Tôi đã gần như tin chắc. Có những khi tôi như thế (Tôi thú nhận là đã luyến tiếc khi thấy bộ chén đĩa dành cho chàng ở bàn ăn trống lốc vào buổi tối đầu tiên ấy). Tôi vừa vặn làm giường xong cho chàng… Chiếc giường ở đó. Nhưng khuya thế này nên tôi đã không còn chờ chàng nữa.

Không có gì thay đổi trong vẻ đẹp của đêm. Như mùa Xuân chợt trào dâng bắc sang mùa Hạ, từ lâu tôi đã sống ở cái sân trong lớn nhất của mình. Tối nay, tôi dùng bữa tối trong sân này, dưới khoảnh trời vuông vức buổi hoàng hôn. Tôi đọc và tôi viết đôi chút, nhưng thường là ngả người trên chiếc ghế tựa bằng cói bện, nhìn lên vòm trời đầy sao phía trên mà không nghĩ ngợi chuyện gì cụ thể cả…

Chàng đó kìa, đến một cách đột ngột, và tức thì bình tĩnh lại, như thể các bức tường hình chữ nhật của khu nhà tôi đã che chở và làm chàng bình tâm.

Chàng ngồi xuống cạnh tôi. Dĩ nhiên, tôi phải nghĩ ra điều gì đó để nói. Nhưng tôi không nói gì cả. Cũng như chàng, tôi thưởng thức cảm giác an bình mà sự tĩnh mịch hình học của ngôi nhà mang lại. Thỉnh thoảng một người bán mì hay đậu phụ dạo đi ngang qua bên ngoài, cất lên một tiếng rao lạ thường, trên một cung điệu khắc khoải – một cung trầm ai oán chuyển điệu trở về thanh âm lạ lùng và hân hoan ban đầu! (Tất cả chỉ là để bán đậu phụ, bánh bao hay mấy thứ mì béo ngậy!) nhưng tiếng rao đó hòa vào mùi hương của đóa sen vừa chớm nở, cũng hân hoan vì vươn ra khỏi mặt nước câm lặng trong chậu sứ ở giữa sân. Đó là một trong những đêm sâu mà mọi thứ đều tự pha lẫn, tự hòa tan và biến mất. René Leys vẫn không nói gì. Tế nhị biết bao! Vậy thì chính tôi phải làm cho bóng đêm bớt dày, cho nỗi im lặng bớt sâu đi hay sao? Không, tôi tiếp tục theo đuổi những ý nghĩ của mình, rõ ràng và sáng suốt hơn cả mặt trời chính ngọ trên mái nhà tôi! Tôi nghĩ – trong khi nằm duỗi dài, đầu ở đây, chân ở kia, rất gần góc đông nam này của Khu thành Thát Đát, tôi cảm thấy mình nằm đúng theo trục bắc nam. Giống như tất cả những ngôi nhà, những cung điện, những lều tranh vách đất ở Bắc Kinh, ngôi nhà, lều tranh hay Cung điện của tôi được định hướng rất đúng phong thủy, tức các phần nhà chính quay mặt chính xác về hướng nam. Đó là một trong những quy tắc đế vương, theo đó “Hoàng đế được gọi là Nam Diện!”. Điều này đem lại cho tôi cảm giác mình không tham gia vào cuộc sống nhớp nhúa và “đồng nhất” này của đám giòi bọ lúc nhúc trên đống phân, hay loài sán dây quậy cọ trong khúc ruột, mà sống một cuộc sống song song, với tất cả sự chuẩn xác lạnh lùng và thận trọng của từ này, – song song với cuộc sống giấu kín của Hoàng Cung, cũng hướng mặt về phía nam như tôi.

Bây giờ tôi có cảm giác là đã đến lúc yêu cầu René Leys nói cho tôi biết “bằng cách nào chàng đã xoay xở để nhìn thấy “ngài”, ngài, cái người cựu tù của Tứ phương Cung điện [1] ấy!” Có phải là trong một lần yết kiến? Có phải là trong một buổi lễ tế trời ở Thiên Đàn? (dù tôi biết quá rõ là khi ấy tất cả những ngả đường đều bị chặn lại). Cuối cùng, và lần này tôi nói thẳng ra ý nghĩ của mình: – anh nói là anh đã nhìn thấy ngài phải không? René Leys bỗng vươn vai. Tôi tưởng chàng mới vừa thức dậy… tưởng chàng đã lẳng lặng ngủ từ nửa giờ nay…

Thế nhưng chàng trả lời không do dự:

— Rõ hơn bất cứ ai.

