"Làm ơn cho hỏi, thưa ngài... xin phép được thưa chuyện..."

Quý ông được hỏi giật mình, vẻ đầy lo lắng nhìn vị quý ông khoác áo lông gấu mèo vừa bất ngờ chặn đường mình vào lúc tám giờ tối. Ai cũng biết rằng ở Saint Petersburg, nếu bỗng dưng có một kẻ lạ mặt bắt chuyện trên phố, người nghe chắc chắn sẽ sinh lòng hoảng sợ.

Thế nên, vị quý ông nọ đã giật mình và có phần hoảng hốt.

"Xin lỗi vì đã làm phiền ngài," kẻ khoác áo lông gấu mèo nói, "nhưng tôi... thực tình tôi không biết... chắc ngài sẽ lượng thứ; ngài thấy đấy, tâm trạng tôi đang có chút rối bời..."

Lúc bấy giờ, chàng thanh niên mặc chiếc áo khoác chần bông mới nhận ra rằng vị quý ông lông gấu mèo quả thực đang rất bất ổn. Khuôn mặt nhăn nheo tái đi, giọng nói run rẩy. Rõ ràng tâm trí ông ta đang vô cùng rối loạn, lời nói nghẹn ngào khó thốt, và ai cũng thấy rằng để cất lên một lời khẩn cầu nhún nhường trước một kẻ có lẽ thấp kém hơn mình về địa vị hay gia cảnh là một việc tốn ngần ấy sức lực đối với ông ta, dẫu cho nhu cầu ngỏ lời với ai đó đang cấp bách đến nhường nào. Quả thực, lời thỉnh cầu ấy dù trong hoàn cảnh nào cũng thật khiếm nhã, mất phẩm giá và kỳ quặc, xuất phát từ một người diện trên mình chiếc áo lông thú sang trọng nhường ấy, chiếc áo khoác lịch sự màu xanh sẫm tuyệt mỹ, lại thêm những huân chương cao quý trang hoàng trên ngực áo. Hiển nhiên chính vị quý ông lông gấu mèo cũng cảm thấy lúng túng trước tất cả những điều này, để rồi cuối cùng không thể chịu đựng thêm được nữa, ông đành nén cơn xúc động và lịch sự chấm dứt cái hoàn cảnh khó xử do chính mình gây ra.

"Xin lỗi ngài, tôi không được tỉnh táo lắm... nhưng quả thật ngài không quen tôi... xin tha thứ vì đã quấy rầy; tôi đổi ý rồi."

Nói đoạn, vì phép lịch sự, ông ngả mũ chào rồi vội vã bỏ đi.

"Nhưng xin ngài vui lòng..."

Tuy nhiên, vị quý ông nọ đã biến mất vào màn đêm, để lại chàng thanh niên trong chiếc áo khoác chần bông đứng ngẩn người vì sửng sốt.

"Quả là một kẻ kỳ cục!" chàng thanh niên mặc áo chần bông nghĩ bụng. Sau một hồi ngạc nhiên dĩ nhiên phải có và cuối cùng cũng định thần lại sau cơn kinh ngạc, anh nhớ đến việc riêng của mình, bắt đầu đi qua đi lại, đăm đăm nhìn vào cổng của một tòa nhà cao tầng sừng sững không biết bao nhiêu là giáp. Sương mù bắt đầu buông xuống, và chàng thanh niên cảm thấy nhẹ nhõm phần nào, bởi trong làn sương ấy, việc anh đi qua đi lại đỡ bị chú ý hơn, dù rằng ngoài mấy gã đánh xe ngựa đã mòn mỏi đợi khách suốt cả ngày trời thì chẳng còn ai khác để ý đến anh.

"Xin lỗi ngài!"

Chàng thanh niên lại giật mình; vị quý ông lông gấu mèo một lần nữa đứng lù lù trước mặt anh.

"Lại phiền ngài nữa..." ông ta mở lời, "nhưng ngài... ngài chắc chắn là một người chính trực! Đừng bận tâm đến địa vị xã hội của tôi... nhưng tôi đang lú lẫn cả rồi... hãy coi như chuyện giữa những người đàn ông với nhau... ngài đang đứng trước mặt đây, thưa ngài, là một kẻ đang khẩn khoản cầu xin một ân huệ nhỏ nhoi..."

"Nếu tôi có thể... Ngài muốn gì nào?"

Vị quý ông bí ẩn với nụ cười méo mó, cười phá lên một cách cuồng loạn rồi tái mặt đi, nói: "Chắc ngài tưởng tôi đang đến để xin tiền."

"Ồ, không đời nào."

"Không, tôi thấy mình đang làm phiền ngài rồi! Xin lỗi nhé, chính tôi cũng phát bực vì mình đây; hãy nghĩ rằng ngài đang chứng kiến một kẻ tâm trí bấn loạn, gần như điên dại, và đừng vội rút ra kết luận nào..."

"Nhưng xin hãy đi thẳng vào vấn đề, vào vấn đề đi," chàng thanh niên đáp, gật đầu đầy vẻ khích lệ nhưng không giấu nổi vẻ sốt ruột.

"Nghĩ xem kìa! Một thanh niên như ngài lại phải nhắc tôi vào trọng tâm, cứ như thể tôi là một đứa trẻ vô ý tứ vậy! Chắc là tôi lú lẫn thật rồi!... Trông tôi thế này trong cái gia cảnh nhục nhã này ra sao? Hãy nói thật cho tôi nghe đi."

Chàng thanh niên vô cùng lúng túng, chẳng biết nói gì.

Cuối cùng, vị quý ông khoác áo lông gấu mèo mới kiên quyết nói: "Cho phép tôi hỏi thẳng ngài: ngài có trông thấy một quý cô nào không? Đó là tất cả những gì tôi muốn hỏi ngài."

"Quý cô ư?"

"Vâng, một quý cô."

"Có, tôi có thấy... nhưng phải thú thực là có khối người qua lại..."

Vị quý ông bí ẩn cười nhạt đáp: "Đúng vậy. Tôi đang lẫn cẩn rồi, tôi không định hỏi câu đó; xin lỗi ngài, ý tôi muốn hỏi là, ngài có thấy một quý cô khoác áo choàng lông chồn, trùm mũ nhung tối màu và che mạng đen không?"

