Dù gì đi nữa, tôi đã hứa giúp chàng. Tôi tham gia vào cuộc chơi của chàng. Tôi quyết định: tôi đứng về phe người Mãn Châu với những Tử Cấm Thành đẹp đẽ. Và tôi quan sát các luật chơi, nghiên cứu trước bước tiến của từng con tốt một trên bàn cờ. Mùa đông đang đến gần và tối nay trời bất ngờ trở lạnh và buồn tẻ. Nhưng tôi bất chấp. Vì ngài và vì phe chúng tôi, tôi đi ra ngoài, về phía Tiền môn ngoại, vốn không chỉ bao gồm những khu phố ăn chơi chè chén mà còn có Đại Trạm, nhà ga cuối của tuyến đường sắt Pháp - Bỉ - Trung từ Hán Khẩu đến Bắc Kinh! Tôi mong muốn tự mình chứng kiến sự huy động binh mã trung thành của Đế chế và không bao lâu nữa sẽ chiến thắng bọn “phiến loạn” theo lệnh trên.
Cửa Đại môn thật sự nghẹt ứ lính pháo binh đang cố gắng theo kịp những khẩu đại bác của mình, cùng với đám cu li hỗn độn đang cố chất đồ lên các toa xe chở đạn dược. Lính tráng thì mặc quân phục màu Đức, tức là màu ka - ki lông ngỗng và màu be sậm, mà trên đó thì các vết bẩn trở nên khó thấy. Đây là một “bán lữ đoàn” đang được điều xuống dưới nơi xa lắc đó, tận các tỉnh cuối đất nước, để chống đỡ cho chế độ quân chủ và Thiên Đàn. Bọn lính tráng này lên đường ra mặt trận nhưng sao thấy họ vui vẻ, vô hại và vụng về biết bao!
Bỗng dưng hàng ngũ hơi lộn xộn của họ lại bị xáo trộn bởi một đám thanh niên còn vui nhộn hơn nữa, đi qua cửa Đại môn từ Khu thành Thát Đát, chắc là hướng đến Tiền môn ngoại, nơi mà họ sắp… họ sẽ mang theo cái cung cách uống rượu ngắt quãng, sẽ sớm lảo đảo chếch choáng mò từ cửa trà thất này sang cửa trà thất khác, càng lúc càng túy lúy!… a, các vị Thần Chiến tranh! Và anh nữa, anh Quan Đế [1] râu dài này! Đó là một nhóm dễ thương gồm những thanh niên có giáo dục mà nhờ René Leys tôi trở thành bạn… Và đúng là chàng, đang ở trong nhóm đó!
Tất nhiên, chàng đến đây cũng như tôi, được bao quanh một cách rất khéo léo bởi đám bạn, để chứng kiến cảnh binh lính lên tàu ra chiến trường… nhưng không. Chàng nắm lấy tay áo châu Âu của tôi bất ngờ một cách bí ẩn:
— Ông hình dung thử coi, chúng tôi suýt điều họ đến sai chỗ! Không phải những cuộc nổi dậy ở Vũ Xương mới là khẩn cấp… Ông có biết tôi vừa phát hiện ra cái gì không, ở đây, ngay tại Bắc Kinh này… trong một ngõ cụt phía nam phố Lưu li Xưởng?
Không, thực sự không! Tôi không thể đồng tình… Cái mà “người ta” đã phát hiện thì hơi quá vô hại so với những ngày sôi động mà ta sắp sống đây… Hình như phong trào “cải cách” của Khang Hữu Vi [2] – cựu cố vấn của Quang Tự – đang hồi sinh, và theo lời René Leys, hiện có hai ngàn sinh viên trang bị bằng lý luận của ông, đang đi khắp vùng quê xung quanh Bắc Kinh.