Rồi chàng nói tiếp, dịu dàng:

— Đúng đấy, tôi đã nhìn thấy ông. Tôi thấy ông thường xuyên lắm, nhất là vào buổi sáng, từ mười đến mười hai giờ. Lúc đó thì ông rất tỉnh táo, rất lanh lợi. Ông thực sự chăm lo việc nước… Sau đó thì ông chơi đùa với các phi tần của mình…

— Thật à? Nhưng tôi nghe người ta nói…

— Ông chơi với họ những trò vô hại. Ví dụ như có một thứ trò chơi Trung Hoa, người chơi chạy đuổi bắt những người khác… hay tránh người khác bắt mình… mỗi người đứng vào chỗ của mình… ngay khi họ rời chỗ đó, họ có thể là… Ôi thôi! Trò chơi này rất chi là Tàu…

Thế nhưng… tôi nhớ lại là mình cũng thường chơi trò gì đó tương tự như thế ở trường trung học Termonde. Người chơi hét lên: “Xí!”, cùng lúc giơ ngón tay cái làm hiệu. Và thế là không bị “bắt”…

— Có phải là ngài cũng hét lên…

— Không có đâu! Ông có cách khác mà. Tuy nhiên, ông thấm mệt nhanh lắm và ông không bao giờ chạy. Khi ông sắp sửa bị bắt, ông biết ông làm gì không?

— …?

— Ông ngồi xuống, chỉ đơn giản vậy đó, bất cứ chỗ nào.

— …

— Rồi sao nữa à? Tất cả các phi tần đều quỳ xuống trước mặt ông.

— …

— Tất nhiên thế rồi. Bộ ông tưởng có bà nào dám đứng trước mặt Hoàng đế đang ngồi, dù bất cứ chỗ nào, hay sao? Chuyện này thì ắt hẳn rồi. Chuyện này thì hẳn là phải thấy. Tôi mà còn chút nghi ngờ việc René Leys đã từng vào Hoàng Cung thì một cảnh tượng như thế, được thuật lại như chàng vừa thuật, sẽ làm cho ngay cả sự nghi ngờ của tôi cũng trở nên lố bịch.

Và hễ nghĩ đến ngài thì câu hỏi này bao giờ cũng muốn bật ra từ đầu lưỡi tôi: “Có phải ngài đã chết, như…?”. Nhưng tôi khéo léo biến đổi nó:

— Tóm lại, mọi sự xảy ra hồi đó, dù mới cách đây vài năm thôi, rõ ràng là đã thuộc vào một thời đại khác. Mọi sự đều chấm dứt rồi. Hoàng Cung hiện nay thì vẫn kín cổng cao tường như trước đây, và bên trong thì chẳng có gì hết ngoài sự trống không to tướng, nó thiếu sự uy nghiêm. – Không có “người nối ngôi”, không có người thừa kế. Chỉ toàn những thứ vờ vịt… Các hoàng thân quốc thích nếu tôi mà tiếp cận được thì với tôi tước hiệu của họ chẳng là gì cả. Sẽ không là “Chúa thượng” nữa mà là “Chúa hạ”… Ví như nhiếp Chính Vương [2] vậy, dù đó là em ruột của ngài… René Leys tỉnh hẳn người.

… Tôi thấy nhiếp Chính Vương có vẻ mờ nhạt. Trước hết, cái tên đó khá khó nghe khi ghép chung với chữ “Vương”. Nhiếp chính! Ừ, tôi biết chứ! Biết rằng có một Tiểu Hoàng đế mới bốn tuổi [3]! Lại còn ít cá tính hơn nữa, tuy phải kể là tuổi còn nhỏ. Nhưng quan trọng hơn cả là họ có lão Viên [4]! Kẻ khôn ngoan nhất! Kẻ mạnh nhất! Trong đám triều thần! Vậy mà họ suýt chút nữa chặt đầu lão… Về mặt chính trị, lão xem như đã chết. René Leys chẳng có chút quan tâm nào đến Viên, dù lão nổi tiếng trong cộng đồng người châu Âu. Lẽ nào chàng không biết lão sao?

