Buổi tối hôm sau, tại nhà hát opera Ý có diễn ra một buổi biểu diễn nào đó. Ivan Andreyitch lao vào nhà hát như một quả bom. Sự cuồng nhiệt ấy, niềm đam mê âm nhạc nhường ấy chưa từng thấy ở ông trước đây. Dù sao đi nữa, ai cũng biết chắc chắn rằng Ivan Andreyitch vốn rất thích chợp mắt một hoặc hai tiếng đồng hồ ở nhà hát opera Ý; thậm chí ông đã nhiều lần bày tỏ rằng việc đó mới ngọt ngào và dễ chịu làm sao. "Ấy đấy, nữ danh ca," ông vẫn thường nói với bạn bè, "cứ rên rỉ ru ngủ các cậu như một chú mèo con trắng muốt." Nhưng đã từ lâu lắm rồi, từ mùa trước cơ, ông mới hay nói những lời ấy; giờ đây, than ôi! ngay cả ở nhà Ivan Andreyitch cũng chẳng thể chợp mắt vào ban đêm. Thế mà ông vẫn lao vào phòng vé đông nghẹt người như một quả bom. Ngay cả nhạc trưởng cũng giật mình đầy ngờ vực khi thoáng thấy ông, liền liếc xéo về phía túi áo khoác bên sườn với đầy vẻ chờ đợi được trông thấy chuôi một con dao găm được giấu sẵn trong đó. Phải nhận rằng vào thời điểm ấy có hai phe phái, mỗi phe đều ủng hộ uy thế vượt trội của nữ danh ca mà mình yêu thích. Người ta gọi họ là phe ——-ist và phe ——-nist. Cả hai phe đều quá đỗi cuồng nhiệt vì âm nhạc, đến mức các nhạc trưởng thực sự bắt đầu thấy lo ngại trước một biểu hiện bùng nổ nào đó của lòng nhiệt thành dành cho cái thiện và cái đẹp hiện thân ở hai nữ danh ca. Chính vì thế, khi nhìn thấy một vị cao niên tóc hoa râm (dù thực ra tóc ông chưa hẳn đã hoa râm, mà là một người khoảng năm mươi tuổi, hơi hói, và tổng thể có vẻ ngoài rất đáng kính) lao thẳng vào khu ghế ngồi dưới tầng trệt với dáng vẻ trẻ trung như vậy, viên nhạc trưởng không khỏi nhớ lại nhận định cao cả của hoàng tử Đan Mạch Hamlet về tấm gương xấu mà tuổi già trút lên tuổi trẻ, và như chúng tôi đã đề cập ở trên, ông liếc xéo về phía túi áo của quý ông nọ với sự chờ đợi được nhìn thấy một con dao găm. Nhưng ở đó chỉ có một cuốn sổ tay chứ chẳng có gì khác.

Vừa xồng xộc lao vào nhà hát, Ivan Andreyitch lập tức rảo mắt nhìn khắp các lô ghế ở tầng hai, và ôi — kinh hoàng thay! Trái tim ông như ngừng đập, nàng ở đây! Nàng đang ngồi trong lô ghế đó! Tướng quân Polovitsyn cùng vợ và em vợ cũng có mặt ở đó. Cả viên sĩ quan tùy của tướng quân — một thanh niên cực kỳ lanh lợi — cũng ở đó; lại có cả một thường dân nữa... Ivan Andreyitch dồn hết sự tập trung và thị lực, nhưng — ôi, hỡi ôi kinh hoàng! Kẻ thường dân ấy lại xảo trá nấp sau lưng viên tùy tùng và chìm khuất trong bóng tối mịt mờ.

Nàng đã ở đây, vậy mà nàng từng nói sẽ không đến đây!

Chính sự hai mặt ấy, thứ đã bàng bạc trong từng bước đi của Glafira Petrovna suốt thời gian qua, đã đè bẹp Ivan Andreyitch. Gã thanh niên thường dân ấy[122] rốt cuộc đã đẩy ông đến bước đường tuyệt vọng cùng cực. Ông sụp xuống chiếc ghế của mình, hoàn toàn suy sụp. Tại sao ư? hẳn có người sẽ hỏi. Sự việc thì rất ư đơn giản...

Phải nói rằng ghế của Ivan Andreyitch nằm sát khoang lô sát mặt đất, và tồi tệ hơn là cái lô phản chủ ở tầng hai lại nằm ngay phía trên ghế của ông, khiến cho đến nỗi vô cùng bực bội, ông hoàn toàn chẳng thể nào nhìn thấy những gì đang diễn ra trên đầu mình. Điều đó khiến ông lồng lộn lên, giận sôi người như một cái ấm samovar. Toàn bộ màn thứ nhất trôi qua mà ông chẳng hề hay biết, nghĩa là ông chẳng nghe lọt tai một nốt nhạc nào. Người ta vẫn bảo cái hay của âm nhạc là những giai điệu ấy có thể uốn theo bất kỳ tâm trạng nào. Người vui mừng tìm thấy niềm vui trong âm điệu của nó, trong khi kẻ đau khổ lại thấy nỗi buồn ở đó; thế nhưng trong tai Ivan Andreyitch lúc bấy giờ lại là một trận cuồng phong đang gào thét. Đã thế để gia tăng nỗi bực dọc cho ông, những giọng ca khủng khiếp nào cứ gào thét phía sau ông, trước mặt ông và ở cả hai bên khiến trái tim Ivan Andreyitch như muốn rách ra. Cuối cùng màn kịch cũng kết thúc. Nhưng đúng vào khoảnh khắc tấm màn hạ xuống, vị anh hùng của chúng ta lại gặp phải một phen hú vía mà không bút mực nào tả xiết.

Đôi khi có chuyện một tờ chương trình biểu diễn từ các lô ghế phía trên bay xuống. Khi vở kịch tẻ nhạt và khán giả đang ngáp ngắn ngáp dài thì đây quả là một sự kiện đối với họ. Họ theo dõi với vẻ hứng thú đặc biệt đường bay của tờ giấy mềm oặt ấy từ ban công trên cao, và thích thú ngắm nhìn hành trình lượn lích rích của nó rơi xuống tận khu ghế dưới, để rồi nó không chệch đi đâu được, nằm gọn trên một cái đầu hoàn toàn không chuẩn bị tinh thần để đón nhận nó. Quả thực rất thú vị khi ngắm nhìn sự bối rối của cái đầu ấy (vì cái đầu nào cũng không tránh khỏi bối rối). Bản thân tôi quả thật luôn nơm nớp lo sợ cho những chiếc ống nhòm opera của các quí bà thường đặt trên thành lô ghế; tôi cứ ngóng cổ tưởng tượng chúng sẽ rơi bốp xuống một cái đầu nào đó không hay biết gì. Nhưng tôi nhận ra sự quan sát bi thảm này chẳng đúng chỗ chút nào ở đây, vì thế tôi sẽ đem nó gửi cho các cột báo chuyên đăng những lời khuyên, cảnh báo về các thủ đoạn lừa đảo, về sự vô lương tâm, những mẹo vặt để tống khứ[123] lũ bọ gậy nếu nhà bạn có chúng, hay những lời quảng cáo về ngài Princhipi nổi danh, kẻ thù không đội trời chung của mọi loài bọ gậy trên đời, không chỉ ở Nga mà thậm chí cả ở nước ngoài, chẳng hạn như loài gián Phổ, v.v.

Thế nhưng Ivan Andreyitch lại gặp phải một tai nạn chưa từng được ai miêu tả trước đây. Rơi xuống cái đầu — như đã nói ở trên, vốn hơi hói — của ông không phải là một tờ chương trình; thú thật là tôi thậm chí còn thấy xấu hổ khi phải nói xem thứ gì đã rơi xuống đầu ông, bởi vì tôi thực sự không muốn nhắc đến chuyện trên cái đầu đáng kính mà trọc lóc — nghĩa là một phần trụi tóc — của gã Ivan Andreyitch đang ghen tuông và cáu kỉnh lại ngự trị một vật thiếu đôn phong mỹ tục như vậy: một bức thư tình xức nước hoa. Tội nghiệp Ivan Andreyitch, hoàn toàn không chuẩn bị tinh thần cho sự cố bất ngờ và gớm ghiếc này, giật nảy mình cứ như thể vừa tóm được một con chuột hay con thú dữ nào đó trên đầu.

