Buổi sáng hôm ấy cũng đến với hoàng tử trong nỗi bất an đè nặng, chẳng kém phần đau đớn — một điều mà thể trạng của chàng tất nhiên đã đủ để lý giải; thế nhưng chàng lại u sầu một cách mơ hồ đến thế, nỗi buồn của chàng chẳng thể gắn với bất kỳ điều cụ thể nào, và chính điều đó dằn vặt chàng hơn bất cứ thứ gì khác. Tất nhiên là có những sự thật đang hiện diện trước mắt, rõ ràng và nhức nhối, nhưng nỗi buồn của chàng lại vượt xa mọi điều chàng có thể nhớ hay tưởng tượng; chàng nhận ra bản thân hoàn toàn bất lực trong việc tự xoa dịu chính mình. Hết lần này đến lần khác, chàng bắt đầu nảy sinh niềm mong mỏi rằng ngày hôm nay, một điều gì đó quan trọng, một điều gì đó quyết định sẽ xảy ra với mình.

Cơn phát ban hôm qua của chàng không quá nặng. Trừ chút nặng nề ở đầu và đau nhức các khớp, chàng không cảm thấy di chứng gì đặc biệt. Trí óc chàng vẫn hoạt động bình thường, dẫu cõi lòng trĩu nặng u hoài.

Chàng thức dậy muộn, và vừa tỉnh giấc liền nhớ lại toàn bộ sự việc của tối hôm trước; chàng cũng nhớ, dẫu không còn rành mạch lắm, về việc nửa giờ sau cơn co giật, mình đã được người ta cáng về nhà.

Chẳng bao lâu sau, chàng hay tin người nhà Epanchin đã phái sứ giả đến thăm hỏi. Đến mười một giờ rưỡi, lại một người nữa tới; và điều đó khiến chàng vô cùng dễ chịu.

Vera Lebedeff là một trong những người đầu tiên ghé thăm và ngỏ ý giúp đỡ. Vừa thoáng thấy chàng, cô đãòa khóc nức nở; nhưng khi chàng tìm cách dỗ dành, cô lại bật cười. Sự đồng cảm sâu sắc của cô gái dành cho mình khiến hoàng tử vô cùng xúc động; chàng cầm lấy tay cô và đặt một nụ hôn lên đó. Vầng trán Vera đỏ bừng lên.

Ôi, đừng, xin đừng! — cô hoảng hốt thốt lên, vội rụt tay lại rồi bước nhanh ra khỏi phòng trong nỗi bối rối lạ thường.

Lebedeff cũng đến thăm hoàng tử, nhưng đang vội vã để đi sang chỗ người quá cố — theo cách gọi của ông ta dành cho tướng Ivolgin, dẫu vị tướng vẫn còn sống nhưng đang lâm trọng bệnh. Colia cũng xuất hiện, nài nỉ hoàng tử vì lòng trắc ẩn mà kể cho cậu nghe toàn bộ sự thật về cha mình, những điều bấy lâu nay vẫn bị giấu giếm. Cậu bé nói rằng từ hôm qua đến nay mình đã dò la ra hầu như tất cả; đứa tội nghiệp đang chìm đắm trong niềm đau xót khôn nguôi. Bằng tất cả sự đồng cảm có thể huy động, hoàng tử thuật lại cho Colia nghe toàn bộ câu chuyện mà không giấu giếm điều gì, tường thuật lại các sự việc rành mạch nhất có thể. Câu chuyện giáng xuống đầu Colia như một cú sét đánh. Cậu không thốt nên lời. Cậu lặng lẽ lắng nghe, đôi dòng nước mắt nghẹn ngào tuôn rơi. Hoàng tử nhận ra rằng đây sẽ là vết hằn đi theo cậu bé suốt cả cuộc đời. Chàng vội vã giãi bày góc nhìn của mình về sự việc, chỉ ra rằng cái chết cận kề của ông lão có lẽ xuất phát từ nỗi kinh hoàng trước hành động của chính mình; và rằng không phải ai cũng có khả năng cảm nhận một nỗi day dứt nhường ấy.

Đôi mắt Colia ánh lên khi lắng nghe.

Gania, Varia và Ptitsin đúng là một lũ vô tích sự! Tôi sẽ chẳng thèm cãi vã với họ làm gì; nhưng từ giây phút này trở đi, bước chân chúng tôi sẽ không bao giờ chung một lối đi nữa. Ôi, thưa hoàng tử, từ hôm qua đến nay tôi đã cảm nhận được bao điều hoàn toàn mới mẻ! Đó là bài học cho tôi. Từ nay tôi sẽ coi mẹ là trách nhiệm hoàn toàn thuộc về mình; dẫu rằng ở cùng Varia, bà có lẽ cũng đủ an toàn rồi. Nhưng dẫu sao, cơm ăn nước uống đâu phải là tất cả.

Cậu đứng phắt dậy và vội vã rời đi, chợt nhớ ra bên giường bệnh của cha đang cần người; nhưng trước khi bước khỏi phòng, cậu còn kịp hỏi vội về tình hình sức khỏe của hoàng tử, và sau khi nghe câu trả lời, cậu nói thêm:

Chẳng lẽ không còn chuyện gì khác nữa sao, thưa hoàng tử? Hôm qua cháu có nghe được, nhưng cháu không có quyền bàn về chuyện này... Nếu sau này ngài có cần một người bạn, một bề tôi trung thành — cả tôi lẫn ngài đều chẳng hạnh phúc gì cho cam, phải không nào? — hãy tìm đến tôi. Dù sao thì tôi cũng sẽ không gặng hỏi ngài đâu.

Cậu cắm cổ chạy đi, để lại hoàng tử trong tâm trạng chán chường hơn bao giờ hết.

Dường như ai nấy đều đang nói những lời tiên tri, ám chỉ một tai ương hay nỗi buồn sắp sửa ập xuống; họ nhìn chàng như thể đã biết trước điều gì mà chàng hoàn toàn mù tịt. Lebedeff thì gặng hỏi, Colia thì bóng gió, còn Vera thì rơi lệ. Rốt cuộc là chuyện gì cơ chứ?

Cuối cùng, với một tiếng thở dài bực dọc, tự nhủ rằng đó chẳng qua chỉ là sự ngờ vực bệnh hoạn đáng nguyền rủa của chính mình, nét mặt hoàng tử bừng sáng niềm vui khi vào khoảng hai giờ, chàng thoáng thấy gia đình Epanchin đang tiến về phía nhà mình để ghé thăm chớp nhoáng, chỉ đúng một phút thôi. Quả thực họ chỉ đến trong chốc lát.

Ngay sau bữa trưa, Elizaveta Prokofievna đã tuyên bố rằng tất cả bọn họ sẽ cùng nhau đi dạo. Thông báo ấy được đưa ra dưới hình thức của một mệnh lệnh, chẳng thèm giải thích, vừa khô khan lại vừa cộc cằn. Mọi người đều tuân lệnh bước ra; nghĩa là các tiểu thư, phu nhân mẫu thân, và hoàng tử S. Elizaveta Prokofievna bước về hướng ngược lại hoàn toàn với lối đi thường ngày, và ai nấy thừa thừa hiểu bà đang ám chỉ điều gì, nhưng đều giữ im lặng vì sợ làm vị phu nhân nổi giận. Cứ như thể muốn tránh né mọi cuộc trò chuyện, bà bước đi trước, lủi thủi và lặng thầm. Cuối cùng, Adelaida lên tiếng rằng việc lê bước với tốc độ thế này chẳng có ích gì, và cô không tài nào theo kịp nhịp của mẹ.

Này nhé, — Elizaveta Prokofievna đột ngột quay người lại, cất giọng — chúng ta đang đi ngang qua nhà hắn đấy. Bất chấp Aglaya nghĩ gì, và dù có chuyện gì xảy ra đi nữa, hắn cũng không phải kẻ xa lạ với chúng ta; vả lại ngài ấy đang lâm bệnh và gặp hoạn nạn. Riêng tôi, tôi sẽ ghé vào thăm. Ai thích thì cứ việc theo tôi.

Tất nhiên là chẳng ai bảo ai, mọi người đều lẽo đẽo đi theo bà.

Hoàng tử vội vã cất lời xin lỗi một cách vô cùng phải phép vì sự cố làm vỡ chiếc bình hôm qua, cũng như vì toàn bộ vụ lùm xùm nói chung.

Ồ, có gì đâu, — Elizaveta đáp lại — tôi có tiếc chiếc bình ấy đâu, tôi tiếc anh đấy chứ. Hừm! Thế ra anh cũng nhận ra là đã có một trận lùm xùm diễn ra cơ đấy? Thôi, chuyện đó chẳng có gì to tát, bởi giờ đây ai nấy đều phải hiểu rằng chẳng thể nào khắc nghiệt với anh được. Thôi nhé, chào tạm biệt. Tôi khuyên anh nên đi dạo một chút, rồi lại vào ngủ tiếp nếu được. Cứ ghé qua như thường lệ nếu anh thấy hứng thú; và hãy tin chắc một điều, dù bất cứ chuyện gì xảy ra đi chăng nữa, và dù quá khứ có thế nào đi nữa, anh vẫn mãi là bạn của gia đình chúng tôi — ít ra là bạn của tôi. Riêng điều đó thì tôi tự lo liệu được.

Đáp lại lời tuyên bố ấy, tất cả những người còn lại đồng thanh hưởng ứng và lặp lại những lời tâm huyết của phu nhân mẫu thân.

