Chàng tự mình đề cập đến biến cố tối hôm qua, lúng túng hỏi tôi:
— Có phải lần đầu tiên ông thấy tôi ngất đi như thế không?
— Không đâu. Lần thứ ba đấy.
Chàng tỏ ra cực kỳ hoang mang và bắt đầu thổ lộ, thú nhận với tôi là có “những chuyện khác làm chàng sợ” bởi vì trong “những lúc này” chàng không biết mình là ai, không biết mình đang ở đâu.
Và với những từ ngữ được chọn lựa kỹ càng, chàng diễn tả cho tôi nghe một tình trạng rất lạ kỳ của sự hoán vị thị giác mà tôi không biết có trường hợp thứ hai: như thế, khi cưỡi ngựa đi dạo trong một khu phố được xác định rõ ràng ở Bắc Kinh, ví dụ như trên một con đường ở góc tây - nam, bỗng nhiên chàng cảm thấy chắc chắn là thấy trước mặt mình, nhưng như trong một tấm gương cho hình ảnh đối xứng, một điểm tương ứng trong thành phố, nằm đối diện nhưng chéo qua phía bên kia; trong trường hợp này: con đường ở góc đông - bắc; hay hơn nữa: chàng còn có thể đi dạo tùy thích ở nơi chốn “bên kia” theo nghĩa hình học đó, cho đến chừng nào chàng mở to và không nháy mắt. Chàng cũng phải nín thở. Chi tiết thực sự mới là tất cả những chuyển động của chàng cũng chịu sự hoán vị chéo tương tự: chàng rẽ phải nếu muốn đi sang bên trái… điều này xảy ra khi chàng ít ngờ nhất… mặt khác, chàng cũng không thể làm nó xảy ra theo ý mình… Đôi khi chàng có đến ba hay bốn “ảo ảnh” như thế một ngày… và… thực tình mà nói, nó cũng gây ra mệt mỏi lắm.
Tôi hỏi chàng, một cách thật thà, gần như trìu mến.
— Những chuyến đi vào trong Hoàng Cung của anh không bị các “ảo ảnh” này… ảnh hưởng một chút sao?
Chàng vẫn tiếp tục tìm kiếm chữ nghĩa để nói cho chính mình, và để bày tỏ những “kỷ niệm”.
— Tôi bắt đầu hiểu tại sao tôi sợ việc leo lên các bờ thành hay tháp…
— Tại sao?
— Tại vì… có một lần… điều đó xảy ra với tôi và dĩ nhiên tôi thấy mình chết đuối dưới đáy một cái…
Vâng. Cả tôi nữa cũng hiểu ra. Trong “những lúc đặc biệt này”, chàng sống trong một không gian hoàn toàn đảo ngược, đầy những trải nghiệm kinh khiếp khi đi xuyên qua chất rắn hay chịu tác động của gia tốc trọng trường ngược… những người khác sẽ nói: ôi, chỉ là những nỗi kinh hãi tưởng tượng. Có thể lắm. Có thể chàng chơi trò bịa đặt đáng khinh nào đó… với đề tài, với câu chuyện! Nhưng tôi khẳng định là ngay lúc chàng nói chuyện, thổ lộ tâm sự với tôi, chàng thực sự sống trong nỗi sợ hãi cùng cực đó, với một cường độ đáng thèm, gần như đáng sợ… Tuy vậy, tôi vẫn muốn biết nhiều hơn nữa.
— Anh không có những “ảo ảnh” kiểu này ngay trong Hoàng Cung sao?
— Không có.
Chàng buông ra một tiếng thở dài máy móc nghe phát kinh. Hơi thở chàng thì nặng nhọc… Tôi thấy ra là những dấu hiệu báo động này thì không tốt cho “con tim” thanh niên mới lớn của chàng – quả tim thể lý đó, cái cơ bắp rỗng đó! Thôi, đến lúc trở lại những đề tài vững chắc hơn, ít chóng mặt hơn. Trở lại những câu chuyện quen thuộc hơn… Thế là tôi hỏi tiếp:
— Từ khi nào anh không gặp lại nàng?
