Suốt hơn hai tiếng đồng hồ, Lavrétzky lang thang qua các con phố trong thị trấn. Đêm anh từng trải qua ở ngoại ô Paris bất giác hiện về trong tâm trí. Lồng ngực anh tức tưởi như muốn vỡ tung, còn trong đầu—trống rỗng và tựa hồ tê dại—bao ý nghĩ cứ cuồn cuộn quay cuồng: những ý nghĩ u ám, giận dữ và đầy ác độc. "Cô ta còn sống, cô ta đang ở đây," anh thì thầm, nỗi kinh ngạc cứ lớn dần lên không dứt. Anh cảm thấy mình đã đánh mất Liza. Cơn giận đắng ngắt nghẹn ứ cổ họng; đòn giáng này đến quá đỗi bất ngờ. Sao anh lại có thể nhẹ dạ tin vào cái tin đồn nhảm nhí trên mục phiếm đàm, trên một mẩu giấy vụn ấy chứ? "À mà, giả sử ta không tin thì đã sao? Ta đâu có biết rằng Liza yêu ta; chính con bé cũng chẳng hề hay biết điều đó." Anh không tài nào xua đi hình bóng, giọng nói cùng ánh mắt của người vợ... để rồi tự nguyền rủa bản thân, nguyền rủa mọi thứ trên đời.

Kiệt sức, đến gần sáng anh mới tới nhà Lemm. Gõ cửa hồi lâu mà chẳng thấy phản hồi; cuối cùng, cái đầu đội mũ ngủ của ông lão mới ló ra bên cửa sổ, vẻ mặt sưng sỉa, nhăn nheo, chẳng còn chút nào giống với cái đầu mang vẻ trầm ngâm đầy cảm hứng từng ngước nhìn Lavrétzky từ đỉnh cao uy nghi nghệ thuật của nó tròn một ngày trước.

– Anh muốn gì? – Lemm hỏi: – Tôi không thể chơi đàn mỗi đêm được; tôi đã uống thuốc sắc rồi. – Nhưng rõ ràng, sắc mặt Lavrétzky trông vô cùng kỳ lạ: ông lão liền lấy tay che mắt, trừng trừng nhìn vị khách ban đêm của mình, rồi mở cửa cho anh vào.

Lavrétzky bước vào phòng, buông mình xuống ghế; ông lão đứng khựng lại trước mặt anh, vạt chiếc áo choàng ngủ sặc sỡ cũ kỹ được giắt gọn gàng, môi mím lại rồi lẩm bẩm.

– Vợ tôi đã đến, – Lavrétzky cất lời, ngẩng đầu lên và bất chợt bật ra một tiếng cười cay đắng.

Khuôn mặt Lemm lộ vẻ ngạc nhiên, nhưng ông thậm chí chẳng mỉm cười, chỉ kéo chặt chiếc áo choàng quấn quanh người hơn.

– Anh thấy đấy, anh không hề hay biết, – Lavrétzky nói tiếp: – Tôi đã tưởng tượng... tôi đọc được trên báo rằng cô ấy không còn trên cõi đời này nữa.

– Ồ... ồ, anh đọc được chuyện đó cách đây không lâu sao? – Lemm hỏi.

– Vâng.

– Ồ... ồ, – ông lão lặp lại, khẽ nhướn mày. – Và cô ấy đã đến rồi ư?

– Vâng. Giờ cô ấy đang ở nhà tôi; thế nhưng tôi... tôi là một kẻ bất hạnh.

Và anh lại bật cười.

– Anh đúng là một kẻ bất hạnh, – Lemm chậm rãi đáp.

– Christofór Feódoritch, – Lavrétzky mở lời: – Ông có nhận mang giùm tôi một lá thư không?

– Hừm. Cho phép tôi hỏi, gửi cho ai thế?

– Tới Liza...

– À... vâng, vâng, tôi hiểu rồi. Được chứ. Nhưng khi nào thì phải chuyển lá thư này?

– Ngày mai, càng sớm càng tốt.

– Hừm. Tôi có thể sai Katrina, con bé nấu bếp của tôi. Không, tôi sẽ tự mình đi.

– Và ông sẽ mang câu trả lời về cho tôi chứ?

– Vâng, tôi sẽ mang về.

