Jin Soon là nhân viên dọn dẹp vệ sinh trong Quốc hội.
Sau khoảng hơn mười năm nhận việc thông qua công ty dịch vụ, vào ngày 1 tháng Một năm 2017, chị được tuyển dụng trực tiếp vào làm việc tại Quốc hội.
Mỗi khi công việc xong xuôi, chân tay đều nặng như đeo chì, chị lê thân thể mệt nhọc lên tàu điện ngầm, rồi chuyển sang xe buýt và phải cuốc bộ thêm một đoạn dốc nữa thì mới về được đến nhà. Cả đoạn đường về nhà tốn gần bốn mươi phút ấy chẳng có gì ngoài sự mệt nhọc. Thế mà ngày hôm ấy, cho dù phải mang thêm một túi đồ vừa nặng vừa cồng kềnh, nhưng chị lại chẳng thấy mệt mỏi chút nào. Jin Soon chuyển chiếc túi giấy đựng dầu hạt cải từ tay phải sang tay trái, rồi lại lần nữa chuyển về tay phải, cứ luân phiên như thế, suốt cả quãng đường nụ cười vẫn không hề biến mất trên khuôn mặt chị. Bên trong túi quà còn kèm theo lá thư của Tổng thư ký Quốc hội với nội dung: “Dù có hơi muộn nhưng giờ chúng ta đã là người một nhà rồi. Một lần nữa xin chúc mừng cô, tôi sẽ cố gắng hết sức để giúp đỡ cô.” Đây là lần đầu tiên chị nhận được quà và tiền thưởng Tết, cả lương tháng cũng được tăng lên một chút.
Trong cuộc khủng hoảng tài chính, chồng của Jin Soon bị công ty cho về hưu sớm. Chồng chị đã mở một cửa hàng gà rán với số tiền trợ cấp thôi việc, nhưng việc kinh doanh lại không được suôn sẻ. E cứ đà này sẽ chẳng thể đủ tiền nuôi hai con ăn học, Jin Soon đành phải đứng ra lo toan. Chị làm đủ mọi việc từ phụ việc ở quán ăn, đến bán mỹ phẩm và thực phẩm chức năng, thậm chí cả chăm sóc con cái nhà người khác, nhưng tất cả đều không kéo dài bao lâu. Một bà nội trợ không có kinh nghiệm lẫn trình độ thì khó mà có được một công việc dễ dàng, ổn định và lâu dài. Sau đó chị được một đồng nghiệp trước đây cùng bán mỹ phẩm giới thiệu vào làm ở Quốc hội.
Từ 6 giờ sáng đến 4 giờ chiều, chị không ngừng quét tước, lau chùi, giặt giũ, dọn dẹp và đổ rác. Thế nhưng khối lượng công việc vẫn vượt quá sự quyết tâm của chị. Trụ sở chính nơi có văn phòng Ủy ban thường trực, cứ vào dịp cuối năm hay vào thời điểm thực hiện thanh tra chính phủ đều có rất nhiều người bên ngoài ra ra vào vào. Hội trường chính ở tầng 3 thì lúc nào cũng đông đúc học sinh, sinh viên đến tham quan. Chị vừa dọn xong thùng rác này rồi chuyển sang dọn thùng khác, đến lúc quay lại thì đã thấy thùng đầu tiên đầy ắp như cũ. Không chỉ vậy, chị còn phải liên tục đổ rác trong các buồng vệ sinh và dọn dẹp sạch sẽ khu vực xung quanh. Dù thế, người ta vẫn liên tục góp ý phàn nàn về chuyện thiếu giấy vệ sinh, bồn cầu bị tắc hay nước tràn ra sàn...
Trong hơn mười năm làm việc thông qua công ty dịch vụ, Jin Soon đã ba lần chuyển việc. Một công ty bị vỡ nợ, suýt chút nữa nhân viên đã không nhận được trợ cấp thôi việc. Hai công ty còn lại thì không chịu cung cấp đồ bảo hộ mới cho nhân viên hoặc không bổ sung kịp thời các dụng cụ dọn vệ sinh bị thiếu. Thành ra nhân viên vệ sinh phải tự bỏ tiền túi ra để mua dụng cụ và mặc quần áo cũ mèm để làm việc suốt mấy năm trời.
