Sự việc xảy ra tại Vauxhall đã khiến cả mẹ lẫn các con hoảng sợ tột cùng. Trong cơn chấn động, Lizabetha Prokofievna và mấy cô con gái hầu như chạy suốt quãng đường về nhà.

Theo quan điểm của bà, biến cố ấy đã phơi bày và làm sáng tỏ quá nhiều điều, đến mức mặc dù tâm trí hãy còn rối bời, bà vẫn cảm thấy phần nào quyết đoán được về một số vấn đề vốn dĩ bấy lâu nay hãy còn mờ mịt.

Tuy nhiên, tất cả mọi người trong nhóm đều nhận thức rõ rằng một sự việc quan trọng đã xảy ra, và có lẽ thật may mắn làm sao, những điều trước nay hãy còn che giấu trong màn sương đoán già đoán non giờ đây đã bắt đầu hé lộ đôi chút. Bất chấp những lời bảo đảm và giải thích của Hoàng tử S., bản chất thực sự và địa vị của Evgenie Pavlovitch cuối cùng cũng đã phơi bày ra ánh sáng. Anh ta đã bị công chúng kết tội có quan hệ mật khẩu với "sinh linh ấy." Lizabetha Prokofievna và hai cô con gái lớn đều nghĩ như vậy.

Nhưng kết cục thực sự của câu chuyện là số lượng những câu đố cần giải đáp lại tăng lên. Hai cô con gái, dù có phần khó chịu trước sự hoảng hốt thái quá của mẹ và việc vội vã rời khỏi hiện trường, từ đầu vẫn chưa nỡ làm bà bận lòng với những câu hỏi.

Hơn nữa, họ không thể không nghĩ rằng có lẽ cô em Aglaya còn nắm rõ mọi chuyện nhiều hơn cả họ và mẹ cộng lại.

Hoàng tử S. trông tối sầm như tiền, lặng lẽ và ủ rũ. Bà Epanchin không thèm ngó ngàng hay nói một lời nào với anh suốt quãng đường về nhà, và dường như anh ta cũng chẳng bận tâm đến điều đó. Adelaida gặng hỏi anh đôi chút bằng câu hỏi: "người chú mà họ đang nhắc tới là ai, và chuyện gì đã xảy ra ở Petersburg vậy?" Nhưng anh ta chỉ lầm bầm vài câu ngắt quãng về việc "đang tiến hành điều tra," và rằng "dĩ nhiên tất cả chỉ là nhảm nhí." "Ồ, dĩ nhiên rồi," Adelaida đáp lời và không gặng hỏi thêm nữa. Aglaya cũng vô cùng im lặng; và lời nhận xét duy nhất cô đưa ra trên đường về nhà là họ đang "đi bộ quá nhanh để mà có thể cảm thấy dễ chịu."

Có lúc cô quay lại và nhìn thấy viên hoàng tử đang hộc tốc đuổi theo họ. Nhận ra sự số sắng muốn bắt kịp họ của anh, cô mỉm cười đầy châm biếm rồi không ngoảnh đầu lại nữa.

Cuối cùng, khi họ vừa đến gần nhà, Tướng Epanchin từ trong bước ra đón; ông vừa mới ở thành phố về.

Câu đầu tiên của ông là hỏi thăm về Evgenie Pavlovitch. Thế nhưng Lizabetha cứ thế lướt qua mặt ông, chẳng thèm nhìn lấy một cái cũng chẳng trả lời câu hỏi.

Nhìn sắc mặt của mấy cô con gái và Hoàng tử S., ông lập tức đoán ra rằng một cơn giông bão đang chực chờ nổi lên, và bản thân ông lúc này cũng mang những dấu hiệu bứt rứt lạ thường trong tâm trí.

Ông liền níu lấy Hoàng tử S., đứng ngay cửa trước và thì thầm to nhỏ với anh ta. Qua vẻ mặt đầy lo lắng của cả hai khi bước vào nhà và tiến lại gần phu nhân Epanchin, có thể thấy rõ họ vừa bàn luận những tin tức vô cùng phiền muộn.

Dần dần, gia đình quây quần lại trên lầu trong gian phòng của Lizabetha Prokofievna, còn Hoàng tử Muishkin thì thui thủi một mình ngoài hiên nhà khi vừa đến nơi. Anh tự chọn một góc ngồi đợi, dù chẳng biết mình đang trông chờ điều gì. Chưa bao giờ anh nghĩ rằng lẽ ra mình nên rời đi khi trong nhà đang có chuyện lộn xộn thế này. Anh dường như quên sạch cả thế giới, sẵn sàng ngồi lỳ ở đó suốt nhiều năm trời. Từ trên lầu, thỉnh thoảng anh lại văng vẳng nghe thấy những âm thanh của cuộc trò chuyện đầy kích động.

Anh không thể nói mình đã ngồi đó bao lâu. Trời đã muộn và tối mịt.

Bỗng nhiên Aglaya bước ra hiên. Trông cô hoàn toàn bình tĩnh, dẫu có hơi tái nhợt một chút.

Nhìn thấy viên hoàng tử đang ngồi một mình trong góc — điều mà rõ ràng cô không hề ngờ tới — cô mỉm cười và tiến lại gần anh:

"Anh đang làm gì ở đấy thế?" cô hỏi.

Viên hoàng tử lầm bầm điều gì đó, đỏ bừng mặt rồi chồm dậy; nhưng Aglaya lập tức ngồi xuống bên cạnh anh, thế là anh đành ngồi xuống theo.

Cô đột ngột nhìn thẳng vào mặt anh đầy chăm chú, rồi quay sang nhìn ra cửa sổ như đang bận tâm điều gì khác, đoạn lại quay nhìn anh.

"Có lẽ cô ấy muốn nhạo báng mình đây," viên hoàng tử thầm nghĩ, "nhưng không; vì nếu muốn thế thì chắc chắn cô ấy đã làm rồi."

"Anh có muốn uống trà không? Em sẽ bảo người pha," cô cất lời sau một hai phút im lặng.

"K-không cảm ơn, tôi không biết nữa..."

"Không biết! Sao lại không biết được chứ? Nhân tiện, nghe đây — nếu có ai đó thách đấu tay đôi với anh, anh sẽ làm gì? Em vẫn muốn hỏi anh điều này — từ dạo trước cơ..."

"Sao cơ? Sẽ chẳng có ai thèm thách đấu tôi bao giờ đâu!"

"Nhưng nhỡ có người thách thật, anh có sợ phát khiếp lên không?"

"Tôi dám chắc là mình sẽ sợ — hoảng sợ là đằng khác!"

"Thật á? Thế hóa ra anh là đồ nhát gan à?"

"K-không! — Tôi không nghĩ vậy. Kẻ hèn nhát là kẻ vừa sợ vừa chuồn mất; còn người cảm thấy sợ hãi nhưng không bỏ chạy thì chưa hẳn là kẻ hèn nhát," viên hoàng tử mỉm cười đáp sau một thoáng trầm ngâm.

"Và anh sẽ không chạy trốn chứ?"

"Không — tôi không nghĩ mình sẽ bỏ chạy," viên hoàng tử cuối cùng bật cười thành tiếng trước những câu hỏi của Aglaya.

"Dù là phận nữ nhi, em chắc chắn cũng sẽ chẳng bao giờ bỏ chạy vì bất cứ lý do gì," Aglaya nói với giọng hơi tổn thương. "Tuy nhiên, em thấy anh đang cười cợt và nhăn nhó mặt mày theo cái cách quen thuộc để ra vẻ mình thú vị đấy. Giờ nói cho em nghe xem, người ta thường bắn nhau ở cự ly hai mươi bước phải không? Có khi là mười bước chứ? Em cho rằng nếu ở cự ly mười bước thì thế nào cũng bị thương hoặc bỏ mạng, đúng chứ?"

