Những con khỉ tôi mơ thấy, tôi đoán là vì chúng bị nhốt trong lồng kính ở chỗ gã người Đức; nhưng Elena Ivanovna lại là một câu chuyện hoàn toàn khác.
Tôi cũng xin nói thẳng ngay từ đầu, tôi yêu quý người phụ nữ ấy, nhưng tôi vội vàng—thật vội vàng—đính chính một điều. Tôi yêu quý nàng như một người cha, không hơn không kém. Tôi tự phán đoán như vậy bởi tôi thường cảm thấy một khao khát không thể kìm nén muốn được hôn lên mái đầu nhỏ nhắn hay đôi má hồng hào của nàng. Và dù chưa bao giờ hành động theo ý muốn ấy, tôi cũng chẳng từ chối việc hôn lên làn môi nàng. Không chỉ đôi môi, mà cả hàm răng của nàng nữa, thứ luôn ánh lên đầy duyên dáng như hai hàng ngọc trai đẹp đẽ, đều đặn mỗi khi nàng cười. Nàng cười nhiều một cách kỳ lạ. Trong những khoảnh khắc bộc trực, Ivan Matveitch thường gọi nàng là "cục cưng ngốc nghếch" của mình—một cái tên vô cùng vui vẻ và thích hợp. Nàng hoàn hảo chẳng khác nào một viên kẹo đường, và người ta chỉ có thể nói bấy nhiêu về nàng thôi. Thế nên tôi hoàn toàn không tài nào hiểu nổi điều gì đã xui khiến Ivan Matveitch tưởng tượng vợ mình hệt như một Yevgenia Tour người Nga. Dẫu sao đi nữa, giấc mơ của tôi, ngoại trừ bầy khỉ, đã để lại trong tôi một ấn tượng hết sức dễ chịu; và khi ngẫm lại tất cả các sự việc của ngày hôm qua trong lúc nhấp ngụm trà buổi sáng, tôi quyết định sẽ ghé thăm Elena Ivanovna ngay trên đường tới công sở—điều mà quả thực tôi buộc phải làm với tư cách là một người bạn của gia đình.
Trong một căn phòng nhỏ xíu nằm liền kề phòng ngủ—thường gọi là phòng khách nhỏ, dẫu cho phòng khách lớn của họ cũng nhỏ chẳng kém—Elena Ivanovna đang ngồi trong chiếc áo choàng buổi sáng nửa trong suốt, trên một chiếc ghế bọc nệm xinh xắn đặt trước chiếc bàn trà nhỏ, nhấp cà phê từ một chiếc tách bé xíu và nhúng vào đó một chiếc bánh quy tí hon. Nàng kiều diễm đến mê hồn, nhưng đồng thời lại khiến tôi có cảm giác là nàng có chút gì đó đăm chiêu.
"À, anh đây rồi, cái đồ hư đốn này!" nàng cất lời chào tôi bằng một nụ cười lơ đễnh. "Ngồi xuống đi, đồ nhẹ dạ, uống chút cà phê nào. Thế nào, hôm qua anh đã làm gì vậy? Anh có đến buổi vũ hội hóa trang không?"
"Sao cơ, thế còn cô? Cô biết là tôi có đi đâu. Hơn nữa, hôm qua tôi đang đi thăm tù nhân của chúng ta cơ mà..." Tôi thở dài, ra vẻ nghiêm đạo đức khi nhận lấy tách cà phê.
"Ai cơ?... Tù nhân nào cơ?... Ồ, phải rồi! Tội nghiệp anh ấy! Thế nào rồi—anh ấy có buồn không? Anh biết đấy... em muốn hỏi anh cái này... Em đoán là bây giờ mình có thể xin ly hôn được rồi chứ?"
"Ly hôn!" Tôi phẫn uộ thốt lên và suýt làm tràn cả cà phê. "Lại là cái tên da ngăm đen đó rồi," tôi thầm nghĩ với nỗi cay đắng.