Thế rồi họ ra về; nhưng ẩn giấu bên trong chuyến thăm vội vã và mang thiện chí ấy lại là một sự tàn nhẫn mà Elizaveta Prokofievna chưa từng mảy may tưởng tượng đến. Trong cụm từ như thường lệ, và cả trong câu nói bổ sung ít ra là của tôi, dường như mang theo tiếng chuông báo tử đầyềm điềm gở về một tai họa sắp sửa giáng lâm.

Hoàng tử bắt đầu nghĩ về Aglaya. Quả thực cô đã dành cho chàng một nụ cười tuyệt diệu, cả lúc mới đến lẫn khi từ giã, nhưng lại chẳng thốt ra lấy một lời, ngay cả khi những người khác đều bày tỏ tình bằng hữu với chàng. Cô nhìn chàng đăm đăm, nhưng chỉ có thế. Gương mặt cô nhợt nhạt hơn mọi ngày; trông cô như thể vừa có một đêm mất ngủ.

Hoàng tử tự nhủ rằng tối nay, dứt khoát chàng phải ghé sang đó như thường lệ, rồi bồn chồn liếc nhìn đồng hồ.

Vera bước vào phòng đúng ba phút sau khi gia đình Epanchin rời đi. Thưa ngài Lef Nicolaievitch, — cô nói — tiểu thư Aglaya Ivanovna vừa nhắn lại lời này cho ngài.

Hoàng tử run lên.

Là một mảnh giấy nhắn ư?

Không, nhắn miệng thôi ạ; tiểu thư thậm chí chẳng có đủ thời gian để viết nữa là. Tiểu thư khẩn khoản xin ngài tuyệt đối không được bước chân ra khỏi nhà dù chỉ một khoảnh khắc trong ngày hôm nay, cho đến tận bảy giờ tối. Hoặc có lẽ là chín giờ nhỉ; lúc nãy cháu nghe không rõ lắm.

Nhưng... nhưng tại sao lại thế? Nghĩa là sao chứ?

Cháu hoàn toàn không biết; nhưng tiểu thư dặn đi dặn lại cháu phải chuyển lời thật kỹ cho ngài.

Tiểu thư thực sự đã nói thế sao?

Không hẳn là những từ đó. Tiểu thư chỉ kịp thì thầm lúc đi lướt qua thôi; nhưng qua ánh mắt tiểu thư nhìn cháu, cháu biết là chuyện rất quan trọng. Ánh mắt ấy khiến tim cháu suýt ngừng đập.

Hoàng tử gặng hỏi thêm vài câu nữa, và dù chẳng thu thập thêm được thông tin nào khác, tâm trạng chàng lại càng thêm phần bấn loạn.

Bơ vơ một mình, chàng ngả lưng xuống sô-pha và trầm ngâm suy nghĩ.

Biết đâu đấy, — chàng thầm nghĩ — có ai đó sẽ ở lại với họ cho đến tận chín giờ tối nay và cô ấy sợ mình sẽ sà tới rồi lại tự chuốc lấy trò hề trước mặt công chúng thêm lần nữa. Thế là chàng đành kiên nhẫn trải qua khoảng thời gian ấy trong niềm ngóng chờ mỏi mòn cùng những lần liếc nhìn đồng hồ liên hồi. Nhưng sự thật đằng sau bức màn bí ẩn ấy đã sớm được phơi bày trước khi màn đêm buông xuống, dưới hình hài của một câu đố mới đầy đớn đau và dằn vặt.

Nửa tiếng sau khi gia đình Epanchin ra về, Hippolyte đến nơi, kiệt sức đến độ ngã gục xuống ghế trong trạng thái lả đi, rồi ho sù sụ không sao dứt nổi. Cậu ho đến mức hộc cả máu tươi. Đôi mắt long lanh, còn hai gò má ửng đỏ ngày một rực rỡ hơn. Hoàng tử thì thầm vài câu với cậu, nhưng Hippolyte chỉ ra hiệu xin được ở một mình một lát rồi ngồi im lặng. Cuối cùng, cậu cũng hoàn hồn.

Tôi đi đây, — cậu cất giọng khàn đặc và đầy khó nhọc.

Tôi tiễn cậu về nhé? — hoàng tử vừa hỏi vừa nhổm người dậy, nhưng chợt khựng lại khi sực nhớ đến lệnh cấm rời khỏi nhà của Aglaya. Hippolyte liền cười nhạt.

Ý tôi không phải là rời khỏi nhà anh đâu, — cậu nói tiếp, vẫn đang hổ hển vì những cơn ho — Ngược lại, tôi thấy việc đến gặp anh là hoàn toàn bắt buộc; bằng không thì tôi đã chẳng phiền đến anh làm gì. Tôi sắp sửa đi đến nơi đó đây, và lần này tôi tin là thật lòng đấy, tôi sắp đi thật rồi! Mọi chuyện chấm hết. Tin tôi đi, tôi đến đây không phải để cầu xin sự thương hại đâu. Sáng nay lúc mười giờ, tôi đã nằm xuống với ý định sẽ chẳng bao giờ đứng dậy trước thời điểm đó nữa; nhưng rồi tôi ngẫm nghĩ lại và ráng gượng dậy thêm một lần duy nhất chỉ để đến đây; từ đó anh có thể suy ra rằng tôi phải có lý do gì thì mới muốn cất công đến chứ.

Thấy cậu thế này tôi đau lòng lắm, Hippolyte. Sao cậu không nhắn cho tôi một tiếng? Tôi đã sang tận nơi để đỡ đắp cho cậu cái công đi lại này rồi.

Thôi nào, thôi nào! Đủ rồi! Anh đã thương hại tôi xong rồi đấy, và thế là trọn vẹn phép tắc xã giao rồi nhé. Quên mất, dạo này anh thế nào rồi?

Tôi vẫn ổn; hôm qua chỉ hơi...

Tôi biết, tôi nghe rồi; chiếc bình sứ đã lãnh đủ! Tiếc ghê nhỉ, tôi lại không có mặt ở đó. Tôi đến đây vì có chuyện quan trọng. Thứ nhất, tôi đã có vinh hạnh được mục kích Gavrila Ardalionovitch và Aglaya Ivanovna đang hẹn hò tình tứ trên chiếc ghế đá xanh trong công viên. Tôi thực sự ngỡ ngàng khi thấy một người có thể trông ngu ngốc đến thế nào. Tôi đã châm chọc Aglaya Ivanovna về chuyện đó ngay sau khi hắn rời đi. Chắc chẳng có gì trên đời này làm anh ngạc nhiên nổi đâu, thưa hoàng tử! — Hippolyte nói thêm, đăm đăm nhìn vẻ điềm tĩnh của hoàng tử bằng ánh mắt đầy hoài nghi — Người ta bảo rằng chẳng mảy may ngạc nhiên trước điều gì chính là dấu hiệu của một trí tuệ vĩ đại. Theo quan điểm của tôi, nó cũng đồng thời là minh chứng rành rành cho một sự ngu xuẩn tột cùng. Tôi không có ý ám chỉ anh đâu; xin lỗi nhé! Hôm nay từ ngữ của tôi cứ vô duyên thế nào ấy.

Hôm qua tôi đã biết chuyện Gavrila Ardalionovitch... — hoàng tử bắt đầu nói, rồi bỗng ngập ngừng trong vẻ bối rối rõ mười mươi, dù Hippolyte vừa biểu lộ sự khó chịu trước việc chàng chẳng hề tỏ chút ngạc nhiên nào.

Anh biết rồi ư? Chà, đúng là tin mới đấy! Thôi bỏ đi — có lẽ anh chẳng cần kể cho tôi nghe đâu. Thế anh cũng là nhân chứng cho cuộc gặp đó à?

Nếu bản thân cậu cũng có mặt ở đó thì hẳn cậu phải biết là tôi không hề có mặt chứ!

Ồ! Nhưng biết đâu anh lại lấp ló sau bụi cây nào thì sao. Dù sao thì, xét về phần anh, tôi cũng lấy làm mừng đấy. Tôi cứ sợ là gã Gania sẽ được ưu ái cơ đấy!

Tôi xin cậu đấy, Hippolyte, đừng bàn về chuyện này nữa được không? Và cũng đừng dùng những từ ngữ như thế nữa!

Nhất là khi anh đã biết tất cả rồi chứ gì, hử?

Cậu nhầm rồi. Tôi hầu như chẳng biết gì sất, và bản thân Aglaya Ivanovna cũng thừa biết là tôi chẳng hay biết gì cả. Tôi hoàn toàn không hề hay biết gì về cuộc gặp gỡ đó. Cậu bảo có một cuộc gặp. Được thôi; cứ cho là thế đi...

Sao cơ, ý anh là gì? Vừa nãy anh bảo anh biết, thế mà giờ lại thành chẳng biết gì sất! Anh bảo được thôi, cứ cho là thế đi. Còn tôi thì khuyên anh đừng nên cả tin như thế, nhất là khi anh chẳng biết quái gì trong tay. Anh cả tin đơn giản chỉ vì anh mù tịt mọi thứ. Nhưng anh có biết trong đầu những con người tốt lành ấy — gã Gania và cô em gái hắn — đang mưu tính cái gì không? Hay là anh lại đang hoài nghi chăng? Thôi được rồi, tôi không nói chuyện này nữa! — cậu ta vội vã nói thêm khi trông thấy cử chỉ thiếu kiên nhẫn của hoàng tử — Nhưng tôi đến đây là vì việc riêng của chính tôi; tôi muốn đưa ra một lời giải thích rành mạch. Thật phiền phức làm sao khi người ta chẳng thể chết đi mà không phải qua mấy màn giải thích lằng nhằng! Tôi đã tốn bao nhiêu lời cho mấy chuyện này rồi. Anh có muốn nghe tôi nói không nào?