"Tôi không nghĩ là họ thường bắn chết nhau trong các cuộc đấu súng."

"Họ đã bắn chết Pushkin bằng cách đó đấy."

"Đó có lẽ chỉ là một tai nạn."

"Làm gì có chuyện đó; đó là một cuộc đấu sinh tử, và ông ấy đã mạng vong."

"Viên đạn găm quá thấp nên có lẽ đối thủ của ông ấy chưa từng nhắm vào vùng đó — chẳng ai làm thế cả; người ta sẽ nhắm vào ngực hoặc đầu; thế nên khả năng cao là viên đạn đã vô tình trúng vào đó. Những người có chuyên môn đã kể lại cho tôi điều này."

"Chà, có lần một người lính đã kể với em rằng họ luôn được lệnh phải nhắm vào giữa thân người. Thế nên anh thấy đấy, họ không thèm nhắm vào ngực hay đầu đâu; họ cố tình nhắm thấp hơn cơ. Sau đó em đã gặng hỏi một viên sĩ quan về chuyện này, và anh ta bảo hoàn toàn là sự thật."

"Điều đó chắc là khi họ nổ súng từ khoảng cách xa."

"Anh có biết bắn súng không?"

"Không, tôi chưa từng bắn súng bao giờ trong đời."

"Đến việc nạp đạn súng lục mà anh cũng không biết nốt sao?"

"Không! Ý tôi là, dĩ nhiên tôi hiểu nguyên lý làm thế nào, nhưng chưa từng làm bao giờ."

"Thế thì anh chẳng biết gì sất, bởi đó là việc đòi hỏi phải luyện tập. Giờ thì nghe và học đây; trước tiên hãy mua loại thuốc súng thật tốt, loại không bị ẩm (người ta bảo tuyệt đối không được ẩm một chút nào, mà phải thật khô ráo), một loại thuốc súng mịn nào đó — anh phải hỏi mua thuốc súng dùng cho súng lục chứ không phải thứ bột mà họ dùng để nhồi đại bác đâu. Người ta bảo viên đạn thì phải tự đúc lấy bằng cách nào đó. Anh có súng lục không?"

"Không — và tôi cũng chẳng muốn có," viên hoàng tử cười nói.

"Ồ, thật vớ vẩn! Anh bắt buộc phải mua một khẩu. Người ta bảo súng của Pháp hoặc Anh là tốt nhất. Sau đó lấy một nhúm thuốc súng nhỏ, khoảng bằng cái nút thỏm, hoặc có lẽ là hai nhúm, rồi đổ vào nòng súng. Tốt nhất là cho thật nhiều vào. Tiếp theo nhét một mẩu nỉ vào (chẳng hiểu sao bắt buộc phải là nỉ); anh có thể dễ dàng cắt một mẩu từ chiếc nệm cũ nào đó, hoặc từ khung cửa; người ta dùng nó để chống gió lùa mà. Chà, khi đã nến mẩu nỉ xuống rồi, thì đặt viên đạn vào; anh có nghe rõ không đấy? Viên đạn cho vào sau còn thuốc súng cho vào trước, chứ đừng làm ngược lại, bằng không súng sẽ không nổ đâu. Anh cười cái gì thế hả? Em muốn anh phải mua một khẩu súng lục và tập luyện mỗi ngày, và anh phải học cách bắn trúng hồng tâm cho bằng được; chịu không nào?"

Viên hoàng tử chỉ biết cười trừ. Aglaya bực bội dậm chân xuống sàn.

Tuy nhiên, vẻ mặt nghiêm túc của cô trong suốt cuộc trò chuyện này đã khiến anh vô cùng ngạc nhiên. Anh có cảm giác rằng lẽ ra mình phải hỏi cô điều gì đó, rằng có một chuyện quan trọng hơn nhiều mà anh muốn tìm hiểu chứ không phải là cách nạp đạn súng lục; thế nhưng mọi suy nghĩ trong đầu anh đều tản mát cả, và anh chỉ nhận thức được rằng cô đang ngồi bên cạnh mình, đang trò chuyện với mình, và rằng anh đang ngắm nhìn cô; còn những gì cô đang nói có nội dung gì đi chăng nữa thì cũng chẳng mảy may quan trọng chút nào.

Viên đại tướng bấy giờ xuất hiện ngoài hiên, bước ra từ trên lầu. Ông đang trên đường đi ra ngoài với vẻ mặt quyết đoán, đồng thời cũng đầy bận tâm và lo lắng.

"À! Lef Nicolaievitch, cháu đấy ư? Cháu định đi đâu thế này?" ông hỏi, quên bẵng đi mất chuyện viên hoàng tử từ nãy đến giờ chẳng hề có ý định nhúc nhích. "Đi cùng ta mau; ta có chuyện muốn nói với cháu đây."

"Vậy hẹn gặp lại nhé!" Aglaya nói, đưa tay về phía viên hoàng tử.

Lúc này trời đã tối hẳn, Muishkin không thể nhìn rõ khuôn mặt cô, nhưng chỉ một hoặc hai phút sau, khi anh và viên đại tướng đã rời khỏi căn biệt thự, mặt anh bỗng đỏ bừng lên và bàn tay phải siết chặt lại.

Hóa ra anh và vị đại tướng đang đi cùng một hướng. Mặc dù trời đã khuya, viên đại tướng vẫn vội vã đi gặp ai đó để bàn bạc về một đề tài quan trọng. Trong lúc đó, ông cứuyên thuyên không dứt nhưng lại lủng củng với viên hoàng tử, và liên tục nhắc đến tên của Lizabetha Prokofievna.

Nếu như viên hoàng tử đang ở trong trạng thái có thể chú ý nhiều hơn đến những gì viên đại tướng đang nói, anh sẽ nhận ra rằng đối phương đang muốn gặng hỏi chút thông tin từ mình, hoặc thậm chí là muốn đặt thẳng cho anh một câu hỏi nào đó; thế nhưng vị đại tướng mãi vẫn không sao quyết định đi thẳng vào vấn đề được.

Muishkin quá đỗi thẫn thờ, đến mức ngay từ đầu anh đã chẳng thể để tâm dù chỉ một lời người kia đang nói; và khi vị đại tướng bất ngờ khựng lại trước mặt anh với một câu hỏi đầy kích động, anh buộc phải bẽ bàng thừa nhận rằng mình hoàn toàn không biết đối phương vừa luyên thuyên những gì.

Viên đại tướng nhún vai.

