Ta vừa cắt tấm ảnh thể hiện hình ảnh con vào lúc tròn hai tháng tuổi: chụp cận cảnh mặt con phóng to lên bốn mươi lần. Ta ghim tấm ảnh lên tường và ta nằm trên giường ngắm nghía tấm ảnh, gần như bị ám ảnh trước đôi mắt của con. Chúng quá to so với toàn bộ cơ thể con, đôi mắt mở rộng. Chúng nhìn thấy những gì? Nước và chẳng có gì khác? Những bức tường của nhà tù và không gì khác? Hay là cả những cái mà ta nhìn thấy nữa? Ta có một mối nghi ngờ không yên, đầy phấn khích: ta ngờ rằng đôi mắt con nhìn thấy qua ta. Ta thấy buồn khi nghĩ rằng sớm thôi con sẽ nhắm mắt lại. Trên khóe bờ mí mắt của con đang hình thành một chất nhầy mà trong vài ngày tới sẽ gắn mắt con lại để bảo vệ con ngươi trong giai đoạn phát triển cuối cùng. Con sẽ không rướn mi mắt lên lần nữa cho đến tận tháng thứ bảy. Suốt hai mươi tuần con sẽ sống trong bóng tối hoàn toàn. Thật đáng tiếc! Hay có nên tiếc không nhỉ? Không có gì để nhìn, con sẽ lắng nghe ta tốt hơn. Ta vẫn còn rất nhiều điều muốn nói với con, và những ngày bất động này cho ta nhiều thời gian, bởi vì hoạt động duy nhất của ta là đọc sách báo hoặc xem ti vi. Rồi ta sẽ phải chuẩn bị cho con đối mặt với một vài thực tế không dễ chịu gì. Ta không thể thực sự nghĩ rằng con đã biết tất cả mọi thứ, biết nhiều hơn ta. Nhưng giải thích những chuyện này cho con sẽ rất khó khăn bởi trí óc của con, nếu nó tồn tại, đang hoạt động thiên về những vấn đề quá khác biệt so với những vấn đề mà con sẽ thấy. Ở đó con chỉ có một mình, một mình một cách phi thường. Kinh nghiệm duy nhất của con là về bản thân con. Chúng ta, ngược lại, là rất đông người. Hàng triệu triệu người. Mỗi một kinh nghiệm của chúng ta lại dựa trên kinh nghiệm của những người khác, mỗi niềm vui của chúng ta, nỗi buồn của chúng ta…

Phải, đó là nơi ta sẽ bắt đầu. Ta sẽ bắt đầu bằng việc kể với con rằng ở ngoài này con sẽ không còn một mình, và nếu con muốn giải thoát bản thân khỏi những người khác, khỏi sự đồng hành không muốn của họ, con sẽ không bao giờ thành công. Ở ngoài này người ta không thể tự mình chăm sóc bản thân như con đang làm. Những người cố gắng làm thế đều trở nên điên loạn. May lắm thì họ thất bại. Đôi khi có người cố gắng. Anh ta trốn trong rừng hoặc ra khơi xa, thề rằng mình không cần những người khác, rằng những người khác sẽ không bao giờ thấy anh ta nữa. Nhưng họ lại tìm thấy anh ta. Thậm chí anh ta lại là người quay trở về. Và anh ta trở về thất bại, trở thành một phần của đàn kiến, của công việc buồn tẻ hằng ngày: để tìm kiếm vô ích và tuyệt vọng tự do của bản thân. Con sẽ nghe nói rất nhiều về tự do. Đó là từ mà chúng ta sử dụng nhiều chẳng kém gì từ yêu – vốn được dùng nhiều nhất. Con sẽ gặp những người để cho bản thân họ bị cắt ra từng mảnh vì tự do, chịu tra tấn và thậm chí chấp nhận cái chết vì nó. Và ta hy vọng con sẽ là một trong số họ. Nhưng cùng lúc con để bản thân bị tra tấn vì tự do, con sẽ khám phá ra rằng tự do không hề tồn tại, rằng nhiều nhất thì nó chỉ tồn tại khi con tìm kiếm nó: giống như một giấc mơ, ý tưởng nảy sinh từ ký ức cuộc đời con trước khi con sinh ra, khi con tự