Cứ nói đi, tôi đang nghe đây.

Được thôi, nhưng tôi lại đổi ý rồi, quay lại chuyện thằng Gania trước đã. Cứ tưởng tượng thử xem, nếu anh có thể, rằng hôm nay chính tôi cũng có một lịch hẹn ở chiếc ghế đá xanh đấy! Dù vậy, tôi sẽ chẳng giấu giếm gì anh đâu; chính tôi là kẻ xin lịch hẹn đấy. Tôi bảo rằng mình có một bí mật cần tiết lộ. Không biết có phải tôi đến quá sớm không nữa, chắc là thế rồi; nhưng vừa mới ngồi xuống bên cạnh Aglaya Ivanovna thì tôi đã thấy Gavrila Ardalionovitch và cô em gái Varia tay trong tay bước tới, cứ như thể họ đang dạo chơi buổi sáng vậy. Cả hai có vẻ vô cùng ngỡ ngàng, nếu không muốn nói là hoảng hốt, khi trông thấy tôi; rõ ràng họ chẳng mảy may trông đợi cái niềm vinh hạnh này. Aglaya Ivanovna đỏ bừng mặt, thậm chí còn có chút bối rối. Tôi chẳng biết đó là vì sự hiện diện của tôi, hay vì vẻ đẹp trai của gã Gania đã khiến tiểu thư choáng váng nữa! Nhưng dẫu sao thì, mặt cô ấy đỏ như gấc, rồi kết thúc câu chuyện theo một cách vô cùng tức cười. Cô ấy vùng đứng dậy, gật đầu chào lại Gania, mỉm cười với Varia, và bất ngờ cất lời: Tôi đến đây chỉ để bày tỏ lòng biết ơn vì mọi lời chúc tốt đẹp mà anh chị đã dành cho tôi, và để nói rằng nếu tôi thấy mình cần đến sự giúp đỡ của anh chị, xin hãy tin rằng... Đến đây cô ấy phẩy tay ra hiệu tiễn khách, thế là cả hai đành lủi thủi bước đi trong vẻ mặt ngớ ngẩn hết chỗ nói. Gania rõ ràng chẳng tài nào hiểu nổi đầu đuôi ra sao, mặt đỏ phừng phừng như tôm luộc; nhưng Varia thì ngộ ra ngay lập tức rằng họ phải chuồn lẹ hết mức có thể, thế là cô ta lôi xềnh xệch Gania đi; dẫu sao thì cô chị ta cũng khôn ngoan hơn gã em trai nhiều. Còn về phần tôi, tôi đến đó là để sắp xếp một cuộc gặp gỡ giữa Aglaya Ivanovna và Nastasia Philipovna.

Nastasia Philipovna! — hoàng tử kêu lên.

A ha! Tôi tưởng anh bớt điềm tĩnh rồi chứ, bạn tôi ơi, và bắt đầu thấy ngạc nhiên đôi chút rồi phải không nào? Tôi lấy làm mừng vì ít ra anh cũng không vượt qua được những cảm xúc rất đỗi con người bình thường. Giờ thì tôi sẽ an ủi anh đôi chút sau cơn hoảng hốt nhé. Hãy xem cái ơn mà tôi nhận được khi phục vụ một tiểu thư trẻ tuổi và cao thượng này! Sáng nay tôi vừa ăn nguyên một bạt tai từ vị phu nhân ấy đấy!

Một cú... bạt tai tinh thần ư? — hoàng tử bất giác gặng hỏi.

Đúng thế — không phải tác động vật lý đâu nhé! Tôi đoán giờ này chẳng ai — kể cả đàn bà — thèm giơ tay thượng cẳng chân hạ cẳng tay với tôi nữa đâu. Ngay cả Gania cũng phải chần chừ ấy chứ! Hồi hôm qua tôi từng nghĩ thế nào hắn cũng lao vào xé xác tôi cơ đấy. Tôi dám cá một ăn mười là giờ này anh đang nghĩ cái quái gì trong đầu! Anh đang nghĩ thế này: Tất nhiên là người ta không thể đánh một kẻ thảm hại như cái thằng cặn bã này, nhưng hoàn toàn có thể bóp ngạt nó bằng một cái gối, hay một chiếc khăn ướt khi nó đang ngủm củ toèo! Thế nào cũng phải tống khứ cái của nợ này đi cho rảnh nợ. Nhìn sắc mặt anh là tôi biết ngay anh đang nghĩ đúng cái điều ấy trong khoảnh khắc này đấy.

Tôi chưa bao giờ có một ý nghĩ tồi tệ như thế dù chỉ là một thoáng, — hoàng tử cất lời bằng giọng đầy vẻ ghê tởm.

Tôi chịu — tối qua tôi mơ thấy mình đang bị ai đó... bóp nghẹt bằng một chiếc khăn ướt. Để tôi nói cho anh hay kẻ đó là ai nhé — Rogojin! Anh nghĩ sao, liệu một con người có thể bị bóp nghẹt bằng khăn ướt không hả?

Tôi không biết.

Tôi nghe người ta đồn thế. Thôi, tạm gác câu hỏi đó lại đã. Tại sao tôi lại là kẻ chuyên đi bươi móc chuyện thị phi cơ chứ? Tại sao cô ấy lại gọi tôi là kẻ ngồi lê đôi mách? Mà nên nhớ nhé, đó là sau khi cô ấy đã nghe từng chữ một mà tôi trút hết ruột gan kể cho nghe, chưa kể còn đặt ra đủ thứ câu hỏi trên đời — nhưng phụ nữ vốn dĩ là thế đấy. Vì lợi ích của cô ấy mà tôi đã nhúng tay giao du với Rogojin — một gã đàn gian lý thú phết! Theo thỉnh cầu của cô ấy, tôi đã dàn xếp một buổi tắp mặt trực tiếp giữa cô ta và Nastasia Philipovna. Lẽ nào cô ấy lại nổi giận chỉ vì tôi dám ám chỉ rằng cô ấy đang hưởng thụ chút đồ thừa thãi từ Nastasia Philipovna cơ chứ? Chà, chính tôi đã rỉ tai nhồi sọ cô ấy chuyện đó suốt quãng thời gian qua vì muốn tốt cho cô ấy thôi mà. Tôi đã viết hẳn hai lá thư theo cái điệu bộ ấy cho cô ấy rồi, và ngay từ sáng nay tôi cũng sấn sổ mở đầu bằng việc chuyện đó thật hạ thấp phẩm giá của cô ấy ra sao. Hơn nữa, cụm từ đồ thừa đâu phải do tôi sáng chế ra. Dù gì đi nữa, ở nhà gã Gania ai chẳng dùng từ đó, và chính cô ta cũng thốt ra cơ mà. Thế thì tại sao tôi lại thành kẻ buôn chuyện thị phi? Tôi thấy — tôi thấy anh đang vô cùng hào hứng trong khoảnh khắc này đấy nhé! Chắc hẳn anh đang cười nhạo tôi và áp dụng mấy câu thơ ngớ ngẩn ấy vào hoàn cảnh của tôi đây mà —

Biết đâu Tình yêu sầu muộn mỉm cười lúc hoàng hôn,

Và lấy những hy vọng viển vông dỗ dành giờ phút tiễn biệt.

Ha, ha, ha!

Hippolyte bất chợt bùng lên một tràng cười ngất ngư đầy vẻ cuồng loạn, rồi nhanh chóng biến thành một cơn ho sặc sụa đến đứt hơi.

Anh thử ngẫm xem, — cậu thều thào qua kẽ răng giữa những cơn ho — gã Gania mới là cái thứ gì chứ! Hắn mở miệng ra là chê bai món đồ thừa của con mụ Nastasia, thế mà bản thân hắn lại thèm thuồng cái quái gì cơ chứ?

Hoàng tử lặng thinh suốt một hồi lâu. Tâm trí chàng ngập tràn nỗi kinh hoàng và khiếp đảm.

Cậu vừa nhắc đến cuộc gặp gỡ với Nastasia Philipovna phải không, — cuối cùng chàng cất giọng trầm đà.

Ôi dào — thôi đi! Chẳng lẽ anh lại không hay biết gì về việc hôm nay sẽ có một cuộc chạm trán giữa Nastasia và Aglaya Ivanovna, và rằng Nastasia đã được chủ động cho người đón tận Petersburg thông qua Rogojin sao? Tất cả là do chính lời thỉnh cầu của Aglaya Ivanovna và bao công sức dàn xếp của tôi đấy, và hiện giờ Nastasia đang ở cùng Rogojin, cách đây không xa lắm — tại nhà của Daria Alexeyevna, cái mụ bạn kỳ quặc của cô ta ấy; và Aglaya Ivanovna sắp sửa đặt chân đến cái chốn đáng ngờ ấy để có một buổi trò chuyện thân tình cùng Nastasia Philipovna, nhằm giải quyết dăm ba mớ bòng bong rắc rối. Họ chuẩn bị chơi trò tính toán sổ sách đấy — anh không hề hay biết gì thật á? Lấy danh dự ra mà thề xem nào?

Đó là một câu chuyện hoang đường hết chỗ nói.