— Không, không, anh biết đấy, tôi đến đây trễ đúng ba năm. Bà Thái hậu già đã chết sau sáu mươi năm trị vì. Ngài cũng vậy… [5] chỉ hưởng dương được ba mươi bốn tuổi thôi. Nhưng người ta có thể gọi đó là sống không nhỉ? Tôi không biết nữa. Tôi không muốn biết nữa…

Thực tình mà nói, tôi thấy mình cực kỳ lỗi thời khi quan tâm quá mức đến Hoàng Cung. Nó đã là “tượng đài lịch sử”. Chẳng còn một thực tại sinh động nào trong đó cả. Vài tên thái giám, vài người đàn bà tàn tạ… và đôi khi, giữa hai và bốn giờ sáng, Quân Cơ Xứ [6] nhóm họp với những thân vương… mệt mỏi… René Leys bỗng nhiên sống động hẳn lên.

— Ồ, nhiếp Chính Vương sao? Đừng nói đến ông ấy mà không biết gì về ông!

Và giọng chàng trở lại ấm áp và mượt mà:

— Ông ta gần như cũng thông minh bằng anh mình, tức ngài, người đã “đăng thừa long giá, ẩm thủy cửu tuyền” [7].

(Điều này được chàng nói lên một cách kính cẩn như một điển tích Trung Hoa). Nhiếp Chính Vương! Nhưng ông ta chỉ mong muốn độc một chuyện thôi! Mang lại hạnh phúc cho dân tộc mình. Có điều là ông không biết làm gì để đạt mục tiêu đó. Ông muốn tìm hiểu dân chúng một cách sát sao. Đôi khi ông xuất cung, không đem theo tùy tùng. Một đêm nọ, ông đi sang khu thành Tiền môn ngoại… Tiền môn ngoại là… Đó là… “ở ngoài cửa Tiền…”

— Được rồi! Tôi hiểu mà. Tiếp tục đi.

— Cửa thành phải đóng vào nửa đêm. Trống vừa điểm canh ba.

— Tức hai giờ sáng, tính giờ theo kiểu châu Âu…

— Vâng. Tôi đi cùng ông. Tôi mặc cả với tên lính canh, rồi hắn cho chúng tôi qua, cả hai, coi như người châu Âu… ngày hôm sau, tên lính canh thấy mình nằm trong nhà tù khi thức dậy. Phải có kỷ cương chứ. Ông không tin nổi có những nguy cơ nào đe dọa nhiếp Chính Vương vào bốn giờ sáng mỗi ngày đâu…

— Nguy cơ gì vậy? Danh tiếng của ông ta à?

— Mạng sống! Ông không biết là hàng ngày, lúc bốn giờ sáng, ông ta đi từ vương phủ của mình đến Hoàng Cung sao?

— Thực vậy. Để chủ tọa buổi họp Quân Cơ Xứ.

— Ông biết cây cầu mà ông ta đi qua không? Ở tận phía bắc Khu thành Thát Đát, bên kia cửa “Hậu môn”.

— Hậu môn à? Tôi biết rõ nó lắm. Một cây cầu lát đá quá tồi và hơn nữa, khá vô ích. Tôi chưa bao giờ thấy ở đâu có nhiều cầu bắc qua chỗ cạn nước như ở Trung Quốc này!

— Hãy chờ những trận mưa lớn mùa hè xem! Tháng sáu, tháng bảy này, và ông sẽ thấy, René Leys bảo đảm với tôi. Toàn bộ nước hồ “Bắc Hải” sẽ chảy qua dưới cầu. Hiện giờ thì tất nhiên là khô cạn. Và chính điều này đã làm cho cuộc mưu sát dễ dàng hơn.

— Một cuộc mưu sát ư?