"Không, tôi không để ý thấy ai như thế cả... không. Tôi nghĩ là mình chưa thấy."

"Vâng, nếu vậy thì xin lỗi ngài!"

Chàng thanh niên định cất lời hỏi, nhưng vị quý ông lông gấu mèo lại biến mất; ông ta lại bỏ mặc người thính giả kiên nhẫn của mình trong trạng thái ngây người.

"Chà, mặc thây hắn!" chàng thanh niên mặc áo chần bông thầm nghĩ, lòng đầy bực dọc.

Anh bực bội bẻ cổ áo lông hải ly lên, rồi lại thận trọng bước qua bước lại trước cổng tòa nhà nhiều tầng. Trong lòng anh đang sôi sục lửa giận.

"Sao cô ấy mãi vẫn chưa ra nhỉ?" anh nghĩ. "Sắp đến tám giờ rồi kìa."

Đồng hồ thành phố điểm tám tiếng.

"Ồ, mặc quỷ tha ma bắt anh đi!"

"Xin lỗi ngài!..."

"Xin lỗi vì đã ăn nói như vậy... nhưng ngài xuất hiện đột ngột quá khiến tôi giật cả mình," chàng thanh niên nhíu mày, lên tiếng thanh minh.

"Lại là tôi đây. Chắc ngài thấy tôi vừa phiền toái vừa kỳ quặc lắm."

"Làm ơn giải thích ngay cho tôi, không dài dòng nữa; tôi chẳng hiểu ngài muốn gì..."

"Ngài đang vội. Thôi được, tôi sẽ kể hết cho ngài nghe một cách thẳng thắn, không vòng vo nữa. Biết làm sao được. Hoàn cảnh đôi khi đưa đẩy những con người với tính cách hoàn toàn trái ngược lại với nhau... Nhưng tôi thấy ngài đang thiếu kiên nhẫn rồi đấy, chàng trai trẻ... Cho nên... dù thực tình tôi chẳng biết phải mở lời thế nào: tôi đang tìm một quý cô (tôi đã quyết định kể hết cho ngài nghe đây). Ngài thấy đấy, tôi buộc phải biết quý cô đó đã đi đâu. Cô ấy là ai — tôi nghĩ chắc ngài không cần phải biết tên cô ấy đâu, chàng trai trẻ."

"Thôi được rồi, thế rồi sao nữa?"

"Sao nữa ư? Mà sao ngài lại dùng cái giọng điệu đó với tôi thế! Xin lỗi ngài, hay là tôi đã xúc phạm ngài khi gọi là chàng trai trẻ nhỉ, nhưng tôi có ý gì đâu... tóm lại, nếu ngài sẵn lòng làm cho tôi một ơn huệ lớn lao thế này: có một quý cô — ý tôi là một tiểu thư thuộc dòng dõi gia thế, người quen của tôi... tôi được ủy thác... ngài thấy đấy, tôi vốn sống độc thân..."

"Ồ!"

"Hãy đặt mình vào hoàn cảnh của tôi đi, chàng trai trẻ (à, tôi lại lỡ miệng rồi; xin lỗi ngài, tôi cứ gọi ngài là chàng trai trẻ mãi). Mỗi phút trôi qua đều quý giá vô ngần... Hãy tưởng tượng xem, quý cô ấy... mà ngài có biết ai sống trong tòa nhà này không?"

"Nhưng... có khối người sống ở đây cơ mà."

Vị quý ông lông gấu mèo cười nhẹ một tiếng cho phải phép, đáp: "Vâng, đúng vậy, ngài nói hoàn toàn chính xác... Tôi thấy mình có chút lú lẫn rồi... Nhưng sao ngài cứ dùng cái giọng điệu ấy với sự kiêu kỳ đó thế? Ngài thấy đấy, tôi thành thật thừa nhận là mình đang lú lẫn, và dù ngài có trịch thượng đến đâu đi nữa, ngài cũng đã chứng kiến đủ sự nhục nhã của tôi để mà thỏa mãn rồi... Tôi xin nói là một quý cô có hạnh kiểm đoan trang, ấy là, có xu hướng phóng túng — xin lỗi ngài, tôi rối trí quá; cứ như thể tôi đang bàn về văn học nghệ thuật ấy — Paul de Kock được cho là có xu hướng phóng túng, và mọi rắc rối đều bắt nguồn từ hắn ta cả, ngài thấy đấy..."

Chàng thanh niên nhìn vị quý ông lông gấu mèo đầy vẻ cảm thương. Ông ta dường như đang hoàn toàn luống cuống, đoạn ngập ngừng, trân trân nhìn anh với một nụ cười vô hồn rồi run rẩy đưa tay nắm lấy vạt áo chần bông của anh chẳng vì lý do rõ ràng nào.

Chàng thanh niên lùi lại một chút và nói: "Ngài hỏi ai sống ở đây phỏng?"

"Vâng; ngài vừa bảo tôi là có khối người sống ở đây cơ mà."

Chàng thanh niên cất giọng trầm trầm và có vẻ đồng cảm: "Ở đây... tôi được biết Sofya Ostafyevna cũng sống ở đây."

"Thế ra ngài biết cơ à! Ngài biết gì phải không, chàng trai trẻ?"

"Tôi xin đảm bảo là tôi chẳng biết gì sất... Tôi đoán mò qua điệu bộ bấn loạn của ngài thôi..."

"Tôi vừa nghe mụ đầu bếp bảo rằng cô ta có đến đây; nhưng ngài đã nhầm hướng rồi, ý tôi là chỗ Sofya Ostafyevna... cô ta không quen biết cô ấy..."

"Không ư? Ồ... Vậy thì tôi xin lỗi ngài..."

Vẻ đầy cay đắng mỉa mai, kẻ kỳ quặc nọ lên tiếng: "Tôi thấy chuyện này chẳng có gì thú vị đối với ngài cả, chàng trai trẻ ạ."

Chàng thanh niên ngập ngừng nói: "Nghe này. Thực tình tôi không hiểu sao ngài lại ra nông nỗi này, nhưng hãy nói thật cho tôi nghe đi, phải chăng ngài đang bị cắm sừng?" Chàng thanh niên mỉm cười đầy vẻ tán đồng, rồi nói thêm: "Dù sao thì chúng ta cũng sẽ hiểu nhau thôi," và toàn thân anh toát lên một vẻ cao ngạo sẵn sàng cúi chào nửa mình.