Có một gã đàn ông da ngăm đen với bộ ria mép nhỏ, làm nghề kiến trúc sư gì đó, kẻ hay đến nhà họ thăm viếng một cách quá mức cần thiết và rất giỏi làm cho Elena Ivanovna vui vẻ. Tôi phải thú nhận rằng tôi căm ghét hắn, và chắc chắn rằng ngày hôm qua hắn đã gặp được Elena Ivanovna ở buổi vũ hội hóa trang hoặc thậm chí ngay tại đây, rồi nhồi nhét vào đầu nàng đủ thứ nhảm nhí.
"Thì," Elena Ivanovna tuôn ra một mạch thật nhanh, như thể đó là một bài học nàng đã học thuộc lòng, "nếu anh ấy cứ định ở lại trong bụng con cá sấu, có lẽ chẳng thèm quay về suốt đời, trong khi em cứ phải ngồi đây chờ đợi anh ấy! Chồng gì mà lại đi sống ở nhà, chứ lại đi sống trong bụng cá sấu..."
"Nhưng đây là một sự việc bất ngờ không lường trước được," tôi bắt đầu nói với một sự bối rối hoàn toàn dễ hiểu.
Nàng bỗng trở nên cáu kỉnh và kêu lên: "Ôi thôi, đừng nói với em nữa, em không nghe đâu, em không nghe đâu! Anh lúc nào cũng chống lại em, cái đồ đáng ghét này! Chẳng thể làm gì nổi với anh cả, anh chưa bao giờ cho em một lời khuyên nào hết! Người ta bảo em rằng em có thể xin ly hôn vì Ivan Matveitch bây giờ sẽ chẳng được nhận lương nữa."
"Elena Ivanovna! Có thật là tai tôi đang nghe thấy những lời này không!" Tôi thốt lên đầy bi thiết. "Tên vô loại nào đã tiêm nhiễm vào đầu cô ý nghĩ ấy cơ chứ? Hơn nữa, ly hôn vì một lý do cỏn con như tiền lương là điều hoàn toàn không thể được. Và thưa Elena Ivanovna, tội nghiệp Ivan Matveitch, tội nghiệp Ivan Matveitch có thể nói là đang rực cháy vì tình yêu dành cho cô ngay trong lòng cỗ quái vật ấy. Hơn thế nữa, anh ấy đang tan chảy vì yêu hệt như một cục đường. Hôm qua, trong lúc cô đang vui đùa tại buổi vũ hội hóa trang, anh ấy đã nói rằng trong trường hợp bất đắc dĩ, anh ấy có thể đón cô—với tư cách là người vợ hợp pháp—đến đoàn tụ với mình trong bộ ruột của con quái vật, nhất là khi có vẻ như con cá sấu này cực kỳ rộng rãi, không những đủ chỗ cho hai mà thậm chí cả ba người..."
Và rồi tôi kể cho nàng nghe toàn bộ phần thú vị trong cuộc trò chuyện của tôi vào đêm hôm trước với Ivan Matveitch.
Nàng ngạc nhiên kêu lên: "Cái gì, cái gì cơ! Anh muốn em cũng chui vào trong bụng con quái vật ấy, để ở cùng Ivan Matveitch á? Thật là một ý tưởng kỳ cục! Mà em chui vào đó bằng cách nào đây, lại còn đội mũ và mặc váy lồng khung crinoline nữa chứ? Lạy Chúa, đúng là ngớ ngẩn hết chỗ nói! Và trông em sẽ ra sao khi chui vào đó, chưa kể là rất có thể sẽ có ai đó nhìn thấy em nữa chứ! Thật lố bịch! Rồi em sẽ ăn gì ở trọt? Và... và... và em sẽ làm gì ở đó khi mà.... Ôi trời ơi, họ sẽ còn nghĩ ra cái gì tiếp theo đây?... Và em sẽ lấy gì để giải trí ở đó đây?... Anh bảo là có mùi cao su lưu hóa ư? Và nếu chúng em cãi nhau thì phải làm sao—chẳng lẽ cứ phải tiếp tục sống ở đó cạnh nhau sao? Phíu, kinh khủng quá đi mất!"
