Thế là xong. Giờ tôi không chỉ có một gia sư dạy tiếng Bắc Kinh mà là hai. Dù sao thì chuyện đã xảy ra, và tôi nghĩ mình nên lấy làm hoan hỉ. Con người tử tế này đã gây ấn tượng sâu đậm nơi tôi. Tôi bắt đầu hy vọng lại. Nếu thông qua ông mà tôi tìm được con đường riêng vào đến Đại nội thì hay quá đi chứ! Ôi chao, chính là qua cái cửa nhỏ nhất, lối vào của những người giao hàng đấy, hầu như sát bên các nhà bếp… Cửa này giờ mở ra cho tôi với giá (vì ở đây mọi thứ đều có giá) phải chăng là mười lạng bạc mỗi tháng, và thời gian là một giờ rưỡi mỗi ngày, dù tôi có vào hay không.
Ông “học sĩ” đích thực này xuất hiện trước mắt tôi dưới hình dạng một người nhỏ con, không có tuổi, với đôi chân ngắn – và khuôn mặt đầy vẻ lễ độ nhưng hầu như lúc nào cũng cúi gằm xuống đất. Tôi để ý đến cái dù lạ lùng của ông, cũng không có tuổi và không rõ dùng để che hay chống. Ông đưa ra cho tôi xem – giống y chang mấy tên bán đá mặt trăng [1] thật và đá hoàng ngọc giả ở Colombo [2] – một đống danh thiếp Pháp phai cũ. Những vị đồng hương của tôi đã từng học với ông, và viết ra nhận xét là ông hiểu biết rất rộng, có phương pháp rõ ràng, và tỏ ra kiên nhẫn hết mực… sau hết, ông có sự gắn bó chung thủy với người Pháp, từ cái thời ông bị dính líu đến vụ Quyền phỉ [3] và theo đạo Thiên chúa một cách đột ngột, và chính vì lý do này mà ông đã đến xin tị nạn ở Công sứ quán Pháp.
Tôi tự hỏi có phải ông đến xin tị nạn một lần nữa ở chỗ tôi không? Ở Bắc Kinh hiện tại mọi thứ đều yên tĩnh mà!
Ông hoàn toàn không biết tiếng Pháp. Tôi không ngượng miệng nói ra với ông vài từ mà tôi nhớ lại từ các câu nói của ông; và nhờ tên gia nhân giúp một chút, tôi hiểu được rằng ông giảng dạy tiếng “Quan thoại” nhiều năm ở Trinh thám Học hiệu trực thuộc Hoàng Cung – và ông có được vị trí này nhờ mấy người họ hàng bên vợ. Vợ ông là người Mãn Châu và là “cung nữ bậc tám” của “Hoàng phi thứ bảy” dưới đời vua Hàm Phong [4]… (Thời Đệ nhị Đế chế [5] ở nước Pháp đấy! Thế thì bà đâu còn trẻ nữa!). Về phần mình, ông thuộc “Hán tộc Bát Kỳ [6]”, hậu duệ của những Hán tử [7] dũng cảm theo về phía Mãn Châu rất sớm và đã thấy đúng là hợp thời nên dốc lòng phò trợ, trước bất cứ ai khác, những người Chinh phục [8]. – Còn có những điều tâm sự khác mà tôi không bảo đảm là dịch ra chính xác… nhưng tôi chắc chắn về điều này: ông giảng dạy trong lực lượng trinh thám nội bộ của Hoàng Cung… Thậm chí ông còn nói thêm cái gì đó nghe ra như là chữ “mật”.
Thật đúng là thâm nhập bằng cửa hậu! Nhưng tôi tha thiết muốn vào trong đó mà. Và tôi nghĩ mình đã làm đúng khi thâu nhận ông ngay, nhằm hưởng được những lời chỉ bảo từ ông. Và để tránh đụng chạm đến tính dễ tự ái mà tôi gán cho ông cũng như đồng bào ông trước thành tâm, thiện ý của người Pháp chúng tôi, tôi sẽ tìm mọi cách để ông khỏi gặp người thầy đầu tiên của tôi, tức chàng trai mới lớn người Bỉ đó, ngay ở nhà tôi. Tôi đã đọc biết bao nhiêu điều về tính cảnh giác tinh nhạy của dân… Tàu này!
Không lẽ bước tiếp theo là đuổi việc chàng người Bỉ thân mến đó hay sao?
