Tôi cần phải cố gắng thêm mới thấy ra là cuộc sống ở Bắc Kinh của tôi vừa mở rộng ra, vừa thu hẹp lại cùng lúc… Trước tiên, tôi đã mất đi những bài học và những cuộc thăm viếng của thầy Vương… Có phải thầy tức tối vì tôi đã tỏ ra ân cần một cách tự nhiên với vợ của thầy không? Hay là vì tôi quan tâm đến chàng đồng gia sư, René Leys?… Dù gì đi nữa, thầy đã biến mất cũng kín đáo, im hơi lặng tiếng như lúc thầy đến trước đây. Trong lá thư có ký tên thầy – mà tôi không bảo đảm được dịch tốt cho lắm, dưới tay tôi – thầy nói thác là một trong những Thân vương mà thầy phục vụ ngày xưa ở Bộ lễ nay yêu cầu thầy trở lại làm việc, vào những giờ giấc trùng với giờ thầy dạy tôi. Lý do thoái thác này thì lịch sự lắm. Nghe cực kỳ giả tạo theo kiểu Trung Hoa, nhưng lịch sự. Ông thầy này cho tôi thôi học một cách tao nhã… ngược lại, người thầy khác của tôi lại trở nên đúng giờ, đúng giấc, thản nhiên làm phận sự dạy học của mình. Tôi không còn tỏ ra ngạc nhiên lắm trước những gì chàng cho tôi biết hay kể tôi nghe. Tất cả những động thái của chàng trong môi trường Trung Hoa đều ung dung thoải mái như con cá chép có lẽ đã sống mười năm trong cùng một chiếc chậu – hay cùng nơi đáy bùn, và không còn cần đến đôi mắt bự lẫn cái đuôi có bốn phần để ăn uống, nhìn ngang liếc dọc hay di chuyển ngược xuôi. Bây giờ thì tôi đã quyết rồi. Chàng thanh niên này, dù đã đến tuổi thành hôn và còn trai tân, chàng thanh niên rất có năng khiếu này trong việc cư xử và nói năng bằng tiếng Trung, đã không cảm thấy ngại ngùng hơn khi thổ lộ, vì lý do chính trị hay gì khác, với một bà hoàng hậu trong vòng tay, là vào đêm hôm trước ở trong một nhà hàng, khi người con trai thứ sáu của quận công mông Cổ – ngô Kha – do ác ý hay ngẫu nhiên đã đặt vào tay chàng cây hồ cầm quen thuộc với mọi người và có thể tìm thấy trên bàn trong mọi nhà riêng ở Tiền môn ngoại… Chàng đã làm gì với nó? Chàng k… éo đàn, đơn giản vậy đó – tất nhiên rồi. Tôi cảm thấy tươi tỉnh và thỏa lòng.
Tại sao gã gia nhân lại trao cho tôi vào ngay giờ này, vào cái giờ khốn khổ này, bức thư lố bịch đó, – một bức thư hoàn toàn đê tiện đáng ném vào sọt rác mà không cần trả lời. Phòng làm việc Tàu đến mức không thể Tàu hơn của tôi thì lại không có sọt rác, tôi vo tròn và giận dữ ném nó xuyên qua khoảng không gian của sân trong, phía trên mái chuồng ngựa. Nó mang những lời lẽ gần như sau:
— Thưa ông, chính vì ông quan tâm đến kẻ mang họ Leys, cái tên René ấy, và ông có cái thuận lợi là cho nó ngủ nhờ hằng đêm trong khu nhà của ông, – có lẽ ông nên biết là nó đã vay tôi năm mươi đô-la mà tôi không thể nào lấy lại được.
“Mỗi khi tôi đòi thì nó bảo là nó sẽ trả lại tôi chừng nào người ta trả tiền cho nó. Và tôi cũng nói cho ông biết là nó không còn là giáo sư ở trường của nó nữa. Nó không còn xu teng dính túi, không nhà cửa, không việc làm. Xin ông làm cách nào để tôi lấy lại tiền. Tôi xin vinh hạnh được ký tên dưới đây là: người bạn biết nhìn xa.”
Và tiếp đến là chữ ký của Jarignoux
Tôi thấy hài lòng với phản ứng của mình. Bức thư “nặc danh” đó từ nay là một phần khó tiêu của đống phân ngựa. Tôi thấy mình có lý: nó trở thành “chuyện ngồi lê đôi mách nơi chuồng ngựa”. Gã hàng xóm quá “hiền nhân quân tử” này giờ đây trở nên cực kỳ hài hước. A, sự trả thù của tôi sẽ là ngắm nhìn bộ mặt hắn biến đổi ra sao khi hắn biết được từ miệng tôi – hay có lẽ từ bàn tay tôi trên mặt hắn – rằng René Leys nhận tiền lương là mười ngàn lượng mỗi tháng, từ ngân sách của triều đình… ngay khi chàng được bổ nhiệm chính thức làm Tổng Tài diêm Điền sứ [1] với cả hàng ngàn đô-la qua tay mỗi ngày (vì chàng trai trẻ này hướng đến những chức vụ cao nhất), những gã Jarignoux tốt hơn hết là nên câm miệng lại và đổi cờ thêm một lần nữa để che đậy bộ mặt thịt đố kỵ của mình… nói cho cùng, thiếu chút tiền thì lão hàng xóm đáng thương này có hề hấn gì…?
❀ ❀ ❀
[1] Nguyên văn: “Fermier Général de la Gabelle du Sel” (Chức quan phụ trách việc thu thuế muối).