— Từ ngày hôm kia. Không! Từ ba đêm nay.
— Ồ! Mà này… chuyện cũng khá tế nhị đây… nhưng nếu những “đêm đầu tiên” của anh tốn kém quá…
— Vâng, sáu ngàn đô-la…
— Xin lỗi! Bốn ngàn… tôi còn có tờ biên nhận trong túi đây! Bây giờ thì anh làm sao trả “tiền mãi lộ” đó… bây giờ trường anh đóng cửa này, và ngân hàng thì… Không, tôi chỉ nói đùa thôi, anh biết mà… Vả lại, tôi hoàn toàn sẵn sàng giúp đỡ anh… anh không nên ngừng lại nửa chừng… nếu anh cần giúp cái gì… hay cần một chỗ tị nạn, hay cất giữ cho an toàn những thứ quý giá của anh…
— Không. Bọn thái giám biết rõ là tôi đã mất tất cả. Tôi ký giấy ghi nợ cho họ, dựa trên tiền lương tương lai của tôi… Tuy nhiên, nếu có bao giờ tôi cần sự giúp đỡ, tôi sẽ tìm đến ông… Ông có thể chắc chắn về chuyện này. Ông không cần phải nhắc lại với tôi. Nếu có cái gì quý giá tôi muốn cất giấu, tôi sẽ mang đến đây… Tôi đã làm thế mà… Thật vậy. Và có lời hứa nào hay hơn không?
Chàng đã đi ra ngoài, tôi bỗng dưng thấy bối rối hết sức với chính mình. Tôi quen biết chàng thanh niên này giờ đã gần một năm. Chàng đã kể cho tôi nghe hết về mình, toàn bộ những câu chuyện đời mình. Tôi không hé lời với ai về bất cứ điều gì tôi nghe được. Tôi đã thưởng thức diễn biến cũng như cái “cảm giác” mà không mảy may nghi ngờ về sự hiện thực của chúng.
Vậy mà, ngày hôm nay – chỉ ngày hôm nay thôi sao? – tôi đi đến chỗ nghi ngờ điều gì đó… có nghĩa là, bỗng dưng nghi ngờ tất cả.
Tin hay nghi, cả hai trạng thái đều không thích đáng. Bao giờ cũng có cùng một yếu tố tin tưởng thô bạo trong việc tin vào tất cả hay bác bỏ tất cả. Tôi cố gắng tỉnh trí lại. Tôi tự khuyên mình: ta không nên tỏ ra sợ hãi trước sự kỳ diệu của cuộc phiêu lưu. Ta không nên quay lưng trước cái bí ẩn và cái chưa từng biết. Những khoảnh khắc hiếm hoi mà sự huyễn hoặc làm ta nghẹn ngào… cầu xin sự có mặt của nó giữa những sự việc hàng ngày của cuộc sống… những giây phút ảo giác đó vẫn có thể đo được trên đồng hồ – mà tiếng vỗ sau đó sẽ vang vọng trên những năm tháng của đời người… Đừng tỏ ra hờ hững với tất cả những thứ này…
Thực tế còn đó: cậu thanh niên này đã kể cho tôi nghe vài ba câu chuyện bí ẩn và kỳ lạ. Không, chỉ một thôi. Chàng đã chỉ cho tôi, dẫn dắt tôi, khai phá cho tôi… a! Đây là lần đầu tiên sau bao nhiêu tháng cái họ Trung Hoa của chàng trở lại bên tai tôi: chàng thực sự mở ra cho tôi suốt những đêm nóng bức hay lạnh lẽo cánh cửa phủ len của “Mật Viên” [1] mà chàng hình như là chủ nhân… Chàng kể tất cả câu chuyện này hay quá! Và biết bao người có thể thèm muốn tài kể chuyện đó!