Ồ, tùy anh! Nếu anh cho là hoang đường — thì cứ cho là thế đi — chấm hết! Thế mà — anh có thể hóng biến ở xó nào cơ chứ? Dẫu tôi phải thừa nhận rằng, chỉ cần một con ruồi bay ngang qua căn phòng thôi là thiên hạ đồn thổi khắp chốn rồi. Dù sao thì, tôi cũng đã cảnh báo anh rồi đấy, và anh nên biết ơn tôi đi là vừa. Thôi — chào tạm biệt — có lẽ hẹn gặp lại dưới âm phủ nhé! Còn một chuyện nữa — đừng có ngộ nhận rằng tôi tuôn ra ngần ấy thứ là vì nghĩ cho cái thối tha nhà anh nhé. Ôi dã man chưa, còn khuya đi cưng! Anh có biết là tôi đã đề tặng bản tự thú của mình cho Aglaya Ivanovna không nhỉ? Tôi làm thế thật đấy, và cô ta đã đón nhận nó thế nào á, ha ha! Ồ không! Tôi hành động chẳng vì cái mô tê đạo đức hay cao cả nào sất. Nhưng dẫu tôi có cư xử như một thằng khốn nạn với anh đi nữa, tôi chưa từng làm tổn hại đến cô ta. Tôi chẳng thèm xin lỗi vì những lời bàn về món đồ thừa hay bất cứ thứ quái quỷ gì đại loại thế đâu. Bù lại, tôi đang chuộc lỗi bằng cách mách cho anh tường tận địa điểm lẫn thời gian diễn ra cuộc gặp đấy thôi. Vĩnh biệt! Tốt nhất là anh nên có biện pháp đối phó đi, nếu anh còn xứng đáng mang danh một thằng đàn ông! Cuộc gặp được ấn định vào tối nay đấy — chắc như đinh đóng cột luôn.

Hippolyte quay lưng bước về phía cửa, nhưng hoàng tử liền cất tiếng gọi giật lại khiến cậu ta khựng bước.

Thế nghĩa là cậu đinh ninh rằng tối nay chính Aglaya Ivanovna định đến chỗ Nastasia Philipovna thật sao? — chàng hỏi, trong khi những đốm đỏ hây hây vì sốt bất chợt bừng lên trên đôi gò má và vầng trán.

Tôi không dám khẳng định chắc đét một trăm phần trăm; nhưng khả năng cao là thế, — Hippolyte ngoảnh đầu đáp — Nastasia đời nào lại chịu lết thân đến tìm cô ta; và bọn họ thì chẳng thể nào hẹn hò ở nhà gã Gania nổi đâu, khi mà trong nhà đang có một kẻ sắp sửa hấp hối đến nơi kìa.

Điều đó là bất khả thi, chính vì lý do đó đấy, — hoàng tử phản bác. — Làm sao cô ấy có thể tót ra ngoài được nếu muốn chứ? Cậu nào có rành cái nếp sinh hoạt trong cái nhà ấy — cô ấy đời nào lẻ loi trốn đi gặp Nastasia Philipovna cho đặng! Toàn là chuyện nhảm nhí!

Nghe đây, hoàng tử thân mến của tôi ơi, chẳng ai dại dột nhảy cửa sổ nếu còn đường khác để đi cả; nhưng khi lửa cháy giật mình rồi, thì dẫu là một gã công tử bột chảnh chọe nhất hay vị tiểu thư đài cát nhất trần đời cũng sẵn sàng tót ra ngoài hết! Khi thời khắc định mệnh điểm, và chẳng còn con đường nào khác để lựa chọn — tiểu thư nhà ta sẽ tự khắc lê bước đến nhà Nastasia Philipovna thôi! Thế bộ người ta giam lỏng mấy cô tiểu thư trong nhà, không cho ra ngoài một mình bao giờ chắc?

Ý tôi không hẳn là thế.

Nếu anh không có ý đó, thì cô ấy chỉ việc bước xuống bậc thềm và cắm cổ đi thẳng, chẳng cần phải quay về nữa trừ khi cô ta thích: Đôi khi người ta vẫn phải chấp nhận đốt sạch tàu bè phía sau lưng để chẳng còn đường lui về chốn cũ mà. Cuộc đời đâu chỉ có mỗi tiệc trưa, tiệc tối với lại hoàng tử S. đâu cơ chứ. Tôi có cảm giác anh đang xem Aglaya Ivanovna như một con nhóc học việc trong trường nội trú thuần tính nào đó vậy. Tôi đã nói thẳng với cô ấy điều đó, và cô ấy hoàn toàn đồng tình với tôi đấy. Cứ chờ đến tầm bảy hoặc tám giờ đi. Nếu ở vị trí của anh, tôi sẽ phái ngay một kẻ mai phục ở đó để canh chừng, nhằm chớp đúng khoảnh khắc cô ấy đặt chân ra khỏi cửa. Sai thằng Colia đi ấy. Nó sẽ làm thám tử cực kỳ ngon nghẻ — ít ra là vì anh. Ha, ha, ha!

Hippolyte buông một tràng cười rồi lủi thủi bước ra ngoài.

Hoàng tử chẳng có lý do gì để cắt cử người theo dõi cả, ngay cả khi bản thân chàng có đủ khả năng làm việc đó đi chăng nữa. Lệnh cấm túc ở nhà suốt cả ngày của Aglaya giờ đây ngẫm lại dường như đã được sáng tỏ phần nào. Biết đâu cô ấy định tự mình ghé qua đón chàng, hoặc cũng có thể, dĩ nhiên là vì cô muốn chắc chắn rằng chàng sẽ không xuất hiện ở đó nên mới bắt chàng phải giam mình trong nhà. Đầu óc chàng quay cuồng; cả căn phòng như đang chao đảo lật nhào. Chàng ngả người xuống sô-pha và nhắm nghiền đôi mắt lại.

Dù theo cách này hay cách khác, câu hỏi ấy cuối cùng rồi cũng sẽ được định đoạt — một cách dứt khoát.

Ồ không, chàng chưa bao giờ xem Aglaya là một con nhóc trường nội trú hay một tiểu thư khuê nữ theo khuôn mẫu tầm thường cả! Từ lâu chàng đã sớm nơm nớp lo sợ rằng cô có thể làm ra những hành động tày đình nhường ấy. Nhưng cớ sao cô lại muốn gặp mặt Nastasia cơ chứ?

Chàng nằm co ro trên băng ghế mà toàn thân run lẩy bẩy; những trận sốt cao lại tái phát.

Không! Chàng không hề xem cô là một đứa trẻ khờ khạo. Vài ánh nhìn, dăm ba câu nói của cô dạo gần đây đã sớm gieo rắc vào lòng chàng nỗi hoang mang tột độ. Đã có lúc chàng bàng hoàng nhận ra cô đang kìm nén cảm xúc quá mức chịu đựng, và chàng sực nhớ mình từng hoảng hốt nhường nào khi quan sát thấy điều đó. Suốt những ngày qua, chàng đã chật vật xua đuổi những ý nghĩ nặng nề đè nặng tâm trí; nhưng ẩn giấu đằng sau tâm hồn ấy rốt cuộc là bí mật kinh hoàng nào? Câu hỏi ấy đã bủa vây dằn vặt chàng từ lâu, dẫu trong thâm tâm chàng đặt trọn niềm tin tuyệt đối vào tâm hồn cô. Và giờ đây, tất cả sắp sửa được vén màn. Thật là một ý nghĩ kinh hoàng.

Và lại là người đàn bà ấy! Tại sao mỗi lần cảm giác ấy trỗi dậy, chàng luôn có linh cảm rằng người đàn bà ấy dường như bị nguyền rủa phải xuất hiện trong mọi thời khắc then chốt của cuộc đời chàng, để rồi bứt đứt sợi chỉ tơ duyên định mệnh của chàng như người ta dứt một đoạn dây thừng mục rữa? Chàng dám thề rằng bản thân vẫn luôn mang cảm giác ấy, dẫu lúc này trí óc đang ngập trong cơn mơ hồ của chứng cuồng nhiệt. Nếu suốt thời gian qua chàng vẫn luôn cố chôn vùi hình bóng ả vào quên lãng, thì đơn giản chỉ vì chàng đang khiếp sợ ả mà thôi. Rốt cuộc là chàng yêu hay căm hận người đàn bà đó? Câu hỏi ấy ngày hôm nay chẳng thèm gợn lên trong đầu chàng lấy một lần; trái tim chàng vẫn hoàn toàn trong sáng. Chàng thừa thừa biết bóng hình ai đang ngự trị trong tim mình. Điều khiến chàng sợ hãi không hẳn là cuộc chạm trán này, hay sự kỳ quặc của nó, hay bất kỳ lý do khuất mắt nào chưa từng được hé lộ; thứ duy nhất làm chàng khiếp đảm chính là bản thân người đàn bà ấy — Nastasia Philipovna. Mãi cho đến tận nhiều ngày sau, chàng vẫn nhớ như in cách mà suốt những giờ phút bấn loạn vì sốt cao ấy, trong tầm mắt chàng chẳng hiện lên thứ gì ngoài đôi mắt của ả, ánh nhìn của ả, cùng văng vẳng bên tai những lời lẽ kỳ quái phát ra từ ả; chàng nhớ rõ rành rành những điều đó, dẫu chẳng thể nào hồi tưởng nổi chi tiết dòng suy nghĩ của chính mình.

Chàng chỉ láng thoáng nhớ rằng Vera có mang bữa tối vào cho mình, và chàng đã ăn; thế nhưng sau bữa tối ấy chàng có chợp mắt hay không, thì chẳng tài nào nhớ nổi.