Quả có thật đấy. Ngày hôm kia tôi có đọc trên báo là “nhiếp Chính Vương đi xe từ nhà đến Hoàng Cung như thường lệ mỗi sáng, đã thoát chết trong gang tấc vì một quả bom lẽ ra đã nổ trên đường ông ta đi…” Âm mưu thất bại này đã không làm tôi lưu tâm. Vả lại, người ta cũng chán chê với bao nhiêu thứ tin vặt liên quan đến các hoàng đế, nhiếp chính, đại thần, vua chúa, bộ trưởng, dân biểu, tổng thống, nữ hoàng ở những triều đình châu Âu chúng ta! René Leys lộ vẻ ngạc nhiên khi thấy tôi không hào hứng lắm.

— Ông biết ai đã phát hiện ra trái bom đó không?

— Không. Tôi không biết gì cả về chuyện này. Chẳng ai biết gì cả. Tôi đọc trên báo là “Cơ quan cảnh sát đang điều tra và tin rằng đã bắt được các thủ phạm”. Vậy là ta sẽ không bao giờ biết gì về việc này.

— Cảnh sát ư? René Leys phát âm từ này với sự khinh miệt, hoàn toàn theo kiểu… dân Paris. Đám cảnh sát đến nơi… thì trễ béng nó rồi. Quả bom đã được phát hiện trước đó.

Đến đây thì tôi để ý nghe hơn một chút. Chắc là chàng gia sư của tôi sắp sửa tiết lộ nhiều hơn chút đỉnh so với những gì tôi đọc được trên các tờ báo.

— Được phát hiện ngày hôm nay do những đặc vụ của Hoàng Cung đấy.

— Vậy là “mật vụ” à?

Tôi ngắt lời với một vẻ chất phác giả vờ. Tôi biết rõ từ khuya là có một lực lượng mật vụ, Sở hay Cục gì đó. Thầy Vương đã quả quyết với tôi như thế. Theo lời ông thì nó có vẻ… không đáng kể, ít hiệu quả, trả lương cho nhân viên cực kỳ thấp…

— Chính nhờ nó mà người ta đã phát hiện ra quả bom. René Leys, không đợi tôi hỏi thêm gì cả, kể lại toàn bộ câu chuyện. Quả bom thì to đùng, đủ sức làm nổ tan tành đến cả mười cây cầu xây hoàn toàn bằng đá như Hậu môn Kiều, – quả bom này nối với những sợi dây điện kéo tới… gần như tận bên trong Hoàng Cung, dưới chân bờ tường bao quanh các hồ. Ai đó đã thấy các dây điện này, liền ra tay cắt chúng rồi sau đó mới huýt còi lên, – vâng, như vậy đó… René Leys xởi lởi huýt gió một điệu hai âm, đó là điệu huýt còi của lính Cứu hỏa Pháp, khi họ lao xe hết tốc lực, cán bẹp mọi người bộ hành trên đường chỉ để đến cứu một bà già nào đó…

— Đấy là tín hiệu tập họp các trinh thám mật. Họ được rải ra dọc theo quãng đường đi của nhiếp Chính Vương. Họ ba chân bốn cẳng chạy tới, lần theo sợi dây điện nhưng không kịp tóm cái người có nhiệm vụ kích hoạt…

— Rồi sao nữa?

— Thế là họ sai một tên nô tài khiêng quả bom đi cho người ta nghiên cứu. Vài bộ phận làm ở nhật Bản nhưng những con vít nguy hiểm nhất lại xuất phát từ một tiệm bán đồ sắt ở Bắc Kinh… những chi tiết này đã không được báo chí đăng tải. Nhưng tóm lại, ai đã khám phá ra quả bom và báo động? Tôi hỏi. René Leys lưỡng lự đôi chút. Đêm tối đen đến nỗi tôi không thấy chàng đỏ mặt. Vậy mà tôi tin chắc là chàng đã đỏ mặt trong bóng tối.

— Đó là một… ca kỹ ở Tiền môn ngoại…

Ôi, nàng đã có thể hát hò gì tại đó, vào cái giờ khá sớm sủa thế này, lại ở một nơi phía bắc cách xa “thanh lâu đài các” của nàng cả một dặm trường. René Leys giải thích từng ly từng tí. Nàng “cũng” là người của mật vụ. Được tin là có một cuộc mưu sát đang được chuẩn bị, nàng đã ra tay trước các trinh thám đàn ông… Đơn giản thế thôi. Chính vì thế mà lệnh trên ban xuống thưởng cho nàng năm ngàn lượng bạc. Ngay lập tức nàng bỏ chúng vào một nhà băng Trung Quốc và hưởng lãi suất hai phần trăm mỗi tháng. Nhưng trước tiên nàng trang bị mới đồ đạc hơi lỗi thời trong phòng mình.