"Dạo này sao ai nấy cũng trở nên kỳ lạ hết cả, kể cả cháu nữa đấy," ông nói. "Ta vừa bảo với cháu là ta hoàn toàn không tài nào hiểu nổi những suy nghĩ và cơn bấn loạn của Lizabetha Prokofievna. Trên lầu kia con bé đang lên cơn cuồng loạn, cứ rên rỉ và kêu lên rằng chúng ta đã bị 'bêu rếu và nhục nhã.' Bằng cách nào? Tại sao? Khi nào? Do ai? Ta thú nhận bản thân mình cũng có phần rất lớn lỗi lầm; ta chẳng giấu giếm điều đó làm gì; nhưng tác phong, cách cư xử trơ trẽn của người phụ nữ ấy quả thực cần phải được kiềm chế trong những giới hạn nhất định, nếu cần thì nhờ cả cảnh sát can thiệp, và ta đang trên đường đến đó để bàn thảo vấn đề này cũng như sắp xếp mọi việc đây. Mọi chuyện hoàn toàn có thể được giải quyết một cách êm thấm, nhẹ nhàng, thậm chí là tử tế, mà chẳng cần chút om sòm hay điều tiếng nào. Ta linh cảm thấy tương lai hãy còn lắm sự kiện chực chờ, và có rất nhiều điều cần phải được làm sáng tỏ. Có mưu đồ đang ngấm ngầm diễn ra; nhưng nếu ở một phía mà không ai hay biết gì, thì ở phía bên kia cũng sẽ chẳng có điều gì được giải thích đâu. Nếu ta chẳng nghe ngóng được gì về chuyện này, cháu cũng không, anh ấy cũng không, cô ta cũng không — vậy rốt cuộc là ai đã nghe được cơ chứ, ta rất muốn biết đấy? Làm sao có thể giải thích tất cả những chuyện này nếu không phải vì thực tế là một nửa trong số đó chỉ là ảo ảnh, là chuyện hão huyền, hay một thứ ảo giác quái quỷ nào đó tương tự?"

"Bà ấy điên rồi," viên hoàng tử lầm bầm, đột nhiên nhớ lại tất cả những gì vừa xảy ra với một cơn nhói đau thắt trong lồng ngực.

"Ta cũng từng nghĩ thế và đã có thể yên giấc. Nhưng giờ thì ta thấy ý kiến của họ có vẻ đúng đắn hơn. Ta không tin vào cái thuyết điên khùng ấy đâu! Người phụ nữ đó chẳng có chút ý thức thông thường nào; nhưng không những không điên, mụ ta còn ranh ma tột độ. Cơn bạo phát chiều nay của mụ ta về người chú của Evgenie chính là bằng chứng xác thực nhất cho điều đó. Thật đê tiện, chẳng khác gì bọn dòng Tên, và tất cả đều có mưu đồ riêng cả đấy."

"Thế còn người chú của Evgenie thì sao ạ?"

"Ôi trời đất ơi, Lef Nicolaievitch, chẳng lẽ cháu không nghe lọt tai dù chỉ một lời nào từ nãy đến giờ sao! Nhìn ta đây này, người ta vẫn đang run lẩy bẩy vì cú sốc kinh hoàng đây này! Chính điều đó đã giữ chân ta ở thành phố đến tận muộn thế này. Người chú của Evgenie Pavlovitch..."

"Vâng ạ?" viên hoàng tử kêu lên.

"Đã tự sát vào sáng nay lúc bảy giờ. Một cụ già đáng kính, nổi bật ở tuổi bảy mươi; và mọi chuyện trùng khớp đến từng chi tiết y hệt như những gì mụ ta đã mô tả; một khoản tiền, một khoản tiền công quỹ khá lớn, đã không cánh mà bay!"

"Trời đất, sao mụ ta lại có thể..."

"Sao lại biết chuyện á? Ha, ha, ha! Cháu thử nhìn xem, vừa xuất hiện ở đây là mụ ta đã vây quanh bởi cả một đám đông rồi. Cháu thừa biết những thành phần nào đang vây lấy mụ ta dạo này và tranh thủ nịnh nọt để lấy vinh dự được 'làm quen' với mụ rồi đấy. Dĩ nhiên mụ ta có thể dễ dàng nghe ngóng được tin tức từ ai đó vừa từ trên phố về. Cả Petersburg, nếu không muốn nói là cả Pavlovsk, giờ này đều biết tuốt rồi. Cháu thử nghĩ đến sự thâm hiểm trong lời nhận xét của mụ ta về bộ quân phục của Evgenie xem! Ý ta là câu nói mải mỉa rằng anh ta đã về hưu đúng lúc! Quả là một lời bóng gió độc địa, nếu cháu thích đấy! Không, không! Chẳng có chút điên rồ nào ở đây cả! Dĩ nhiên ta từ chối tin rằng Evgenie Pavlovitch có thể biết trước về thảm kịch này; ý ta là biết rằng vào đúng ngày đó, vào lúc bảy giờ, đại loại thế; nhưng anh ta hoàn toàn có thể đã linh cảm được sự thật. Còn ta — tất cả chúng ta — Hoàng tử S. và mọi người, đềuinh đinh rằng anh ta sẽ được thừa kế một gia tài kếch xù từ người chú này. Thật khủng khiếp, thật hãi hùng! Nên nhớ, ta không hề nghi ngờ Evgenie trong chuyện này đâu, hãy hiểu rõ lập trường của ta điểm đó; tuy nhiên sự việc quả thực có chút khả nghi. Hoàng tử S. vẫn không sao nuốt trôi được cú sốc này. Nhìn chung đây là một sự kết hợp hoàn cảnh vô cùng kỳ lạ."

"Có sự hoài nghi nào gắn liền với Evgenie Pavlovitch sao ạ?"

"Ồ, hoàn toàn không có! Cậu ta cư xử rất mực đàng hoàng. Ta không hề có ý bóng gió gì đâu. Tài sản riêng của cậu ta vẫn nguyên vẹn, ta tin là thế. Lizabetha Prokofievna, tất nhiên rồi, từ chối lắng nghe bất cứ điều gì. Đó mới là điều tồi tệ nhất trong tất cả, những thảm kịch gia đình hay tranh cãi, hay bất cứ tên gọi nào mà cháu muốn gán cho chúng. Cháu biết đấy, hoàng tử, cháu là chỗ thân tình với gia đình nên ta mới không ngại ngùng gì mà nói thẳng; giờ đây hé lộ ra rằng Evgenie Pavlovitch đã cầu hôn Aglaya từ một tháng trước, và đã bị từ chối."

"Không thể nào!" viên hoàng tử kêu lên.

"Sao lại không? Cháu biết gì về chuyện này à? Nghe này," viên đại tướng tiếp lời, càng lúc càng bấn loạn và run rẩy vì kích động, "biết đâu ta lại lỡ miệng tuột chiếc túi bí mật trước mặt cháu quá đà rồi cũng nên, nếu có thế thì cũng bởi vì cháu là — cái loại người như thế đấy, cháu biết mà! Cháu có thông tin đặc biệt nào chăng?"

"Tôi chẳng biết gì về Evgenie Pavlovitch cả!" viên hoàng tử đáp.

"Ta cũng vậy thôi! Bọn họ lúc nào cũng cố chôn vùi ta xuống dưới đất mỗi khi có chuyện gì xảy ra; họ dường như không thèm đếm xỉa đến việc đối xử với một người đàn ông như thế là rất khó chịu! Ta sẽ không để yên chuyện này đâu! Chúng ta vừa trải qua một kịch bản tồi tệ! — nên nhớ, ta nói chuyện với cháu như với chính con trai ruột của mình vậy! Aglaya đang cười cợt chính mẹ con bé. Mấy đứa con gái của ta đã đoán ra chuyện Evgenie cầu hôn rồi bị từ chối, và đã mách lại cho Lizabetha."