"Ngài dìm chết tôi rồi! Nhưng tôi xin thú thật là đúng là như thế đấy... mà chuyện ấy thì ai chẳng gặp một lần!... Tôi vô cùng cảm động trước sự thông cảm của ngài. Quả thực, trong giới thanh niên... dẫu tôi không còn trẻ trung gì; nhưng ngài biết đấy, thói quen, đời sống độc thân, trong đám đàn ông độc thân với nhau, chúng ta ai mà lạ gì..."

"Ồ vâng, chúng ta ai mà lạ gì, ai mà lạ gì! Nhưng tôi có thể giúp gì được cho ngài đây?"

"Chà, thế này nhé: cứ cho là có việc ghé thăm Sofya Ostafyevna đi... dẫu tôi không biết chắc quý cô đó đã đi đâu, tôi chỉ biết cô ta có mặt trong tòa nhà này; nhưng thấy ngài đi qua đi lại, mà bản thân tôi cũng đang đi qua đi lại cùng một bên đường, nên tôi nghĩ... ngài thấy đấy, tôi đang đợi quý cô đó... Tôi biết cô ta ở trong đó. Tôi muốn gặp mặt cô ta để giảng giải cho cô ta biết hành động đó sốc nổi và bất lịch sự đến nhường nào!... Tóm lại là ngài hiểu ý tôi rồi đấy..."

"Hừm! Thế rồi sao nữa?"

"Tôi không phải vì chuyện của riêng mình đâu; xin ngài đừng nghĩ thế; đó là vợ của người khác! Chồng cô ta đang đứng đằng kia kìa, ngoài cầu Voznesensky; hắn muốn bắt quả tang cô ta, nhưng lại không dám; hắn vẫn chưa dám tin là sự thật, hệt như bất kỳ người chồng nào khác vậy." (Đến đây, vị quý ông lông gấu mèo cố nặn ra một nụ cười.) "Tôi là bạn của hắn; ngài có thể tự thấy tôi là một người rất mực đáng kính; tôi không thể là kẻ mà ngài đang nghĩ trong đầu được."

"Ồ, dĩ nhiên rồi. Nào, tiếp đi!"

"Thế nên, ngài thấy đấy, tôi đang rình bắt cô ta. Trọng trách này đã được giao phó cho tôi (người chồng bất hạnh!). Nhưng tôi biết cô tiểu thư ấy rất ranh mãnh (cái quyển Paul de Kock lúc nào cũng giấu dưới gối); tôi chắc chắn cô ta lén lút trốn đi đâu đó... Tôi thú thật là mụ đầu bếp đã bảo với tôi rằng cô ta lui tới đây; tôi liền lao đến như một kẻ phát cuồng ngay khi nghe tin; tôi muốn tóm cổ cô ta. Tôi đã hoài nghi từ lâu rồi, và đó là lý do tôi muốn hỏi ngài; ngài đang đi dạo ở đây... ngài — ngài — tôi không biết..."

"Nào, tóm lại là ngài muốn gì?"

"Vâng... tôi không có vinh hạnh được quen biết ngài; tôi không dám mạo muội gặng hỏi xem ngài là ai và làm nghề gì... Dù sao thì cho phép tôi tự giới thiệu nhé; rất vui được gặp ngài!..."

Vị quý ông run lên vì xúc động, nhiệt tình bắt tay chàng thanh niên.

"Đáng ra tôi phải làm việc này ngay từ đầu mới phải," ông ta nói thêm, "nhưng tôi đã mất hết cả phép tắc lịch sự rồi."

Vị quý ông lông gấu mèo không thể đứng yên một chỗ khi nói chuyện; ông ta cứ thấp tha thấp thỏm nhìn quanh, nhón chân liên hồi, và như một kẻ sắp chết đuối, cứ bấu chặt lấy tay chàng thanh niên.

"Ngài thấy đấy," ông ta tiếp lời, "tôi định tiếp chuyện ngài một cách thân mật... Xin lỗi vì sự suồng sã này... tôi muốn nhờ ngài đi sang phía bên kia đường rồi rẽ vào con hẻm nhỏ, nơi có một lối đi phụ. Về phần mình, tôi cũng sẽ đi từ lối cửa chính, để chúng ta không thể để sổng mất cô ta; tôi sợ để lỡ cô ta lắm; tôi không muốn để sổng cô ta đâu. Khi nào thấy cô ta, hãy chặn lại và hô lên cho tôi biết... Nhưng tôi điên mất rồi! Mãi đến lúc này tôi mới nhận ra sự ngốc nghếch và bất hợp lý trong đề nghị của mình!..."

"Không, sao lại thế! Không có gì đâu..."

"Xin đừng thanh minh hộ tôi; tôi đang rối bời lắm. Chưa bao giờ tôi rơi vào hoàn cảnh thế này. Cứ như thể tôi đang bị đem ra xét xử vì tội chết không bằng! Tôi phải thú nhận thật — tôi sẽ thật lòng và thẳng thắn với ngài, chàng trai trẻ; thực ra tôi đã nghĩ ngài có thể chính là gã nhân tình của cô ta."

"Nói một cách đơn giản là ngài muốn biết tôi đang làm gì ở đây chứ gì?"

"Ngài là một người chính trực, thưa ngài. Tôi còn lâu mới dám cho rằng ngài chính là hắn, tôi sẽ không sỉ nhục ngài bằng một mối hoài nghi như thế; nhưng... hãy cho tôi lời danh dự rằng ngài không phải là gã nhân tình đi..."

"Ồ, được thôi, tôi xin cho ngài lời danh dự rằng tôi đúng là một gã nhân tình, nhưng không phải của vợ ngài; bằng không thì tôi đã chẳng đứng ở ngoài đường thế này mà phải đang ở bên cô ta rồi!"

"Vợ ư! Ai bảo ngài đó là vợ tôi hả, chàng trai trẻ? Tôi là một kẻ độc thân, tôi — ý tôi là, chính tôi cũng là một gã nhân tình..."

"Chính ngài vừa bảo có một người chồng ở cầu Voznesensky cơ mà..."

