Thi đua được mùa, trồng tiểu mạch. Con người cày xới ruộng đất. Giữa tháng chín, bầu trời cao xa vời vợi, hơi thu giăng giăng trải khắp đồng hoang. Mặt trời muốn chiếu đến đâu thì chiếu, không muốn chiếu đến đâu thì thôi. Gió cũng thế, muốn thổi ngọn cây, ngọn cây liền đung đưa, muốn thổi mái tóc, mặt người, thì gió lạnh phả vù vù, muốn thổi khắp mặt đất, thì cỏ cây và mặt đất liền rì rẩm thủ thỉ. Nói là bên bờ sông Hoàng Hà, thật ra xa tít mù tắp, chỉ thấy cánh đồng vắng lặng, trải dài mênh mông giữa khu dục tân và bờ sông Hoàng Hà, không thấy thôn bản, chỉ thấy đám đông phạm nhân cải tạo, toàn người là ngườiGiữa các khu dục tân cách rất xa nhau, không qua lại.

Người đào bới đất, phân tán khắp cánh đồng. Sáng sớm thức dậy khỏi giường, người liền cày ruộng. Ăn xong cơm sáng, người lại cày ruộng. Đến giờ ngọ người lại cày ruộng. Sắp xếp theo thứ tự, thì đây là khu thứ chín trăm mười chín. Bên trên nói, gọi người, đất đai và hoa màu phân tán trên bờ sông Hoàng Hà là khu dục tân. Thì liền có khu dục tân. Bên trên bảo, đặt phiên hiệu cho người và đất trong cả khu để tiện cải tạo trừng trị. Trời quản đất, đất quản người, bắt họ lao động làm việc. Người có người khác đến sai bảo. Người khác bố trí nơi đây thành khu 1, khu 2… cho đến khu thứ chín trăm mười chín. Bên trên nói, sắp xếp thế là tốt, bắt họ lao động canh tác, có thể thưởng phạt, có thể cải tạo. Có nghĩa là bắt họ lao động canh tác ngày đêm, cải tạo họ, đổi mới họ. Mặc dù họ vốn ở đâu, tại kinh thành, tại miền nam, tại thị trấn thị xã, hay tại địa phương trong tỉnh: họ nguyên là giáo sư, cán bộ, học giả, thầy giáo, hoạ sĩ, kiến thức chất đầy năm xe, tài cao đong đầy tám đấu, tất tuốt xít đều đưa đến đây lao động cải tạo, bồi dưỡng thành con người mới. Hai năm ba năm, năm năm tám năm, thậm chí cả đời.

Thì có như thế, cũng là lao động, cũng là cải tạo đổi mới.

Sắp đến giờ ngọ, Con Trời đã đến. Người lấm tấm như sao sa trên mặt đất, trên trời có chim đang bay. Xa xa là sông Hoàng Hà, hơi nước tràn đến tanh tanh, đồng ruộng vừa cày xới, vàng vàng đo đỏ, lấp la lấp loáng dưới ánh mặt trời. Mặt đất toả mùi thơm của đất ấm ủ hàng ngàn năm. Mùi thơm nhởn nhơ bay, như tơ lụa, bồng bềnh dưới ánh nắng như mù khói. Trên cánh đồng, ai ai cũng thấm mệt, đang ngồi nghỉ. Thấy Con Trời đến, tất cả đều vội vàng hốt hoảng đứng dậy làm việc. Có kẻ mắt kém không trông thấy, Con Trời bước đến đứng trước mặt. Biết anh ta là một nhà văn, viết sách lập thuyết, liền nói:

- Trước tác của ngươi là cứt chó.

Nhà văn ngẩn người, gật đầu đáp:

- Trước tác của tôi là cứt chó.

- Nói ba lần.

Nhà văn liền nói ba lần:

- Trước tác của tôi là cứt chóCon Trời cười bỏ đi.

Nhà văn cũng cười, lại hấp ta hấp tấp cuốc ruộng.

Gặp một giáo sư là học giả, đang ngồi xổm xem sách. Con Trời nhìn ông ta, ông ta không nhìn thấy Con Trời. Con Trời đứng đằng sau ông ta, ho một tiếng:

- Còn xem gì thế?

Học giả giật mình đứng lên, ôm sách vào lòng có ý chống đối, ánh mắt có vẻ khinh thường, cầm cuốc cuốc ruộng.