"Ta nói cho cháu biết nhé, anh bạn thân mến, Aglaya là một sinh linh vô cùng kỳ lạ, bướng bỉnh và đầy ắp những ý nghĩ hoang đường đến mức cháu không thể ngờ được đâu! Mọi phẩm chất cao quý, mọi nét rạng rỡ của trái tim và trí tuệ đều hội tụ ở con bé, và đi kèm với đó là biết bao sự thất thường cùng thói châm biếm, những tưởng tượng điên rồ — quả thực chẳng khác nào một con tiểu yêu! Con bé vừa mới cười cợt vào ngay mặt mẹ mình, trước mặt các chị, trước mặt Hoàng tử S., và tất cả mọi người — và dĩ nhiên là con bé lúc nào cũng nhạo báng ta nữa! Cháu biết là ta rất mực yêu thương đứa trẻ này mà — ta yêu thương cả những lúc con bé chế giễu ta, và ta tin rằng sinh linh ngỗ ngược ấy lại có một sự quý mến đặc biệt dành cho ta chính vì lý do đó. Con bé quý ta hơn bất cứ ai khác trong nhà. Ta dám cá là nó đã từng cười chê cả cháu không biết bao nhiêu lần rồi ấy chứ! Ta thấy hai cháu vừa có một buổi trò chuyện yên tĩnh cơ mà, sau tất cả những sấm chớp trên lầu ấy. Con bé ngồi cạnh cháu cứ như thể chẳng hề có trận cãi vã nào xảy ra vậy."

Viên hoàng tử đỏ bừng mặt đau đớn trong bóng tối, và siết chặt bàn tay phải, nhưng anh chẳng nói gì.

"Hoàng tử Lef Nicolaievitch thân mến của ta ơi," vị đại tướng bỗng cất lời trở lại, "cả ta và Lizabetha Prokofievna — (người mà không hiểu vì lý do quái quỷ nào lại bắt đầu tôn trọng cháu trở lại, và qua cháu mà nể trọng cả ta nữa!) — cả hai chúng ta đều vô cùng yêu quý cháu, và kính trọng cháu, bất chấp mọi vẻ bề ngoài có vẻ trái ngược. Nhưng chắc cháu phải thừa nhận rằng đó phải là một câu đố hóc búa nhường nào đối với chúng ta khi con bé Aglaya điềm tĩnh, lạnh lùng và đanh đá ấy — (vì con bé đã dám đứng lên cãi lại mẹ mình và trả lời những câu hỏi với vẻ khinh miệt khôn tả, lại càng khinh miệt ta hơn nữa, bởi vì, giống như một thằng ngốc, ta đã tưởng rằng mình có bổn phận phải khẳng định uy quyền của một gia trưởng) — khi Aglaya bỗng đứng phắt dậy và thông báo với chúng ta rằng 'người đàn bà điên khùng ấy' (thật kỳ lạ, con bé lại dùng chính xác từ ngữ giống hệt như cháu) 'đã nổi điên lên muốn gả tôi cho Hoàng tử Lef Nicolaievitch, và vì thế đang làm mọi cách để tống cổ Evgenie Pavlovitch đi và hòng quét sạch anh ta khỏi cái nhà này.' Con bé đã nói thế đấy. Nó nhất quyết không chịu giải thích dù chỉ một chút; nó cục cằn phá lên cười, sập cửa cái rầm rồi bỏ đi. Tất cả chúng ta đứng chết trân ở đó với cái miệng há hốc. Chà, sau đó ta được người ta kể lại về cuộc chạm trán nho nhỏ giữa cháu và Aglaya vào chiều nay, và — và — chàng hoàng tử thân mến — cháu là một thanh niên tốt bụng, hiểu biết, đừng nổi giận nếu ta nói thẳng nhé — con bé đang giễu cợt cháu đấy, anh bạn trẻ ạ! Nó đang vui đùa như một đứa trẻ, trên lưng vốn của cháu, và vì thế, suy cho cùng nó cũng chỉ là một đứa trẻ, đừng có giận nó và đừng để tâm làm gì. Ta đoan chắc với cháu, nó chỉ đang biến cháu thành trò hề, y như cách nó đối xử với tất cả chúng ta chỉ vì quá rảnh rỗi chẳng có việc gì làm hay ho hơn mà thôi. Thôi — chào cháu nhé! Cháu biết tình cảm của chúng ta chứ — tình cảm chân thành của chúng ta dành cho cháu ấy? Chúng vẫn trước sau như một, cháu biết đấy, anh bạn quý, trong mọi hoàn cảnh, nhưng — Thôi, chúng ta chia tay ở đây nhé; ta phải rẽ xuống lối bên phải rồi. Hiếm khi nào mà ta lại thấy ngồi trên yên ngựa mà thấy không thoải mái như thế này, người ta hay nói vậy đấy. Thế mà thiên hạ cứ ca tụng sự hấp dẫn của một kỳ nghỉ ở vùng quê!"

Bị bỏ lại một mình tại ngã tư đường, viên hoàng tử đảo mắt nhìn quanh, nhanh chóng băng qua đường hướng về phía ô cửa sổ đang hắt ánh sáng của một ngôi nhà gần đó, rồi mở một mảnh giấy nhỏ xíu mà anh vẫn giữ chặt trong lòng bàn tay phải suốt cuộc trò chuyện với viên đại tướng.

Anh đọc bức thư dưới ánh sáng lập lòe hắt ra từ cửa sổ. Nội dung như sau:

"Sáng mai, em sẽ có mặt ở chiếc ghế đá màu xanh ngoài công viên lúc bảy giờ, và sẽ đợi anh ở đó. Em đã quyết định sẽ nói chuyện với anh về một vấn đề cực kỳ quan trọng có liên quan mật thiết đến chính bản thân anh.

P.S. — Em tin là anh sẽ không mang bức thư này ra để khoe với bất cứ ai đâu. Dù bản thân cảm thấy xấu hổ khi phải đưa ra những dặn dò như thế, nhưng em thấy mình buộc phải làm vậy, xét về mặt con người của anh. Thế nên em đành viết những dòng này, và phải đỏ mặt thay cho cái tính khờ khạo của anh đấy.

P.P.S. — Vẫn là chiếc ghế đá màu xanh mà em đã chỉ cho anh hồi trước đấy nhé. Nào! Anh có thấy xấu hổ về bản thân không hả? Em thấy cần thiết phải nhắc lại cả cái thông tin ấy cơ đấy."

Bức thư được viết và gấp lại một cách cẩu thả, rõ ràng là trong một lúc rất vội vã, và có lẽ là ngay trước khi Aglaya bước xuống hiên nhà.

Trong tâm trạng bấn loạn khôn tả, gần như là sợ hãi, viên hoàng tử vội vã chuồn đi khỏi khung cửa sổ, tránh xa ánh sáng, tựa như một tên trộm đang hoảng hốt, nhưng vừa lúc đó anh lại va phải một quý ông nào đó có vẻ như vừa từ dưới đất chui lên ngay dưới chân mình.

"Tôi đang đứng canh chừng anh đấy, hoàng tử," cá nhân nọ lên tiếng.

"Lại là anh à, Keller?" viên hoàng tử ngạc nhiên hỏi.

"Vâng, tôi đã đi tìm anh khắp nơi. Tôi đợi anh ở nhà Epanchin, nhưng dĩ nhiên là tôi không thể bước vào trong được rồi. Tôi đã bám đuôi anh từ đằng sau khi anh đi cùng viên đại tướng. Nào hoàng tử, Keller đây, hoàn toàn xin tuân lệnh anh — cứ sai khiến đi! — sẵn sàng hy sinh — thậm chí sẵn sàng chết nếu cần thiết."

"Nhưng — để làm gì chứ?"