Không, thực sự không! Tôi không đồng tình nữa… Trong chuyện này tôi thấy có sự mù quáng chính trị đột ngột như “con đà điểu rúc đầu vào cát”, hoặc sự lừa phỉnh vụ lợi mà tôi không mong muốn dự phần. Tôi gặng hỏi chàng, khá thô lỗ:
— Và hai bức điện tín từ Quảng Châu vừa mới đến tay các công sứ quán châu Âu thì sao? Tôi đã đọc cả hai. Viên chưởng ấn Pháp không yêu cầu tôi giữ bí mật: các lãnh sự dưới đó loan báo, hoàn toàn độc lập với tất cả các nguồn tin Trung Hoa, là có ba tỉnh đã tự tuyên bố trở thành cộng hòa. Các tỉnh này có lẽ không có nhiều binh lực thực sự nhưng có các lãnh tụ, các con tin, và khá nhiều tiền của… René Leys thu mình trong sự im lặng rất trang nghiêm thường đi trước những lời thú nhận quan trọng.
— Rốt cuộc, ông ta nghĩ gì về tất cả mấy chuyện này, ông bạn Thuần của anh đó, con trai của Thân Vương thứ bảy, và là nhiếp Chính Vương?
Chàng bắt buộc phải trả lời, một cách yếu ớt:
— Nhiếp Chính Vương chưa biết gì cả về mấy chuyện này. Không ai dám báo cáo với ông. Chúng tôi đã ra những lệnh thích hợp. Thượng thư Bộ Binh đã đi xuống mặt trận.
Tốt lắm. Lệnh đã ban hành. Quân sĩ triều đình, thuộc loại được trả lương thường xuyên, đang trên đường nam tiến. Đây là một đêm thu muộn đẹp tuyệt vời, trước khi băng giá và bầu trời xanh khô đầy hăm dọa của mùa đông kéo đến… Thế thì tại sao tôi lại phải lo lắng về những gì xảy ra cách đây không còn là một ngàn nhưng là hai ngàn và ba hay bốn trăm cây số theo đường chim bay, ở miền nam xa lạ đó; miền này thì cũng chỉ là xứ “mọi đen” dưới mắt người Hán cao quý miền sông Vệ hay người chinh phục mặt tái đến từ Mãn Châu, không hơn một tên Wolof [3] lai Ả rập kích động nổi loạn ở Dakar [4], trong khi chính quyền đế chế đóng ở Dunkerque [5] và chễm chệ trên ngai vàng là một người Na Uy tóc vàng! Ngoài ra, tại sao René Leys, người đáng lẽ phải có mặt ở Văn phòng trung ương Cục mật vụ nếu đến phiên trực hay ở giường mình nếu đến phiên nghỉ, hoặc ở các giường khác – cho một đêm màu vàng – lại tự do có mặt ở một nơi ăn chơi như thế này mà cơ quan trinh thám của chàng nhắm mắt làm lơ? Nhưng bây giờ không còn là lúc để hỏi chàng nữa. Binh lính lại xô đẩy chúng tôi khi đi ngang qua, họ từ nhà ga quay ngược về thành phố. Họ không lên đường ra mặt trận nữa. Họ trở lại doanh trại. Và trong sự yên tĩnh nối tiếp sự huyên náo, tôi nghĩ là có lẽ những viên lãnh sự của chúng tôi ở dưới đó đã “thổi phồng sự việc”, và theo thói quen, dân châu Âu ở đây lúc nào cũng sẵn sàng phóng đại những cuộc nổi loạn theo chu kỳ mà Trung Quốc hấp thu, tiêu hóa và thỉnh thoảng ợ hơi giống như bộ ruột khổng lồ trút ra ngoài tiếng sôi bụng vì đầy hơi.
❀ ❀ ❀
[1] Quan Vũ (hay Quan Công, 161-219), nổi tiếng trong truyện Tam quốc với đặc điểm trung, nghĩa, vũ, dũng... hơn một ngàn năm sau bắt đầu được các triều đại khác nhau, kể cả nhà Thanh, liên tục sắc phong làm thần và dân chúng sùng bái, xây miếu thờ khắp nơi.
[2] Khanh Hữu Vi (Kang Youwei, 1858-1927): người đề xướng cùng với vua Quang Tự phong trào Duy Tân cuối thế kỷ 19, nhằm hiện đại hóa Trung Quốc nhưng thất bại (“Bách nhật Duy tân” hay Chính biến Mậu Tuất, 1898).
[3] Wolof là một dân tộc ở Sénégal...
[4] Dakar là thủ đô của Sénégal, khi đó là một thuộc địa Pháp.
[5] Một thành phố cảng ở cực bắc nước Pháp.