Chắc chắn một trăm phần trăm rằng mảnh giấy ấy là một bức thư tình. Nó được viết trên giấy thơm, y hệt như những bức thư tình trong tiểu thuyết, lại được gấp lại nhỏ một cách xảo quyệt để có thể nhét lọt vào chiếc găng tay của quý bà. Có lẽ nó đã rơi ra một cách tình cờ vào khoảnh khắc người ta trao nó vào tay nàng. Người ta có thể xin tờ chương trình chẳng hạn, và bức thư tình được khéo léo kẹp trong tờ chương trình ấy đang được đưa vào tay nàng; nhưng chỉ một khoảnh khắc, có lẽ là do một cú huých vô tình từ viên tùy tùng — kẻ vốn vô cùng khéo léo trong việc cởi mở xin lỗi vì sự vụng về của mình — và thế là bức thư đã trượt khỏi bàn tay nhỏ bé đang run lên vì bối rối, còn gã thanh niên thường dân, với bàn tay đầy sốt sắng vươn ra, lại nhận được tờ chương trình trống không thay vì bức thư, để rồi ngẩn ngơ chẳng biết phải làm gì với nó. Quả là một sự cố kỳ lạ và khó chịu đối với hắn ta, điều đó chắc chắn rồi, nhưng bạn phải thừa nhận rằng đối với Ivan Andreyitch thì nó còn khó chịu hơn gấp bội.

""Prédestiné," ông lẩm bẩm, mồ hôi lạnh vã ra như tắm và siết chặt bức thư trong tay, "prédestiné! Viên đạn tìm đúng kẻ có tội," ý nghĩ ấy thoáng qua trong đầu ông. "Không, thế thì không đúng! Mình có tội tình gì chứ? Nhưng lại có câu tục ngữ khác: 'Đen đủi một lần, lận đận suốt đời'..."

Nhưng đâu chỉ có tiếng ù ù trong tai hay cơn chóng mặt xoay mòng mòng vì sự cố thình lình ấy. Ivan Andreyitch ngồi chết trân trên ghế, theo cách người ta hay nói, hồn lìa khỏi xác. Ông đinh ninh rằng tai nạn của mình đã bị thiên hạ nhìn thấy hết từ mọi phía, mặc dù đúng lúc đó toàn bộ nhà hát bắt đầu chìm trong những tiếng hô vang và tiếng gọi biểu diễn lại. Ông ngồi đó ngập chìm trong sự bối rối, mặt đỏ tía tai và chẳng dám ngước mắt lên, cứ như thể ông vừa gặp phải một điều bất ngờ khó chịu nào đó, một chuyện hoàn toàn lạc điệu với chốn đông người hào nhoáng. Cuối cùng ông cũng lấy hết can đảm ngước mắt lên.

"Hát mê ly thật," ông thầm thì với một gã công tử đang ngồi ở phía tay trái mình.

Gã công tử đang chìm trong cơn phấn khích tột độ, tay vẫn vỗ bập bập và chân càng nện mạnh hơn xuống sàn, liếc Ivan Andreyitch một cái hờ hững rồi ngay lập tức chụm hai tay lại thành hình chiếc loa bên miệng để phát âm thanh rõ hơn, hét to tên nữ danh ca. Ivan Andreyitch, người chưa từng nghe thấy tiếng gào nào như thế, lại cảm thấy vô cùng vui mừng. "Hắn chẳng nhận ra gì sất!" ông thầm nghĩ, rồi quay người lại; nhưng gã đàn ông béo mập ngồi sau lưng ông cũng vừa quay người lại, và đang dùng chiếc ống nhòm để săm soi các lô ghế với cái lưng quay thẳng về phía ông. "Hắn cũng bình thường nốt!" Ivan Andreyitch nghĩ bụng. Ở phía trước thì dĩ nhiên chẳng ai thấy gì cả. Rụt rè và với một niềm hy vọng tràn trề trong tim, ông lén liếc về phía khoang lô sát mặt đất, nơi có chiếc ghế của ông, để rồi giật nảy mình với một cảm giác vô cùng khó chịu. Một quý cô xinh đẹp đang ngồi ở đó, tay cầm chiếc khăn tay che miệng và ngả người ra sau ghế, đang cười đến mức trông như thể bị lên cơn cuồng phong.

"Phì, mấy cái mụ này!" Ivan Andreyitch lẩm bẩm, và dẫm lên chân bao nhiêu người, ông chằm chằm lao ra lối thoát hiểm.

Giờ đây tôi xin đề nghị các độc giả của mình phân xử, tôi nài xin họ đứng ra phán xét giữa tôi và Ivan Andreyitch. Liệu lúc đó ông có đúng không? Đại Nhà hát, như chúng ta đều biết, có bốn tầng lô và một hàng thứ năm nằm phía trên ban công. Cớ sao ông cứ đinh ninh rằng bức thư ấy rơi xuống từ một lô ghế nhất định nào đó, chính xác là từ cái lô đó chứ không phải lô nào khác? Cớ sao lại không thể là từ khu ban công, nơi thường cũng có rất nhiều phụ nữ chẳng hạn? Nhưng sự cuồng nhiệt là ngoại lệ cho mọi quy luật, và ghen tuông là thứ tình cảm ngoại lệ nhất trong tất cả.

Ivan Andreyitch lao hộc tốc vào phòng chờ, đứng cạnh ngọn đèn, bẻ niêm phong và đọc:

"Hôm nay ngay sau buổi biểu diễn, ở phố G. góc ngõ X., tòa nhà K., tầng ba, căn đầu tiên bên phải tính từ cầu thang. Lối cửa trước. Hãy có mặt ở đó, sans faute; vì ơn Chúa."

Ivan Andreyitch không nhận ra chữ viết tay, nhưng ông chẳng mảy may nghi ngờ đây là một cuộc hẹn hò. "Lần theo dấu vết, tóm cổ chúng và bóp chết mầm mống tội lỗi ngay từ trong trứng nước" là suy nghĩ đầu tiên của Ivan Andreyitch. Ý nghĩ vạch trần sự đồi bại ấy ngay tại chỗ thoáng hiện trong đầu ông; nhưng làm sao mà làm được cơ chứ? Ivan Andreyitch thậm chí còn chạy xộc lên khu lô ghế tầng hai, nhưng rồi sự khôn ngoan lại kéo ông quay trở lại. Ông hoàn toàn chẳng tài nào quyết định được nên chạy đi đâu. Chẳng có nổi một kế hoạch rạch ròi nào trong đầu, ông bèn chạy vòng sang phía bên kia và nhìn qua cánh cửa đang mở của một lô ghế xa lạ nào đó ở phía đối diện nhà hát. Vừa đúng thế, chính là nó! Các tiểu thư và các chàng thanh niên đang ngồi ở tất cả các ghế xếp chồng lên nhau theo chiều dọc ở cả năm tầng. Mức độ có thể rơi xuống từ tất cả các tầng cùng một lúc, bởi vì Ivan Andreyitch nghi ngờ tất cả bọn họ đều đang nhúng tay vào một âm mưu chống lại mình. Nhưng chẳng có gì cứu vớt được ông, chẳng có một xác suất nào hết. Toàn bộ màn thứ hai, ông cứ chạy ngược chạy xuôi dọc theo các hành lang mà chẳng tài nào tìm thấy chút bình yên trong tâm hồn ở bất cứ đâu. Ông suýt đã lao vào phòng bán vé với hy vọng moi từ nhân viên trực ở đó tên của những người đã thuê lô ở cả bốn tầng, nhưng phòng vé đã đóng cửa. Cuối cùng, một loạt tiếng gào thét và vỗ tay cuồng nộ bùng lên. Buổi biểu diễn đã kết thúc. Những tiếng gọi các nghệ sĩ xuất hiện bắt đầu vang lên, và hai giọng nói từ tầng ban công cao nhất tỏ ra đinh tai nhức óc hơn cả — đó là thủ lĩnh của các phe phái đối địch. Nhưng điều đó chẳng thấm tháp gì với Ivan Andreyitch. Những suy nghĩ về việc mình phải làm tiếp theo đã xẹt qua trong đầu ông. Ông mặc chiếc áo khoác ngoài vào và phóng hộc tốc đến phố G. để đánh úp chúng ở đó, để bắt quả tang chúng, để vạch mặt chúng, và nhìn chung là hành xử quyết liệt hơn một chút so với ngày hôm qua. Chẳng mấy chốc ông đã tìm thấy ngôi nhà, và vừa định bước vào cửa trước thì bóng một gã công tử mặc áo khoác vượt lên ngay trước mặt ông, lướt qua người ông và bước thẳng lên cầu thang đi lên tầng ba. Ivan Andreyitch có cảm giác đây chính là gã công tử nọ, dẫu cho lúc ở trong nhà hát ông đã chẳng thể nào nhận diện được các đường nét khuôn mặt của hắn. Trái tim ông như ngừng đập. Gã công tử đã đi trước ông hai nhịp cầu thang. Cuối cùng ông nghe thấy một cánh cửa được mở ra ở tầng ba, và mở mà chẳng cần bấm chuông, cứ như thể vị khách đang được ngóng chờ. Gã thanh niên biến mất vào trong căn hộ. Ivan Andreyitch leo lên đến tầng ba ngay trước khi cánh cửa kịp khép lại. Ông định sẽ đứng lỳ ở cửa, suy tính thật cẩn trọng cho bước đi tiếp theo của mình, tỏ ra thận trọng một chút rồi mới quyết định một hành động dứt khoát nào đó; nhưng đúng vào phút ấy, một cỗ xe ngựa ầm ầm trờ tới cổng, những cánh cửa bật mở ồn ào, và những bước chân nặng nề bắt đầu nện lên tầng ba kèm theo tiếng ho hắng, hắng giọng. Ivan Andreyitch không thể chùn bước thêm được nữa, liền bước thẳng vào căn hộ với tất cả vẻ uy nghi của một ông chồng bị cắm sừng. Một cô hầu gái hớt hãi lao ra đón ông, rồi tiếp đó là một gã gia nhân xuất hiện. Nhưng việc ngăn cản Ivan Andreyitch lúc này là bất khả thi. Ông bay vào như một quả bom, băng qua hai căn phòng tối sầm, để rồi đột ngột thấy mình đang đứng trong một phòng ngủ đối diện với một thiếu nữ xinh đẹp, người đang run rẩy toàn thân vì hoảng hốt và trân trân nhìn ông đầy kinh hãi cứ như thể nàng không tài nào hiểu nổi chuyện gì đang xảy ra quanh mình. Đúng lúc đó, từ căn phòng liền kề vang lên âm thanh của những bước chân nặng nề đang tiến thẳng về phía phòng ngủ; đó chính là những bước chân vừa nãy đã leo lên cầu thang. – Trời ơi! Chồng tôi đấy! – nàng tiểu thư kêu lên, chắp hai tay và mặt cắt không còn giọt máu, trắng hơn cả chiếc áo ngủ.