"Dĩ nhiên, dĩ nhiên, tôi ăn nói lỡ lời quá; nhưng còn những mối quan hệ khác nữa chứ! Và ngài biết đấy, chàng trai trẻ ạ, cái tính tình dăm ba bữa ấy mà, tức là..."

"Vâng, vâng, chắc chắn rồi, chắc chắn rồi..."

"Ý tôi là, tôi hoàn toàn không phải là chồng cô ta..."

"Ồ, chắc chắn là vậy rồi. Nhưng tôi cũng nói thẳng với ngài rằng khi trấn an ngài lúc này, tôi chỉ muốn đổi lấy sự yên tĩnh cho bản thân, đó là lý do tôi thành thật với ngài; ngài đang làm tôi bực mình và ngáng đường tôi đấy. Tôi hứa là sẽ gọi ngài. Nhưng tôi khẩn khoản xin ngài hãy đi ra chỗ khác và để tôi yên đi. Tôi cũng đang đợi một người."

"Được thôi, được thôi, tôi sẽ dời ra xa. Tôi rất tôn trọng sự sốt sục đầy đam mê trong trái tim ngài. Ồ, tôi hiểu ngài biết bao vào lúc này!"

"Ồ, được rồi, được rồi..."

"Hẹn gặp lại ngài!... Nhưng xin lỗi nhé, chàng trai trẻ, lại là tôi đây... tôi không biết phải nói thế nào... hãy cho tôi xin lời danh dự một lần nữa, với tư cách là một quý ông, rằng ngài không phải là gã nhân tình của cô ta."

"Ôi trời đất quỷ thần ơi!"

"Thêm một câu hỏi nữa thôi, câu hỏi cuối cùng: ngài có biết họ của người chồng thuộc về... à ý tôi là, vị quý cô là đối tượng tôn sùng của ngài không?"

"Dĩ nhiên là tôi biết chứ; và họ của hắn chẳng phải họ của ngài đâu, thế cho vuông chuyện đi."

"Sao cơ, sao ngài lại biết họ của tôi?"

"Nhưng mà này, tốt hơn hết là ngài nên đi đi; ngài đang lãng phí thời gian đấy; cô ta có thể chuồn đi từ đời thuở nào rồi. Mà ngài muốn gì cơ chứ? Quý cô của ngài thì mặc áo choàng lông chồn trùm mũ, còn quý cô của tôi thì khoác áo choàng kẻ sọc đội mũ nhung xanh nhạt cơ... Ngài còn muốn gì nữa đây? Gì nữa nào?"

"Mũ nhung xanh nhạt! Cô ta khoác áo kẻ sọc và đội mũ nhung xanh nhạt ư!" gã người giời dai như đỉa hét lên, quay phắt lại ngay lập tức.

"Ồ, mặc quỷ tha ma bắt đi! Chuyện đó hoàn toàn có thể xảy ra chứ lỵ... Và quả thực, quý cô của tôi vốn chẳng hề đến đây!"

"Thế cô ta đang ở đâu — quý cô của ngài cơ chứ?"

"Ngài muốn biết điều đó làm gì? Liên quan gì đến ngài?"

"Tôi thú thật, tôi vẫn..."

"Phù! Lạy chúa tôi! Ngài chẳng có một chút phép tắc nào cả, hoàn toàn không có tí nào. Thôi được, quý cô của tôi có những người quen ở đây, trên tầng ba nhìn ra mặt phố. Ngài có muốn tôi nói cho ngài biết tên họ không hả?"

"Trời ạ, tôi cũng có những người bạn sống trên tầng ba, và cửa sổ nhà họ nhìn ra phố... Viên tướng..."

"Viên tướng ư!"

"Một viên tướng. Thích thì tôi nói cho ngài biết đó là viên tướng nào nhé: ấy là... Viên tướng Polovitsyn."

"Không đời nào! Không, không phải người đó đâu! (Khỉ thật, khỉ thật!)."

"Không phải ư?"

"Không, không phải người đó."

Cả hai cùng im lặng, ngơ ngác nhìn nhau.

Chàng thanh niên vứt bỏ vẻ ngỡ ngàng và ngập ngừng, bực bội thốt lên: "Sao ngài cứ nhìn tôi thế hả?"

Vị quý ông hoảng hốt.

"Tôi... tôi thú thật là..."

"Thôi nào, xin ngài, xin ngài; giờ thì chúng ta nói chuyện cho có lý trí hơn đi. Nó liên quan đến cả hai chúng ta đấy. Giải thích cho tôi nghe xem... ngài quen ai ở trên đó?"

"Ý ngài là, những người bạn của tôi ấy hả?"

"Vâng, những người bạn của ngài..."

"Thì ngài thấy đấy... ngài thấy đấy!... Nhìn mắt ngài là tôi biết mình đoán trúng phóc rồi!"

"Mặc xác nó đi! Không, không, mặc xác nó đi! Ngài đui mù chắc? Này, tôi đang đứng lù lù trước mặt ngài đây, tôi có đi cùng cô ta đâu. Thôi kệ! Ngài nói thế nào thì tùy!"

Trong cơn thịnh nộ, chàng thanh niên quay ngoắt người lại hai lần, phẩy tay đầy vẻ khinh miệt.

"Ồ, tôi có ý gì đâu, xin đảm bảo với ngài như vậy. Với tư cách là một người chính trực, tôi sẽ kể hết cho ngài nghe. Ban đầu vợ tôi thường đến đây một mình. Họ là họ hàng của cô ấy; tôi chẳng mảy may hoài nghi; hôm qua tôi gặp Ngài Đại sứ: ông ấy bảo rằng ba tuần trước ông đã chuyển từ đây sang căn hộ khác, và v... à không phải vợ tôi, mà là vợ của người khác (gã chồng ở cầu Voznesensky ấy)... vị quý cô đó đã nói với tôi rằng hôm kia cô ta ở chỗ họ, ý tôi là ở căn hộ này... và mụ đầu bếp bảo với tôi rằng căn hộ của Ngài Đại sứ đã được thuê lại bởi một thanh niên tên là Bobynitsyn..."

"Ồ, khỉ thật, khỉ thật..."

"Thưa ngài, tôi đang hoảng sợ lắm, tôi lo lắm!"

"Mặc thây ngài chứ! Việc quái gì tôi phải quan tâm chuyện ngài đang hoảng sợ hay lo lắng cơ chứ? A! Đằng kia... có kẻ vừa sượt qua... đằng kia kìa..."