Tuy vậy, do thói quen lô-gích – dù nó là trần tục hay triết lý – ngày hôm nay tôi phải cố gắng phân biệt cái thật với cái giả, cái có thể với cái chắc chắn, cái có thể tin được với cái gây bối rối. Trước tiên ta hãy cho là có một ít sự thật trong đó, nhưng do tính huênh hoang của tuổi trẻ, chàng đã có thể tô vẽ rất nhiều chi tiết. Và ta hãy đối chiếu, một bên là câu chuyện kể của chàng:
— Một chàng trai người Bỉ, con một chủ cửa hàng thực phẩm người Bỉ (nhưng có mẹ hoàn toàn là người Pháp, chàng nhất thiết nhấn mạnh trên điểm này), đến Trung Quốc trước tuổi dậy thì. Chàng học một ngôn ngữ có tiếng là khó. Chàng vào được Hoàng Cung, có tiếng là “kín cổng cao tường”. Chàng trở thành thủ trưởng một tổ chức bí mật, bạn của nhiếp Chính Vương, người tình của Thái hậu, cố vấn người Âu duy nhất cho Đế chế của “Thiên tử” vào giờ phút nguy kịch nhất kể từ ngày lập ra triều đại!
Và bên khác, là các năng khiếu của chàng:
— Một năng khiếu lạ kỳ để học bất cứ thứ tiếng nào được tạo thành từ những âm thanh được lặp lại; để thu nhận bất cứ ý tưởng áp đặt hay gợi ý nào… lòng hăng say, tính bốc đồng, một vẻ đẹp thanh xuân; một sự hấp dẫn hiển nhiên, không những của chàng đối với phụ nữ mà còn của phụ nữ đối với chàng…
Sự đối chiếu có vẻ rất quân bình… và giả dụ đây là một vụ án, người biện hộ sẽ có câu trả lời cho tất cả.
Bạn có thể trách tôi cả tin quá đáng! Không đâu. Tôi đã từng thừa nhận là một số cuộc phiêu lưu bị làm cho dịu đi, hay làm nặng thêm, gạt bỏ mọi bất trắc… nhưng đó chính là vai trò của người kể chuyện mà! Ngược lại, bao nhiêu từ ngữ của chàng chỉ có thể là kết quả của những “trải nghiệm trực tiếp”, và vì thế xứng đáng không những với giải goncourt mà còn với trường phái Tư liệu con người nữa đấy! Người ta không thể bịa ra những chi tiết, những chớp sáng, những ánh mắt, những cái nhìn thoáng qua, giống như… những gì mà ta thấy từ đỉnh Cảnh Sơn. Cái bắt tay vụng về của nhiếp Chính Vương, chỉ nắm ngón tay cái mà bỏ qua bốn ngón còn lại… nỗi sợ hãi của ông ta trước mối nguy hiểm dù đã qua rồi… Câu chuyện lịch sử về Đêm Tân hôn của Hoàng đế… và cử chỉ này… [đừng nhấn mạnh làm gì!] Tất cả những thứ đó đã để lại dấu vết một cách rõ ràng, như thể được đóng dấu, trên ký ức của tháng ngày ta đang sống đây. René Leys cần phải sống cuộc sống khác thường này… Và dù sao đi nữa, sự chọn lựa của tôi thì đơn giản thôi: hoặc tôi buộc tội chàng, trong tòa án nội tâm của mình, sau lưng chàng, giống như một tên Jarignoux nặc danh nào đó, (và… bỗng dưng tôi thấy mình đã chọn rồi), hoặc nói thẳng với chàng, trong một lúc tâm tình sâu kín nhất, và nói hết những nỗi nghi ngờ về chàng – lố bịch, vụng về hay quá nặng phần tiên đoán – đã dồn dập xâm chiếm đầu óc tôi ngày hôm nay.
Vậy thì tôi quyết định: thổ lộ tất cả tâm sự với chàng.
❀ ❀ ❀
[1] “Jardin Mystérieux” (Mi Yuan, Mật Viên) là họ Trung Hoa của Maurice Roy (một người có thật mà tác giả dựa theo để tạo ra nhân vật “René Leys”)...