— Nghe như một hiền phụ ấy nhỉ… Có thể nào ta… khi nào tiện…? René Leys lấy lại vẻ kín kẽ:

— Ồ, không phải ai cũng được đâu! Nhưng chúng ta có thể cùng đi đến “đó” nếu ông muốn.

— Tại sao không là tối nay?

— Tối nay không thể được, René Leys ngắt gọn.

Đúng thế, chàng có vẻ mệt mỏi, căng thẳng, thấy ít tự tin quá. Tôi nghĩ tốt hơn là mình nên thâu ngắn buổi tối này và tống chàng đi ngủ – và cả tôi cũng đi nghỉ. Nhưng chàng không chịu. Chàng khăng khăng muốn tiếp tục như thế này, nằm dài ra dưới các vì sao. Lúc này vẫn chưa hết thân mật. Tôi bèn trở lại, quay vòng vòng như con ma cà rồng quanh nhân vật chính của tôi, kẻ bị hãm trong ba bức tường gồm cuộc đời, giấc mộng và cái chết của mình…

— Này, làm ơn nói tôi biết đi, ngài ra sao, khi còn sống ấy? – Tôi đọc bao nhiêu thứ ngu ngốc viết về ngài! Một tay biên tập báo địa phương mô tả ngài như một “kẻ nhu nhược bị vỡ mộng theo kiểu Baudelaire [8]”! Tôi quả quyết với anh là chuyện này có thực đó.

Có vẻ như chưa bao giờ nghe nói về Baudelaire, René Leys trả lời bằng những từ ngữ chính xác và nhạy bén; những từ ngữ giống như đá thử vàng, khảm trên bức tranh ghép mảnh có nền trời đen thăm thẳm, Thiên đình đó, nơi mà những nhiếp Chính Vương đã chết vẫn còn trị vì …, những từ ngữ dần dần vẽ nên bức chân dung đẹp đẽ nhất mà không ai đưa ra được bao giờ, của “người đã trị vì trong triều đại Quang Tự”:

— Một đứa trẻ con rất thông minh và rất hiền, dù đã ở tuổi người lớn. Với sự am hiểu của một người già không nhớ là mình già. Đôi khi chỉ bận tâm đến vợ; đến những người vợ của mình… các công chúa hay cung nữ mà ngài gọi đến tùy thích hay được lão Thái hậu Từ Hi, dì ngài – mà ngài gọi là “Quý nương nương” – sắp đặt cho ngài.

Đúng thế, rất thông minh… và cũng rất bạc nhược, ngoại trừ vài giờ đầu tiên trong ngày. Ngài yêu thơ. Ngài thích thư pháp, lịch lãm vuốt ve “ngọn bút lông, trang giấy mảnh” – (câu này được phát âm theo nhịp điệu của một điển tích Trung Hoa). Ngài cũng chuộng âm nhạc… René Leys ngưng lại. Từ “âm nhạc” có vẻ như không đủ để chàng diễn tả điều muốn nói. Nhưng chàng không nghĩ ra được từ nào khác.

— Hay đúng hơn… ngài thích nghe bất cứ cái gì mà người ta chạm nhẹ vào: chiêng, chỉ chạm thôi chứ không đánh: ngài nghe mà rung cảm đến ngây ngất! Phải đỡ ngài để ngài không bị ngã. Ngài thầm thì bảo ai đó chạm lên chiêng một lần nữa. Và khi chiêng ngừng rung, ngài vẫn nghe cho đến tận cùng nỗi im lặng rồi bật khóc nức nở…

Tôi từng thấy ngài nhìn chăm chăm mặt da của chiếc trống, không nói một lời… René Leys lại tỏ ra u sầu lặng lẽ với những ký ức của mình… mặt khác, tôi hầu như nghe ra tiếng nghẹn ngào của sắt, đồng và gang của “Đại Hồng Chung” rền vang điểm canh hai, ở tận phía bắc, nơi từng là trung tâm của thành phố mông Cổ xưa cũ nay không còn nữa… [9]

Âm thanh của nó thì đục nhưng thanh cao, bay trên những mái nhà trong Hoàng Cung, và đến từ nơi xa lắm. René Leys kết thúc:

— Rốt cuộc thì ngài chết.