Vì là một người dày dạn kinh nghiệm, Jin Soon thay mặt đứng ra kháng nghị nhưng lại bị phân công quét dọn tường ngoài của các tòa nhà trong suốt mùa hè. Đứng dưới cái nắng hè gay gắt làm việc cả ngày, mắt mũi chị cứ hoa hết cả lên. Những người bị ghét thường bị phân cho những công việc vất vả như vậy, còn những người được tuyển dụng thông qua quen biết thì được làm phần việc nhẹ nhàng hơn. Thành ra, các nhân viên bắt đầu chia bè kết phái và gây khó dễ cho chị. Họ không đáp lại lời chào của chị, không cho chị biết về những thông báo mới và cũng chẳng muốn ngồi ăn cùng chị. Dù biết đây là chuyện do phía công ty dịch vụ dọn dẹp cố tình gây ra, nhưng chị không dám nói gì vì sợ bị gạch tên khỏi danh sách trong lần ký hợp đồng kế tiếp. Thay vào đó, chị tìm cách giữ khoảng cách với những đồng nghiệp vẫn hay lo lắng cho mình.
“Nếu thân thiết với tôi thì chị cũng sẽ bị liên lụy đấy. Đừng tỏ vẻ quen biết tôi làm gì.”
Tối khuya sau giờ làm, lúc lén gặp mặt và trò chuyện với một đồng nghiệp tại ga tàu điện ngầm, Jin Soon đột nhiên trào nước mắt.
Chị không yêu cầu các cán bộ nhà nước phải làm gì, cũng không phải là chị muốn được tăng lương. Ghị chỉ muốn nhận được sự đối xử nhân đạo. Jin Soon và đồng nghiệp đã gửi đơn kêu gọi xúc tiến việc trực tiếp tuyển dụng lao động đến toàn thể đại biểu Quốc hội, nhưng họ đã vấp phải sự phản đối của đảng cầm quyền vào thời điểm bấy giờ. Trong cuộc họp ủy ban điều hành, một đại biểu Quốc hội đã phát biểu rằng: “Nếu ký hợp đồng không thời hạn cho những nhân viên vệ sinh và đảm bảo cho họ ba quyền lợi lao động cơ bản[1], thể nào sau này họ cũng sẽ hơi một chút là đòi đình công, như vậy thì quản lý kiểu gì được?” Jin Soon được xem cảnh này thông qua đoạn băng ghi lại.
Bất cứ khi nào có thể, Jin Soon và đồng nghiệp đều tìm đến các buổi tọa đàm, buổi họp mặt đầu năm hay cả những bữa tiệc tất niên, họ muốn chỉ cho mọi người thấy nhân viên vệ sinh đang phải làm việc trong điều kiện và hoàn cảnh như thế nào. Họ đã gõ cửa tìm tới các tổ chức dân sự, công đoàn lao động và những buổi họp của các đại biểu Quốc hội. Ban đầu họ không chắc liệu có ai chịu gặp mặt, lắng nghe mình không. Cuối cùng, họ lựa chọn sẽ dũng cảm đương đầu, yêu cầu được giúp đỡ và hỗ trợ.
Trong khi đó, lại phát sinh thêm chuyện các chị em nhân viên không được gia hạn hợp đồng. Các chị em tuổi đều đã khá cao, bình thường vẫn ký hợp đồng sáu tháng một lần với công ty dịch vụ vệ sinh, nhưng giờ đối phương bất ngờ từ chối gia hạn hợp đồng. Dù họ đã phản đối công ty nhiều lần, nói rằng việc gia hạn hợp đồng là chuyện đã được thỏa thuận từ trước và công ty không nên tước đi cơ hội việc làm của những người lao động khỏe mạnh và chăm chỉ. Vào ngày nhận được thông báo ngày mai không cần đi làm nữa, những tiếng thở dài và nức nở của các chị em lấp đầy căn phòng nghỉ chật hẹp. Jin Soon nghĩ sớm muộn gì mình cũng sẽ lâm vào tình cảnh giống như họ.