Tôi ngắt lời, cố gắng diễn đạt bằng niềm đam mê tự nhiên vẫn luôn dâng trào trong lòng một người khi cảm thấy lẽ phải đứng về phía mình: "Tôi đồng ý, tôi đồng ý với tất cả những lập luận đó, hỡi Elena Ivanovna dịu dàng của tôi. Nhưng có một điều cô đã không đánh giá đúng trong toàn bộ chuyện này, cô chưa nhận ra rằng anh ấy không thể sống thiếu cô nếu anh ấy mời cô đến đó; đó là minh chứng của tình yêu, một tình yêu nồng cháy, thủy chung, thiết tha... Cô đã quá coi nhẹ tình yêu của anh ấy rồi, Elena Ivanovna thân mến ạ!"
Nàng xua tay từ chối, bàn tay xinh xắn với những chiếc móng hồng hào lấp lánh vừa mới được rửa sạch và đánh bóng: "Em không nghe, không nghe, không nghe bất cứ điều gì về chuyện đó nữa! Đồ đàn ông tồi tệ! Anh sắp làm cho em phát khóc lên rồi đấy! Nếu thích cảnh đó thì tự anh chui vào đi. Anh là bạn anh ấy cơ mà, hãy vào đó bầu bạn với anh ấy, rồi dành cả đời để bàn luận về mấy thứ khoa học tẻ nhạt nào đó đi..."
Tôi giữ vững vẻ đường hoàng để ngăn chặn người phụ nữ phù phiếm ấy lại: "Cô lầm khi cười cợt đề nghị này đấy—ngay từ đầu Ivan Matveitch đã mời tôi rồi. Đương nhiên, cô được gọi đến đó vì nghĩa vụ; còn đối với tôi, đó sẽ là một hành động cao thượng. Nhưng khi Ivan Matveitch miêu tả cho tôi nghe về độ đàn hồi của con cá sấu tối hôm qua, anh ấy đã ám chỉ rất rõ rằng không chỉ có chỗ cho hai người các cô, mà còn có cả chỗ cho tôi nữa với tư cách là bạn của gia đình, nhất là khi tôi muốn gia nhập cùng hai người, và do đó..."
Elena Ivanovna trừng mắt nhìn tôi đầy ngạc nhiên: "Sao cơ, cả ba chúng ta á? Ơ hay, sao lại thế được... chẳng lẽ cả ba chúng ta sẽ ở đó cùng nhau sao? Ha-ha-ha! Cả hai anh ngốc nghếch làm sao ấy nhỉ! Ha-ha-ha! Nhất định em sẽ véo anh suốt thôi, đồ đáng ghét! Ha-ha-ha! Ha-ha-ha!"
Và ngả người ra phía sau ghế sofa, nàng cười đến mức tuôn trào cả nước mắt. Tất cả những điều đó—cả những giọt nước mắt lẫn tiếng cười—đều vô cùng quyến rũ khiến tôi không thể cưỡng lại được việc vội vã chồm tới để hôn lên bàn tay nàng. Nàng không hề phản đối, dẫu cho nàng có véo nhẹ tai tôi như một dấu hiệu của sự hòa giải.
Rồi cả hai chúng tôi trở nên vô cùng vui vẻ, và tôi miêu tả chi tiết cho nàng nghe tất cả các kế hoạch của Ivan Matveitch. Ý tưởng về những buổi tiếp khách buổi tối và phòng khách của nàng khiến nàng vô cùng thích thú.