Lemm thở dài.

– Vâng, bạn trẻ tội nghiệp của tôi; quả thật anh là... một kẻ bất hạnh.

Lavrétzky viết vài chữ cho Liza: anh thông báo về sự xuất hiện của người vợ, nài nỉ cô hẹn gặp một buổi—rồi ngã người xuống chiếc ghế băng chật hẹp, quay mặt vào vách tường; trong khi đó, ông lão nằm lên giường, trằn trọc mãi không thôi, vừa ho vừa nhấp từng ngụm thuốc sắc.

Buổi sáng đến: cả hai cùng thức dậy. Họ nhìn nhau với ánh mắt đầy vẻ lạ lùng. Lavrétzky chỉ muốn kết liễu đời mình vào khoảnh khắc ấy. Con mụ đầu bếp Katrina mang vào dở tệ mấy tách cà phê. Đồng hồ điểm tám giờ. Lemm đội mũ lên, rồi vừa bảo rằng mình có buổi dạy ở nhà họ Kalítin lúc chín giờ nhưng sẽ tìm một cái cớ thật hợp lý, vừa bước đi. Lavrétzky lại ngả mình xuống chiếc đi-văng nhỏ, và một lần nữa, từ đáy tâm hồn trào lên một tiếng cười đầy chua xót. Anh nghĩ đến cảnh người vợ đã đuổi mình khỏi nhà ra sao; anh hình dung ra hoàn cảnh của Liza, nhắm nghiền mắt lại và vắt tay lên trán. Cuối cùng Lemm cũng trở về, mang theo một mẩu giấy mà Liza đã nguệch ngoạc bằng bút chì mấy dòng sau đây: "Hôm nay chúng ta không thể gặp nhau; có lẽ... vào tối mai. Vĩnh biệt." Lavrétzky lặng lẽ và thẫn thờ cảm ơn Lemm, rồi đi về nhà mình.

Anh bắt gặp vợ mình đang dùng bữa sáng; bé Ada đầu tóc xoăn tít, mặc chiếc áo trắng viền ruy băng xanh, đang ăn một miếng sườn cừu. Varvára Pávlovna lập tức đứng dậy ngay khi Lavrétzky bước vào phòng, tiến lại phía anh với vẻ mặt đầy vẻ nhún nhường. Anh bảo cô theo mình vào phòng làm việc, khép cửa lại rồi bắt đầu bước qua bước lại; cô ngồi xuống, đặt nhẹ bàn tay này lên bàn tay kia, ngước đôi mắt vẫn còn rất đẹp nhưng đã điểm chút phấn son lên để dõi theo từng bước chân anh.

Lavrétzky lặng thinh suốt một hồi lâu: anh cảm thấy mình không thể kiềm chế nổi nữa; anh nhận thức rõ ràng rằng Varvára Pávlovna chẳng hề sợ hãi anh chút nào, mà chỉ đang cố ra vẻ như sắp ngất đến nơi.

– Nghe đây, thưa phu nhân, – cuối cùng anh cất lời, thỉnh thoảng thở dốc và nghiến ken két hàm răng: – Chúng ta không cần phải giả tạo với nhau làm gì nữa; tôi không tin vào sự hối cải của cô; và dẫu cho nó có là thật lòng đi chăng nữa, tôi cũng chẳng tài nào làm hòa với cô hay sống chung với cô thêm lần nữa được đâu.

Varvára Pávlovna mím chặt môi, nheo nheo đôi mắt lại. "Thật đáng tởm," cô ta nghĩ bụng: "Dĩ nhiên rồi! Mình thậm chí chẳng còn là một người phụ nữ trong mắt anh ta nữa."

– Không thể nào đâu, – Lavrétzky lặp lại, vừa cài kín khuy áo khoác lên tận cổ. – Tôi chẳng hiểu sao cô lại dở chứng kéo thân xác về đây nữa: chắc là chẳng còn xu dính túi nào rồi chứ gì.

– Ôi! Anh đang sỉ nhục em đấy, – Varvára Pávlovna thì thầm.