"Ồ, lại còn hỏi để làm gì nữa ư? — Dĩ nhiên là anh sẽ bị thách đấu rồi! Đó chính là tên sĩ quan trẻ Moloftsoff. Tôi biết gã, hay đúng hơn là biết tiếng tăm của gã; gã sẽ không đời nào bỏ qua một vết nhơ lăng mạ đâu. Gã sẽ chẳng thèm đếm xỉa gì đến Rogojin hay tôi đâu, và vì thế, anh chính là người duy nhất còn lại phải chịu trách nhiệm. Anh sẽ phải trả giá thôi, hoàng tử ạ. Gã đã dò hỏi về tung tích của anh rồi, và chắc chắn là bạn của gã sẽ đến tìm anh vào ngày mai — biết đâu gã đã có mặt ở nhà anh rồi cũng nên. Nếu anh đoái hoang ban cho tôi vinh dự được làm người làm chứng thứ hai cho anh, hoàng tử ạ, tôi sẽ vô cùng hạnh phúc. Đó là lý do vì sao từ nãy đến giờ tôi phải lùng sục tìm anh đấy."

"Đấu súng ư! Lại chuyện đấu súng nữa sao!" Viên hoàng tử bật cười phá lên, khiến Keller vô cùng ngạc nhiên. Anh cười một cách sảng khoái không chút kiềm chế, còn Keller — người từ nãy đến giờ cứ như ngồi trên đống lửa, thấp thỏm số sắng xin làm "người làm chứng" — suýt chút nữa thì nổi giận.

"Chính tay anh đã túm lấy tay gã còn gì, hoàng tử. Chẳng một kẻ nào có lòng tự trọng đích thực lại có thể nuốt trôi kiểu đối xử đó ở chốn đông người đâu."

"Ừ, và gã cũng đấm thẳng vào ngực tôi một cú đau điếng còn gì," viên hoàng tử vẫn tiếp tục cười lớn. "Chúng ta đấu súng vì cái quái gì cơ chứ? Tôi sẽ xin lỗi gã thế là xong. Nhưng nếu bắt buộc phải đấu — thì chúng ta cứ việc đấu! Cứ để gã nổ súng vào người tôi đi, tôi rất hoan nghênh là đằng khác. Ha, ha, ha! Giờ thì tôi biết cách nạp đạn súng lục rồi đấy nhé; Keller này, anh có biết cách nạp đạn súng lục không hả? Đầu tiên, anh phải mua thuốc súng, anh biết đấy; loại đó không được ẩm, và không được dùng cái thứ bột thô to mà họ nhồi đại bác đâu — phải là thuốc súng dùng cho súng lục cơ. Sau đó anh đổ thuốc súng vào, rồi kiếm một mẩu nỉ ở cánh cửa nào đó, đoạn nhét viên đạn vào. Nhưng đừng có nhét viên đạn vào trước thuốc súng nhé, bởi vì làm thế súng sẽ không nổ đâu — nghe này Keller, làm thế súng sẽ chẳng thèm nổ đâu đấy! Ha, ha, ha! Có phải là một lý do tuyệt vời không hở Keller, bạn tôi ơi? Anh biết không, anh bạn thân mến, tớ thực sự phải ôm hôn cậu ngay lúc này mới được. Ha, ha! Sao mà cậu lại bất ngờ chình ình xuất hiện trước mặt tớ tài thế hả? Mau đến nhà tớ càng sớm càng tốt, chúng ta sẽ khui champagne uống mừng. Tớ muốn tất cả mọi người cùng say mèm! Cậu có biết là tớ đang có nguyên một tá champagne giấu trong hầm của Lebedeff không hả? Lebedeff đã bán đứt chúng cho tớ vào cái ngày tớ vừa tới đây. Tớ vơ vét sạch cả lố. Chúng ta sẽ mời tất cả mọi người! Tối nay cậu có định ngủ nghê gì nữa không đấy?"

"Vẫn ngủ như mọi khi thôi, hoàng tử — sao thế ạ?"

"Thế thì chúc cậu có những giấc mơ đẹp nhé — ha, ha!"

Viên hoàng tử băng qua đường và biến mất vào trong công viên, để lại Keller đang đứng ngẩn ngơ trong sự kinh ngạc đến lố bịch. Chưa bao giờ anh ta thấy viên hoàng tử ở trong một trạng thái tâm lý kỳ quái đến thế, và không thể tưởng tượng nổi điều đó lại có thể xảy ra.

"Chắc là bị sốt rồi," anh ta tự lẩm bẩm, "bởi vì gã là cái loại người toàn dây thần kinh, và sự việc lần này có vẻ hơi quá sức chịu đựng của gã mất rồi. Gã không hề sợ hãi, điều đó là quá rõ ràng; cái giống người kiểu đó chẳng bao giờ biết sợ sệt là gì cả! Hừm! Champagne! Dù sao đi nữa thì đó cũng là một mẩu tin thú vị đấy chứ! — Mười hai chai! Chúa ơi, quả là một kho trữ nhỏ đáng nể đấy chứ! Ta dám cá là Lebedeff đã cho ai đó vay tiền thế chấp bằng cả tá champagne này cho mà xem. Hừm! gã hoàng tử này được đấy chứ, một tay chơi tử tế! Ta thích kiểu người như thế này. Thôi, ta chẳng việc gì phải lãng phí thời gian ở đây nữa, và nếu đã có champagne, thì — chẳng có thời gian nào hoàn hảo hơn lúc này cả!"

Viên hoàng tử quả thực đang ở trong trạng thái suýt phát sốt, đó là sự thật trăm phần trăm. Anh lang thang khắp công viên trong một thời gian dài, và cuối cùng thì cũng hoàn hồn lại khi đang đứng ở một đại lộ vắng vẻ. Anh lờ mờ nhận thức được rằng mình đã đi qua đi lại đúng đoạn đường mòn cụ thể ấy — từ cái cây lớn sẫm màu đó cho đến chiếc ghế đá ở tận đầu bên kia — ước chừng khoảng một trăm thước — ít nhất là ba mươi bận cả đi lẫn về.

Còn việc nhớ lại xem suốt khoảng thời gian đó mình đã suy nghĩ những gì thì anh hoàn toàn chịu chết. Tuy nhiên, anh chợt bắt gặp bản thân đang chìm đắm trong một suy nghĩ khiến anh phải cười rộ lên thành tiếng, dẫu chẳng có gì thực sự buồn cười ở đây cả; nhưng anh cảm thấy mình buộc phải cười, cứ thế tiếp tục cười mãi.

Anh chợt nghĩ rằng ý tưởng về cuộc đấu súng chưa chắc đã xuất hiện trong đầu một mình Keller, mà bài học vỡ lòng về cách nạp đạn súng lục của anh ta có khi lại không hoàn toàn là sự tình cờ ấy chứ! "Ôi dào! Vớ vẩn!" anh tự nhủ, bất giác bị một ý nghĩ khác chớp nhoáng xẹt qua đầu làm cho khựng lại. "Chà, cô ấy đã vô cùng ngạc nhiên khi thấy mình ở đó ngoài hiên nhà, thế mà vẫn mỉm cười và trò chuyện về chuyện uống trà! Ấy thế mà trong tay cô ấy lại cầm sẵn mảnh giấy nhỏ này, nghĩa là cô ấy phải biết thừa là mình đang ngồi đó chứ. Thế thì tại sao cô ấy lại phải tỏ ra ngạc nhiên cơ chứ? Ha, ha, ha!"

Anh lôi bức thư ra và hôn lên đó; rồi khựng lại trầm ngâm. "Mọi thứ mới kỳ lạ làm sao! Thật quá đỗi kỳ lạ!" anh lầm bầm, bấy giờ nét mặt đã trở nên đượm buồn. Những lúc niềm vui trào dâng tột độ, anh luôn luôn có cảm giác u sầu bao trùm lấy tâm hồn — mà chẳng tài nào hiểu nổi tại sao.