Chàng chỉ thực sự nhận thức rõ ràng mọi sự vật xung quanh từ khoảnh khắc Aglaya bất ngờ xuất hiện, khiến chàng vùng dậy khỏi băng sô-pha rồi lao đến đón cô. Lúc ấy vừa đúng bảy giờ mười lăm phút.

Aglaya đi một mình, chiếc áo choàng mỏng khoác hờ trên người như thể vừa vội vã thay vội. Gương mặt cô nhợt nhạt hệt như lúc buổi sáng, và đôi mắt ánh lên thứ ánh sáng rực rỡ nhưng trầm đục đầy kiềm chế. Chưa bao giờ trong đời chàng được chứng kiến biểu cảm ấy ngự trị trong đôi mắt cô.

Cô đăm đăm nhìn thẳng vào chàng.

Tôi thấy anh đã chuẩn bị sẵn sàng rồi đấy, — cô cất giọng với vẻ bình thản đến tuyệt đối — quần áo chỉnh tề, mũ nón cầm tay. Chắc hẳn có vị nào đó đã tốt bụng cảnh báo trước cho anh rồi nhỉ, và tôi thừa biết kẻ đó là ai. Hippolyte phải không?

Vâng, cậu ta vừa kể cho tôi nghe, — hoàng tử đáp, cảm giác bản thân lúc này chỉ còn sống sót một nửa.

Vậy thì đi thôi. Chắc anh cũng thừa biết là mình phải hộ tống tôi đến đó chứ? Sức khỏe của anh đủ để ra ngoài rồi phải không?

Tôi đi được; nhưng... liệu chuyện này có thực sự khả thi không?...

Chàng đột ngột ngưng bặt, chẳng thể thốt thêm nổi nửa lời. Đó là nỗ lực yếu ớt duy nhất của chàng nhằm ngăn cản đứa trẻ bướng bỉnh đầy điên rồ này, và ngay sau khi thốt ra, chàng cứ thế lầm lũi bước theo cô như thể bản thân đã mất sạch ý chí. Mặc cho tâm trí rối bời như tơ vò, chàng vẫn kịp nhận ra một thực tế phũ phàng rằng: nếu bản thân không chịu bước đi cùng cô, cô sẽ độc hành dấn thân vào hiểm cảnh, thế nên bằng mọi giá chàng phải tong tỏng theo hầu cô. Chàng thừa sức đoán biết sự quyết tâm sắt đá ngự trị nơi cô; và việc ngăn cản nó hoàn toàn vượt quá tầm với của chàng.

Họ cứ thế lặng lẽ sánh bước bên nhau, suốt dọc đường hầu như chẳng thốt ra lấy nửa lời. Chàng chỉ láng thoáng nhận ra cô tỏ ra vô cùng thông thạo đường đi nước bước; và có lúc, khi chàng toan rẽ vào một con hẻm nhỏ và thầm thì với cô rằng lối đi ấy yên tĩnh và đỡ nhộn nhạo hơn, cô chỉ lạnh lùng đáp gọn lỏn đâu cũng thế cả thôi rồi tiếp tục rảo bước.

Khi họ vừa đặt chân đến dinh thự của Daria Alexeyevna (đó là một cấu trúc bằng gỗ mang kiến trúc cổ kính bề thế), một phu nhân diện trang phục lộng lẫy cùng một thiếu nữ từ trong nhà bước ra. Cả hai vị phu nhân ấy lần lượt leo lên chiếc xe ngựa đang đỗ sẵn trước cửa, miệng vừa cười nói rôm rả vừa lớn tiếng cười đùa rồi phóng đi mất hút mà chẳng thèm liếc mắt nhìn cặp đôi đang tiến đến.

Chiếc xe vừa lăn bánh rời đi thì cánh cửa lại bật mở một lần nữa; và Rogojin — kẻ có lẽ từ nãy đến giờ vẫn đứng túc trực ngóng chờ — liền đón họ bước vào rồi sập cửa lại.

Trong căn nhà này giờ chẳng còn một bóng người nào ngoại trừ bốn mạng chúng ta, — hắn cất giọng oang oang, ném ánh nhìn kỳ quặc về phía hoàng tử.

Nastasia Philipovna đang đợi họ ngay tại căn phòng đầu tiên bước vào. Cô diện một bộ váy đen vô cùng giản dị.

Cô đứng bật dậy khi họ vừa bước vào, nhưng chẳng hề mỉm cười hay đưa tay ra chào, ngay cả với hoàng tử. Ánh mắt đượm vẻ lo âu của cô dán chặt vào người Aglaya. Cả hai cùng ngồi xuống, khoảng cách giữa họ chừa ra một quãng vừa đủ — Aglaya an vị trên chiếc sô-pha ở góc phòng, còn Nastasia ngồi tựa bên khung cửa sổ. Riêng hoàng tử và Rogojin vẫn đứng chôn chân một chỗ, chẳng một ai được mời ngồi xuống.

Muishkin bối rối liếc sang Rogojin, nhưng gã chỉ nhếch mép cười nhạt một nụ cười khó chịu rồi làm thinh. Sự im lặng cứ thế bao trùm lấy không gian trong chốc lát.

Một biểu cảm lạnh lùng buốt giá bất chợt lướt qua gương mặt Nastasia Philipovna. Nét mặt cô đanh lại, trở nên bướng bỉnh, trơ tráo và hằn học đầy căm phúng; thế nhưng đôi mắt cô vẫn không hề rời khỏi vị khách dẫu chỉ là một tích tắc.

Aglaya rõ ràng đang rơi vào trạng thái lúng túng, nhưng hoàn toàn không sợ hãi. Vừa bước chân vào phòng, cô chỉ thoáng liếc qua đối thủ của mình rồi lặng lẽ ngồi xuống, mắt đăm đăm nhìn xuống sàn nhà, dường như đang chìm đắm trong mớ suy nghĩ hỗn độn. Thỉnh thoảng, cô lại dửng dưng đảo mắt quan sát xung quanh căn phòng. Thoảng qua nét mặt cô là sự ghê tởm khó giấu; trông cô cứ như thể đang nơm nớp sợ bị vấy bẩn bởi thứ không khí ở chốn này.

Cô máy móc chỉnh lại nếp váy áo, bồn chồn ngọ nguậy không yên, để rồi cuối cùng đành dời chỗ ngồi sang tận đầu bên kia chiếc sô-pha. Có lẽ cô hoàn toàn vô thức trước những hành động của chính mình; thế nhưng chính sự vô thức ấy lại càng làm tăng thêm vẻ trịch thượng và mỉa mai trong dụng ý của cô.

Cuối cùng, cô ngẩng đầu nhìn thẳng vào đôi mắt Nastasia, và lập tức đọc thấu mọi tâm can ẩn giấu sau biểu cảm của đối phương. Phụ nữ nhìn thấu tâm can phụ nữ! Aglaya khẽ rùng mình.

Chắc hẳn cô thừa biết lý do tại sao tôi yêu cầu cuộc gặp này chứ? — cuối cùng cô cất giọng, điệu bộ vô cùng điềm tĩnh nhưng ngắt quãng đến hai lần trong một câu văn ngắn ngủn.

Không — tôi chẳng hay biết gì sất, — Nastasia đáp lại bằng giọng khô khan và cụt ngủn.

Aglaya đỏ bừng mặt. Có lẽ cô thấy thật kỳ quặc và hoang đường khi bản thân lại thực sự ngồi lù lù ở đây để ngóng chờ câu trả lời từ người đàn bà ấy cho câu hỏi của chính mình.

Ngay khoảnh khắc âm thanh từ giọng nói của Nastasia cất lên, một cơn run rẩy chạy dọc qua từng thớ thịt trên cơ thể cô. Và dĩ nhiên người đàn bà ấy đã thu trọn mọi biểu hiện đó vào tầm mắt.

Cô thừa biết rõ mười mươi, thế mà cứ phải ra điều giả vờ ngây ngô, — Aglaya thì thào bằng chất giọng thấp tịt, mắt vẫn dán chặt xuống mặt đất.

Tôi việc gì phải làm thế cơ chứ? — Nastasia Philipovna nhếch mép cười mỉa mai.

Cô muốn lợi dụng hoàn cảnh của tôi, nhân lúc tôi đang đặt chân đến nhà cô phải không, — Aglaya tiếp lời, điệu bộ vụng về và lúng túng thấy rõ.

Chính cái hoàn cảnh ấy là do cô tự chuốc lấy chứ chẳng phải tại tôi! — Nastasia bỗng nổi giận đùng đùng, lớn giọng phản bác. — Tôi đâu có mời cô đến, chính cô mới là kẻ tự lết thết xác đến đây; và cho đến tận giây phút này tôi vẫn hoàn toàn mù tịt không hiểu vì cớ gì mà mình lại được vinh hạnh đón tiếp thế này đây.

Aglaya kiêu hãnh ngẩng cao đầu.

Hãy giữ cái giọng điệu đó lại đi! — cô đanh thép thốt lên. — Tôi đến đây không phải để đôi co với cô bằng chính thứ vũ khí rẻ tiền của cô đâu.

Ồ! Hóa ra cô đến đây là để đôi co chiến đấu đấy à, xem ra là thế nhỉ! Chà chà! — thế mà cứ ngỡ cô khôn ngoan lắm chứ...

Họ trừng trừng nhìn nhau bằng ánh mắt hằn học không thèm che đậy. Mới dạo nào, một trong hai người phụ nữ ấy còn nắn nót viết cho đối phương những lá thư mùi mẫn nhường kia; thế mà tất cả bỗng chốc tan thành mây khói ngay trong lần chạm mặt đầu tiên. Kỳ lạ thay, chẳng một ai trong số bốn con người có mặt trong căn phòng này lại mảy may thấy tình cảnh ấy có gì là bất thường.