Không. Chỉ cần vài câu nói dối đi chung với những thể thức lịch sự là đủ để giải thích sự có mặt của chàng ở nhà tôi. Có thể nói là chàng làm một công việc vô thưởng, vô phạt nào đó… chàng có thể là thư ký của tôi… hay tiện hơn, là “bạn” tôi. Thế là được lắm rồi. Tôi không biết trong tiếng Trung hai chữ “thư ký” nói như thế nào, trong khi đó từ lâu tôi đã quen sử dụng bừa bãi cái tính ngữ có lợi là chữ “bạn”. Nhưng tốt hơn cả là làm mọi cách để họ không bao giờ gặp nhau. Nếu gặp thì họ hẳn sẽ nói chuyện huyên thuyên với nhau ngay trước mặt tôi, với sự lưu loát khiến tôi sẽ phải ganh tức, với những cách diễn đạt cao cấp so với cái đầu mới nhập môn như tôi: một cuộc tốc ký bằng miệng thực sự giữa họ với nhau sẽ làm tôi khó chịu. Hơn nữa, chàng Bỉ có thể bắt đầu hỏi han chàng Hán Bát Kỳ về công ăn việc làm – về những chức vụ dạy học trong một ngôi trường trực thuộc Hoàng Cung – một trinh thám học hiệu… Thôi đúng rồi, bây giờ tôi chắc chắn đã hiểu lời ông nói khi nãy: “mật vụ”. Và đây là lúc cần phải tỏ ra kín đáo hơn bao giờ hết, tất nhiên là thế rồi.
Họ sẽ không bao giờ được gặp nhau tại nhà tôi, nhất định thế.
❀ ❀ ❀
[1] Một loại đá bán quý có ánh lóng lánh như ngọc trai, dùng làm đồ trang sức.
[2] Colombo, thủ đô của Ceylan (tên cũ của Sri Lanka), một thuộc địa Anh vào thời điểm của truyện, và các tàu thủy trên đường từ châu Âu sang Đông Á thường ghé lại đây.
[3] Cuộc nổi loạn với danh nghĩa “phù Thanh, diệt Dương”, tìm đuổi giết người châu Âu sinh sống ở Trung Quốc và người Trung Quốc theo đạo Cơ Đốc, do Nghĩa Hòa Đoàn (một hội kín có sự giúp đỡ, xúi giục ngầm của Thái hậu Từ Hi) khởi xướng. Năm 1900, với sự hợp tác của quân triều đình, họ vây hãm các công sứ quán nước ngoài ở Bắc Kinh trong 55 ngày. Liên quân tám nước (Anh, Pháp, Đức, Mỹ, Nhật, Áo, Nga, Ý) hợp sức kéo vào Bắc Kinh đánh bại họ, chiếm đóng và cướp phá cả Tử Cấm Thành. Một trong những hậu quả, sau khi Thanh triều ký hiệp ước đầu hàng và bồi thường nặng nề cho tám nước, là cuộc đàn áp, thanh trừng thẳng tay đối với những người dính líu xa gần đến “loạn Quyền phỉ” này.
[4] Hàm Phong ở ngôi từ 1851 đến 1862.
[5] Chế độ chính trị Pháp do Hoàng đế Napoléon thứ ba thiết lập, kéo dài từ năm 1852 đến 1870.
[6] Các đạo quân ưu tú Mãn Châu được tổ chức theo “kỳ”, với biểu trưng và giáp trụ cùng màu với lá cờ. Có tất cả tám “kỳ”, gọi là “Mãn Châu Bát Kỳ” với các màu cờ khác nhau (vàng, trắng, đỏ, xanh...) do chính Hoàng đế hay các thân vương đích thân chỉ huy. Những người Hán đi theo phục vụ Mãn Châu ngay từ đầu trong cuộc chinh phục Trung Hoa hồi thế kỷ 17 thì được gọi là “bao y” (tiếng Mãn Châu có nghĩa là nô tài), được cho nhập vào “Hán tộc Bát Kỳ”, được giao các chức vụ tin cẩn, và được phong tước quý tộc từ đời này sang đời khác dưới đời nhà Thanh.
[7] Cách gọi tên trong nguyên tác “fils de Han” (hanzi, Hán tử) thì đồng nghĩa với người Trung Quốc, hay còn gọi là Hán nhân (hanren), để phân biệt với người Mãn Châu... (S.L.)
[8] Chỉ người Mãn Châu đã chinh phục được Trung Quốc, lập ra nhà Thanh.