"Chỉ có điều là em sẽ cần rất nhiều váy áo mới," nàng nhận xét, "và vì thế Ivan Matveitch phải gửi cho em càng nhiều tiền lương càng tốt và càng sớm càng tốt. Chỉ là... chỉ là em không biết phải thế nào về chuyện này," nàng đăm chiêu nói thêm. "Làm sao mà đưa anh ấy đến đây bằng thùng chứa được cơ chứ? Thật là quá đỗi ngớ ngẩn. Em không muốn chồng mình bị khiêng đi khắp nơi trong một cái thùng. Em sẽ thấy vô cùng xấu hổ nếu khách khứa của em nhìn thấy cảnh đó... Em không muốn thế đâu, không, không đời nào."
"Nhân tiện, trong lúc tôi còn nhớ, hôm qua Timofey Semyonitch có đến đây không?"
"Ồ, có chứ, ông ấy đến để an ủi em đấy, và anh biết không, chúng em đã chơi bài suốt thời gian đó. Ông ấy chơi đổi lấy kẹo ngọt, và nếu em thua thì ông ấy sẽ được hôn tay em. Thật là một tên vô lại! Và anh thử nghĩ xem, suýt chút nữa thì ông ấy đã đi dự vũ hội hóa trang cùng em đấy, thật đấy!"
Tôi nhận xét: "Hắn đã bị cảm xúc cuốn đi rồi! Và ai mà lại không như thế khi ở bên cạnh cô, hỡi người làm đắm say lòng người?"
"Thôi đi, đừng có nịnh hót nữa! Khoan đã, em sẽ véo anh một cái làm quà chia tay nhé. Dạo này em học được chiêu véo đau phết đấy. Thế nào, anh nghĩ sao về chuyện đó? Nhân tiện, anh bảo là hôm qua Ivan Matveitch đã nhắc đến em mấy lần cơ mà?"
"Kh-không hẳn thế... Tôi phải nói là bây giờ anh ấy đang bận nghĩ nhiều hơn về số phận của nhân loại, và muốn..."
"Thôi, mặc kệ anh ấy đi! Anh khỏi cần nói tiếp! Em chắc chắn là chán ngắt đi được ấy. Lúc nào đó em sẽ sang thăm anh ấy. Nhất định ngày mai em sẽ đi. Chỉ là không phải hôm nay; em bị đau đầu, với lại hôm nay ở đó sẽ có đông người lắm... Người ta sẽ bảo 'Kia là vợ anh ta', rồi em sẽ thấy xấu hổ mất... Thôi chào anh. Tối nay anh sẽ... đến đó chứ?"
"Đến thăm anh ấy thì có. Anh ấy bảo tôi qua mang giấy tờ sang mà."
"Thế thì tuyệt. Cứ qua đọc sách cho anh ấy nghe đi. Nhưng hôm nay đừng có sang thăm em đấy nhé. Em không được khỏe, và có lẽ em sẽ đi thăm ai đó. Thôi chào anh, cái đồ hư đốn."
"Chắc chắn là cái tên da ngăm đen đó sẽ đến thăm nàng vào tối nay rồi," tôi thầm nghĩ.
