Tôi đã sai. Đáng lẽ tôi phải giữ nó lại, lá thư đó – lá thư đầu tiên hay chí ít là thứ hai. Và đây là thư thứ ba. Ta sẽ thấy có lợi nếu so sánh chúng với những bức thư ngắn để xin lỗi mà chàng đã viết cho tôi cách đây ba tháng… cách viết khi đó thì vụng về và con nít làm sao… giờ thì vẫn còn chưa mạch lạc, nhưng sử dụng thoải mái hơn những nét gạch ngang, gạch dưới, những chữ viết hoa theo kiểu mới mà tôi nhận biết rất rõ: chữ m này, với hai nét sổ cứng cỏi và thẳng đứng, chữ V này, kéo dài với một nét ngang, chữ S này, chỉ có thể viết từ dưới lên trên thôi… tôi biết chàng vừa mới vay mượn cách viết này từ đâu: từ tôi đấy. Đúng là toàn chuyện trái khoáy gây ngạc nhiên! Tôi thì thấy mình chịu ảnh hưởng Trung Hoa bắt nguồn từ bậc thầy về cuộc sống Bắc Kinh này, và chẳng bao giờ nghĩ rằng mình lại tác động một cách âm thầm lên chữ viết của chàng. Sự tác động này thì rành rành trước mắt tôi. Tò mò, tôi đọc lại bức thư ngắn này, bất chấp tính vu vơ của nó:

“Bạn thân mến, tôi muốn xin ông một lời khuyên. [chàng bỗng dùng lại tiếng “ông” lễ phép một cách nhạt nhẽo]. Ông có muốn ngày mai chúng ta cưỡi ngựa đi dạo từ sớm không? Tôi nghĩ là chúng ta đã nói về chuyện này rồi… Tôi xin bắt tay ông. – René Leys”.

Thực vậy, chúng tôi đã thỏa thuận cùng cưỡi ngựa đi dạo một buổi sáng nào đó, từ rất sớm. Nhưng chuyện gì là quan trọng ở đây cơ chứ: buổi đi dạo hay lời khuyên dành cho chàng? – Về cuộc sống Trung Hoa chính thức của chàng ư? A, việc này thì tôi xin từ chối trước… vì tôi thấy chàng có vẻ sẽ tiến khá xa đấy… Về cuộc sống không chính thức của chàng ư? Không lẽ chàng cần đến những “đóng góp ý kiến” không bao giờ thiếu đối với những “tân lang” trẻ?… Hay là chàng có ý định trở thành đứa con oán hận của ông chủ tiệm thực phẩm và muốn tôi đọc cho chàng những “lời oán trách bất kính” gửi đến cha chàng hay sao? Ngày mai…

… Và không để cho tôi có được cái giờ thỏa đáng để thức dậy, chàng đã có mặt. Chưa chi! Mà quả thật! Một ngày rất đẹp đang hiện ra nhưng còn quá sớm để đoán là bầu trời vẫn sẽ xanh trong hay biến thành xám chì! Chàng báo trước với tôi là thời tiết hôm nay sẽ tuyệt vời. Chàng hít thở thật sâu không khí sạch và lạnh bên ngoài… Chàng lôi tôi đi… và bây giờ chúng tôi đang ở giữa đồng quê, đi xuyên qua những cánh đồng cao lương còn cao hơn chúng tôi trên lưng ngựa; xuyên qua những con kênh ngập nước ấm mùa hạ…, xuyên qua cả bình nguyên bao la kéo dài từ biển đến núi, cái bình nguyên đã nâng trên tay, mang trên vai, che chở xung quanh, cung cấp nước và thực phẩm cho thành phố – Kinh đô của tôi.

Vậy mà chàng đâu có quan tâm đến tất cả mấy thứ này… Chàng lựa lúc xin tôi cho ngựa đi từng bước (đúng lúc làm sao! Vì chúng tôi đã cưỡi ngựa một quãng tốn sức ngang với ba ngàn thước vượt rào) và lặp lại các lời lẽ trong thư:

— Tôi muốn xin ông một lời khuyên.

— Được thôi.

— Tôi muốn biết ông sẽ làm gì vào địa vị tôi? A, nhưng trước hết thì chàng phải tạo điều kiện để tôi ở vào địa vị của chàng đã chứ. Vậy chính xác là địa vị nào đây?

— Ông nhớ đến cô tì thiếp ấy chứ?…

[Tôi muốn sửa sai chàng gia sư của tôi quá. Phải nói là “Ông nhớ [1] cô tì thiếp ấy chứ?”… nhưng chàng là người Bỉ, và rõ ràng là đang xúc động, cùng lúc bởi hai lý do chính đáng…]

— Cô tì thiếp mà nhiếp Chính Vương tặng cho tôi ấy mà…

— Nhớ chứ.

— Ở vào địa vị tôi, ông sẽ làm gì với cô ta?

Trời đất! Vẫn chưa “làm” à?

Ôi, nếu tôi có thì giờ để trả lời thì tôi chắc chắn sẽ nói thế này: “nhưng tốt nhất là nghe theo lời khuyên của ông bạn của Quang Tự, bạn anh, ‘anh hãy nằm lên trên người nàng, và anh hành động’…” nhưng tôi không có thì giờ để trả lời: chàng cắt ngang cả lời khuyên còn trong im lặng của tôi!

— Tôi không muốn nói… (Chàng đỏ mặt). Chung qui là tôi không biết có nên nhận cô ta một cách chính thức hay không.

— Hãy nhận cô ta, tin tôi đi, hãy nhận cô ta, một cách không chính thức. Anh có nói với tôi là món quà đó không khó thương lắm về tuổi tác cũng như nhan sắc. Nhưng không biết trong trường hợp đó anh có những lý do… chính trị nào không?