Hoàng tử — kẻ mà cho đến tận ngày hôm qua còn đinh ninh rằng bản thân dẫu nằm mơ cũng chẳng thể tưởng tượng nổi một khung cảnh hoang đường thế này — lúc này đây chỉ biết đứng lặng ngốc nghếch lắng nghe và quan sát, trong lòng dâng lên cảm giác như thể mọi chuyện đã được tiên tri từ thuở kiếp nào. Giấc mơ hão huyền nhất bỗng chốc hóa thân thành hiện thực sống động đến gai người.

Một trong hai người phụ nữ ấy căm ghét người kia đến tận xương tủy, và khao khát đến phát điên được trút hết mối khinh miệt ra mặt (biết đâu cô ta lặn lội đến đây chỉ vì mục đích duy nhất đó, hệt như lời Rogojin dự đoán vào ngày hôm sau), cho nên mặc cho người phụ nữ kia có hoang đường đến nhường nào, mặc cho tâm can ả có quằn quại tổn thương hay lý trí chao đảo ra sao, chẳng một định kiến có sẵn nào của ả có thể trụ vững trước sự khinh miệt đàn bà đầy chết chóc ấy từ đối thủ. Hoàng tử đoan chắc rằng tự thân Nastasia sẽ chẳng hé răng nửa lời về những bức thư kia; nhưng nhìn đôi mắt long lanh dữ dội cùng biểu cảm biến sắc trên gương mặt ả, chàng đủ sức mường tượng ra cái giá đắt đỏ mà nỗi ám ảnh về những lá thư ấy đang ngốn cạn tâm can ả trong khoảnh khắc này. Chàng sẵn sàng đánh đổi nửa đời người chỉ để ngăn cản Aglaya thốt ra bất cứ điều gì về chúng. Thế nhưng Aglaya đột ngột tự xốc lại tinh thần, và dường như lấy lại toàn bộ sự tự chủ chỉ trong một nốt nhạc.

Cô vẫn chưa hiểu đúng ý tôi rồi, — cô cất giọng — Tôi đến đây không phải để gây chiến cãi vã với cô, dẫu tôi chẳng ưa gì cô cho cam. Tôi đến để đối thoại với cô với tư cách... con người đối thoại với con người. Tôi đặt chân đến đây với một tâm thế đã được định hình rõ ràng về những điều cần nói, và tôi sẽ không thay đổi dự định đó đâu, mặc cho cô có cố tình xuyên tạc ý tôi đi nữa. Càng tệ cho cô chứ chẳng phải cho tôi! Tôi muốn đáp lại tất cả những gì cô đã viết cho tôi, và chọn cách đáp lời trực tiếp bởi tôi cho rằng đó là phương thức thuận tiện nhất. Hãy lắng nghe câu trả lời của tôi cho toàn bộ những bức thư của cô đây. Tôi bắt đầu cảm thấy thương xót cho hoàng tử Lef Nicolaievitch ngay từ ngày đầu tiên chúng tôi gặp gỡ, và khi tôi nghe tin — sau đó — về tất cả những gì đã diễn ra tại nhà cô vào buổi tối hôm ấy, tôi thương xót anh ấy bởi anh ấy là một con người quá đỗi khờ khạo, và vì trong sự ngây thơ thuần khiết của tâm hồn, anh ấy đã đinh ninh rằng bản thân có thể tìm thấy hạnh phúc bên một người đàn bà mang bản chất như cô. Điều tôi hằng lo sợ cuối cùng đã hiển hiện; cô không tài nào yêu thương nổi anh ấy, cô đày đọa anh ấy rồi rũ bỏ anh ấy không thương tiếc. Cô không thể yêu anh ấy đơn giản vì cô quá kiêu ngạo — không, không phải kiêu ngạo, đó là sự ngộ nhận; mà bởi vì cô quá kiêu kỳ — ừm, cũng không hẳn là thế; cô quá yêu bản thân mình; thứ ái tình bản ngã trong cô đã phát tiết đến mức điên cuồng. Những bức thư cô gửi cho tôi chính là minh chứng rành rành cho điều đó. Cô không tài nào yêu nổi một tâm hồn mộc mạc như anh ấy, và có lẽ tận sâu thẳm đáy lòng, cô khinh miệt cùng trò cười hóa giải anh ấy. Thứ duy nhất cô có thể yêu thương chính là nỗi nhục nhã của bản thân cùng cái ý nghĩ vẩn vơ rằng mình là kẻ bị ruồng bỏ và lăng nhục. Nếu cô bớt đi sự nhục nhã ấy, hoặc chẳng còn lý do gì để hổ thẹn nữa, thì cô sẽ càng khốn khổ hơn bội phần so với hiện tại cho mà xem.

Aglaya tuôn ra một lèo tràng dài những từ ngữ ấy với một sự thỏa mãn tột cùng. Chúng trào ra từ đôi môi cô một cách vội vã và cuồng nhiệt, vốn đã được cô nghiền ngẫm và dượt trước từ lâu, thậm chí từ trước khi cô kịp mường tượng ra buổi gặp gỡ ngày hôm nay. Cô háo hức quan sát hiệu ứng từ bài phát biểu của mình hằn lên gương mặt đang giật giật vì kích động của Nastasia.

Cô còn nhớ chứ, — cô tiếp lời — anh ấy từng viết cho tôi một lá thư vào thời điểm đó; anh ấy bảo rằng cô tường tận mọi ngóc ngách về lá thư ấy và thậm chí từng đọc qua nó. Qua bức thư đó, tôi đã thấu suốt mọi chuyện và hiểu nó một cách hoàn toàn chính xác. Sau này chính anh ấy đã tái khẳng định lại tất cả với tôi — từng lời một những gì tôi đang nói với cô đây. Sau khi nhận được bức thư ấy, tôi vẫn kiên nhẫn chờ đợi; tôi đoán mò được rằng thế nào cô cũng sớm quay trở lại chốn này, bởi cô chẳng thể nào sống thiếu nổi Petersburg; cô hãy còn quá trẻ trung và xinh đẹp để chôn vùi đời mình ở chốn tỉnh lẻ. Dù vậy, đó chẳng phải là suy nghĩ của riêng tôi, — cô đỏ bừng mặt tít tận mang tai; và kể từ khoảnh khắc đó, sắc đỏ cứ ngự trị trên đôi gò má cô không phai cho đến tận cuối bài phát biểu. — Lần tới khi gặp lại hoàng tử, lồng ngực tôi bỗng dâng lên nỗi đau đớn và quặn thắt khôn nguôi vì anh ấy. Đừng có mà cười mỉa mai; nếu cô dám cười, chứng tỏ cô hoàn toàn không xứng đáng để thấu hiểu những điều tôi đang nói.

Chẳng lẽ cô không thấy là tôi hoàn toàn không cười cợt gì sao, — Nastasia đáp lại bằng giọng đượm buồn và kiên quyết.

Dù sao đi nữa, điều đó với tôi chẳng quan trọng; cô muốn cười hay không thì tùy. Khi tôi gặng hỏi anh ấy về cô, anh ấy bảo rằng từ lâu anh ấy đã cạn sạch tình cảm với cô, rằng mọi ký ức về cô chỉ mang lại sự đày đọa tột cùng, nhưng anh ấy vẫn thương hại cô; và cứ mỗi lần nghĩ đến cô, trái tim anh ấy lại quặn thắt. Tôi phải nói thật rằng trong đời mình, tôi chưa từng gặp một người đàn ông nào sở hữu tâm hồn trong sáng cao thượng và lòng tin bao la đến thế. Tôi đã sớm đoán ra rằng bất kỳ kẻ nào muốn lợi dụng cũng có thể qua mặt anh ấy, và anh ấy sẽ sẵn sàng tha thứ ngay lập tức cho kẻ đã lừa gạt mình; và chính vì điều đó mà tôi đã đem lòng yêu anh ấy —

Aglaya khựng lại trong giây lát, như thể chợt bừng tỉnh vì kinh ngạc trước việc bản thân lại dám thốt ra những lời lẽ bộc bạch ấy, nhưng đồng thời một niềm kiêu hãnh ngút ngàn lại bừng sáng trong đôi mắt cô, hệt như một lời thách thức rằng cô chẳng mảy quan tâm nếu người đàn bà ấy có phì cười vào mặt mình vì lời thổ lộ vừa rồi.

Tôi đã trải lòng hết với cô rồi đấy, và chắc chắn cô thừa hiểu tôi muốn gì ở cô rồi chứ.

Có lẽ là tôi hiểu; nhưng cô cứ tự mình nói ra đi, — Nastasia Philipovna điềm đạm đáp.

Aglaya nổi giận phừng phừng, mặt đỏ bừng lên.

Tôi muốn tường tận từ miệng cô, — cô dõng dạc nói — bằng cái quyền quái quỷ nào mà cô dám xía vào tình cảm của anh ấy dành cho tôi? Bằng cái quyền gì mà cô dám gửi những lá thư đó cho tôi? Bằng cái quyền gì mà cô cứ liên tục nhắc nhở cả tôi lẫn anh ấy rằng cô yêu anh ấy, trong khi chính cô là kẻ đã rũ bỏ và vứt xó anh ấy theo một cách trơ trẽn và nhục nhã đến thế?