do bởi con ở một mình. Phải, ta tiếp tục nhắc lại rằng con là một tù nhân ở đó; ta không thể không nghĩ đến việc con ở trong cái phòng bé tí xíu đó và rằng từ nay trở đi thậm chí con sẽ ở trong bóng tối. Nhưng trong bóng tối ấy, trong không gian bé nhỏ đó, con tự do hơn nhiều so với trong cái thế giới rộng lớn, tàn nhẫn sau này. Ở trong đó, con không phải xin phép ai, đề nghị ai hỗ trợ, vì con không có ai bên cạnh và con không biết nô lệ là gì. Ở ngoài này, con sẽ có vô vàn ông chủ. Ông chủ đầu tiên sẽ là chính ta, người không muốn điều đó, có thể không nhận ra điều đó, sẽ áp đặt những thứ đúng với ta nhưng không đúng với con. Ví dụ, đôi giày nhỏ xinh này. Với ta chúng thật xinh xắn, nhưng với con, chúng có xinh xắn không? Con sẽ hét và gào lên khi ta xỏ giày vào chân con. Nhưng ta sẽ vẫn đi giày cho con, nói rằng con bị lạnh, và dần dần con sẽ quen với chúng. Con sẽ bị thuần hóa, đến mức thấy khốn khổ nếu không có giày mà đi. Và đây sẽ là khởi đầu cho chuỗi dài những lệ thuộc mà mắt xích đầu tiên sẽ luôn có ta hiện diện, bởi con sẽ không thể làm gì mà không có ta. Ta là người sẽ cho con ăn, ta là người sẽ ủ ấm cho con, ta là người sẽ tắm cho con, ta là người sẽ ẵm con trên tay. Rồi con sẽ bắt đầu tự bước đi, tự ăn, tự chọn đi đâu và khi nào đi rửa ráy. Nhưng sau đó những hình thức nô lệ khác sẽ xuất hiện. Lời khuyên của ta. Sự dạy dỗ của ta. Những gợi ý của ta. Nỗi lo sợ của con về việc gây tổn thương cho ta nếu con làm những việc khác với những điều ta đã dạy con. Trong mắt của con, phải nhiều thời gian trôi qua mới tới lúc ta để con rời đi như con chim được cha mẹ nó đẩy ra khỏi tổ vào cái ngày nó tập bay. Nhưng cuối cùng thời khắc đó cũng sẽ đến, và ta sẽ để con đi, ta sẽ để con qua đường một mình, nơi có đèn xanh đèn đỏ. Ta sẽ thúc ép con. Nhưng điều này không giúp gì cho tự do của con bởi con vẫn bị trói buộc với ta bằng sợi dây tình cảm, sợi dây của nỗi hối tiếc. Một số người gọi đó là sợi dây gia đình. Ta không tin vào gia đình. Gia đình là một sự dối trá được dựng lên bởi kẻ nào đó đã tổ chức ra thế giới này để kiểm soát con người tốt hơn, khai thác sự tuân thủ của con người với các luật lệ. Chúng ta nổi loạn dễ dàng hơn khi chỉ có một mình; chúng ta từ bỏ dễ dàng hơn khi sống cùng người khác. Gia đình chẳng là gì khác hơn là cái loa của một hệ thống không thể cho phép con người ta bất tuân, sự thiêng liêng của nó không tồn tại. Tất cả những gì tồn tại là các nhóm đàn ông, đàn bà, trẻ em bị bắt buộc phải mang cùng họ và sống dưới cùng một mái nhà, thường là khó chịu và căm ghét lẫn nhau. Nhưng niềm hối tiếc có tồn tại, sự gắn kết tồn tại, cắm rễ trong chúng ta như những cái cây và không bị bẻ gãy thậm chí là trong dông bão, và những điều đó là không thể tránh được cũng giống như đói và khát. Con không bao giờ có thể thoát khỏi họ, dù có cố gắng đến mấy với toàn bộ ý chí và logic của mình. Thậm chí có thể con nghĩ mình đã quên họ, nhưng một ngày kia họ xuất hiện trở lại, không thể khác được, không hề thương tiếc mà quấn dây vào cổ con chặt hơn bất cứ con trăn nào, khiến con ngạt thở.