"Đâu, đâu cơ? Ngài cứ hô lên 'Ivan Andreyitch,' rồi tôi sẽ chạy..."

"Được rồi, được rồi. Ồ, quỷ tha ma bắt! Ivan Andreyitch!"

Ivan Andreyitch thở hổn hển chạy quay lại, kêu lên: "Tôi đây. Có chuyện gì thế, có chuyện gì thế? Đâu rồi?"

"Ồ, không, ý tôi không phải thế... tôi muốn biết tên quý cô này là gì."

"Glaf..."

"Glafira ư?"

"Không, không phải Glafira... Xin lỗi ngài, tôi không thể nói tên cô ấy cho ngài biết được."

Vừa thốt lên những lời đó, vị quý ông đáng kính mặt cắt không còn một giọt máu.

"Ồ, dĩ nhiên đó không phải là Glafira, tôi biết chắc chắn không phải Glafira, và của tôi cũng chẳng phải Glafira; nhưng cô ta đang ở với ai chứ?"

"Ở đâu cơ?"

"Ở trên đó! Ồ, khỉ thật, khỉ thật!" (Chàng thanh niên giận đến mức không thể đứng yên một chỗ nổi.)

"Thấy chưa! Sao ngài lại biết tên cô ấy là Glafira cơ chứ?"

"Ồ, khỉ thật đấy! Lại còn phải rước cái bực dọc với ngài nữa chứ! Này, chính ngài vừa bảo — là của ngài không phải tên Glafira cơ mà!..."

"Thưa ngài, cái cách ăn nói gì thế kia!"

"Ồ, quỷ tha ma bắt! Cứ như thể chuyện đó quan trọng lắm lúc này không bằng ấy! Cô ta là gì của ngài? Vợ ngài phỏng?"

"Không — ý tôi là, tôi chưa có vợ... Nhưng tôi xin ngài đừng có lôi quỷ sứ ra chửi rủa mãi trước mặt một người đàng hoàng đang gặp hoạn nạn, một người, tôi không dám nhận là đáng kính, nhưng ít ra cũng là một người có học thức. Ngài cứ mở miệng ra là 'Quỷ tha ma bắt, quỷ tha ma bắt!'"

"Thì vâng, quỷ tha ma bắt cho rồi; thế đấy, ngài đã hiểu chưa hả?"

"Ngài bị cơn giận che mờ mắt rồi, nên tôi không thèm chấp. Ồ chao, ai thế kia?"

"Đâu cơ?"

Có tiếng động và tiếng cười nói phát ra; hai cô gái xinh xắn chạy ào xuống bậc thềm; cả hai gã đàn ông liền lao tới chỗ họ.

"Ố hay, cái thói gì thế này! Các người muốn gì hả?"

"Xô đẩy cái gì đấy?"

"Không phải mấy người này rồi!"

"A ha, thế là nhầm người rồi nhé! Xe đây!"

"Các tiểu thư muốn đi đâu nào?"

"Đến Pokrov. Lên xe đi, Annushka; tôi bao."

"Ồ, tao ngồi bên kia; đi thôi! Này, đánh xe cho nhanh vào đấy."

Chiếc xe phóng vụt đi.

"Họ từ đâu chui ra thế nhỉ?"

"Trời đất ơi! Hay là chúng ta cứ lên trên đó đi?"

"Đâu cơ?"

"Thì... nhà Bobynitsyn chứ đâu..."

"Không, chuyện đó là bất khả kháng."

"Sao lại thế?"

"Dĩ nhiên là tôi muốn lên chứ, ngặt một nỗi cô ta sẽ bịa ra câu chuyện khác mất; cô ta sẽ... lảng tránh cho mà xem. Cô ta sẽ bảo rằng cô ta cố tình đến đây để bắt quả tang tôi đi với ai đó, rồi tôi lại vướng vào rắc rối to."

"Và, ngài biết đấy, rất có thể cô ta đang ở trên đó! Còn ngài — tôi không hiểu vì lý do gì — à, ngài có thể đến chỗ viên tướng mà..."

"Nhưng ngài biết là ông ta chuyển nhà rồi cơ mà!"

"Chuyện đó có hề gì đâu. Cô ta đã đến đó; vậy thì ngài cũng cứ lên đi — ngài không hiểu à? Cứ ra điều như ngài không hề hay biết chuyện viên tướng đã chuyển đi rồi ấy. Cứ bước vào như thể ngài đến để lôi cổ vợ mình về nhà, vân vân và mây mây."

"Rồi sao nữa?"

"Thì... rồi tìm cho ra kẻ mà ngài muốn ở nhà Bobynitsyn chứ sao. Phù, quỷ tha ma bắt ngài đi, sao mà đần độn thế không biết..."

"Thế lùng cho ra thì liên quan gì đến ngài? Ngài thấy chưa, ngài thấy chưa!"

"Gì nữa, gì nữa hả ông tướng? Gì nào? Ngài lại giở cái thói cũ ra đấy à. Lạy Chúa lạy Phật! Ngài nên thấy xấu hổ đi chứ, cái đồ ngớ ngẩn này, cái đồ vô tích sự này!"

"Ừ thì, nhưng sao ngài lại quan tâm thế nhỉ? Ngài muốn dò la..."

"Dò la cái gì cơ chứ? Gì chứ? Thôi thôi, mặc quỷ tha ma bắt ngài đi! Giờ tôi chẳng còn tâm trí đâu mà đôi co với ngài nữa; tôi lên một mình. Tránh ra; biến đi; cẩn thận đấy; xéo đi cho tôi nhờ!"

"Thưa ngài, ngài sắp không giữ nổi bình tĩnh nữa rồi đấy!" vị quý ông lông gấu mèo tuyệt vọng kêu lên.

"Thì sao nào? Không giữ nổi bình tĩnh thì sao chứ?" chàng thanh niên nghiến răng ken két, sầm sập bước đến trước mặt vị quý ông lông gấu mèo với vẻ mặt hầm hầm. "Sao nào? Không giữ nổi bình tĩnh trước mặt ai cơ chứ?" anh quát lên, siết chặt hai tay thành nắm đấm.

"Nhưng xin ngài vui lòng..."