Tôi chưa từng hé môi với anh ấy hay với cả cô rằng tôi yêu anh ấy cả! — Nastasia Philipovna cất lời đáp lại trong một nỗ lực kìm nén. — Và... và quả thực tôi đã bỏ trốn khỏi anh ấy — điểm này thì cô nói chuẩn không cần chỉnh, — cô nói thêm, âm thanh nhỏ dần đến mức gần như không thể nghe thấy.

Chưa từng nói với cả anh ấy lẫn tôi ư? — Aglaya gào lên. — Thế còn mớ thư từ của cô thì tính sao? Ai là kẻ mặt dày nài nỉ tôi kết hôn với anh ấy cơ chứ? Chẳng lẽ đó không phải là một lời tỏ tình lố bịch từ cô sao? Tại sao cô cứ phải nhét sự hiện diện của mình vào cuộc đời chúng tôi theo cái cách đeo bám ấy? Thú thật là ban đầu tôi cứ đinh ninh cô định dùng chiêu trò chõ mõm vào để khơi gợi sự chán ghét trong lòng tôi đối với anh ấy nhằm khiến tôi phải rút lui; và phải mãi về sau này tôi mới ngộ ra sự thật. Cô tưởng mình đang làm một nghĩa cử anh hùng cao thượng lắm chắc? Cô còn chút tình cảm nào sót lại dành cho anh ấy đâu cơ chứ, khi mà bản ngã yêu bản thân của cô đã trùm lấp tất cả? Cớ sao cô không cuốn xéo khỏi chốn này cho khuất mắt, thay vì cắm cổ viết cho tôi mấy lá thư dở người ấy? Tại sao bây giờ cô không chịu cưới cái gã đàn ông rộng lượng đang hết lòng yêu thương cô và ban cho cô vinh dự ngỏ lời cầu hôn cơ chứ? Lý do rành rành ra đấy còn gì; nếu cô lấy Rogojin, cô sẽ tước đi cái vỏ bọc nạn nhân của chính mình; khi ấy cô sẽ chẳng còn cái cớ gì để mà than thân trách phận nữa. Thế hóa ra cô lại được hưởng vinh hạnh quá lớn à. Hôm nọ Evgenie Pavlovitch có bảo rằng cô đã đọc quá nhiều tiểu thuyết thơ thẩn và bị nhiễm chữ nghĩa thái quá so với — vị thế của cô; để rồi ăn bám vào sự rảnh rỗi. Cộng thêm cái tôi ngút trời của cô nữa, thế là đủ lý do rồi đấy —

Thế bộ cô không sống trong sự rảnh rỗi nhàn hạ chắc?

Mọi chuyện đã bị đẩy đến cái kết cục bất ngờ này quá nhanh chóng. Bất ngờ bởi vì trên quãng đường di chuyển đến Pavlofsk, Nastasia Philipovna đã trăn trở và suy tính nát óc, đồng thời mường tượng ra một cục diện khác — dẫu có lẽ chẳng mấy tốt đẹp gì — từ buổi gặp gỡ này; thế nhưng Aglaya lại bị cuốn đi bởi cảm xúc bộc phát của chính mình, hệt như một hòn đá lăn từ triền dốc xuống với đà gia tốc không tài nào phanh lại nổi giữa cơn cuồng nộ báo thù.

Thật kỳ lạ làm sao, Nastasia Philipovna thầm nghĩ khi chứng kiến một Aglaya hoàn toàn khác lạ thế này. Cô ngẩn người nhìn đối phương, dẫu có dụi mắt bao nhiêu lần cũng không tài nào tin nổi vào tai và mắt mình nữa.

Dù cô ấy có phải là kẻ đọc lắm thơ văn đến mức mụ mị như Evgenie Pavlovitch phỏng đoán, hay thực chất cô ta đã phát điên hệt như lời hoàng tử từng quả quyết với Aglaya đi chăng nữa, thì dẫu sao đi nữa, đây vẫn là một người phụ nữ mà bất chấp lớp vỏ bọc ngông cuồng hay trơ trẽn thỉnh thoảng trưng ra, thực chất lại vô cùng tinh tế, nhạy cảm và dễ tin người hơn vẻ bề ngoài rất nhiều. Ẩn sâu bên trong con người cô ta là sự mộng mơ lãng mạn pha lẫn chút bướng bỉnh trẻ con, nhưng đan xen với những nét hoang đường ấy lại là một nội tâm mạnh mẽ và sâu sắc vô cùng.

Hoàng tử thấu suốt điều đó, và nỗi đau đớn tột cùng hằn in rõ rệt trên gương mặt chàng.

Aglaya bắt gặp ánh mắt ấy, và toàn thân cô run lên vì giận dữ.

Cô lấy tư cách gì mà dám mở miệng nói với tôi những lời đó hả? — cô thét lên với một vẻ kiêu hãnh bất chấp ngôn từ, đáp trả lại câu nói vừa rồi của Nastasia.

Chắc là cô đã hiểu lệch nghĩa lời tôi rồi đấy chứ, — Nastasia đáp bằng giọng điệu có phần ngạc nhiên.

Nếu cô thực sự muốn giữ gìn danh tiết sạch sẽ cho bản thân, sao cô không dứt khoát đá cái gã hộ vệ Totski của cô đi, việc gì phải bày đặt mấy cái trò kịch nghệ làm hàng mả ấy cơ chứ? — Aglaya bất ngờ thốt ra một câu chẳng ăn nhập vào đâu.

Cô biết cái thá gì về hoàn cảnh của tôi mà dám mở mồm phán xét hả? — Nastasia thét lên, toàn thân run lẩy bẩy vì giận dữ trong khi gương mặt cắt không còn một giọt máu.

Tôi chỉ biết rõ một điều rằng cô chẳng thèm đi làm ăn lương thiện kiếm sống chân chính, mà lại sà vào tay một gã lắm tiền nhiều củ như Rogojin, tất cả chỉ để cố diễn cái trò thiên thần sa ngã. Chả trách gì gã Totski suýt bị bức đến mức tự sát chỉ vì một mụ thiên thần sa ngã kiểu đó đấy.

Câm miệng ngay! — Nastasia Philipovna gầm lên. — Thứ cô hiểu về tôi cũng chẳng khác nào con mủ đầy tớ trong nhà hôm nọ dám đứng ra làm chứng chống lại gã người yêu trước tòa án đâu. Nó thấu hiểu tâm can tôi còn sâu sắc gấp vạn lần cái loại cô!

Chắc là nó là một cô gái chân chất tự lập bằng sức lao động chính đáng của mình rồi. Cớ sao cô lại mở miệng lăng mạ người ta với giọng điệu trịch thượng thế hả?

Tôi không khinh miệt lao động; cái tôi khinh bỉ chính là cái loại rởm đời như cô khi mở mồm ra bàn chuyện lao động đấy.

Nếu cô thực sự muốn làm một người phụ nữ đàng hoàng, cô đã tự lực ra ngoài làm thợ giặt kiếm sống rồi.

Cả hai đồng loạt vùng đứng dậy, trừng trừng nhìn đối phương bằng gương mặt tái mét.

Aglaya, dừng lại đi! Làm thế này là không công bằng đâu, — hoàng tử gào lên trong nỗi xót xa tột độ.

Lúc này Rogojin chẳng còn nhếch mép cười cợt nữa; hắn ngồi im lìm khoanh tay trước ngực, đôi môi mím chặt lại.

Kia kìa, nhìn cái bộ dạng của cô ta đi chứ, — Nastasia thét lên, cơn cuồng nộ run rẩy cả người. — Hãy nhìn kỹ vị tiểu thư cao sang quyền quý này đi! Thế mà có lúc tôi lại ngốc nghếch tưởng cô ta là một thiên thần cơ đấy! Bộ cô lết xác đến gặp tôi mà không thèm dắt theo mụ gia sư kèm cặp bên cạnh à, Aglaya Ivanovna? Ôi dào ôi, thế bây giờ cô có muốn nghe đích xác lý do vì sao hôm nay cô lại bén mảng đến đây không nào? Có muốn tôi bóc trần không cần che đậy bất cứ hoa hòe hoa sói nào không? Cô đến đây đơn giản vì cô đang sợ chết khiếp tôi đấy thôi!

Sợ cô ư? — Aglaya thảng thốt bật thốt lên, đánh rơi cả sự ngây thơ tột độ trước sự trơ trẽn mà con mụ này dám đổ lên đầu mình.

Chứ còn gì nữa, đương nhiên là sợ tôi rồi! Tự khắc cô phải sợ tôi, bằng không đời nào cô dám hạ giá lết xác đến đây. Người ta chỉ khinh miệt khi không sợ, chứ đã sợ thì đừng hòng coi thường. Thế mà có lúc tôi lại thực sự nể trọng cái loại cô cho đến tận khoảnh khắc này đấy! Cô có biết tại sao mình lại run sợ trước mặt tôi, và mục đích của cô lúc này là gì không? Cô muốn tận mắt mục kích xem rốt cuộc anh ta yêu ai hơn, tôi hay cô, bởi vì cô đang ghen lồng ghen lộn lên chứ gì!

Anh ấy từng tuyên bố thẳng thừng với tôi rằng anh ấy căm ghét cô, — Aglaya thì thào, âm thanh nhỏ đến mức ngắt quãng.