“Tất cả phải đứng lên vì chính mình chứ! Các chị em, mọi người định cứ ngồi đó mà chờ chết hay sao?”
Họ đi mượn giấy bút từ một văn phòng gần đó. Họ gấp gáp viết mấy dòng, tuy còn nhiều lỗi chính tả nhưng vẫn tạo thành những tấm biểu ngữ: “Hãy giữ lời hứa gia hạn hợp đồng!”, “Chúng tôi vẫn có thể làm việc!”, “Chúng tôi đã làm việc 20 năm rồi!” Chị cầm tấm biểu ngữ ấy đứng trước văn phòng của Tổng thư ký Quốc hội. Vừa cầm, tay chị vừa run vì sợ sẽ bị đuổi việc. Sau khi kết thúc lịch trình bên ngoài trở về, Tổng thư ký bị bất ngờ trước cảnh tượng này. Nhưng ông vẫn mời Jin Soon và các đồng nghiệp của chị vào văn phòng. Đây là lần đầu tiên chị đến văn phòng Tổng thư ký mà không phải để quét dọn, đây là lần đầu tiên chị được uống cà phê ở đây và cũng là lần đầu được nói chuyện với Tổng thư ký lâu tới vậy. Cuối cùng, Tổng thư ký đứng giữa hòa giải, thuyết phục công ty dịch vụ gia hạn hợp đồng cho các chị em.
Vào ngày biểu quyết về dự thảo ngân sách cho năm mới, tuy đã tan làm và trở về nhà nhưng đầu óc Jin Soon vẫn còn ở lại Quốc hội. Chị nghe được tin rằng tiền lương của nhân viên vệ sinh không còn là “chi phí dịch vụ quản lý” nữa mà đã được chuyện thành “kinh phí tuyển dụng chính thức”. Cuộc họp diễn ra rất lâu và tiền lương của nhân viên vệ sinh gần như là mục bỏ phiếu cuối cùng. Trong lúc hồi hộp chờ đợi Quốc hội thông qua dự thảo, Jin Soon ngủ gà ngủ gật, cứ ngủ quên rồi lại tỉnh, tỉnh rồi lại ngủ. Bất ngờ điện thoại của chị rung lên. Đó đã là 4 giờ sáng ngày hôm sau, chị nhận được một loạt tin nhắn thông báo rằng dự thảo ngân sách đã được thông qua. Điều này đồng nghĩa với việc những nhân viên vệ sinh sẽ không còn phải làm việc thông qua công ty dịch vụ nữa mà sẽ được Quốc hội trực tiếp tuyển dụng.
Jin Soon đứng bật dậy reo hò, chồng chị nghe tiếng động liền tỉnh giấc. Chị ôm chầm lấy chồng và bật khóc một lúc lâu. Chồng chị vừa vỗ về vừa nói với chị rằng: “Em vất vả nhiều rồi, em làm tốt lắm, anh rất tự hào về em.”
Đồng phục mới được in biểu tượng của Quốc hội, thẻ ra vào giờ đây đã được thay bằng thẻ căn cước. Mục đơn vị trực thuộc trước đây là tên của công ty dịch vụ cũ, nhưng giờ đã được đổi thành Quốc hội. Khi có vấn đề, bộ phận văn phòng và bộ phận dịch vụ chung sẽ hỏi ý kiến của các nhân viên, cùng nhau bàn bạc rồi mới đưa ra thông báo chính thức. Vì không còn làm việc thông qua công ty dịch vụ nữa cho nên việc giao tiếp và trao đổi cũng dễ dàng, thuận lợi hơn nhiều. Chị có niềm tin rằng môi trường làm việc sẽ ngày càng được cải thiện, bởi vì giờ đây mọi người đều có thể xem xét, trò chuyện và đưa ra quyết định cùng nhau. Ngay lập tức, số nhân viên trực đêm cuối tuần tại trụ sở chính đã tăng từ một lên hai người, nhờ thế mà giờ chị không còn kiệt sức sau khi kết thúc công việc nữa.
