ngô đen đặc như mực, nhìn sang phía tây, nước sông lấp lánh ánh bạc, gợn sóng ảo diệu, thực sự khiến người ta suy nghĩ mãi không ra. Lại nhìn đại đội trưởng Bạch, trên khuôn mặt trắng trẻo, anh tuấn và lạnh lùng đó vẫn không có bất kỳ biểu cảm nào, nốt ruồi đen trên môi vẫn tĩnh lặng bất động. Điều kỳ lạ hơn là, sau khi mọi người thẫn thờ một lúc lâu, không ai nói gì nữa, cũng không tìm nữa, quay về thôn rồi. Tôi nằm trên mấy chiếc bàn học nhỏ ghép lại với nhau ở trường tiểu học trằn trọc suốt đêm không ngủ, cũng không nghĩ ra rốt cuộc là thế nào. Trời sáng đội ngũ lên đường tiếp tục dã luyện, đại đội trưởng Bạch lại mượn một bức tượng Mao Chủ tịch từ ủy ban cách mạng đại đội. Cờ đỏ, hô khẩu hiệu, hát bài hát cách mạng, không ai nhắc đến chuyện đêm qua nữa.
Có lẽ lúc đó tôi còn quá trẻ, không thể đoán thấu được sự huyền diệu trong đó. Dấu hỏi kỳ lạ này lại cứ mãi đọng lại trong tâm trí tôi. Mấy năm sau, trải qua nhiều chuyện hơn, bỗng nhiên một ngày tôi đoán ra ngọn ngành của chuyện này. Một khi đã hiểu ra, càng nghĩ càng thấy vô vàn kỳ diệu. Không kìm được mà sinh lòng kính trọng vô bờ bến đối với vị đại đội trưởng Bạch tinh anh nhạy bén, ít nói, mà từ đó về sau tôi không còn gặp lại nữa. Anh ấy quả thực là một người cực kỳ thông minh. Từ đó tôi còn rút ra được một đạo lý nhân sinh: Sự thông minh thực sự trên đời, thường là để cho bạn từ từ ngộ ra sau sự việc.
***Xã hội biến dạng, trí tuệ cũng biến dạng.