Anh đăm đăm nhìn quanh và tự hỏi không biết mình đến đây làm gì; anh đã rất mỏi mệt, thế là anh tiến về phía chiếc ghế đá và ngồi phịch xuống đó. Xung quanh anh là một không gian tĩnh mịch bao trùm; chương trình âm nhạc ở Vauxhall đã chấm dứt. Công viên trông có vẻ vắng tanh vắng ngắt, dẫu thực tế thì thời gian vẫn chưa quá mười một giờ rưỡi đêm. Đó là một đêm đầu tháng Sáu quang đãng, ấm áp và yên bình — đúng chất một đêm Petersburg đích thực; thế nhưng trong tán cây rậm rạp của đại lộ nơi anh đang ngồi, bóng tối gần như đặc quánh.

Nếu có ai đó bước đến vào khoảnh khắc này và nói với anh rằng anh đang yêu, đang yêu đến cuồng nhiệt, anh chắc chắn sẽ gạt phắt đi bằng sự kinh ngạc, và có lẽ là cả sự khó chịu nữa. Và nếu có kẻ nào đó bồi thêm rằng bức thư của Aglaya chính là một bức thư tình, và rằng nó chứa đựng một lời hẹn hò lãng mạn nơi chốn phòng the, anh chắc chắn sẽ đỏ bừng mặt vì xấu hổ thay cho kẻ đó, và có lẽ sẽ thách đấu gã ngay tức khắc.

Tất cả những điều đó đều hoàn toàn xuất phát từ sự chân thành trong con người anh. Chưa bao giờ anh mảy may nuôi dưỡng dù chỉ một khoảnh khắc ý nghĩ rằng cô tiểu thư ấy có thể đem lòng yêu mình, hay thậm chí là cả chuyện bản thân có thể phải lòng cô ta. Khả năng được ai đó yêu thương, "một kẻ như mình," theo cách anh tự định lượng, được anh xếp vào hàng những giả định ngớ ngẩn nhất. Đối với anh, mọi chuyện hình như chỉ là một trò đùa cợt từ phía Aglaya mà thôi, nếu như thực sự có điều gì đó đằng sau nó; nhưng điều đó đối với anh lại hoàn toàn tự nhiên. Sự bận tâm của anh xuất phát từ một nguyên nhân khác.

Còn về mấy lời mà viên đại tướng đã vô tình lỡ miệng tuột ra về việc Aglaya hay chế nhễu tất cả mọi người, và nhạo báng chính anh nhiều nhất — anh hoàn toàn tin sái cổ. Anh không hề cảm thấy mảy may tổn thương hay chạnh lòng; ngược lại, anh đinh ninh rằng mọi chuyện diễn ra đúng là phải như thế.

Toàn bộ tâm trí anh lúc này chỉ hướng về sáng sớm ngày mai; anh sẽ được gặp cô; anh sẽ ngồi bên cô trên chiếc ghế đá màu xanh nhỏ bé ấy, và lắng nghe cô chỉ cách nạp đạn súng lục, và được ngắm nhìn cô. Anh chẳng cần gì hơn thế nữa.

Câu hỏi về việc liệu cô có điều gì quan trọng đặc biệt muốn nói với chính anh hay không đã xẹt qua đầu anh một hai bận. Anh chẳng mảy may nghi ngờ trong khoảnh khắc nào rằng cô thực sự có một chủ đề trò chuyện như thế đang chờ sẵn, nhưng ngặt nỗi anh lại tỏ ra vô cùng hờ hững với vấn đề đó đến mức chẳng buồn bận tâm tự hỏi rốt cuộc nó có thể là gì.

Tiếng sỏi lạo xạo dưới bước chân bỗng khiến anh ngẩng phắt đầu lên.

Một người đàn ông, gương mặt ẩn khuất khó lòng nhận diện trong bóng tốiập tối, tiến đến chiếc ghế đá và ngồi phịch xuống bên cạnh anh. Viên hoàng tử nheo mắt nhìn trân trân vào mặt đối phương, và nhận ra những đường nét tái xanh của Rogojin.

"Tao thừa biết là mày sẽ lang thang ở đâu đó quanh đây mà. Tao chẳng phải mất công tìm kiếm lâu la gì cho cam," kẻ kia lầm bầm qua kẽ răng.

Đây là lần đầu tiên họ chạm mặt kể từ vụ đụng độ ngoài cầu thang khách sạn.

Dù vô cùng kinh ngạc và đau đớn trước sự xuất hiện bất thình lình của Rogojin, viên hoàng tử trong chốc lát vẫn không sao thu xếp lại được mớ suy nghĩ đang hỗn độn trong đầu. Rogojin rõ ràng nhìn thấy và thấu hiểu cái ấn tượng mà gã vừa gây ra; và dù thoạt đầu có vẻ ít nhiều lúng túng, gã vẫn bắt đầu lên tiếng với một điệu bộ trông có vẻ như đang cố ra điều tự nhiên và thoải mái. Tuy nhiên, viên hoàng tử chẳng mấy chốc đã thay đổi quan điểm về điểm này, và nghĩ rằng không những chẳng hề có chút ra vẻ dửng dưng nào được ngụy tạo ở đây, mà Rogojin thậm chí còn chẳng hề tỏ ra quá mức kích động. Nếu có chút vẻ vụng về nào lộ ra bên ngoài, thì đó cũng chỉ qua lời nói và cử binh của gã mà thôi. Con người ta bản tính khó dời.

"Sao anh lại — tìm được tôi ở đây?" viên hoàng tử cất lời hỏi chỉ để nói lên một câu gì đó.

"Keller bảo tao (tao tìm thấy hắn ở nhà mày) là mày đang ở trong công viên. 'Dĩ nhiên là thế rồi!' tao tự nhủ."

"Sao lại thế?" viên hoàng tử bất an hỏi.

Rogojin mỉm cười nhưng chẳng chịu giải thích.

Mày tưởng thế là xong chắc? — Chẳng ăn thua gì đâu, mày thừa biết thế mà. Tao đến gặp mày là vì cô ấy, — cô ấy bảo tao nhắn lại rằng cô ấy phải gặp mày, cô ấy có chuyện muốn nói với mày. Cô ấy bảo tao đi tìm mày ngay hôm nay."

"Ngày mai tôi sẽ sang. Giờ tôi chuẩn bị về nhà đây — anh có qua nhà tôi không?"

"Tao đến đây làm gì nữa? Tao đã chuyển lời xong rồi. — Vĩnh biệt!"

"Anh không qua thật sao?" viên hoàng tử cất giọng dịu dàng hỏi.

Rogojin cười khẩy đầy cay độc.