Ivan Andreyitch cảm thấy mình đã đến nhầm chỗ, rằng ông vừa mắc một sai lầm ngớ ngẩn như trẻ con, rằng ông đã hành động chẳng chút đắn đo, rằng mình đã không đủ cẩn trọng ở ngoài chiếu nghỉ. Nhưng sự đã rồi, chẳng còn cách nào khác. Cánh cửa đang mở ra kia rồi, vị đức ông chồng nặng nề kia — nếu cứ theo tiếng bước chân mà phán đoán — đang bước vào phòng... Tôi chẳng biết lúc đó Ivan Andreyitch tự coi mình là thứ gì nữa! Tôi chẳng biết cái gì đã ngăn cản ông đứng chất vấn người chồng, nói cho ông ta biết rằng mình đã nhầm, thú nhận rằng bản thân vô tình có những hành vi vô cùng bất lịch sự, gửi lời xin lỗi rồi biến mất — dĩ nhiên là chẳng hề huy hoàng oanh liệt gì, dĩ nhiên chẳng có chút vinh quang nào, nhưng dẫu sao cũng rút lui một cách đàng hoàng, đường đường chính chính của một quý ông. Thế nhưng không, Ivan Andreyitch lại cư xử như một thằng nhóc, cứ như thể hắn tự cho mình là một Don Juan hay một Lovelace! Đầu tiên ông nấp sau tấm rèm giường, và cuối cùng, khi cảm thấy hoàn toàn chán nản và tuyệt vọng, ông sụp xuống sàn rồi lủi thủi bò gầm dưới gầm giường. Sự sợ hãi đã lấn át lý trí, và bản thân Ivan Andreyitch, một người chồng bị phản bội — hoặc chí ít là một kẻ tự cho mình là thế — lại chẳng dám đối mặt với một người chồng khác, mà chỉ sợ sự hiện diện của mình sẽ làm tổn thương đối phương. Dù thế nào đi nữa, rốt cuộc ông vẫn thấy mình nằm dưới gầm giường, dẫu chẳng hiểu nổi điều đó đã diễn ra thế nào. Nhưng điều ngạc nhiên nhất là người phụ nữ lại chẳng hề phản đối. Nàng chẳng thèm kêu lên khi thấy một gã đàn ông lớn tuổi hoàn toàn xa lạ tìm chỗ trốn dưới gầm giường mình. Có lẽ nàng quá hoảng loạn đến mức mất sạch cả khả năng cất thành lời.

Người chồng bước vào, vừa thở hổn hển vừa hắng giọng, cất giọng ca cẩm già nua chào vợ rồi phịch xuống chiếc ghế bành nặng nề cứ như thể ông ta vừa khiêng xong một gánh củi. Một tiếng ho khan trầm đục và kéo dài vang lên. Ivan Andreyitch, từ một con hổ hung dữ bỗng hóa thành chú cừu non, nhút nhát và ngoan ngoãn như mèo con trước mặt mèo mẹ, hầu như chẳng dám thở mạnh vì sợ hãi, dẫu cho từ chính kinh nghiệm bản thân, ông phải thừa nhận rằng không phải người chồng bị cắm sừng nào cũng biết cắn. Nhưng ý nghĩ ấy chẳng tài nào chui nổi vào đầu ông, có lẽ vì thiếu suy nghĩ hoặc do tâm trạng đang vô cùng hoảng loạn. Một cách thận trọng, rón rén, vừa dò dẫm ông vừa nhích hẳn vào trong gầm giường để nằm cho thoải mái hơn. Thế nhưng sự kinh ngạc của ông lớn đến nhường nào khi chạm tay phải một vật thể — mà đến sự kinh ngạc tột độ của ông — vật ấy cựa quậy rồi tiện tay tóm luôn lấy cổ tay ông! Dưới gầm giường còn có một kẻ khác nữa!

– Ai đấy? – Ivan Andreyitch thì thầm.

– Chà, tôi chẳng dại gì mà đi khai tên mình cho ông biết đâu, – gã đàn ông lạ mặt thì thầm đáp. – Nằm im và ngậm miệng lại đi, nếu ông đã lỡ gây ra một đống rắc rối rồi!

– Nhưng này anh bạn... –

– Câm mồm! –

Và gã khách thừa thãi kia (bởi vì một kẻ dưới gầm giường đã là quá đủ rồi) — gã khách thừa thãi ấy siết chặt bàn tay Ivan Andreyitch trong nắm đấm của hắn khiến ông suýt nữa thì thét lên vì đau đớn.

– Thưa ngài quý hóa... –

– Suỵt! –

– Thế thì đừng có cấu tôi nữa, kẻo tôi hét lên đấy.

– Được thôi, cứ hét đi, thử la làng xem nào.

Ivan Andreyitch đỏ bừng mặt vì xấu hổ. Gã đàn ông vô danh kia có vẻ cục cằn và quạu quọ. Có lẽ đây là một kẻ đã chịu đựng không biết bao nhiêu lần những đòn roi nhục nhã từ số phận và từng rơi vào vô số tình huống ngặt nghèo; nhưng Ivan Andreyitch chỉ là một tay mơ và chẳng tài nào thở nổi trong cái không gian chật hẹp ấy. Máu dồn cả lên não ông. Dù sao thì cũng chẳng còn cách nào khác; ông đành phải nằm sấp mặt xuống. Ivan Andreyitch đành ngậm ngùi chịu trận và im bặt.[129]

– Anh vừa sang chỗ Pavel Ivanitch về đấy, mình ạ, – người chồng bắt đầu cất lời. – Bọn anh vừa ngồi xuống làm ván bài preference. Khee-khee-khee! (ông ta lại lên cơn ho). Phải... khee! Thế là cái lưng của anh... khee! Rõ khổ cái thân... khee-khee-khee!

Và vị lão ông lại chìm đắm vào trận ho của mình.

– Cái lưng của anh, – cuối cùng ông ta cũng thốt lên được với đôi mắt ngấn lệ, – cái xương sống của anh bắt đầu nhức buốt... Mắc dịch cái bệnh trĩ này, đứng không được mà ngồi cũng chẳng xong... hay ngồi cũng thế. Akkhee-khee-khee!...

Và có vẻ như tràng ho nối tiếp theo đó được định sẵn là sẽ kéo dài lâu hơn cả tuổi thọ của chính vị lão ông đang sở hữu nó. Vị lão ông lầm bầm càu nhàu vài câu trong lúc ngắt quãng giữa các tiếng ho, nhưng chẳng tài nào nghe ra được nửa chữ.

– Thưa ngài, vì ơn Chúa, dịch sang bên kia một chút đi, – Ivan Andreyitch tội nghiệp thì thầm.