Trời cao xanh biếc, mây lại nhàn nhạt. Mảnh đất học giả khai khẩn giữa đồng hoang còn mới tinh và thơm thơm. Khu chín trăm mười chín biên chế thành từng trung đội rồi đến tiểu đội. Cuốc bới đất lấy trung đội làm bầy đoàn, làm việc rải rác giữa cánh đồng phía đông của khu. Đi từ trung đội một đến trung đội ba, đường rất xa, đất rất rộng. Cây ngô vụ trước, còn xếp ở đầu bờ, dựa chung quanh gốc cây thành đống hình tròn, người có thể chui vào sưởi ấm, cũng có thể chui vào làm việc gì đó. Trong trung đội ba, quân số đầy đủ, đang cày cuốc. Nhưng kiểm tra kỹ thiếu một người. Sau khi nhìn ánh mắt một người cùng đi, Con Trời đã tinh ý đi đến đầu bờ ruộng, chỗ cây dương xếp cây ngô cũ xung quanh, giơ chân đá đá vào những cây ngô, đá thêm cái nữa, thì có một người lồm cồm chui ra, trên đầu vẫn còn đội lá ngô.

Trông thấy Con Trời, người ấy sợ hãi, mặt tái mét không còn một hạt máu. - Đi đại tiện phải không? – Con Trời hỏi.

Người ấy im lặng.

- Đi tiểu tiện phải không? - Ngài lại hỏi.

Vẫn không trả lời.

Con Trời bới những cây ngô xếp quanh gốc cây, thấy một cái hang. Trong hang có ánh sáng. Ánh sáng trên cây dọi xuống. Trên cây có dán bức tranh Thánh Mẫu Ma-ri-a. Ngài không biết Thánh Mẫu, nhưng biết bà ta rất đẹp. Tranh cũ và bẩn, người thì đẹp. Ngài ngắm ngắm cười cười, lại lấy cây ngô rấp cửa, nụ cười biến mất, mặt lạnh như tiền:

- Ngươi nói ba lần: tôi là lưu manh, tôi là lưu manh, tôi là lưu manh!

Người ấy không nói,- Không nói chui vào trong làm gì? Vẫn là một con đàn bà Tây.

Người đó không nói.

- Nói hai lần cũng được - Con Trời nhượng bộ.

Người ấy không nói.

Đám đông cuốc đất ở xa đều nhìn về chỗ đó, không biết nơi đó đã xảy ra chuyện gì. Chỉ ngáo ngơ nhìn, lâu lắm. Con Trời có vẻ nóng mặt, bước tới, hỏi dồn:

- Ngươi không nói thật hả? Không nói ta sẽ dứt bức tranh đem treo trên tường trong khu, tuyên bố ngươi làm chuyện bậy bạ với con mụ này trong hang xếp cây ngô nỏ đầu bờ ruộng .

Người ấy vẫn không nói.

Con Trời không biết làm thế nào, đá một phát vào cây ngô, cửa hang hở ra. Ngài quay lưng lại đám đông, đối diện với bức tranh, cởi giải rút, định tụt quần như sắp sửa đái vào bức tranh. Giờ phút này người ấy hốt hoảng, bỗng dưng quỳ sụp trước mặt Con Trời:

- Coi như tôi van xin Ngài chớ làm thế!

Con Trời bảo:

- Ngươi nói, tôi là lưu manh, chỉ nói một tiếng cũng được.

Người ấy không nói. Con Trời lại ra vẻ như đái vào bức tranh.

Mặt người ấy trắng bợt, môi run run, nói mấy câu liền:

- Tôi là lưu manh, tôi là lưu manh…Tuy nói, nhưng nước mắt ứa ra.

Có thế chứ - Con Trời bảo – Nói sơm sớm đi có phải xong rồi không.

Ngài cũng bỏ đi, không tỏ ý trừng phạt người ấy như thế nào. Nhưng người ấy lại lăn ra đất, sắc mặt nhợt nhạt, như cái hang rỗng sáng giữa bầu trời. Con Trời bỏ đi, sang trung đội bốn, đến với đám đông cuốc ruộng xa hơn. Ở đó, Ngài lại gặp một đàn bà, trẻ tuổi, trầm tĩnh, dáng tương tự người đàn bà trên cây trong ánh sáng của cái hang được quây bởi những cây ngô vụ trước. Người đàn bà trẻ, trầm tĩnh, đẹp đến mức đoan trang. Ngài định gọi là chị. Ngài đi đến gần, lại thấy chị không giống bức tranh. Nhìn lại thì giống. Bị quyến rũ, Ngài đến gần người đàn bà. Nhưng chị cuốc đất, cúi xuống đứng lên, cứ xa dần Ngài. Ngài lại đến gần, biết chị là người mới đưa đến khu thứ chín trăm mười chín, là nhà giáo, người thị xã, dạy âm nhạc, nghệ sĩ đàn pi-a-nô. Tay chị phồng rộp, máu chảy theo cán cuốc. Ngài lấy khăn tay lau máu cho chị. Khăn tay vải trắng dệt thô còn mới, sạch sẽ, có riềm chung quanh.

Chị nhìn ngài, có vẻ cảm mến.