— Đúng thế. (Và dù không muốn tôi vẫn thấy mình trở lại chuyện này). Nhưng ngài chết ra sao?… [Vì Thuốc độc à!?] im lặng hồi lâu. Có phải René Leys sắp sửa…

— Có quan trọng gì đâu! Ngài chết không có người bạn nào bên cạnh!

Thật vậy. Trong sự hiếu kỳ… lịch sử của mình, dù là đầy đam mê – tôi đã bỏ qua một điểm duy nhất này mà bây giờ chàng nhắc lại cho tôi: đứa bé dịu dàng và đau khổ này đã chết, vì thuốc độc hay vì mộng tưởng, quan trọng gì đâu, thật thế mà. Ngài đã chết giữa đám thái giám và đàn bà, dưới cặp mắt cú vọ nhưng ra vẻ mẫu tử của lão Thái hậu canh chừng hành vi cuối cùng của ngài! – và, tôi quên! – không một người bạn nào bên cạnh ngài! René Leys đã nói ra được ở đây cái điều cho tới nay không ai nói! Tôi lại tiếp tục:

— Thật vậy… Thế nhưng, ngài có bạn riêng của mình không – dù là một người thôi? Người bạn đó, tôi nghĩ có thể là một hoàng thân hay tên đánh xe ngựa, một viên quan lại hay một lính cấm vệ, một người trung thành theo hình ảnh những công thần ngày xưa, phụng sự cho Trời qua chính đứa Con Trời!

— Có chứ, tôi là bạn của ngài đây, René Leys giản dị nói.

Quả thế, khi một con người như René Leys mô tả một con người khác bằng ngôn từ đầy màu sắc và với những biến chuyển tâm linh trong bức chân dung mà tôi vừa viết ra bằng những lời lẽ như trên, tình cảm đó chỉ có thể xuất phát từ nỗi căm ghét khủng khiếp nhất hay từ tình yêu sâu nặng nhất… như thế, René Leys đã yêu quý bằng một tình bạn trẻ trung vị Hoàng đế trẻ tuổi và sầu thảm này, một kẻ vô cùng bơ vơ trên trần gian… René Leys trông rất trẻ và hơi sầu thảm khi ta không thấy chàng có những vận động thể lực. Thế nhưng, chàng đã quen biết ngài ra sao?

— Này, làm thế nào anh quen biết ngài, người bạn anh đó… anh vào Hoàng Cung lần đầu tiên bằng cách nào? Ai đã đưa anh vào Hoàng Cung?

Tôi không ngại ngùng gì khi tỏ ra thiếu tế nhị. Không lời thú nhận nào là long trọng quá mức đối với sự kính trọng tôi dành cho nó. Nếu tôi hiểu đúng những gì nói ra trước đây, thì không có gì có thể gọi là không đúng chỗ…

… Trừ cái giọng cộc lốc và đột nhiên khép kín mà Leys dùng để bịt miệng tôi lại:

— Tôi vào đó bằng cách nào ư? À vâng, đó là chuyện riêng của tôi!

Được rồi. Tôi không cố nài. Và khó khăn lắm tôi mới dằn lòng không đuổi chàng ta đi ngủ quách cho rảnh nợ. Bộ chàng nghĩ là tôi muốn giựt lấy mấy cái mánh khóe của chàng sao?

Tôi sắp sửa đứng dậy về phòng mình thì nghe tiếng đập ngoài cửa chính, – một bàn tay người Trung Hoa đang đập mạnh các tay nắm bằng đồng treo tòn ten như thể chúng là búa tạ không bằng…

Tên gác cửa của tôi không thức dậy. René Leys đã mau mắn đứng lên trước tôi, rồi tôi nghe chàng thương lượng với ai đó xuyên qua cánh cửa. Khi tôi bước đến nơi thì chàng đã mở cửa ra rồi.