– Dịch thế nào được? Chỗ đâu mà dịch.

– Nhưng ngài cũng phải công nhận là tôi chẳng thể nào chịu nổi thế này. Đây là lần đầu tiên tôi rơi vào một hoàn cảnh oái oăm thế này đấy.

– Còn tôi thì lại phải chịu cái cảnh xã hội vô cùng khó chịu này.

– Nhưng này cậu thanh niên!...

– Câm miệng ngay! –

– Câm miệng ư? Cậu hỗn hào quá đấy, cậu thanh niên... Nếu tôi không nhầm thì cậu còn trẻ lắm; tôi là bậc trưởng thượng của cậu đấy.

– Câm miệng! –

– Thưa ngài! Cậu đang quên mất mình là ai đấy nhé. Cậu không biết mình đang nói chuyện với ai đâu!

– Với một gã đàn ông đang nằm bẹp dưới gầm giường.

– Nhưng tôi bị đánh úp... do một sự nhầm lẫn, trong khi trường hợp của cậu, nếu tôi không lầm, là sự đồi bại...

– Chính chỗ đó là chỗ cậu nhầm rồi đấy.

– Thưa ngài! Tôi lớn tuổi hơn cậu, tôi nói cho cậu biết...

– Này ngài ơi, chúng ta đang cùng hội cùng thuyền cả thôi. Tôi xin ngài đừng có vịn vào mặt tôi nữa!

– Thưa ngài, tôi chẳng phân biệt nổi đầu cua tai nheo gì nữa rồi. Xin lỗi ngài, nhưng chật chội quá chẳng còn chỗ trống.[130]

– Lẽ ra cậu đừng có béo quá thế!

– Lạy Chúa! Chưa bao giờ tôi rơi vào một hoàn cảnh nhục nhã thế này.

– Vâng, chẳng còn cái đáy nào sâu hơn thế này nữa đâu.

– Thưa ngài, thưa ngài! Tôi không biết cậu là ai, tôi cũng chẳng hiểu cơ sự này diễn ra thế nào; nhưng tôi ở đây là do nhầm lẫn; tôi không phải là kẻ như cậu nghĩ đâu...

– Tôi chẳng thèm nghĩ ngợi gì về cậu nếu cậu đừng có chõ cái thân xác ấy vào. Nhưng im đi cho tôi nhờ, được chứ!

– Thưa ngài, nếu cậu không chịu xê ra một chút thì tôi lên cơn đột quỵ mất thôi; tôi bảo đảm cậu sẽ phải đền mạng cho tôi đấy... Tôi là một người đàng hoàng, tôi là người đã có gia đình. Tôi thực sự không thể chịu đựng nổi cái tư thế này!...[131]

– Chính ông tự đâm đầu vào cái tư thế này cơ mà. Thôi nào, nhích sang một bên đi! Tôi đã nhường chỗ hết mức có thể rồi, chẳng thể dịch thêm được nữa đâu!

– Cậu thanh niên thật hào hiệp! Thưa ngài quý hóa! Tôi thấy mình đã hiểu lầm về cậu rồi, – Ivan Andreyitch thốt lên trong cơn cao trào của lòng biết ơn vì không gian vừa được nhường lại, đồng thời duỗi thẳng những thớ cơ đang mỏi nhừ. – Tôi thấu hiểu hoàn cảnh chật chội của cậu, nhưng sự đã đành, đành chịu vậy thôi. Tôi biết cậu đang nghĩ xấu về tôi. Cho phép tôi được rửa sạch thanh danh trong mắt cậu, cho phép tôi được giãi bày thân thế thực sự của mình. Tôi đến đây hoàn toàn trái với ý nguyện, tôi xin bảo đảm với cậu là như thế; tôi không hề có cái mục đích mà cậu đang tưởng tượng đâu... Tôi đang sợ chết khiếp đây này.

– Ồ, xin cái miệng ông lại giùm cái! Hiểu cho là nếu chúng ta bị thiên hạ tóm được thì hậu quả chỉ có tồi tệ hơn cho cả đám thôi. Suỵt!... Lão ta đang nói kìa.

Quả thực, những tiếng ho của vị lão ông có vẻ như đã chấm dứt.

– Anh nói thế này nhé, mình ạ, – lão ta rên rỉ bằng cái giọng ca cẩm bi ai nhất, – anh bảo thế này nhé, mình ạ... khee-khee! Ôi, rõ là cái nghiệp chướng! Fedosey Ivanovitch bảo với anh rằng: 'Anh nên thử uống trà cỏ thi xem sao,' lão ấy bảo anh thế đấy; em có nghe thấy không, mình ạ?

– Dạ, thưa anh.

– Vâng, lão ấy bảo thế đấy, 'Anh nên thử uống trà cỏ thi đi,' lão bảo thế. Anh bảo với lão là anh đã đắp đỉa rồi. Nhưng[131] lão lại bảo: 'Không, Alexandr Demyanovitch ạ, trà cỏ thi tốt hơn nhiều, nó có tác dụng nhuận tràng đấy anh ạ'... Khee-khee. Ôi trời ơi! Em nghĩ thế nào, mình ạ? Khee! Lạy Chúa tôi! Khee-khee! Hay là anh cứ thử uống trà cỏ thi xem sao nhỉ?... Khee-khee-khee! Ôi... Khee!

– Em nghĩ là cứ thử bài thuốc ấy xem sao cũng được, – vợ lão đáp.

– Vâng, được chứ bộ! 'Biết đâu anh bị lao phổi rồi thì sao,' lão ta bảo thế. 'Khee-khee! Và anh đã bảo lão ấy rằng đó chỉ là bệnh gút và chứng kích ứng dạ dày thôi... Khee-khee! Nhưng lão cứ khăng khăng cho rằng đấy có thể là lao phổi. Em nghĩ sao... khee-khee! Em nghĩ thế nào, mình ạ; liệu có phải bệnh lao không?

– Lạy Chúa, anh đang nói nhăng cuội gì thế không biết?

– Thì bệnh lao chứ sao nữa! Thôi em mau cởi đồ rồi lên giường đi ngủ đi, mình ạ... khee-khee! Hôm nay anh bị cảm lạnh mất rồi.

– Uội! – Ivan Andreyitch thốt lên. – Vì ơn Chúa, nhích người sang một chút xem nào.

– Tôi thực sự chẳng hiểu nổi ông bị cái quái gì nữa; không nằm im được à?...

– Cậu đang tức tối với tôi đấy à, cậu thanh niên, cậu muốn làm tổn thương tôi phải không, tôi thừa biết điều đó. Chắc hẳn cậu chính là tình nhân của quý cô này chứ gì?

– Câm mồm!

– Tôi không câm miệng đâu! Tôi không cho phép cậu dám ra lệnh cho tôi! Cậu chính là tình nhân của nàng chứ gì. Nếu chúng ta bị phát hiện thì tôi chẳng dính líu tí tẹo nào đến chuyện này cả; tôi chẳng hay biết gì sất.

– Nếu ông không ngậm cái miệng lại, – gã thanh niên nghiến răng ken két nói, – tôi sẽ khai rằg chính ông là kẻ đã dẫn tôi đến đây đấy. Tôi sẽ bảo rằng ông là ông chú ruột đã nướng sạch toàn bộ gia cơ gia sản của mình. Thế thì ít ra người ta cũng không tưởng tượng tôi là tình nhân của phu nhân nhà này nữa.

– Thưa ngài, cậu đang đem tôi ra làm trò đùa đấy à. Cậu đang làm cạn kiệt sự kiên nhẫn của tôi rồi đấy.

– Im ngay, không thì tôi bịt miệng ông lại bây giờ! Ông đúng là cục nợ đời tôi. Nào, khai mau xem ông đến đây làm cái quái gì? Nếu không có ông ở đây[132] thì tôi cứ nằm lỳ ở đây thế này cho đến sáng rồi chuồn êm có phải hơn không.

– Nhưng tôi thì làm sao mà nằm đây cho đến sáng được chứ. Tôi là một người đàng hoàng, tôi còn vướng bận gia đình quyến thuộc chứ bộ... Mà cậu nghĩ xem, chắc chắn là lão già này không định qua đêm ở đây chứ hả?

– Ai cơ?

– Thì vị lão ông này chứ ai...

– Chứ còn gì nữa. Đâu phải ông chồng nào cũng giống như ông đâu. Có những người người ta qua đêm ngay tại nhà đấy.