Đương nhiên là ở cơ quan, tôi không hề để lộ dấu hiệu nào cho thấy mình đang bị gặm nhấm bởi những mối bận tâm và lo âu ấy. Nhưng chẳng mấy chốc tôi nhận ra một số tờ báo cấp tiến nhất dường như được chuyền tay nhau đặc biệt nhanh chóng giữa các đồng nghiệp của tôi, và chúng được đọc với vẻ mặt cực kỳ nghiêm nghị. Tờ báo đầu tiên đến tay tôi là tờ Bản tin, một tờ báo không theo phe phái cụ thể nào nhưng mang tính nhân đạo nói chung, chính vì thế mà nó bị coi thường trong nội bộ chúng tôi dẫu cho vẫn được đọc. Không khỏi ngạc nhiên, tôi đọc được đoạn văn sau đây trong đó:
"Hôm qua, những lời đồn đại kỳ lạ đã lan truyền giữa những con đường rộng lớn và những tòa nhà nguy nga của thủ đô rộng lớn chúng ta. Một tay chơi sành điệu có tiếng thuộc giới thượng lưu, có lẽ đã chán ngấy các món ăn tại nhà hàng Borel và câu lạc bộ X., đã bước vào khu thương xá, đến nơi trưng bày một con cá sấu khổng lồ mới được đưa đến thủ đô gần đây, và khăng khăng đòi chuẩn bị nó làm món ăn tối cho mình. Sau khi mặc cả với chủ nhân, hắn liền bắt tay vào việc nuốt chửng con vật (nghĩa là không phải chủ nhân, một người Đức rất hiền lành và chu đáo, mà là con cá sấu của ông ta), cắt những miếng thịt mọng nước bằng con dao dọc giấy từ chính con vật sống, và nuốt chúng với tốc độ phi thường. Dần dần toàn bộ con cá sấu đã biến mất vào trong cõi sâu thẳm bao la của cái dạ dày hắn, đến mức hắn thậm chí còn suýt định tấn công cả một con cầy mangut, kẻ luôn bầu bạn với con cá sấu, có lẽ vì tưởng rằng con vật sau cũng ngon miệng không kém. Chúng ta không hề phản đối món ăn mới lạ mà những kẻ sành ăn nước ngoài đã quen thuộc từ lâu này. Quả thực, chúng ta đã từng dự đoán rằng nó sẽ xuất hiện. Các lãnh chúa và du khách người Anh thường lập thành các nhóm đi bắt cá sấu ở Ai Cập, và tiêu thụ phần lưng của con quái vật được nấu như bít-tết, dùng kèm với mù tạt, hành tây và khoai tây. Người Pháp, những kẻ đi theo đoàn của Lesseps, thích phần chân được nướng trong tro nóng hơn, dẫu họ làm vậy là để đối lập với người Anh, những kẻ thường cười chê họ. Có lẽ cả hai cách thức đó sẽ được đón nhận ở nước ta. Về phần mình, chúng ta vô cùng vui mừng trước một ngành công nghiệp mới mà đất nước vĩ đại và đa dạng của chúng ta đang cực kỳ cần đến. Có lẽ chưa đầy một năm nữa, hàng trăm con cá sấu sẽ được đưa đến để thay thế cho con đầu tiên này, đã bị chôn vùi trong dạ dày của một kẻ sành ăn người Petersburg. Và tại sao cá sấu lại không thể thích nghi với nước Nga của chúng ta chứ? Nếu nước sông Neva quá lạnh đối với những vị khách thú vị này, thì ở thủ đô vẫn có các ao hồ, ngoài ra còn có sông ngòi và hồ nước ở vùng ngoại ô. Tại sao lại không nuôi cá sấu ở Pargolovo chẳng hạn, hoặc ở Pavlovsk, trong các ao Presnensky và ở Samoteka tại Moscow? Trong khi cung cấp nguồn dinh dưỡng ngon lành, bổ dưỡng cho những thực khách khó tính của chúng ta, chúng đồng thời có thể mang lại sự giải trí cho các quý bà đi dạo quanh các ao hồ này và hướng dẫn trẻ em về lịch sử tự nhiên. Da cá sấu có thể được dùng để làm hộp đựng trang sức, hộp tráp, hộp đựng xì-gơ, ví tiền, và rất có thể hơn một ngàn rúp được cất giấu trong những tờ tiền nhàu nát vốn đặc biệt được các thương gia yêu thích sẽ được cất giữ an toàn trong lớp da cá sấu. Chúng ta hy vọng sẽ còn quay lại bàn về chủ đề thú vị này nhiều lần nữa."