"Sao anh lại căm ghét tôi đến thế?" viên hoàng tử buồn bã hỏi. "Chính anh thừa biết rằng mọi hoài nghi của anh đều hoàn toàn vô căn cứ. Dù vậy, tôi cảm nhận được là anh vẫn còn đang giận tôi. Anh có biết tại sao không? Chỉ vì anh đã từng mưu sát tôi — đó là lý do khiến anh không sao rũ bỏ được cơn thịnh nộ đối với tôi. Tôi đã nói với anh rồi, tôi chỉ nhớ đến Parfen Rogojin người mà tôi đã cùng trao đổi thánh giá và thề nguyền anh em kết nghĩa. Tôi đã viết cho anh điều này trong bức thư hôm qua, cốt để anh quên đi cái sự điên rồ đó của bản thân, và để anh không cảm thấy gượng gạo phải nhắc đến nó mỗi khi chúng ta hội ngộ. Tại sao anh cứ phải né tránh tôi? Tại sao anh lại rụt tay lại không muốn chạm vào tôi? Tôi nhắc lại lần nữa, tôi xem tất cả những chuyện đã qua chỉ là một cơn mê sảng, một giấc mơ hoang tưởng. Tôi có thể thấu hiểu mọi điều anh đã làm, và mọi cảm xúc của anh trong ngày hôm đó, y hệt như thể chính tôi là người trải qua vậy. Những gì anh tưởng tượng khi ấy hoàn toàn không phải sự thật, và chưa bao giờ có thể xảy ra cả. Vậy thì, cớ sao giữa chúng ta lại phải vương vấn hận thù?"

"Mày thì biết cái quái gì thế nào là hận thù!" Rogojin cười nhạo trước những lời lẽ đầy nhiệt thành của viên hoàng tử.

Gã đã lùi ra xa một hai bước, và giấu vụng đôi tay ra đằng sau lưng.

"Không, tao đời nào còn bước chân đến nhà mày nữa đâu," gã chậm rãi nói thêm.

"Tại sao chứ? Anh căm ghét tôi đến thế cơ à?"

"Tao không ưa mày, Lef Nicolaievitch, và bởi thế, tao đến nhà mày làm cái quái gì cho mất công? Mày chẳng khác nào một đứa trẻ — cứ đòi một món đồ chơi cho bằng được, rồi người ta phải lôi ra đưa cho mày — để rồi sau đó mày lại chẳng biết cách sử dụng nó ra sao. Mày cứ nhai đi nhai lại những gì mày đã viết trong thư, thì có ích gì chứ? Dĩ nhiên là tao tin từng lời mày nói, và tao thừa biết một điều rõ mười mươi rằng mày chưa từng hoặc không bao giờ có thể lừa dối tao dưới bất kỳ hình thức nào, thế nhưng, tao vẫn không tài nào ưa nổi mày. Mày viết rằng mày đã quên sạch sành sanh mọi thứ, và chỉ nhớ mỗi người anh em Parfen mà mày từng trao đổi thánh giá, rằng mày chẳng còn nhớ khỉ gió gì về cái tên Rogojin từng chĩa con dao vào cổ họng mày nữa. Mày thì biết cái thá gì về tâm can của tao, hả?" (Rogojin bật cười khó chịu.) "Ðến cái chuyện tao cóc thèm hối hận dù chỉ là một mẩu nhỏ cho cái việc mà mày đang dang tay ban ơn thứ thứ tha huynh đệ ấy cho tao đấy. Tao chẳng thèm bận tâm nghĩ lại về nó sau suốt buổi tối hôm đó nữa; toàn bộ tâm trí tao đều bận túc trực ở một chuyện khác —"

"Không thèm nghĩ lại á? Dĩ nhiên là anh có rồi!" viên hoàng tử kêu lên. "Và tôi dám cá là anh đã lồng lộn chạy thẳng một mạch xuống Pavlovsk này để nghe nhạc, rồi bám đuôi con bé giữa đám đông, và dán mắt vào nhìn nó, y hệt như những gì anh đã làm ngày hôm nay. Chẳng có gì đáng ngạc nhiên ở đây cả! Nếu như anh không rơi vào cái tâm trạng đến mức chẳng tài nào suy nghĩ được bất cứ thứ gì ngoài một nỗi ám ảnh duy nhất đó, thì có lẽ anh đã chẳng bao giờ rút dao hãm hại tôi rồi. Tôi đã linh cảm được những gì anh sẽ làm vào ngày hôm đó, ngay từ khoảnh khắc tôi gặp lại anh vào buổi sáng. Anh có tự biết trông bộ dạng của mình lúc đó ra sao không? Tôi thừa biết là anh sẽ tìm cách sát hại tôi ngay cả vào đúng cái khoảnh khắc chúng ta trao đổi thánh giá cho nhau. Thế tại sao anh lại dẫn tôi về giới thiệu với mẹ anh làm gì? Có phải anh tính dùng cách đó để kìm tay lại chăng? Có lẽ anh không thốt thành lời những suy nghĩ đó, nhưng cả anh và tôi đều đang nung nấu chung một ý nghĩ, hoặc cùng cảm nhận về một điềm gở đang lơ lửng chụp xuống đầu chúng ta vào cùng một thời điểm. Giờ thì anh sẽ nghĩ gì về tôi nếu như anh không rút con dao chĩa vào cổ họng tôi — con dao mà ơn Chúa đã kịp thời ngăn chặn? Tôi vẫn sẽ mang tội hoài nghi anh như một lẽ đương nhiên — và anh thì vẫn sẽ ấp ủ ý định mưu sát đến cùng; thế nên suy cho cùng cả hai chúng ta đều có lỗi như nhau cả thôi. Nào, đừng có cau mày; anh cũng chẳng việc gì phải cười nhạo tôi cả. Anh bảo rằng mình 'chẳng hối hận' cơ mà. Hối hận ư! Có mọc cánh anh cũng chẳng tài nào làm nổi nếu có cố thử; anh vốn căm ghét tôi quá sâu sắc rồi còn gì. Chà, nhỡ tôi có hóa thành một vị thiên sứ ánh sáng, và ngây thơ vô tội trước mặt anh tựa như một đứa trẻ sơ sinh đi chăng nữa, thì anh vẫn cứ sẽ khinh miệt tôi đến tận xương tủy nếu anh đinh ninh rằng con bé yêu tôi chứ không phải yêu anh. Đó mới chính là ghen tuông — thứ ghen tuông đích thực là thế đấy."

"Nhưng anh có biết trong suốt tuần qua tôi đã ngẫm nghĩ ra được những gì không, Parfen? Tôi sẽ kể cho anh nghe. Lỡ như bây giờ cô ấy yêu anh hơn bất cứ ai thì sao? Và lỡ như cô ấy đày ải anh cũng chính vì cô ấy yêu anh, mức độ hành hạ anh tỷ lệ thuận với tình yêu mà cô ấy dành cho anh thì sao? Dĩ nhiên là cô ấy sẽ chẳng đời nào thốt ra điều đó cho anh nghe đâu; anh phải có con mắt tinh tường mà nhìn thấu lấy. Tại sao anh lại nghĩ rằng cô ấy lại chịu gả cho anh cơ chứ? Cô ấy phải có lý do của riêng mình, và rồi sẽ có ngày cô ấy thổ lộ lý do đó cho anh nghe. Một vài người phụ nữ khao khát thứ tình yêu mà anh dành cho cô ấy, và rất có thể cô ấy chính là một trong số đó. Tình yêu và bản tính hoang dã của anh gây ấn tượng mạnh với cô ấy. Anh có biết rằng một người phụ nữ hoàn toàn có thể đẩy một người đàn ông đến bờ vực phát điên bởi những sự tàn nhẫn và thói chế giễu của mình, thế nhưng lại chẳng hề cảm thấy mảy may hối hận một chút nào, bởi vì ả ta nhìn vào đối phương và tự nhủ thầm rằng, 'Nào! Ta sẽ hành hạ gã đàn ông này suýt chết đi sống lại, và rồi, ồ! Ta sẽ đền bù cho gã tất cả những điều đó bằng tình yêu sâu sắc của ta ra sao!'"