Tiền hoa hồng bị công ty dịch vụ khấu trừ giờ đã được trả lại cho nhân viên, thêm vào đó họ còn được hưởng thêm các ưu đãi phúc lợi đa dạng như thẻ phúc lợi, tiền thưởng dịp lễ Tết, hỗ trợ chi phí cưới hỏi, tang ma.
Hồi đầu năm, khi mẹ của một trong những đồng nghiệp qua đời, Jin Soon cũng có mặt tại lễ tang. Chị nhìn thấy bát, đĩa, cốc dùng một lần đều có in biểu tượng của Quốc hội. Hẳn là bên Quốc hội đã hỗ trợ những thứ đó. Tình cờ nghe thấy vài người đến viếng bàn tán về chuyện hình như trong gia đình này có người làm việc cho Quốc hội, Jin Soon cảm thấy rất đỗi tự hào. Người đồng nghiệp của Jin Soon vừa khóc vừa nói rằng:
“Mẹ tôi ngày nào cũng xin lỗi vì đã không nuôi dạy tôi đàng hoàng để bây giờ tôi phải làm việc vất vả, nhưng đâu phải vậy! Không có gì làm tôi tự hào và hãnh diện hơn công việc này. Tôi cảm thấy cứ như thể cuối cùng tôi đã có thể báo hiếu cho mẹ vậy.”
Đến giờ giải lao, Jin Soon thường cùng đồng nghiệp đến quán cà phê ở tầng hầm. Trước đây chị luôn cảm thấy quán cà phê không phải là nơi dành cho những người mặc đồng phục nhân viên vệ sinh, vì vậy trong suốt hơn mười năm ròng rã, số lần chị đến quán cà phê chỉ đếm trên đầu ngón tay. Khi đến văn phòng để lau dọn hay khi nhận suất ăn ở căng tin, chị đều chào hỏi mọi người trước. Hồi xưa, chị hay tự mình lo lắng, sợ rằng chủ động chào hỏi sẽ làm đối phương khó chịu. Phải đến bây giờ, chị mới có thể tự hào coi đó là “công việc của mình”.
“Mạnh giỏi nhé!”
“Chúng ta phải cùng nhau giữ gìn sức khỏe đấy!”
Dạo gần đây, chị và đồng nghiệp thường chào nhau bằng câu: “Mạnh giỏi nhé!” Họ vẫn hay bảo nhau rằng, có công việc tốt thế này thì phải cố mà khỏe mạnh để có thể cùng nhau làm việc thật lâu dài.
Thực sự thì so với trước đây mọi thứ đã tốt hơn nhiều, nhưng chị sẽ không để bản thân mình ngủ quên trên chiến thắng. Chị hy vọng tất cả sẽ được làm việc công bằng như nhau, không có ai phải vất vả nhiều hơn hay được nhàn nhã hơn. Chị cũng mong khi phải trông cháu, khi chồng bị ốm hay nhà có việc gấp, mọi người sẽ được đi muộn và về sớm hơn một chút. Nhưng trên hết, chị vẫn mong muốn được làm việc lâu dài. Jin Soon sẽ không từ bỏ. Giống như từ trước đến nay, chị sẽ tiếp tục lên tiếng vì quyền lợi của bản thân và của những người khác.
[1] Bao gồm quyền được thiết lập (quyền cho phép người lao động thành lập ra công đoàn), quyền thương lượng tập thể (quyền cho phép người lao động đàm phán với người sử dụng lao động thông qua công đoàn) và quyền hành động tập thể (quyền cho phép người lao động đưa ra hành động, ví dụ như đình công, khi cuộc đàm phán không diễn ra suôn sẻ).