Dẫu tôi đã lường trước được phần nào sự việc, nhưng sự thiếu chính xác đến liều lĩnh của đoạn văn vẫn khiến tôi choáng váng. Không tìm thấy ai để chia sẻ ấn tượng của mình, tôi quay sang Prohor Savvitch đang ngồi đối diện, và nhận ra rằng người này đã quan sát tôi từ nãy đến giờ, trong tay hắn đang cầm tờ Tiếng nói như thể chuẩn bị đưa nó cho tôi. Không nói một lời, hắn cầm lấy tờ Bản tin từ tay tôi, và khi trao cho tôi tờ Tiếng nói, hắn dùng móng tay vạch một đường lên một bài báo mà có lẽ hắn muốn thu hút sự chú ý của tôi. Prohor Savvitch này là một kẻ vô cùng kỳ quặc: một lão độc thân ít nói, hắn không thân thiết với bất kỳ ai trong chúng tôi, hầu như chẳng nói chuyện với ai ở cơ quan, lúc nào cũng có quan điểm riêng về mọi thứ nhưng lại chẳng tài nào chịu mang đi áp đặt cho ai. Hắn sống cô độc. Hầu như chẳng ai trong chúng tôi từng đặt chân đến phòng trọ của hắn.
Đây là những gì tôi đọc được trên tờ Tiếng nói.
"Ai cũng biết rằng chúng ta tiến bộ, nhân đạo và muốn bắt kịp châu Âu về mặt này. Nhưng bất chấp mọi nỗ lực của chúng ta và những cố gắng của tờ báo chúng ta, chúng ta vẫn còn cách xa sự trưởng thành, điều có thể được đánh giá qua vụ việc gây sốc diễn ra ngày hôm qua tại khu thương xá mà chúng ta đã dự báo từ lâu. Một người nước ngoài đến thủ đô mang theo một con cá sấu và bắt đầu đem trưng bày nó trong khu thương xá. Chúng ta lập tức hân hoan chào đón một ngành công nghiệp hữu ích mới mà một đất nước hùng cường và đa dạng đang rất cần đến. Đột nhiên vào lúc bốn giờ chiều ngày hôm qua, một quý ông có thân hình phì nhiêu bất thường bước vào cửa hàng của người nước ngoài trong tình trạng say xỉn, trả tiền vé vào cửa, và ngay lập tức không cần cảnh báo gì liền lao thẳng vào hàm con cá sấu—tất nhiên con vật buộc phải nuốt chừng hắn, dẫu chỉ vì bản năng tự bảo vệ để tránh bị nghiền nát. Rơi vào bên trong con cá sấu, kẻ lạ mặt lập tức chìm vào giấc ngủ. Tiếng la hét của người chủ ngoại quốc, tiếng than khóc của gia đình đang hoảng loạn của ông ta, hay những lời đe dọa gọi cảnh sát đều chẳng tạo chút ấn tượng nào. Bên trong con cá sấu chẳng nghe thấy gì ngoài tiếng cười và lời hứa lột da nó (sic), dẫu cho con thú có vú tội nghiệp, bị buộc phải nuốt một khối lượng lớn như vậy, đang vô ích tuôn rơi những giọt nước mắt. Khách không mời còn đáng sợ hơn cả người Tatar. Nhưng bất chấp câu tục ngữ ấy, vị khách trơ trẽn vẫn nhất quyết không chịu rời đi. Chúng ta không biết phải giải thích những sự việc dã man như thế nào, những điều chứng tỏ sự thiếu văn hóa và làm nhục chúng ta trước mắt người nước ngoài. Sự liều lĩnh của tính cách Nga lại tìm thấy một lối thoát mới. Có thể hỏi rằng mục đích của vị khách không mời đó là gì? Một chỗ ở ấm áp và thoải mái chăng? Nhưng ở thủ đô có rất nhiều ngôi nhà tuyệt vời với những căn phòng cho thuê rất rẻ và thoải mái, có hệ thống nước của sông Neva dẫn đến tận nơi, có cầu thang thắp sáng bằng đèn gas, và thường có cả người gác cửa do chủ nhà thuê. Chúng ta muốn kêu gọi sự chú ý của độc giả đối với cách đối xử dã man với động vật nội địa: đương nhiên là rất khó để con cá sấu có thể tiêu hóa một khối lượng lớn như vậy ngay lập tức, và bây giờ nó đang nằm trương phồng lên to bằng cả quả núi, chờ đợi cái chết trong cơn đau đớn khôn cùng. Ở châu Âu, những kẻ phạm tội bất nhân đối với động vật nội địa từ lâu đã bị trừng phạt bởi pháp luật. Nhưng bất chấp sự minh triết kiểu châu Âu của chúng ta, bất chấp những con đường lát đá kiểu châu Âu của chúng ta, bất chấp kiến trúc mang phong cách châu Âu của những ngôi nhà chúng ta, chúng ta vẫn còn cách rất xa việc rũ bỏ những truyền thống lâu đời của mình.