Rogojin lắng nghe đến tận câu cuối cùng, rồi bỗng bật cười phá lên:

"Chà, hoàng tử, tao dám cá là chính mày cũng từng nếm trải qua cái mùi vị quái quỷ này rồi phải không — thú nhận xem nào? Tao có nghe dăm ba lời đồn đại về mấy chuyện kiểu này rồi đấy, có thật thế không hả?"

"Gì cơ? Anh đã nghe được những gì chứ?" viên hoàng tử lắp bắp.

Rogojin vẫn tiếp tục cười lớn. Gã đã lắng nghe trọn vẹn bài phát biểu của viên hoàng tử với sự tò mò và chút ít sự thỏa mãn. Sự nồng nhiệt bộc phát của người diễn thuyết đã khiến gã vô cùng ngạc nhiên, thậm chí là còn mang lại chút an ủi.

"Thì, tao đâu chỉ nghe ngóng không thôi; tao còn tận mắt chứng kiến nữa cơ," gã đáp. "Mày đã bao giờ mở miệng ra nói những lời kiểu đó trước đây chưa? Trông mày lúc nãy chẳng giống tẹo nào với bản chất của mày cả, hoàng tử ạ. Chà, nếu như tao mà không nghe được cái tin đồn quái quỷ về mày này, thì đời nào tao lại lặn lội cất công mò đến tận cái xó xỉnh trong công viên này — lại còn vào lúc nửa đêm thế chứ!"

Viên hoàng tử đáp lại: "Tôi hoàn toàn chẳng hiểu anh đang ám chỉ điều gì cả, Parfen."

"Ồ, cô ấy đã kể hết cho tao nghe từ đời thủa nào rồi, và tối nay thì chính mắt tao được chứng kiến. Tao thấy mày ở chỗ biểu diễn âm nhạc, mày biết đấy, và thấy cả người mà mày đang ngồi chung nữa. Hôm qua cô ấy đã thề thốt với tao, và hôm nay lại tiếp tục thề rằng mày đang yêu Aglaya Ivanovna đến phát cuồng. Nhưng chuyện đó với tao cũng thế cả thôi, hoàng tử ạ; và chẳng dính dáng gì đến việc của tao sất; bởi vì nếu như mày đã thôi không còn yêu cô ấy nữa, thì cô ấy vẫn chưa hề ngừng yêu mày đâu. Dĩ nhiên là mày thừa biết chuyện cô ấy muốn gả mày cho con bé đó chứ? Cô ấy đã thề độc hẳn hoi đấy! Ha, ha! Cô ấy bảo với tao rằng, 'Cho đến lúc đó tao sẽ không thèm lấy mày đâu. Khi nào bọn chúng vào nhà thờ làm lễ kết hôn, thì chúng ta cũng sẽ tiến hành — chứ đời nào có chuyện cưới trước.' Rốt cuộc thì ý của cô ấy là gì cơ chứ? Tao chịu chết chẳng tài nào hiểu nổi, và chưa bao giờ hiểu được. Hoặc là cô ấy yêu mày đến tận cùng trời cuối đất, hoặc là — thế mà, nếu đã yêu mày, cớ sao cô ấy lại cứ khăng khăng muốn gả mày cho một đứa con gái khác? Cô ấy bảo rằng, 'Tao muốn nhìn thấy anh ấy hạnh phúc,' điều đó có nghĩa là — cô ấy yêu mày."

"Tôi đã viết và xin nhắc lại với anh lần nữa, rằng cô ấy không hoàn toàn tỉnh táo," viên hoàng tử nói với giọng đầy đau đớn khi lắng nghe những lời Rogojin vừa thốt ra.

"Chúa mới biết được — có khi mày lại đoán sai bét nhét ấy chứ! Ít nhất thì vào tối nay, chính miệng cô ấy đã ấn định ngày cưới khi chúng tao rời khỏi khu vườn đấy. 'Trong ba tuần nữa,' cô ấy bảo thế, 'và có lẽ là sớm hơn, chúng ta sẽ làm đám cưới.' Cô ấy đã thề thốt, còn tháo cả thánh giá ra để hôn thề nữa cơ mà. Thế nên mọi chuyện giờ đây hoàn toàn phụ thuộc vào một tay mày đấy, hoàng tử ạ. Mày thấy chưa! Ha, ha!"

"Đó đều là những lời nhảm nhí. Những gì anh vừa nói về tôi, Parfen, chưa bao giờ và sẽ không bao giờ xảy ra đâu. Ngày mai, tôi sẽ đến thăm anh —"

"Làm sao mà điên được cơ chứ," Rogojin ngắt lời, "khi mà mụ ta vẫn đủ tỉnh táo với thiên hạ và chỉ phát điên mỗi với một mình mày? Làm sao mụ ta có thể viết thư cho con bé đó được, nếu như mụ ta thực sự mất trí? Giả sử mụ ta bị điên thật thì người ta đã nhận ra sự bất thường đó qua mấy bức thư rồi."

"Bức thư nào?" viên hoàng tử hốt hoảng hỏi.

"Mụ ta viết thư cho con bé ấy — và con bé đọc những bức thư đó. Mày chưa nghe chuyện này bao giờ à? — Kiểu gì mày cũng sẽ được nghe thôi; thể nào con bé cũng tự tay mang thư ra cho mày xem cho mà xem."

"Tôi không thèm tin chuyện này!" viên hoàng tử kêu lên.

"Chà, hoàng tử ạ, mày mới chỉ đặt chân đi được vài bước trên con đường này thôi, tao nhận ra thế. Mày rõ ràng vẫn chỉ là một kẻ học đòi tập tễnh bước vào đời. Cứ chờ mà xem! Chẳng mấy chốc nữa đâu, mày sẽ tự trang bị cho mình cả một đội ngũ thám tử tư, mày sẽ phải canh chừng ngày lẫn đêm, và sẽ tường tận từng chi tiết nhỏ nhặt nhất diễn ra ở nơi đó — nghĩa là, nếu như —"

"Thôi đừng nhắc đến đề tài đó nữa, Rogojin, và đừng bao giờ đả động đến nó thêm lần nào nữa. Và nghe đây: trong lúc tôi ngồi đây, vừa trò chuyện vừa lắng nghe, tôi chợt nhận ra rằng ngày mai chính là sinh nhật của tôi. Chắc bây giờ cũng phải tầm mười hai giờ đêm rồi; hãy về nhà với tôi — đi nào, chúng ta sẽ cùng thức đón chào ngày mới! Chúng ta sẽ khui chút rượu vang, và anh sẽ chúc tôi — tôi cũng chẳng biết chúc điều gì nữa — nhưng chính anh, đặc biệt là anh, phải chúc tôi những điều tốt đẹp nhất, và đổi lại tôi cũng sẽ chúc anh trọn vẹn hạnh phúc. Bằng không, hãy trả lại thánh giá cho tôi đi. Hôm sau anh đã chẳng chịu trả lại nó cho tôi cơ mà. Bây giờ anh vẫn đang đeo nó trên người đấy chứ?"

"Ừ, tao vẫn đang đeo đây," Rogojin đáp.

"Thế thì đi thôi. Tôi không muốn bước sang tuổi mới mà thiếu vắng anh — hay đúng hơn là bước sang một cuộc đời mới, bởi vì một cuộc đời hoàn toàn mới đang khởi đầu với tôi. Anh có biết không Parfen, rằng một cuộc đời mới đã bắt đầu với tôi rồi đấy?"

"Tao tự nhìn thấy rõ là thế rồi — và tao sẽ kể lại cho cô ấy nghe. Chỉ có điều là trông mày lúc này chẳng giống bình thường chút nào đâu, Lef Nicolaievitch ạ."