"Này, ngài là cái thá gì mà khiến tôi phải mất bình tĩnh trước mặt hả? Ngài tên là gì?"

"Tôi không nói chuyện đó đâu, chàng trai trẻ; sao ngài cứ gặng hỏi tên tôi làm gì?... Tôi không thể nói cho ngài biết được đâu. Thôi tôi đi cùng ngài vậy. Đi nào; tôi không tụt lại phía sau đâu; chuyện gì tôi cũng chiều hết... Nhưng tôi dám chắc là tôi xứng đáng nhận được sự lịch sự và tôn trọng hơn thế đấy! Ngài không bao giờ được phép mất đi sự điềm tĩnh của bản thân, và dẫu ngài có đang bực dọc chuyện gì đi nữa — tôi thừa đoán được là chuyện gì — thì cách mấy đi chăng nữa cũng chẳng việc gì phải mất bình tĩnh... Ngài vẫn còn là một chàng trai trẻ lắm, rất trẻ là đằng khác!..."

"Việc quái gì tôi phải quan tâm đến chuyện ngài già hay trẻ? Có gì hoành tráng lắm đâu! Xéo đi. Sao cứ nhảy cẫng lên ở đây thế hả?"

"Tôi già ở chỗ nào cơ chứ? Dĩ nhiên là về mặt địa vị thôi, chứ tôi có nhảy cẫng lên đâu nào..."

"Tôi thấy hết rồi đấy. Biến mau đi cho tôi nhờ."

"Không, tôi ở lại với ngài; ngài không cấm được tôi đâu; tôi cũng dính líu đến chuyện này cơ mà, tôi sẽ đi cùng ngài..."

"Được rồi, thế thì im mồm đi, im mồm đi, câm cái miệng lại..."

Cả hai cùng bước lên các bậc thềm và leo lên cầu thang hướng thẳng tầng ba. Trông khá tối tăm.

"Khoan đã; ngài có diêm không đấy?"

"Diêm ư? Diêm nào cơ?"

"Ngài có hút xì gà không?"

"Ồ có, tôi có chứ; đây đây, có ngay đây; đợi chút nào..." Vị quý ông lông gấu mèo luống cuống thọc tay lục lọi.

"Phù, đúng là đồ đần... quỷ tha ma bắt! Chắc là cái cửa này rồi đây..."

"Cái này, cái này, cái này á?"

"Cái này, cái này, cái này... Sao ngài lại tru tréo lên thế hả? Suỵt!..."

"Thưa ngài, nén lại bao cảm xúc trong lòng, tôi... ngài đúng là một gã liều lĩnh, thế nhé!..."

Ngọn lửa bùng lên.

"Ừ, đúng rồi; tấm biển đồng đây rồi. Nhà Bobynitsyn đây chứ đâu; ngài thấy chữ Bobynitsyn chưa?"

"Tôi thấy rồi, thấy rồi."

"Suỵt!"

"Ơ hay, tắt xừ rồi à?"

"Ừ, tắt rồi."

"Có gõ cửa không?"

"Có chứ, phải gõ chứ," vị quý ông lông gấu mèo đáp.

"Thế thì gõ đi."

"Không, sao lại thế? Ngài gõ trước đi chứ!"

"Đồ nhát gan!"

"Chính ngài mới là đồ nhát gan ấy!"

"Biến - đi - cho - khuất - mắt - tôi!"

"Gần như tôi thấy hối hận vì đã tâm sự bí mật của mình cho ngài nghe rồi đấy; ngài..."

"Tôi — thì sao nào?"

"Ngài đang lợi dụng lúc tôi hoạn nạn; ngài thấy tôi đang rối bời..."

"Nhưng tôi thèm vào quan tâm chắc? Tôi chỉ thấy nó nực cười, thế thôi!"

"Thế ngài đứng đây làm gì?"

"Thế ngài đứng đây làm gì nào?..."

"Đạo đức sáng ngời nhỉ!" vị quý ông lông gấu mèo tỏ vẻ bất bình.

"Ngài đang giở cái giọng đạo đức giả gì đấy hả? Ngài là cái thá gì?"

"Thì, thật là đồi phong bại tục!"

"Cái gì cơ?..."

"Thì theo suy nghĩ của ngài, mọi ông chồng bị cắm sừng đều là đồ đần hết lượt phỏng?"

"Ơ hay, thế ra ngài là chồng cô ta chắc? Tôi tưởng gã chồng đang đứng ngoài cầu Voznesensky cơ mà? Thế việc quái gì đến ngài? Ngài xía mũi vào làm gì?"

"Tôi dám cá là chính ngài là gã nhân tình rồi đấy..."

"Nghe này: nếu ngài còn lải nhải thế nữa thì tôi buộc phải nghĩ ngài mới chính là đồ đần đấy! Ý tôi là, ngài có biết ai vào đây nữa không?"

"Ý ngài là muốn nói tôi mới là người chồng chứ gì," vị quý ông lông gấu mèo lùi lại cứ như thể vừa bị nước sôi dội trúng người.

"Suỵt, câm ngay cái mồm lại. Nghe thấy gì chưa?..."

"Là cô ta kìa."

"Không phải!"

"Phù, tối như hũ nút thế này!"

Một khoảng im lặng bao trùm; có tiếng động phát ra từ căn hộ của Bobynitsyn.

"Chúng ta cãi nhau làm gì cơ chứ, thưa ngài?" vị quý ông lông gấu mèo thì thầm.

"Chứ không phải chính ngài là kẻ tự sinh sự trước à, khỉ thật!"

"Nhưng tại ngài chọc tức tôi đến cùng cực đấy chứ."

"Câm mồm!"

"Ngài phải thừa nhận là ngài còn trẻ người non dạ lắm đấy."

"Câm ngay!"

"Dĩ nhiên là tôi đồng tình với suy nghĩ của ngài, rằng một ông chồng rơi vào hoàn cảnh đó chẳng khác nào đồ đần cả."

"Ôi, ngài có chịu ngậm mồm vào không hả? Ồ!..."

"Nhưng sao lại phải truy cùng diệt tận kẻ làm chồng bất hạnh ấy một cách tàn nhẫn thế cơ chứ?..."

"Chính là cô ta!"

Nhưng đúng lúc ấy, tiếng động bỗng bặt tăm.

"Phải cô ta không?"