– Thưa ngài, thưa ngài quý hóa! – Ivan Andreyitch kêu lên, người lạnh toát vì sợ hãi, – tôi xin bảo đảm với ngài là tôi cũng qua đêm ở nhà chứ bộ, và đây là lần đầu tiên... nhưng, lạy Chúa tôi, tôi thấy cậu biết rõ về tôi quá nhỉ. Cậu là ai thế, cậu thanh niên? Khai mau cho tôi biết đi, vì tình bạn bè vô vụ lợi, cậu rốt cuộc là ai?

– Lắng nghe đây nhé, tôi sắp phải dùng đến bạo lực rồi đấy...

– Nhưng xin phép ngài, xin phép ngài cho tôi được trình bày, cho tôi được giải thích toàn bộ cái câu chuyện gớm ghiếc này.

– Tôi chẳng thèm nghe giải thích giòn tai nào sất. Tôi không muốn biết bất cứ điều gì về nó hết. Câm miệng lại hoặc là...

– Nhưng tôi làm sao mà...

Một cuộc ẩu đả nhỏ diễn ra dưới gầm giường, và Ivan Andreyitch đành ngậm tăm.

– Mình ạ, hình như có tiếng mèo kêu gào xì xì thì phải.

– Mèo ư! Anh còn tưởng tượng ra cái quái gì nữa thế?

Rõ ràng là người phụ nữ chẳng biết phải nói chuyện gì với chồng nữa rồi. Nàng ta quá hoảng hốt đến mức chẳng thể thu xếp lại tâm trí. Giờ đây nàng giật mình vểnh tai lên nghe ngóng.

– Mèo nào cơ chứ?

– Mèo chứ còn mèo nào, mình ạ. Hôm nọ anh vừa bước vào phòng làm việc của mình, thế quái nào lại có con mèo đực trong phòng làm việc, và nó cứ kêu xì xì: xuỵt-xuỵt-xuỵt! Anh mới bảo nó rằng: 'Mèo con ơi, sao thế hả mày?' thế là nó lại tiếp tục kêu xuỵt-xuỵt-xuỵt, cứ như thể nó đang thì thầm điều gì. Anh mới nghĩ thầm: 'Lạy Chúa từ bi! Không lẽ nó đang kêu xì xì như một điềm báo cho cái chết của mình hay sao?'

– Hôm nay anh nói năng nhảm nhí cái quái gì thế không biết! Thật tình là anh phải thấy xấu hổ mới đúng chứ!

– Thôi được rồi, đừng có giận dỗi thế chứ, mình ạ. Anh thấy đấy, em không thích nghĩ đến cảnh anh chết chóc; anh không có ý đó. Nhưng tốt hơn là em nên cởi đồ rồi lên giường đi ngủ đi, mình ạ, còn anh sẽ ngồi đây trong lúc em đi ngủ.

– Vì ơn Chúa, thôi ngay đi; để lát nữa rồi nói...

– Thôi được rồi, đừng cáu, đừng cáu; nhưng quả thật anh nghĩ hình như dưới này có chuột thì phải.

– Hết mèo rồi lại đến chuột, em thực sự chẳng hiểu anh bị làm sao nữa rồi.

– À, anh khỏe mà... Khee... Anh... khee! Không sao đâu... khee-khee-khee-khee! Ôi! Xin Chúa hãy thương xót con... khee.

– Nghe thấy chưa, ông làm cái quỉ quái gì mà lão ta nghe thấy tiếng động rồi kìa, – gã thanh niên thì thầm.

– Nhưng nếu cậu biết chuyện gì đang xảy ra với tôi này. Mũi tôi đang chảy máu cam đây này.

– Cứ để cho nó chảy đi. Câm cái miệng lại. Đợi đến khi lão ta đi đã chứ.

– Nhưng này cậu thanh niên, hãy đặt mình vào hoàn cảnh của tôi xem nào. Này nhé, tôi còn chẳng biết mình đang nằm cạnh ai nữa cơ mà.

– Biết rồi thì ông khá khẩm hơn chắc? Mà này, tôi cũng chẳng thèm muốn biết tên ông làm gì. Nhân tiện, ông tên là gì thế?

– Không; cậu hỏi tên tôi để làm gì?... Tôi chỉ muốn giải thích cái cách thức vô nghĩa mà...

– Suỵt... lão ta lại đang nói kìa...

– Thật đấy mình ạ, hình như có tiếng thì thầm đâu đây.

– Ồ không, chắc là cục bông gòn nhét trong tai anh bị lệch ra ngoài rồi đấy thôi.

– Ồ nhân tiện, nhắc đến chuyện bông gòn mới nhớ, em có biết là ở trên lầu... khee-khee... ở trên lầu... khee-khee...

– Ở trên lầu! – gã thanh niên thì thầm. – Ôi, quỷ tha ma bắt! Tao cứ tưởng đây là tầng cao nhất rồi chứ; chẳng lẽ lại là tầng hai sao?

– Thưa ngài, – Ivan Andreyitch thì thầm, – cậu vừa nói cái gì cơ? Vì ơn Chúa, sao nó lại liên quan đến cậu? Tôi cũng tưởng đây là tầng trên cùng rồi chứ. Nói cho tôi biết với, vì ơn Chúa, hóa ra còn một tầng nữa cơ à?[134]

– Quả nhiên có ai đó đang cựa quậy, – vị lão ông nói, cuối cùng cũng chịu ngừng ho.

– Suỵt! Nghe thấy gì chưa? – gã thanh niên thì thầm, siết chặt tay Ivan Andreyitch.

– Thưa ngài, cậu đang dùng vũ lực nắm chặt tay tôi đấy nhé. Thả ra mau!

– Suỵt! –

Một cuộc giằng co nhẹ diễn ra và rồi không gian lại chìm trong im lặng.

– Thế là anh gặp được một ả đàn bà xinh đẹp... – vị lão ông bắt đầu.

– Một ả đàn bà xinh đẹp! – vợ lão ngắt lời.

– Ừ... Anh tưởng lúc nãy anh đã kể với em là anh gặp một ả đàn bà xinh đẹp ở cầu thang rồi chứ, hay là anh chưa nhắc đến nhỉ? Trí nhớ của anh kém quá. Phải rồi, cỏ ban... khee!

– Cái gì cơ?

– Anh phải uống cỏ ban mới được; người ta bảo nó tốt lắm... khee-khee-khee! Nó tốt lắm đấy!

– Chính ông là kẻ đã ngắt lời lão ta, – gã thanh niên lại nghiến răng nói.

– Vừa nãy anh bảo anh gặp một ả đàn bà xinh đẹp nào cơ à? – vợ lão tiếp lời.

– Hả?

– Gặp một ả đàn bà xinh đẹp á?

– Ai cơ?

– Chứ còn ai nữa, chẳng phải anh vừa nói thế sao?

– Anh á? Lúc nào cơ chứ?

– Ồ phải rồi...

– Cuối cùng thì cũng tới đoạn này! Đúng là một cái xác ướp lú lẫn! Rõ khổ! – gã thanh niên thầm rủa xả trong lòng vì vị lão ông mau quên.

– Thưa ngài quý hóa, tôi đang run lên vì khiếp hãi đây này. Lạy Chúa tôi, tôi đang nghe thấy cái quái gì thế này? Y hệt như ngày hôm qua, hoàn toàn y hệt như ngày hôm qua!...

– Suỵt! –

– Phải rồi, chính nó! Anh nhớ rồi, một ả ranh con láu cá, ánh mắt thế cơ chứ... đội một cái mũ màu xanh dương...

– Mũ màu xanh dương! Ấy chết, ấy chết![135]

– Chính là ả! Nàng đội mũ màu xanh dương! Lạy Chúa tôi! – Ivan Andreyitch kêu lên.

– Ả nào? Ả nào thế hả? – gã thanh niên thì thầm, bóp chặt tay Ivan Andreyitch.

– Suỵt! – đến lượt Ivan Andreyitch lên tiếng nhắc nhở. – Lão ta đang nói kìa.

– Ôi chao lạy Chúa tôi, lạy Chúa tôi!

– Dẫu sao thì, thiên hạ thiếu gì người đội mũ màu xanh dương chứ hả?

– Lại còn cái mặt láu cá ranh mãnh nữa chứ, – vị lão ông tiếp lời. – Ả ta cứ hay đến đây để thăm bạn bè. Ả cứ đảo mắt đưa tình suốt. Rồi mấy đứa bạn khác lại đến thăm những người bạn đó nữa chứ...

– Phì! Chán chết đi được! – người vợ ngắt lời. – Thật tình, sao anh lại có thể hứng thú với mấy chuyện vớ vẩn ấy cơ chứ?

– Ồ vâng, được thôi được thôi, đừng có giận dỗi nhé, – vị lão ông đáp lại bằng một điệu bộ ca cẩm nịnh nọt. – Anh sẽ không nói nữa nếu em không muốn nghe. Hình như tâm trạng tối nay của em không được vui cho lắm thì phải.

