Tôi nhất thiết phải gặp chàng, và giờ đây không còn chuyện tuồng tích sân khấu gì nữa. Tình hình xấu đi rất nhiều đối với các bạn Mãn Châu vương triều của chàng. Tôi hy vọng là miền Viễn nam – gần như một thuộc địa vùng nhiệt đới với tên gọi là Quảng Đông – mà Tôn Dật Tiên đang xúi giục nổi dậy một cách vụng về, vẫn sẽ bất động như trước nay… nhưng tất cả các thành phố miền Trung đều náo loạn; cả một vùng thung lũng của dòng Trường giang mênh mông, từ Tây Tạng ra đến biển, và những thành phố lớn nằm dọc theo hai bờ, “kêu rì rầm và lúc nhúc như tổ ong”, nếu nói theo lối so sánh cũ mèm của bốn trăm năm tiểu thuyết lịch sử Trung Hoa.

Tôi đã thấy chàng, không, đúng hơn là chỉ mới thoáng thấy lúc chàng bước lên chiếc xe do người nữ Khán giả Đế vương đặc biệt gửi đến đón… Chàng đã hóa trang trước, quả là rất khéo, hóa trang thành một nàng công chúa Mãn Châu, nhưng chàng cũng mang theo chiếc “mã quải”, nó là cái cớ, là tấm mộc, là một cái “zaimph” [1] bảo đảm cho chàng được đón tiếp dễ dàng mọi nơi, bất kể chỗ nào, – và giúp chàng rút lui an toàn khi cần thiết, như Matho cặp với Schahabarim. Tôi hầu như không kịp nghe câu trả lời làm yên tâm của chàng:

— Đừng lo lắng làm chi! Chúng tôi vừa điều xuống Hán Khẩu hơn một nửa lữ đoàn quân triều đình. Bọn chúng sẽ không cầm cự được đâu. Và nhất là ông không nên nói đến hai chữ “cách mạng”. Đây là những chuyện do bọn “nổi loạn” gây ra.

Tôi thấy điều này hình như đã được nói ra cách đây khoảng một trăm hai mươi năm, nhưng theo thứ tự ngược lại và một cách khá tai hại.

❀ ❀ ❀

[1] Trong tiểu thuyết lịch sử “Salammbô” (1861) của nhà văn Pháp, Gustave Flaubert (1821-1880), “Zaimph” là cái mạng che mặt linh thiêng phủ trên bức tượng của nữ