Cùng với sợi dây liên kết đó, con sẽ biết đến những thứ áp đặt bởi những người khác, tức là hàng ngàn, hàng ngàn cư dân của đàn kiến. Thói quen của họ, luật lệ của họ. Con không biết sẽ ngột ngạt đến thế nào đâu khi phải bắt chước thói quen của họ, tôn trọng luật lệ của họ. Đừng làm cái này, đừng làm cái kia, hãy làm cái này, hãy làm cái kia… Và nếu điều này là có thể chịu đựng được khi con sống giữa những người tử tế có khái niệm về tự do, thì nó lại trở thành địa ngục khi con sống giữa những kẻ ngạo mạn từ chối con thậm chí là sự xa xỉ của giấc mơ về tự do, hiện thực hóa nó dù chỉ là trong trí tưởng tượng của con. Luật của kẻ ngạo mạn chỉ có một lợi thế: con có thể phản ứng lại họ bằng cách tranh đấu và chết. Luật của những người tử tế không có sự giải thoát bởi con đã bị thuyết phục rằng sẽ là cao cả nếu chấp nhận chúng. Bất kể chế độ con sống là gì, có một luật lệ không thể tránh khỏi là kẻ mạnh nhất, tàn nhẫn nhất, ít rộng lượng nhất luôn là kẻ chiến thắng. Con lại càng không thể thoát khỏi luật lệ rằng để có cái ăn con cần tiền, để ngủ con cần tiền, để có thể xỏ chân trong một đôi giày con cần tiền, và để có tiền con phải làm việc. Họ sẽ kể với con rất nhiều câu chuyện về sự cần thiết của công việc, niềm vui trong công việc, phẩm giá của công việc. Đừng bao giờ tin điều đó. Đó chỉ là một lời nói dối nữa được tạo ra để thuận tiện cho kẻ nào đó đã tổ chức thế giới này. Công việc là một trò tống tiền và sẽ luôn là như vậy kể cả khi con yêu thích nó. Con luôn luôn làm việc cho ai đó, không bao giờ là làm cho bản thân. Con luôn luôn làm việc với sự nỗ lực, không bao giờ là với niềm vui. Và không bao giờ là trong lúc mà con thích làm. Thậm chí kể cả khi con không phụ thuộc vào ai và khi thu hoạch trên mảnh đất của chính mình, con vẫn phải cày cuốc khi mặt trời, mưa, và mùa vụ bảo con phải làm. Thậm chí ngay cả khi con không phải tuân lệnh ai và công việc con làm là nghệ thuật, tức là sự sáng tạo, là sự giải phóng, con vẫn phải tuân theo sự đòi hỏi và sự chuyên chế của những kẻ khác. Có lẽ từ quá khứ rất xa xôi quá xa đến mức ký ức về nó đã biến mất, mọi việc không theo cách này. Và làm việc là lễ hội, là niềm vui. Nhưng hồi đó chỉ có ít người, vì thế họ được ở một mình. Con đang tiến vào cái thế giới sau một ngàn chín trăm bảy mươi lăm năm ngày sinh của một người đàn ông mà họ gọi là Jesus, người mà bản thân ông ta đến với thế giới hàng trăm ngàn năm sau người đàn ông đầu tiên không ai biết tên; và kể từ đó mọi thứ diễn tiến như ta đã kể với con. Theo một thống kê gần đây, chúng ta đã có bốn tỉ người. Con sắp gia nhập đám này. Rồi con sẽ ngoảnh lại và ước ao về sự vùng vẫy đơn độc của mình trong bọc nước, con à!