– Thế quái nào mà ông lại chui được xuống đây thế? – gã thanh niên mở lời.

– À, cậu thấy chưa, cậu thấy chưa! Giờ thì cậu lại thấy hứng thú rồi đấy, thế mà ban nãy thì cậu nhất định không thèm nghe!

– Ồ thôi đi, tôi chẳng quan tâm đâu! Xin vui lòng đừng kể nữa. Ôi trời đất quỷ thần ơi, rắc rối to rồi đây!

– Đừng cáu kỉnh thế chứ, cậu thanh niên; tôi cũng chẳng biết mình đang nói nhảm cái gì nữa. Tôi chẳng có ý gì đâu; tôi chỉ muốn nói là chắc phải có lý do gì hay ho lắm thì cậu mới tỏ ra hứng thú thế chứ... Mà cậu là ai thế, cậu thanh niên? Tôi thấy cậu là người lạ mặt, nhưng tóm lại cậu là ai? Ôi chao, tôi chẳng biết mình đang thốt ra cái quái gì nữa rồi!

– Thôi ngay cái giọng ấy đi xin ông đấy! – gã thanh niên cắt lời, cứ như thể hắn đang suy tính điều gì.

– Nhưng tôi sẽ kể hết cho cậu nghe mà. Cậu lại cứ nghĩ là tôi sẽ không kể cho cậu nghe cơ đấy. Rằng tôi đang nuôi lòng hằn học với cậu. Ồ không đâu nhé! Đây, tay tôi đây này. Tôi chỉ đang cảm thấy chán nản muộn phiền thôi, chứ chẳng có gì hơn cả. Nhưng vì ơn Chúa, trước hết hãy kể cho tôi nghe xem chính cậu chui vào đây bằng cách nào đi đã? Do cơ duyên ngẫu nhiên nào thế? Còn về phần tôi, tôi chẳng hề mang dạ thù hằn đâu; thật đấy, tôi chẳng có tí lòng hằn thù nào sất, đây, tay tôi đây này. Tôi làm cho nó hơi bẩn một chút, vì dưới này bụi bặm quá; nhưng chẳng sao cả, khi tấm chân tình đã là thật.

– Thôi đi cho tôi nhờ cái bàn tay của ông! Chỗ quái nào mà xoay sở nổi, thế mà lão cứ nhét cái tay vào người tôi mãi!

– Nhưng thưa ngài quý hóa, nhưng ngài đối xử với tôi — nếu ngài cho phép tôi được nói thẳng — cứ như thể tôi là một chiếc giày rách vậy, – Ivan Andreyitch cất lên trong một cơn cao trào của nỗi tuyệt vọng nhún nhường nhất, bằng một giọng điệu đầy khẩn khoản. – Đối xử với tôi lịch sự hơn một chút đi, chỉ lịch sự hơn một chút thôi, tôi sẽ kể cho cậu nghe tất cả mọi chuyện! Chúng ta không thể cứ nằm sát bên nhau thế này mãi được đâu, tôi nói thẳng cho cậu biết đấy. Cậu đang lầm to rồi đấy, cậu thanh niên ạ, cậu chẳng biết gì đâu...

– Hắn gặp ả ta lúc nào cơ chứ? – gã thanh niên lẩm bẩm, rõ ràng là đang vô cùng xúc động. – Biết đâu bây giờ ả đang ngóng chờ mình... Kiểu gì tao cũng phải chuồn khỏi đây mới được!

– Ả nào? Ai là ả đấy? Lạy Chúa tôi, cậu đang nhắc đến ai thế hả cậu thanh niên? Cậu lại cứ tưởng tượng là ở trên lầu... Lạy Chúa tôi, lạy Chúa tôi! Cớ sao tôi lại phải chịu cái hình phạt thế này cơ chứ?

Ivan Andreyitch cố quằn quại ngửa mặt lên trong nỗi tuyệt vọng.

– Cậu cứ muốn tìm hiểu ả ta là ai để làm cái quỉ gì chứ? Mặc thây ả là ai đi, dù có phải ả hay không thì tao cũng chuồn đây.

– Thưa ngài quý hóa! Cậu đang nghĩ ngợi cái quái gì thế? Rồi tôi sẽ ra sao đây? – Ivan Andreyitch thì thầm, tuyệt vọng túm chặt lấy vạt áo khoác của gã hàng xóm.

– Chà, thế thì liên quá gì đến tôi? Ông cứ ở lại đây một mình đi. Còn nếu ông không chịu ở lại, tôi sẽ khai với bọn họ rằng ông chính là ông chú ruột đã nướng sạch cơ nghiệp của tôi, để vị lão ông kia đừng có mà tưởng lầm tôi là tình nhân của vợ lão nữa.

– Nhưng điều đó hoàn toàn bất khả thi, cậu thanh niên ạ; tôi làm chú của cậu thì vô lý quá thể. Chẳng ai thèm tin cái câu chuyện đó đâu. Đến đứa trẻ con còn chẳng thèm tin nữa là, – Ivan Andreyitch tuyệt vọng thì thầm.

– Thôi cái thói lải nhải đi, nằm bẹp xuống như cái bánh xáng ấy! Khéo mà ông phải qua đêm ở đây rồi mai mới tìm cách chuồn ra được ấy chứ; chẳng ai thèm để ý đâu. Mà nếu có lẩn ra được, chắc gì thiên hạ đã nghĩ là dưới này còn một mống nữa. Dẫu sao thì một mình ông cũng chấp cả tá người rồi. Xê ra một chút xem nào, không thì tôi chuồn đây.

– Cậu đang làm tổn thương tôi đấy, cậu thanh niên ạ... Lỡ tôi lại lên cơn ho thì sao? Phải tính toán đến mọi bề chứ lị.

– Im ngay! –

– Cái gì thế nhỉ? Hình như tôi lại nghe thấy có tiếng động gì đó phát ra từ trên lầu thì phải, – vị lão ông nói, có vẻ như vừa tranh thủ chợp mắt được một lúc giữa khoảng trống.

– Trên lầu á?

– Nghe thấy chưa, cậu thanh niên? Tôi chuồn đây.

– Ừ, tôi nghe thấy rồi đấy.

– Lạy Chúa tôi! Cậu thanh niên ơi, tôi chuồn đây.

– Ồ thôi đi, tôi thì không thèm! Tôi mặc xác. Mà này, đố ông đoán ra tôi đang nghi ngờ cái gì đấy? Tôi chắc như đinh đóng cột rằng ông chính là một lão chồng bị cắm sừng — đấy, thế cho vuông.

– Lạy Chúa, cái thói hoài nghi khốn kiếp nào thế này... Cậu dám nghi ngờ chuyện đó á? Tại sao lại là chồng cơ chứ?... Tôi đã có vợ con gì đâu.

– Không vợ con gì á? Lời nói dối tào lao bí đao!

– Biết đâu chính tôi lại là tình nhân không chừng!

– Tình nhân với cái bộ dạng này thì có mà khối kẻ chết khiếp.

– Thưa ngài, thưa ngài quý hóa! Ồ thôi được rồi, tôi sẽ kể cho cậu nghe đầu đuôi câu chuyện. Lắng nghe câu chuyện đầy tuyệt vọng của tôi đây này. Không phải tôi đâu — tôi chưa vợ con gì cả. Tôi cũng là gã trai tân độc thân giống như cậu thôi. Đó là bạn tôi, một tri kỷ thời niên thiếu của tôi... Còn tôi là tình nhân... Anh ta nói với tôi rằng anh ta là một kẻ bất hạnh. 'Tôi đang phải cạn chén đắng cay,' anh ta nói thế; 'tôi đang nghi ngờ vợ mình.' 'Chà,' tôi bảo anh ta một cách rất có lý lẽ rằng, 'sao anh lại đi nghi ngờ cô ấy cơ chứ?'... Nhưng cậu có thèm nghe tôi nói đâu. Nghe này, hãy lắng nghe này! 'Ghen tuông là một điều nực cười,' tôi bảo anh ta; 'ghen tuông là một thói hư tật xấu!'... 'Không,' anh ta nói; 'tôi là kẻ bất hạnh! Tôi đang cạn... nghĩa là, tôi đang nghi ngờ vợ mình.' 'Cậu là bạn tôi,' tôi bảo thế; 'cậu là tri kỷ thời thanh xuân phơi phới của tôi. Chúng ta từng cùng nhau hái những đóa hoa hạnh phúc, cùng nhau lăn lộn trên những chiếc đệm lông êm ái của lạc thú.' Lạy Chúa tôi, tôi đang thốt ra cái quái gì thế này. Cậu cứ cười cợt hoài thế hả cậu thanh niên. Cậu muốn dồn tôi phát điên lên à.

