Đến đây chúng tôi đã giới thiệu những khía cạnh chính của vấn đề thay đổi tư duy. Để tóm tắt lại, chúng tôi bắt đầu với tư duy con người, nơi chứa đựng hệ thống những biểu hiện trí tuệ. Những biểu hiện trí tuệ này mang nội dung có ý nghĩa, hay đúng hơn chúng có nội dung là ý nghĩa. Đồng thời, chung cũng có hình thức, và “cùng” một nội dung có thể được chuyền tai theo nhiều định dạng khác nhau, với những biểu hiện đa chiều. (Như trường hợp những đồ thị khác nhau minh họa cho nguyên tắc 80/20). Các định dạng này có thể được mô tả theo nhiều cách khác nhau. Trong vấn đề chúng ta đang quan tâm, trí thông minh đa dạng của con người là một minh chứng rõ ràng cho thấy các nội dung trí tuệ có thể có những hình thức khác nhau.
Có thể nhận thấy các biểu hiện trí tuệ ở nhiều chủ thể khác nhau. Mặc dù có thể dùng chung cụm từ ngắn gọn ý tưởng cho tiện, nhưng tôi cảm thấy cần tách bạch rõ ràng các khái niệm, câu chuyện, lý thuyết, và kỹ năng. Tất cả chúng ta đều ẩn chứa toàn bộ các loại chủ thể trí tuệ này; và nếu có hiểu biết đầy đủ về tư duy và não bộ, chúng ta có thể mô tả chi tiết những biểu hiện này và có lẽ thậm chí còn có thể tìm được cách mã hóa chúng trong hệ thống thần kinh.
Vậy các chủ thể này thay đổi như thế nào? Chúng ta không thể thay đổi chúng nếu không đối mặt với vấn đề mâu thuẫn trong thay đổi tư duy. Một mặt, tư duy có thể thay đổi một cách dễ dàng, đặc biệt là trong thời tuổi trẻ. Có một số loại thay đổi tư duy mà chúng ta có thể chắc chắn sớm muộn gì cũng diễn ra. Tuy nhiên, mặt khác, tư duy cũng có một cơ chế bảo thủ đáng ngạc nhiên. Trong số những lý thuyết, khái niệm, câu chuyên, kỹ năng được hình thành từ thời thơ ấu, nhiều thứ rất khó thay đổi. Quả thật, đối với những lý thuyết cần học ở trường, tư duy chúng ta bướng bỉnh không chịu tiếp nhận mà vẫn tiếp tục bám chặt lấy những lý thuyết không qua trường lớp trước kia, mặc dù ngoài miệng có thể nói khác. Việc tìm cách thay đổi tư duy về các vấn đề nền tảng, về cuộc sống, về những hiện tượng trí tuệ, và về con người trong đời thực đã trở thành một thách thức khó khăn cho ngành giáo dục. Bên ngoài trường học, tư duy cũng không dễ gì thay đổi: trong chính trị hay tôn giáo, dù ở công sở hay ở nhà, những niềm tin đã bám rễ quá sâu sẽ rất khó thay đổi.
Chúng tôi ghi nhận một số trường hợp phổ biến như sau. Sẽ khó thay đổi các quan điểm đã được tuyên bố rộng rãi một cách hùng hồn của những người bảo thủ cứng nhắc. Các cá nhân sẽ dễ thay đổi tư duy hơn khi tiếp xúc với môi trường mới có nhiều người với những niềm tin khác nhau (chẳng hạn như khi vào học trường cao đẳng), hay khi họ có những trải nghiệm đau buồn (chẳng hạn như một tai nạn thảm khốc, ly dị, hay một cái chết đột ngột), hay khi gặp những người có cá tính trong sáng, rõ ràng. Tuy nhiên, dù vậy, những fan hâm mộ thay đổi tư duy vẫn không dám tuyên bố thành công. Những người sôi nổi rất dễ quay lại đường cũ - đúng vậy, khả năng này rất cao, đặc biệt là khi họ nghe những lời đạo đức giả (“đây là một tình huống hoàn toàn mới”) và rồi thất vọng nhận thấy mọi thứ vẫn tồn tại như cũ. Nói cách khác, trong thay đổi tư duy, nói chung chung thì dễ nhưng thực sự tạo được một thay đổi cụ thể bền vững không dễ chút nào.