– Dù thế nào đi nữa... thì khốn nỗi cô vẫn là vợ tôi. Tôi không thể đuổi cổ cô đi được... và đây là giải pháp tôi muốn đề xuất. Cô có thể lên đường ngay trong ngày hôm nay nếu muốn, để đến Lavríki mà sống ở đó; nhà cửa ở đấy rộng rãi, như cô biết đấy; ngoài khoản tiền trợ cấp ra, cô sẽ được cung cấp đầy đủ mọi thứ cần thiết... Cô đồng ý chứ?

Varvára Pávlovna đưa chiếc khăn tay thêu hoa lên chấm mắt.

– Em đã nói với anh rồi, – cô ta nói, đôi môi co giật vì xúc động: – Rằng em sẽ đồng ý với bất cứ điều gì anh thấy phù hợp để đối xử với em: trong hoàn cảnh này, em chẳng còn cách nào khác ngoài việc cất lời hỏi anh: liệu anh có rủ lòng thương cho phép em được cảm ơn sự hào hiệp của anh không?

– Xin cô đừng ơn nghĩa gì hết; như thế lại hay hơn, – Lavrétzky vội vã đáp lời. – Do đó, – anh nói tiếp, tiến về phía cửa: – Tôi có thể trông đợi rằng...

– Ngày mai em sẽ có mặt ở Lavríki, – Varvára Pávlovna cất giọng, cung kính đứng dậy khỏi ghế. – Thế nhưng, Feódor Ivánitch (cô ta không còn gọi anh là Theodore nữa)...

– Cô muốn gì nữa?

– Em biết rằng cho đến nay em vẫn chưa lập được công trạng gì để đáng được tha thứ; liệu em có thể hy vọng rằng, theo thời gian...

– Chà, Varvára Pávlovna, – Lavrétzky cắt ngang lời cô: – Cô là một phụ nữ thông minh, và bản thân tôi cũng chẳng phải kẻ ngốc, tôi thừa biết điều đó đối với cô là hoàn toàn thừa thãi. Tôi đã tha thứ cho cô từ lâu lắm rồi; chỉ là giữa chúng ta mãi mãi tồn tại một khoảng cách không thể san lấp.

– Em sẽ biết cách cúi đầu chịu đựng, – Varvára Pávlovna đáp, đoạn cúi gằm mặt xuống. – Em chưa bao giờ quên đi lầm lỗi của mình; và em cũng chẳng lấy gì làm ngạc nhiên nếu biết rằng anh còn cảm thấy vui mừng trước tin tức về cái chết của em nữa kìa, – cô nói thêm dịu dàng, khẽ đưa tay chỉ về phía tờ báo đang nằm trên bàn mà Lavrétzky đã bỏ quên.

Feódor Ivánitch giật mình thon thót: mục phiếm đàm có đánh dấu bằng bút chì. Varvára Pávlovna ngước nhìn anh với vẻ nhu mì bội phần. Trông cô lúc ấy thật xinh đẹp biết bao. Chiếc áo đầm màu xám kiểu Paris ôm lấy dáng người thon thả uyển chuyển chẳng khác nào một thiếu nữ đôi mươi; chiếc cổ thanh tân mảnh dẻ được quấn quanh bởi chiếc cổ áo trắng ngần, bộ ngực phập phồng nhấp nhô đều đặn, đôi tay không vướng vòng vắng nhẫn—tổng thể con người cô, từ mái tóc óng ả cho đến chóp chiếc giày nhỏ xíu thấp thoáng ẩn hiện, đều toát lên vẻ tao nhã đến mức đường hoàng...

Lavrétzky liếc nhìn cô đầy giận dữ, suýt nữa thì thốt lên: "Hay lắm!" suýt nữa thì giáng cho cô một cú đấm vào thái dương—rồi quay lưng bỏ ra khỏi phòng. Chỉ một tiếng đồng hồ sau, anh đã lên đường đi Vasílievskoe, và hai tiếng sau đó, Varvára Pávlovna ra lệnh thuê chiếc xe ngựa đẹp nhất trong thị trấn, đội một chiếc mũ rơm giản dị giắt mạng che mặt đen cùng chiếc áo choàng nhã nhặn, gửi bé Ada lại cho Justine, rồi đích thân đến nhà họ Kalítin: qua những dò la của đám gia nhân, cô đã hay tin chồng mình vẫn lui tới nơi đó mỗi ngày.