"Chính nó, chính nó, chính nó rồi! Mà sao ngài cứ... cứ xoắn xuýt cả lên thế nhỉ? Có phải chuyện của ngài đâu cơ chứ!"

"Thưa ngài, thưa ngài," vị quý ông lông gấu mèo mặt cắt không còn giọt máu, vừa nấc cụt vừa lầm bầm, "tôi, dĩ nhiên, đang vô cùng kích động... ngài có thể tự thấy cái hoàn cảnh nhục nhã của tôi đây; nhưng mà bây giờ là ban đêm, đành vậy, thế nhưng ngày mai... dẫu thực ra chúng ta có lẽ chẳng đời nào gặp lại nhau vào ngày mai đâu, dẫu tôi chẳng sợ phải đối mặt với ngài chút nào — mà vả lại, nào phải tôi đâu, chính là người bạn của tôi ở cầu Voznesensky cơ, đích thị là hắn ta! Đó là vợ hắn, là vợ của người khác mà. Tội nghiệp lão ta thay! Tôi đảm bảo với ngài, tôi rất thân với lão; nếu ngài cho phép tôi sẽ kể hết mọi chuyện cho ngài nghe. Tôi là bạn thân của lão, ngài có thể tự thấy đấy — bằng không thì tôi đã chẳng phải phát điên lên vì lão lúc này thế này — như ngài đang thấy đấy. Đã mấy lần tôi bảo lão: 'Cưới vợ làm gì cho khổ hả anh bạn trẻ? Anh có địa vị, có tiền tài, lại được người đời kính trọng. Đâu cần phải đánh cược tất cả chỉ vì cái thói đú đởn tiểu thư con nhà giàu cơ chứ? Anh phải thấy điều đó chứ.' 'Không, tôi sắp lấy vợ,' lão ta đáp; 'tôi thèm khát hạnh phúc gia đình.'... Hạnh phúc gia đình cho ngài sáng mắt ra này! Ngày trước lão ta chuyên đi cắm sừng những ông chồng khác... giờ thì tự tay nếm chén đắng men cay... xin lỗi ngài, nhưng lời giải thích này là hoàn toàn cần thiết... Lão ta là một kẻ bất hạnh, và giờ đây đang phải nếm trải chén đắng...!" Đến đây, vị quý ông lông gấu mèo nấc cụt dữ dội đến mức trông ông ta như đang khóc nức nở thật sự.

"A, quỷ tha ma bắt tất cả chúng nó đi! Đồ ngu thì đầy ra đấy. Thế rốt cuộc ngài là ai?"

Chàng thanh niên nghiến ken két vì giận dữ.

"Thì, sau chuyện này ngài phải thừa nhận là tôi đã cư xử rất ra dáng quý ông và vô cùng thành thật với ngài đấy... thế mà ngài cứ giở cái giọng điệu ấy ra!"

"Không, xin lỗi ngài... thế ngài tên là gì?"

"Ngài cứ gặng hỏi tên tôi làm gì cơ chứ?..."

"À!"

"Tôi không thể nói tên mình cho ngài biết được đâu..."

"Ngài có biết Shabrin không?" chàng thanh niên hỏi dồn.

"Shabrin ư!!!"

"Vâng, Shabrin! A!!!" (Nói đoạn, chàng thanh niên áo chần bông nhại lại điệu bộ của vị quý ông lông gấu mèo.) "Ngài hiểu chứ?"

"Không, Shabrin nào cơ chứ?" vị quý ông lông gấu mèo hoảng hốt đáp. "Lão ấy không phải Shabrin; lão là một người cực kỳ đáng kính! Tôi có thể châm chước cho sự vô lễ của ngài, suy cho cùng cũng chỉ vì sự hành hạ của cơn ghen tuông mà ra."

"Lão ta là một tên đểu cáng, một kẻ ham tiền chuộc lợi, một gã tham nhũng chuyên ăn hối lộ, hắn thụt quỹ tiền của chính phủ! Chẳng mấy chốc nữa lão sẽ bị lôi ra ánh sáng cho mà xem!"

"Xin lỗi ngài," vị quý ông lông gấu mèo tái mặt nói, "ngài không hiểu gì về lão ấy cả; tôi thấy ngài chẳng biết tý gì về lão cả."

"Không, tôi không quen biết cá nhân lão ta, nhưng tôi tường tận về lão qua những người rất thân cận với lão."

"Từ những kẻ nào cơ chứ, thưa ngài? Tôi đang kích động lắm rồi đấy, ngài thấy đấy..."

"Đồ đần! Tên ghen tuông mù quáng! Lão ta thèm đếm xỉa gì đến vợ con! Hắn chính là loại người như thế đấy, nếu ngài muốn biết cho tường tận!"

"Xin lỗi ngài, chàng trai trẻ, ngài đã lầm to rồi đấy..."

"Ồ!"

"Ồ!"

Có tiếng động phát ra từ căn hộ của Bobynitsyn. Cánh cửa bật mở, những giọng nói vang lên.

"Ồ, không phải cô ta rồi! Tôi nhận ra giọng cô ta; giờ thì tôi hiểu cả rồi, đây không phải cô ta!" vị quý ông lông gấu mèo tái mặt cắt không còn giọt máu, kêu lên.

"Suỵt!"

Chàng thanh niên áp sát người vào tường.

"Thưa ngài, tôi té đây. May quá không phải cô ta."

"Được rồi! Cút xéo đi cho rảnh nợ!"

"Thế sao ngài vẫn còn đứng đây làm gì?"

"Việc quái gì đến ngài?"

Cánh cửa mở toang, vị quý ông lông gấu mèo không kìm nổi cơn hốt hoảng liền cắm cổ cắm cổ chạy bán sống bán chết xuống cầu thang.

Một nam một nữ bước sượt qua người chàng thanh niên, khiến tim anh như ngừng đập... Anh nghe thấy một giọng nữ quen thuộc, tiếp theo là một giọng nam khàn khàn, lạ hoắc lạ hơ.

"Thôi được rồi, để tôi gọi xe trượt tuyết," giọng khàn khàn vang lên.

"Ồ, vâng, vâng; được chứ, cứ thế đi..."

"Nó đến ngay đây thôi."

Vị quý cô bị bỏ lại một mình.