"Dù nhà cửa có mới, thì các lề thói vẫn cứ cũ càng."
Và quả thực, nhà cửa cũng chẳng mới mẻ gì, ít nhất là những chiếc cầu thang bên trong chúng thì không. Chúng ta đã không ít lần bóng gió trên tờ báo của mình về việc ở phía Petersburg, trong ngôi nhà của thương gia Lukyanov, các bậc của chiếc cầu thang bằng gỗ đã mục nát, sập gãy, và từ lâu đã trở thành một mối nguy hiểm đối với Afimya Skapidarov—vợ của một người lính làm việc trong tòa nhà, người thường xuyên phải leo cầu thang mang theo nước hoặc nhữngh củi đầy tay. Cuối cùng thì những dự đoán của chúng ta cũng đã thành sự thật: vào lúc tám giờ rưỡi tối hôm qua, Afimya Skapidarov đã ngã xuống cùng với một bát súp và gãy chân. Chúng ta không biết liệu Lukyanov có sửa lại cầu thang của ông ta bây giờ hay không, người Nga thường chỉ khôn ra sau khi sự việc đã rồi, nhưng nạn nhân của sự bất cẩn kiểu Nga thì nay đã được đưa đến bệnh viện. Tương tự như vậy, chúng ta sẽ không bao giờ ngừng lên tiếng khẳng định rằng những người gác cửa dọn dẹp bùn đất trên vỉa hè gỗ ở phía Viborgsky không nên bắn bùn vào chân những người qua đường, mà nên hất bùn thành đống như cách người ta vẫn làm ở châu Âu," vân vân và vân vân.
"Cái gì thế này?" Tôi ngập ngừng hỏi, nhìn sang Prohor Savvitch. "Ý nghĩa của chuyện này là sao chứ?"
"Ý anh là sao?"
"Thì trời ạ! Thay vì thương xót cho Ivan Matveitch, họ lại đi thương xót con cá sấu!"
"Thì sao chứ? Họ còn thương xót cả con thú, một loài thú có vú cơ mà. Chúng ta phải bắt kịp châu Âu chứ, phải không nào? Ở trỏng người ta cũng dành tình cảm nồng ấm cho cá sấu lắm đấy. Hê-hê-hê!"
Nói xong, lão Prohor Savvitch kỳ quặc cắm cúi vào đống giấy tờ của mình và nhất quyết không thốt thêm một lời nào nữa.
Tôi nhét tờ Tiếng nói và tờ Bản tin vào túi, thu gom thật nhiều tờ báo cũ mà mình có thể tìm thấy để mang cho Ivan Matveitch giải trí vào buổi tối; và dù vẫn còn lâu mới đến tối, nhưng nhân dịp này tôi đã lẻn khỏi cơ quan từ sớm để đến khu thương xá ngắm nghía, dù chỉ là từ xa, xem điều gì đang diễn ra ở đó, và lắng nghe những lời bàn tán cũng như các luồng ý kiến khác nhau. Tôi đoán trước rằng ở đó sẽ đông đúc nghẹt thở, nên đã bẻ dựng cổ áo lên để đối phó. Không hiểu sao tôi cảm thấy khá ngượng ngùng—bởi chúng ta vốn không quen với việc bị chú ý công khai như vậy. Nhưng tôi cảm thấy mình không có quyền tường thuật lại những cảm xúc tầm thường của bản thân khi đối mặt với sự kiện kỳ lạ và độc đáo này.