Biết đâu đấy, biết đâu là thế! Tôi thừa nhận mình không xứng đáng với anh ấy. Nhưng tôi dám cá là cô đang dối trá đấy. Anh ấy đời nào căm ghét tôi, và tuyệt đối không bao giờ thốt ra những lời đó đâu. Tôi rộng lượng bỏ qua cho cô đấy, xét trên cái hoàn cảnh của cô hiện tại; nhưng thú thật là tôi đánh giá cao cô hơn thế. Tôi cứ đinh ninh cô là một đứa khôn ngoan và xinh đẹp hơn cơ; thật đấy, tôi từng nghĩ thế đấy! Nào, dẫn cái báu vật của cô về đi! Kìa nhìn xem, anh ta đang ngẩn ngơ nhìn cô kìa, đến hồn vía còn chẳng giữ nổi nữa là. Dắt anh ta đi đi, nhưng với một điều kiện duy nhất: cuốn xéo ngay lập tức, ngay trong giây phút này!

Cô ngả người khuỵu xuống chiếc ghế bành, nức nở bật khóc. Nhưng bất thình lình, một thứ biểu cảm điên cuồng lóe lên trong đôi mắt ấy. Cô trừng trừng xoáy sâu vào Aglaya, rồi vùng đứng phắt dậy.

Hay là cô muốn tôi cất lời sai khiến anh ta, sai khiến anh ta — cô nghe cho rõ đây — hạ lệnh cho anh ta ngay bây giờ, ngay tại khoảnh khắc này, phải đá văng cô đi và nguyện ở bên tôi đời đời kiếp kiếp hả? Có muốn thế không? Anh ta sẽ ở lại, và anh ta cũng sẽ cưới tôi làm vợ nữa đấy, còn cái loại cô thì cứ lủi thủi tự túc mà lết về nhà một mình đi nhé. Có muốn không — có muốn tôi mở miệng thốt ra câu đó không hả? — cô thét lên hệt như một mụ điên khùng, đến bản thân cũng chẳng dám tin là mình lại có thể thốt ra những lời cuồng loạn nhường ấy.

Aglaya hoảng hốt chằm chằm lao về phía cửa, nhưng kịp khựng lại ở thềm cửa để lắng nghe. Cô muốn tôi sút thằng Rogojin đi chứ gì? Ha! ha! Cô tưởng tôi sẽ lấy nó vì lợi ích của cô chắc? Đồ mơ mộng! Thậm chí tôi sẽ hét tướng lên ngay lúc này, trước mặt cô luôn này: Rogojin, cút ngay! rồi quay sang bảo hoàng tử rằng: Anh còn nhớ những gì anh đã hứa với tôi không? Ôi chao! Thật là ngu ngốc xiết bao khi tôi lại hạ mình đi van xin trước mặt cái loại chúng mày! Hoàng tử kia ơi, chính anh đã thề danh dự với tôi rằng anh sẽ cưới tôi bất chấp mọi chuyện xảy ra và sẽ không bao giờ ruồng bỏ tôi cơ mà. Anh từng thổ lộ rằng anh yêu tôi và sẽ tha thứ cho mọi lỗi lầm của tôi, và — và vâng — thậm chí anh còn thốt ra cả câu đó nữa đấy! Tôi chỉ bỏ trốn khỏi anh để trả lại sự tự do cho anh thôi, thế mà giờ đây đời nào tôi thèm buông tay anh ra lần nữa. Cớ sao cô ta lại dám đối xử với tôi tàn nhẫn — nhục nhã đến thế cơ chứ? Tôi đâu phải là một con đĩ điếm lẳng lơ — cứ hỏi gã Rogojin đứng đằng kia kìa! Hắn sẽ làm chứng cho tôi. Bộ anh định quay lưng bỏ đi lần nữa sau khi mụ ta dám lăng mạ tôi ngay trước thanh thiên bạch nhật thế này à; nỡ lòng nào vứt bỏ tôi để dắt tay cô ta đi tình tứ thế kia sao? Mong cho cả anh cũng phải chịu nguyền rủa nốt, bởi anh là kẻ duy nhất trong số chúng nó mà tôi đặt trọn niềm tin tưởng! Cút đi, Rogojin, tôi đéo cần anh nữa! — cô gào lên trong cơn cuồng nộ mù quáng, rít từng từ qua đôi môi khô khốc cùng gương mặt biến dạng, rõ ràng đến bản thân cô cũng chẳng tin lấy một chữ trong bài độc thoại điên rồ ấy, nhưng đồng thời vẫn cố vắt kiệt chút hơi tàn để kéo dài khoảnh khắc tự huyễn hoặc chính mình.

Cơn bộc phát dữ dội đến mức hoàng tử tưởng chừng nó có thể tước đi sinh mạng của cô.

Kìa hắn kìa! — cô lại thét lên, chìa ngón tay trỏ về phía hoàng tử rồi quay sang cấu xé Aglaya. — Kia kìa! Nếu hắn không chịu sấn sổ bước đến bên tôi, kéo tôi vào lòng rồi vứt xó cô đi, thì cứ việc dắt hắn về mà làm của riêng đi — tôi bố thí hắn cho cô đấy! Tôi chẳng thiết tha gì nữa!

Cả cô ta lẫn Aglaya cùng sững sờ đứng chết trân chờ đợi, đồng thời trừng trừng nhìn hoàng tử với ánh mắt của những kẻ mất trí.

Thế nhưng chàng — có lẽ chẳng thể nào lĩnh hội nổi sức nặng của lời thách thức ấy; thực tế là chàng hoàn toàn mù tịt. Thứ duy nhất đập vào mắt chàng lúc này chỉ là gương mặt ngập tràn tuyệt vọng — thứ gương mặt mà như chàng từng thú nhận với Aglaya — đã khắc sâu vào tim chàng mãi mãi.

Chàng không tài nào chịu đựng thêm được nữa, và với ánh mắt van nài đan xen lẫn trách móc, chàng hướng về phía Aglaya, bàn tay bất giác chỉ về phía Nastasia và cất giọng:

Sao cô lại nhẫn tâm thế... — chàng thì thào — cô ấy đáng thương nhường nào.

Nhưng chàng còn chưa kịp thốt thêm nửa lời thì ánh nhìn sắc lạnh đằng đằng sát khí của Aglaya đã tước đi nốt phần hồn vía còn sót lại. Chứa chan trong ánh mắt ấy là một nỗi thống khổ tột cùng cùng sự căm hận đến tận xương tủy, khiến chàng giật mình thét lên một tiếng rồi lao phắt về phía cô; nhưng đã quá muộn.

Cô thậm chí chẳng đứng trụ nổi để kịp chứng kiến khoảnh khắc chàng lao về phía mình. Cô đưa hai tay ôm mặt, nghẹn ngào thốt lên đúng một tiếng Lạy Chúa tôi! rồi lao vun vút ra khỏi phòng. Rogojin lầm lũi đuổi theo sau để giật tung mấy chốt cửa thả cô ra ngoài đường phố.

Hoàng tử chồm người lao theo, nhưng lập tức bị ai đó túm lấy và giữ giật lại. Gương mặt tái mét biến dạng của Nastasia hiện lên đầy vẻ oán trách, đôi môi thâm sì thều thào qua kẽ răng:

Sao cơ? Anh định chạy theo cô ta — chạy theo con mụ đó sao?

Rồi cô lịm đi, ngã quỵ bất tỉnh vào vòng tay chàng.

Chàng xốc người cô lên, bế thới vào trong phòng đặt ngả lưng xuống chiếc ghế bành, rồi đờ đẫn đứng chôn chân chết trân nhìn cô. Trên chiếc bàn đặt cạnh có sẵn một cốc nước. Rogojin lúc này mới quay trở lại, cầm lấy cốc nước rồi vốc vài giọt vẩy lên mặt cô. Cô từ từ mở hé đôi mắt, nhưng trong khoảnh khắc đầu tiên chẳng thể nhận thức nổi điều gì.

Bỗng chốc cô hoảng hốt đảo mắt nhìn quanh, run lẩy bẩy, bật thét lên một tiếng rồi chồm người lao vào lòng hoàng tử.

Của tôi, của tôi! — cô ré lên. — Con tiểu thư kiêu kỳ ấy cút đi đời nhà ma rồi phỏng? Ha, ha, ha! — cô cười vang trong cơn cuồng loạn. — Thế mà có lúc tôi lại nỡ bố thí anh ấy cho nó đấy! Cớ sao... cớ sao tôi lại dại dột thế chứ? Điên mất thôi — điên mất thôi! Cút đi, Rogojin! Ha, ha, ha!

Rogojin trừng trừng xoáy sâu ánh mắt vào đôi uyên ương; rồi gã với lấy chiếc mũ, lặng ngắt như tờ quay lưng bước ra khỏi phòng mà không thèm thốt lấy một lời.

Chỉ vài khoảnh khắc sau, hoàng tử đã an vị bên cạnh Nastasia trên chiếc băng sô-pha, đăm đăm nhìn sâu vào đôi mắt cô, dịu dàng vuốt ve gương mặt cùng mái tóc cô hệt như đang dỗ dành một đứa trẻ thơ. Chàng mỉm cười mỗi khi cô bật cười, và sẵn sàng tuôn rơi nước mắt mỗi khi cô khóc lóc. Chàng chẳng thốt lời nào, chỉ kiên nhẫn lắng nghe mớ âm thanh lộn xộn cuồng nhiệt phát ra từ miệng cô mà chẳng tài nào hiểu nổi dù chỉ nửa chữ. Hễ cứ hễ nhận thấy dù chỉ một chút biểu hiện nhỏ nhặt nhất của sự oán thán, khóc lóc hay trách móc nào chớm nở, chàng lại trìu mến mỉm cười với cô, tiếp tục đưa tay vuốt ve mái tóc và đôi gò má ấy, ân cần xoa dịu và dỗ dành cô hệt như cô bé nhỏ dại vậy.