"Glafira! Lời thề thốt của cô để đâu rồi?" chàng thanh niên áo chần bông hét lên, túm chặt lấy tay nàng.

"Ối, ai thế nhỉ? Anh đấy à, Tvorogov? Trời đất quỷ thần ơi! Anh làm gì ở đây thế này?"

"Cô đi cùng gã nào ở trên này hả?"

"Thì... chồng tôi chứ ai. Đi đi, đi đi; chốc nữa anh ấy ra bây giờ... từ... trong ấy... từ nhà Polovitsyn ra đấy. Đi đi; vì Chúa đấy, đi mau đi."

"Nhà Polovitsyn chuyển đi từ ba tuần nay rồi! Tôi rành chuyện này lắm!"

"Ái!" Nàng quý cô cắm cổ chạy lao xuống cầu thang. Chàng thanh niên đuổi theo kịp.

"Ai bảo anh thế?" quý cô hỏi dồn.

"Chồng cô chứ ai, thưa quý cô, lão Ivan Andreyitch; lão ta đang đứng đợi cô ở dưới kia kìa, thưa quý cô..."

Ivan Andreyitch quả thật đang đứng lì ngay cửa chính.

"Ái chà, anh đấy à," vị quý ông lông gấu mèo kêu lên.

"A! C'est vous," Glafira Petrovna hí hửng reo lên, sà vào lòng ông ta chẳng chút giả vờ. "Trời ạ, anh không thể tưởng tượng nổi chuyện quái quỷ gì vừa xảy ra với em đâu. Em đến thăm nhà Polovitsyn; ngài thử nghĩ mà xem... anh biết họ đang ở gần cầu Izmailovsky rồi đấy chứ; em đã dặn anh rồi, anh nhớ không? Em bắt xe trượt tuyết từ đằng ấy. Lũ ngựa hoảng sợ lồng lên, chúng làm gãy xe, thế là em bị văng xuống cách đây khoảng một trăm thước; gã đánh xe thì bị bắt giữ; em hoảng loạn vô cùng. May mắn thay có ngài Tvorogov đây..."

"Cái gì!"

Ngài Tvorogov lúc này trông giống một hóa thạch sống hơn là ngài Tvorogov bằng da bằng thịt.

"Ngài Tvorogov nhìn thấy em ở đây nên đã nhận lời hộ tống em; nhưng giờ anh đã ở đây rồi, em chỉ biết bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến anh thôi, Ivan Ilyitch..."

Vị quý cô trao tay cho Ivan Ilyitch đang đờ đẫn, và thay vì siết nhẹ, nàng suýt thì cấu cho ông ta một phát.

"Ngài Tvorogov, một người quen của em; chúng ta đã có vinh hạnh gặp nhau tại buổi khiêu vũ nhà Skorlupov; em tin là em đã kể với anh rồi; anh không nhớ sao, Koko?"

"Ồ, dĩ nhiên rồi, dĩ nhiên rồi! À anh nhớ ra rồi," vị quý ông lông gấu mèo được gọi là Koko đáp. "Hân hạnh quá, hân hạnh quá!" Và ông nhiệt tình siết chặt tay ngài Tvorogov.

"Ai đấy? Có chuyện gì thế này? Tôi đang đợi..." một giọng khàn khàn cất lên.

Trước nhóm người xuất hiện một gã đàn ông cao lêu khêu; lão ta rút kính một tròng ra đăm đăm nhìn vị quý ông khoác áo lông gấu mèo.

"Á, ngài Bobynitsyn!" vị quý cô reo lên thánh thót. "Anh từ đâu tới thế này? Trùng hợp làm sao! Thử nghĩ mà xem, em vừa gặp tai nạn lật xe trượt tuyết xong... nhưng đây là chồng em! Jean! Kìa ngài Bobynitsyn, người ta từng gặp ở buổi khiêu vũ nhà Karpov ấy..."

"Ồ, rất hân hạnh, vô cùng hân hạnh!... Nhưng tôi phải kiếm cỗ xe ngay đây, mình ạ."

"Vâng, đi đi anh Jean, đi đi; em vẫn còn sợ lắm; người em run lẩy bẩy, đầu óc cứ quay cuồng... Tối nay gặp nhau ở buổi hóa trang nhé..." nàng thì thầm với Tvorogov... "Tạm biệt, tạm biệt anh Bobynitsyn! Chắc chúng ta lại gặp nhau vào ngày mai ở tiệc nhà Karpov thôi."

Bobynitsyn lầm bầm vài câu trong kẽ răng: "Không, xin lỗi, ngày mai tôi không có mặt ở đó đâu; tôi chịu chẳng biết ngày mai thế nào nếu cứ thế này mãi..." rồi nện mạnh gót bốt, bước lên xe trượt tuyết và phóng thẳng.

Một chiếc xe ngựa trờ tới; vị quý cô bước lên xe. Vị quý ông khoác áo lông gấu mèo đứng khựng lại, có vẻ bất động hoàn toàn, ngây dại dán mắt vào chàng thanh niên áo chần bông. Chàng thanh niên nở nụ cười có phần ngớ ngẩn.

"Tôi không biết..."

"Xin lỗi ngài, rất hân hạnh được làm quen," chàng thanh niên cúi đầu chào đầy vẻ tò mò và hơi sợ sệt.

"Hân hạnh, vô cùng hân hạnh!..."

"Dường như ngài bị rơi mất chiếc ủng cao su thì phải..."

"Tôi — à vâng, cảm ơn ngài, cảm ơn nhé. Lúc nào tôi cũng định mua ủng cao su đi cho đỡ lạnh."

"Đeo ủng cao su bí chân lắm," chàng thanh niên đáp, tỏ vẻ vô cùng quan tâm.

"Jean! Anh có lên xe không hả?"

"Bí chân thật đấy. Lên ngay đây em yêu ơi; chúng tôi đang trò chuyện rất tâm đắc! Đúng như em nói đấy, đeo vào đúng là bí chân thật... Nhưng xin lỗi ngài, tôi..."

"Ồ, dĩ nhiên rồi."

"Hân hạnh, vô cùng hân hạnh được làm quen với ngài!..."

Vị quý ông lông gấu mèo bước lên xe, xe chuyển bánh, chàng thanh niên đứng ngẩn ngơ nhìn theo bóng chiếc xe đang khuất dần.