– Nhưng ông đang phát điên lên thật rồi còn gì...

– Đấy, tôi biết ngay là cậu sẽ nói câu đó mà... khi tôi nhắc đến chuyện phát điên. Cứ cười đi, cứ cười cợt thoải mái đi, cậu thanh niên. Ngày trước tôi cũng thế cả thôi; tôi cũng từng lầm đường lạc lối! Chà, phen này tôi bị viêm màng não mất thôi!

– Gì thế mình ơi? Hình như anh vừa nghe thấy có ai đó hắt hơi thì phải, – vị lão ông ca cẩm. – Có phải mình vừa hắt hơi đấy không hả mình?

– Ồ lạy Chúa! – người vợ thốt lên.

– Chẹp! – một âm thanh phát ra từ dưới gầm giường.

– Chắc chắn là bọn chúng đang làm cái trò quái quỷ gì ở trên lầu rồi, – người vợ hoảng hốt lên tiếng, vì quả thực dưới gầm giường đang có tiếng động.

– Ừ, trên lầu đấy! – người chồng nói. – Trên lầu, anh vừa bảo em lúc nãy rồi đấy, anh gặp một... khee-khee... rằng anh gặp một tay công tử để râu ria mép — ôi chao, cái xương sống của anh đau quá! — một tay công tử để râu ria mép.

– Râu ria mép! Lạy Chúa tôi, chắc chắn đấy là hắn rồi, – Ivan Andreyitch thì thầm.

– Lạy Chúa nhân từ, đúng là một gã khùng! Rõ ràng tao đang nằm lỳ ở đây với mày cơ mà! Làm quái nào lão ta gặp được tao chứ hả? Nhưng mà bỏ cái tay ra khỏi mặt tao mau.

– Lạy Chúa tôi, chắc tôi ngất đi mất thôi.

Quả thực ngay lúc này có một tiếng động lớn vang lên ở phía trên đầu.

– Chuyện quái gì đang xảy ra trên đó thế nhỉ? – gã thanh niên thì thầm.

– Thưa ngài quý hóa! Tôi đang sợ thót tim đây này, tôi hoảng lắm rồi, cứu tôi với.

– Suỵt! –

– Đúng là có tiếng động thật đấy mình ạ; tiếng ồn ào náo động hẳn lên kìa. Lại nằm ngay phía trên phòng ngủ của chúng ta nữa chứ. Hay là anh cứ sai người lên trên đó hỏi cho ra lẽ nhỉ?

– Thôi đi ông tướng, anh còn định vẽ ra cái trò gì nữa thế hả?

– Ồ vâng, thôi anh không lên nữa; nhưng mà sao tối nay em cáu bẳn thế cơ chứ?...

– Ôi chao, tốt hơn là anh mau đi ngủ quách đi cho tôi nhờ.[139]

– Liza này, hình như em chẳng còn chút tình yêu nào dành cho anh nữa rồi thì phải.

– Ồ có chứ, sao lại không! Vì ơn Chúa đi, em mệt lắm rồi đấy.

– Thôi được rồi; anh đi ngủ đây!

– Ồ không, không đâu; đừng đi! – vợ lão kêu lên; – hoặc thôi, tốt nhất là cứ đi đi!

– Này thế rốt cuộc là em bị làm sao thế hả! Hết bảo anh đi rồi lại bảo không đi! Khee-khee! Đến giờ đi ngủ thật rồi đấy, khee-khee! Đứa con gái nhà Panafidins... khee-khee... con bé ấy... khee... anh vừa nhìn thấy con búp bê Nuremberg của con bé... khee-khee...

– Lại còn búp bê nữa cơ à!

– Khee-khee... một con búp bê xinh lắm... khee-khee.

– Lão ta đang chào tạm biệt kìa, – gã thanh niên nói; – lão sắp đi rồi, chúng ta có thể chuồn ngay lập tức. Nghe thấy chưa? Ông được nhờ rồi đấy!

– Ồ xin Chúa hãy rủ lòng thương cho con!

– Đó là một bài học nhớ đời cho ông đấy...

– Cậu thanh niên, bài học cái nỗi gì chứ!... Tôi cảm thấy... nhưng cậu còn trẻ ranh lắm, cậu chẳng đời nào dạy đời được tôi đâu.

– Tí nữa thì tôi dạy đấy... Nghe đây này.

– Ôi trời ơi, tôi sắp hắt hơi rồi đây này...

– Câm ngay cái mồm lại, nếu ông dám hé răng.

– Nhưng tôi biết làm sao được cơ chứ, dưới này mùi chuột nồng nặc thế cơ mà; tôi có muốn thế đâu. Thò tay móc chiếc khăn tay trong túi áo tôi ra đi; tôi có cựa quậy được đâu... Ôi lạy Chúa tôi, lạy Chúa tôi, sao con lại bị trừng phạt thế này?

– Đây, khăn tay của ông đây! Tôi bảo cho ông biết vì sao ông bị trừng phạt nhé. Là vì ông ghen tuông đấy. Chẳng biết vì cái quái lý do gì mà ông cứ lồng lộn lên như một gã điên, xông bừa vào căn hộ của người khác, gây ra bao nhiêu là náo động...

– Cậu thanh niên, tôi chưa hề gây ra náo động nào sất.

– Im ngay!

– Cậu thanh niên, cậu chẳng đời nào đủ tư cách lên lớp tôi về đạo đức đâu nhé, tôi còn đạo đức chán so với cậu.

– Câm miệng!

– Ôi lạy Chúa tôi — ôi lạy Chúa tôi![140]

– Ông gây náo động, ông làm cho một thiếu nữ khiếp vía, một người phụ nữ rụt rè chẳng biết phải làm gì vì sợ hãi, và có khi sẽ ngã bệnh ấy chứ; ông còn làm phiền một vị bô lão đáng kính đang mang bệnh trong người và rất cần được nghỉ ngơi hơn bất cứ thứ gì trên đời — và tất cả những chuyện này chỉ vì cái quỉ gì? Chỉ vì ông tưởng tượng ra mấy cái thứ nhảm nhí vớ vẩn để rồi cắm cổ chạy rông khắp các ngã đường phố xá! Ông có hiểu cái hoàn cảnh khốn nạn của mình lúc này trông thảm hại thế nào không hả?

– Tôi thừa hiểu chứ, thưa ngài! Tôi cảm nhận rõ lắm chứ, nhưng cậu không có quyền...

– Câm cái mồm lại! Quyền với hành cái gì ở đây nữa? Ông có hiểu là chuyện này hoàn toàn có thể kết thúc bằng một thảm kịch không hả? Ông có hiểu là vị lão ông vốn rất mực yêu vợ kia có thể phát điên lên khi tận mắt chứng kiến ông bò lồm cồm từ dưới gầm giường chui ra không? Nhưng không, ông nào có đủ khả năng gây ra nổi một thảm kịch cơ chứ! Đến lúc ông bò ra ngoài, tôi đoán chắc là ai nhìn thấy ông cũng sẽ cười lăn cười bò cho xem. Tôi rất muốn được ngắm cái bộ dạng của ông lúc ra ánh sáng đấy; chắc trông buồn cười lắm cho mà xem.

– Thế còn cậu. Chắc trong trường hợp đó trông cậu cũng buồn cười chẳng kém ấy chứ. Tôi cũng rất muốn được ngắm cái bộ dạng của cậu đấy.

– Tùy ông tưởng tượng!

– Chắc chắn trên người cậu cũng đang mang cái dấu ấn đồi bại đấy thôi, cậu thanh niên.

– Chà! Lại còn bày đặt bàn chuyện đạo đức cơ đấy, thế ông có biết vì sao tôi lại có mặt ở đây không? Tôi ở đây là do nhầm lẫn, tôi nhầm tầng nhà. Và quỷ tha ma bắt thế nào mà bọn họ lại mở cửa cho tôi vào, chắc là ả ta đang mong ngóng đợi chờ ai đó (dĩ nhiên là không phải ông rồi). Tôi chui tút xuống gầm giường ngay khi nghe thấy tiếng bước chân ngu ngốc của ông, lúc thấy người phụ nữ đang hoảng sợ. Vả lại lúc đó trời tối thui. Mà sao tôi lại phải đôi co thanh minh với ông cơ chứ. Ông chỉ là một gã già ghen tuông nực cười thôi, thưa ngài ạ. Ông có biết vì sao tôi vẫn chưa chịu bò ra ngoài không? Có khi ông lại đang tưởng là tôi sợ không dám ló mặt ra chắc? Không đâu ngài ạ, nếu là tôi thì tôi đã chuồn ra từ đời thủa nào rồi, nhưng tôi cứ phải nằm ì lại đây là vì lòng trắc ẩn dành cho ông đấy. Thử hỏi, nếu không có mặt tôi ở đây thì người ta sẽ tóm lấy ông mang đi đâu? Ông sẽ đứng trân trân đối mặt với họ như một cây cột nhà cho mà xem, rõ mười mươi là ông sẽ chẳng biết phải xoay sở ra sao nữa cơ chứ...