— Cái này cho tôi, – chàng nói, vẫn với cái giọng cộc lốc, nhét vào túi một khăn tay bằng lụa nhợt nhạt mà người ta chắc chắn vừa mới trao cho chàng. – rồi chẳng nói chẳng rằng chàng lấy mũ – rất châu Âu, cái mũ đó, tôi nghĩ là “mũ quả dưa” – rồi ra đi, không nói với tôi liệu có trở lại không hay khi nào trở lại, vội vã leo lên một chiếc xe la to đẹp đang đợi chàng, xe quẹo ở góc hẻm rồi biến mất.

Bây giờ trời đã rạng sáng. Với sự chính xác đến từ chứng mất ngủ, tôi viết xong những ghi chép này của một ngày làm tôi ngỡ ngàng đến bực mình, hay làm tôi vui thích hơn mọi ngày trước đây rất nhiều…

❀ ❀ ❀

[1] Nguyên văn: “les Palais cardinaux, chỉ các cung điện được sắp xếp theo bốn phương đông, tây, nam, bắc trong Tử Cấm Thành. “Ngài” nói ở đây là Hoàng đế Quang Tự.

[2] Tức Thuần Thân Vương (Prince Chun, 1883-1951), em vua Quang Tự, cha của vua Phổ Nghi. Được phong làm Nhiếp Chính Vương sau khi Thái hậu Từ Hi chết...

[3] Tức Phổ Nghi (Puyi), (1906-1967), thường được biết là “Hoàng đế cuối cùng” của Trung Hoa. Lên ngôi năm 1909, thoái vị năm 1912, niên hiệu là Tuyên Thống. Cha là Thuần Thân Vương nhiếp chính.

[4] Tức Viên Thế Khải (Yuan Shikai) (1859-1916): Một đại thần người Hán được Từ Hi tin cậy và trở thành một nhân vật nổi bật có ảnh hưởng quan trọng cuối đời Thanh. Năm 1907 được điều làm Quân cơ đại thần kiêm Thượng thư Bộ Ngoại vụ. Năm 1911, sau cuộc Cách mạng Tân Hợi bùng nổ, Viên chớp thời cơ, dùng thủ đoạn hai mặt: ép buộc Hoàng đế nhà Thanh thoái vị, và lợi dụng sự yếu kém của phe cách mạng, ép buộc họ giao chính quyền cho mình. Tháng 3 năm 1912, Viên thay Tôn Văn (Tôn Trung Sơn) làm Đại Tổng thống lâm thời Trung Hoa Dân quốc, từng bước thực hiện sự thống trị độc tài. Viên tìm cách phục hồi đế chế đầu năm 1916. Bị phản đối kịch liệt, Viên đành hủy bỏ đế chế. Ông chết đầu tháng 6-1916 sau khi làm vua được 83 ngày.

[5] Vua Quang Tự chết trước Thái hậu Từ Hi vài tiếng đồng hồ (14-11-1908). Có giả thuyết là bà đã cho người đầu tộc nhà vua đang bị giam cầm để ông không thể sống sót sau bà. Chính trong lúc nằm chờ chết, bà đã chỉ định Phổ Nghi chưa đầy bốn tuổi lên làm vua.

[6] Nguyên văn: Le Grand Conseil (Junjichu, Quân Cơ Xứ, nghĩa đen là “Văn phòng Quân sự”). Họp từ lúc rạng động, “Cơ Mật Viện” này thảo luận hàng ngày những công việc quân sự và tất cả các vấn đề dân chính quan trọng, dưới sự chủ trì của Hoàng đế. Sau đó, nó chuyển các quyết định của mình sang chính phủ để thi hành. Quân Cơ Xứ, trong thực tế, trở thành cơ quan quyết định quyền lực nhất cho tới tháng 5-1911, thời điểm nó bị bãi bỏ dưới các áp lực cải cách.

[7] Nguyên văn: “qui s’en est allé montant au char du Dragon, s’abreuver aux neuf fontaines” (lên đi xe Rồng, uống nước chín suối), trang 78.

[8] Charles Baudelaire (1821-1867), nhà thơ Pháp, nổi tiếng với tập thơ “Les Fleurs du mal”, “Những đóa hoa độc”, (1857).

[9] Kinh đô của nhà Nguyên (Mông Cổ) là Khanbalik tức Đại Đô (cùng địa điểm với Bắc Kinh ngày nay).