Chàng nắm lấy chiếc phao tôi ném ra.

— Vâng, những lý do “chính trị”. Nàng sẽ không cho phép chuyện này nữa đâu.

Chàng đã dành cho đại từ “nàng” một chữ hoa cực kỳ đế vương – vốn dĩ đã thường được dành cho đại từ “ngài” – bằng sự uốn giọng, tương đương với hai nắm tay chắp lại và kính cẩn đưa lên… rồi chàng thu mình trong sự im lặng muộn màng vốn thường diễn ra tiếp sau những lúc mà người ta giả đò như “đã nói quá nhiều” sau khi đã nói xong rồi

Đến lượt tôi thúc ngựa phi nước đại. Tôi cần thư giãn, cần giải tỏa niềm vui mãnh liệt! Tôi cảm thấy lâng lâng vui sướng. Chàng vừa xác nhận bằng một sự thật thà trần trụi biết bao lời thú nhận mang chất thơ ở trong bức thư… Thằng bé này ngay thẳng làm sao! Nếu chỉ có một mình thì tôi hẳn sẽ mất mười năm mới mong mở hé được cánh cửa thấp bé mà bây giờ chàng đã mở toang cho tôi.

Khi ngừng lại, thở hổn hển, tôi thấy chàng đã đến ngang vai ngựa tôi, lặp lại câu hỏi với vẻ mặt chăm chú:

— Ở vào địa vị tôi, ông sẽ làm gì với cô ta?

— Ở vào địa vị anh, trước tiên tôi sẽ lấy làm mừng vì đã đến được địa vị đó… rồi tôi sẽ cố gắng trụ ở đó càng lâu càng tốt: những cuộc bệ kiến trước lệnh Bà phụ thuộc vào những nghi thức khá thất thường… Và tôi sẽ tự tin chờ đợi rằng sau khi mở cửa trước mặt tôi, người ta sẽ đóng nó lại sau lưng tôi…

Vâng, đó đúng là điều tôi cần phải trả lời chàng… Không được để chàng leo lên con đại mã “Tình yêu của Hoàng hậu” ấy! – Vai trò này hơi quá gần chuồng ngựa hoặc là vai trò của những tên hề ngày xưa trong các cung đình phương Tây. Nhất là phải ngăn chàng xem chuyện này là quan trọng… Tôi thấy rõ sự việc, và tin rằng lời khuyên của tôi là có ích cho chàng. Hoàng hậu đã rủ lòng khuây khỏa nỗi buồn góa phụ của mình bằng cách vui đùa với sự hiện diện bên mình – trong một vài đêm – chàng thanh niên người Âu có nét mặt “lãng mạn” này (chàng thực sự đẹp, ngay cả theo chuẩn mực Trung Hoa – ngoại trừ chiếc mũi mà tôi cho là hoàn hảo nhưng ở đây, dưới mắt người Trung Hoa, thì nó là một cái vòi. Tuy nhiên Bà chắc chắn sẽ dung thứ cho chàng, xem đó như là một dấu hiệu chủng tộc tương tự như một nàng Công chúa dung thứ cho con khỉ yêu thích của mình, vốn sở hữu tự nhiên một chiếc đuôi lông lá xấu xí, dung thứ cả khi nó nhăn mặt và cắn bậy, có hề chi miễn là nó yêu nàng). Nhưng với sự chính xác chặt chẽ, chàng đặt lại mọi thứ vào chỗ của chúng. Đây không hề là vấn đề chuẩn bị cho một sự thất sủng có thể đến [chàng tỏ ra rất tự tin về việc làm của mình]. Và [cuối cùng] tôi hiểu ra tất cả: sự tình cũng chẳng bi, chẳng hài, cũng chẳng có chiều kích thánh kinh, lại càng ít đam mê theo kiểu tôn sùng ông Hugo [2], nhưng nó lại xuất phát toàn bộ từ chương trình mà chàng giảng dạy ở Quốc Tử giám: Kinh tế chính trị học, ý tôi nói là nền chính trị tổng quát và sự tằn tiện riêng tư, tất cả được tóm tắt trong lời thú nhận dứt khoát này:

— Tôi không thể làm phật ý nàng. (nàng, đại từ giống cái, với chữ hoa đế vương…). Công việc của tôi tùy thuộc hoàn toàn vào nàng!

Vậy thì vấn đề căn bản nằm bên dưới tất cả mọi chuyện là lương bổng hàng tháng của chàng sẽ được tăng lên hay tước bỏ! Chỉ là thế thôi! Một chút tình yêu, qua cuộc phiêu lưu kỳ lạ này, đã có thể len lỏi giữa người tình nữ ngàn năm và chàng trai hầu trẻ tuổi của mình – nhưng rồi nó vẫn không len lỏi vào được! Đây là lần đầu tiên René Leys làm tôi thất vọng.

❀ ❀ ❀

[1] Nguyên văn: "Vous vous rappelez de cette concubine...". Tác giả cho René Leys mắc lỗi văn phạm thông thường (dư chữ "de") khi nói câu này.

[2] Tác giả viện dẫn Ruy Blas - vở kịch thơ ra đời năm 1838 của Victor Hugo. Đây là câu chuyện về một chàng trai bình dân được đưa vào cung theo mưu đồ trả thù Hoàng hậu của một nhà quý tộc. Anh đã chinh phục được Hoàng hậu bằng tình yêu của mình. Cuối cùng để bảo vệ Hoàng hậu, anh đã giết nhà quý tộc và tự tử bằng thuốc độc.