– Sao lại ví tôi với cái vật thể ấy cơ chứ? Cậu không tìm được cái gì hay ho hơn để so sánh với tôi nữa à, cậu thanh niên? Sao lại bảo là tôi không biết phải xoay sở ra sao? Tôi thừa biết cách giải quyết ấy chứ.[141]

– Ồ lạy Chúa tôi, sao con chó khốn kiếp ấy cứ sủa hoải thế không biết!

– Suỵt! Ồ đúng thế thật đấy... Đấy là tại cái tội cứ lải nhải không chịu ngậm miệng của ông đấy. Ông đánh thức con chó dậy rồi, phen này rắc rối to cho xem.

Con chó nhỏ của phu nhân, nãy giờ vẫn đang cuộn mình ngủ say trên chiếc gối ở góc phòng, bỗng giật mình tỉnh giấc, đánh hơi thấy mùi người lạ rồi lao thẳng xuống gầm giường với những tiếng sủa vang rền.

– Ôi lạy Chúa tôi, con chó ngốc nghếch quá thể! – Ivan Andreyitch thì thầm; – nó sẽ hại cả lũ chúng ta ra bã mất thôi. Lại thêm một nỗi đoạn trường nữa cho mà xem!

– Ồ thôi đi, ông thì lúc nào cũng nhát như cá yến, thế nào cũng chuốc họa vào thân cho mà xem.

– Ami, Ami, lại đây nào, – người phụ nữ gọi với lên; – ici, ici (lại đây, lại đây). – Thế nhưng con chó chẳng thèm đếm xỉa gì đến lời nàng, cứ nhằm thẳng hướng Ivan Andreyitch mà lao tới.

– Sao con Amishka cứ sủa inh ỏi lên thế nhỉ? – vị lão ông lên tiếng. – Chắc là dưới gầm giường có chuột hoặc con mèo nào rồi. Anh cứ có cảm giác như nghe thấy tiếng hắt hơi... mà sáng nay con mèo bị cảm lạnh thì phải.

– Nằm im đấy, – gã thanh niên thì thầm. – Đừng có giãy giụa cựa quậy nữa! May ra nó lại bỏ đi chỗ khác.

– Thưa ngài, thả hai tay tôi ra mau! Sao ngài cứ nắm chặt thế hả?

– Suỵt! Nằm im!

– Nhưng lạy chúa tôi hỡi cậu thanh niên, nó ngoạm đứt mũi tôi mất thôi. Cậu muốn tôi mất cả cái mũi à?

Một cuộc giằng co diễn ra và Ivan Andreyitch cuối cùng cũng giật tay ra được. Con chó vừa sủa ầm ĩ đột ngột ngưng bặt rồi cất lên một tiếng ẳng đau đớn.

– Ấy! – người phụ nữ kêu lên.

– Đồ quỷ sứ! Mày đang làm cái trò gì thế hả? – gã thanh niên thét lên. – Mày muốn hại chết cả hai chúng ta chắc! Sao ông lại túm lấy nó thế? Lạy Chúa tôi, lão đang bóp cổ nó kìa! Thả nó ra mau! Đồ quỷ sứ! Ông mà làm thế thì đúng là chẳng hiểu tí gì về cõi lòng đàn bà con gái cả! Nàng sẽ phản bội cả hai chúng ta nếu ông bóp cổ con chó đấy.

Thế nhưng lúc này thì Ivan Andreyitch chẳng còn nghe thấy tai lọt nữa rồi. Ông đã chộp được con chó, và trong một cơn hoảng loạn bản năng tự vệ, ông đã siết chặt cổ nó. Con chó rít lên một tiếng rồi tắt thở.

– Tiêu đời chúng ta rồi! – gã thanh niên thì thầm.

– Amishka! Amishka ơi, – người phụ nữ hét lên. – Lạy Chúa tôi, bọn chúng đang làm cái quái gì với con Amishka của tôi thế này? Amishka! Amishka! Ici! Ôi lũ ác ôn! Đồ dã man! Ôi chao, tôi chóng mặt quá!

– Gì thế, chuyện gì thế em? – vị lão ông hoảng hốt vùng dậy khỏi chiếc ghế bành. – Có chuyện gì thế em yêu? Amishka! Lại đây nào Amishka! Amishka! Amishka! – vị lão ông vừa gọi, vừa búng tay chậc lưỡi, gọi con Amishka từ dưới gầm giường chui ra. – Amishka, ici, ici. Không lẽ con mèo lại ăn thịt nó được cơ chứ. Phải cho con mèo một trận đòn nên thân mới được mình ạ, cả tháng nay nó chưa bị trận đòn nào rồi, con mèo hư đốn này. Em nghĩ sao nào? Để anh nói chuyện lại với mụ Praskovya Zaharyevna xem sao. Nhưng lạy Chúa tôi, có chuyện gì thế này hỡi em yêu? Ôi sao mặt em cắt không còn giọt máu thế này! Ôi chao, người nhà đâu, gia nhân đâu rồi! – và vị lão ông hốt hoảng chạy toán loạn khắp phòng.

– Đồ ác ôn! Lũ dã man! – người phụ nữ thét lên, ngã quỵ xuống chiếc ghế dài.

– Ai, ai, ai thế hả? – vị lão ông cuống cuồng hỏi.

– Có người dưới đó, những kẻ lạ mặt, chúng nó đang trốn dưới gầm giường kìa! Ôi lạy Chúa tôi, Amishka, Amishka của tôi ơi, bọn chúng đã làm gì mày thế này?

– Lạy Chúa nhân từ, người ngợm nào ở dưới đó? Amishka... Gia nhân đâu, mau vào đây! Đứa nào đấy, kẻ nào đang trốn ở đấy hả? – vị lão ông vừa hét lên, vừa vớ lấy cây nến rồi khom người cúi gằm xuống gầm giường. – Kẻ nào ở dưới đấy?

Ivan Andreyitch đang nằm thoi thóp hồn lìa khỏi xác ngay bên cạnh cái xác không hồn của con Amishka, trong khi gã thanh niên thì đang chăm chú theo dõi từng cử động của vị lão ông. Chớp thời cơ, vị lão ông vừa di chuyển sang phía bên kia của chiếc giường sát vách tường và cúi gập người xuống, thì ngay lập tức gã thanh niên lẹ làng bò tót ra khỏi gầm giường rồi ba chân bốn cẳng chuồn thẳng mất dạng, trong lúc lão chồng đang bận rộn săm soi tìm kiếm những vị khách ở phía bên kia.

– Ôi lạy Chúa! – người phụ nữ thốt lên đầy kinh ngạc khi trân trân nhìn theo gã thanh niên. – Cậu là ai thế? Thảo nào em cứ tưởng...

– Tên quỷ sứ kia vẫn còn đang nằm lì ở dưới đấy kìa, – gã thanh niên thì thầm. – Lão ta chính là kẻ gây ra cái chết của con Amishka đấy!

– Ái! – người phụ nữ thét lên, nhưng gã thanh niên thì đã biến mất tăm từ lúc nào khỏi căn phòng.

– Ái chà! Vẫn còn có kẻ nào ở đây nữa này. Lại còn cả đôi bốt của ai đây nữa thế này! – vị lão ông hét lên, tóm giò Ivan Andreyitch kéo giật ra ngoài.

– Đồ sát nhân, quân giết người! – người phụ nữ gào khóc. – Ôi Ami! Ami của tôi ơi!

– Chui ra mau, chui ra mau! – vị lão ông vừa gầm lên, vừa nện cả hai chân xuống tấm thảm nhà; – chui ra đây mau. Mày là thằng nào? Khai mau mày là ai! Lạy Chúa, đúng là một gã quái dị hết chỗ nói!

– Trấn lột! Bọn cướp đột nhập vào nhà rồi chứ còn gì nữa...

– Vì ơn Chúa, xin ngài hãy mở lượng khoan hồng, – Ivan Andreyitch vừa lồm cồm bò ra vừa mếu máo van xin, – thưa ngài Đại nhân, xin đừng gọi gia nhân! Thưa ngài Đại nhân, xin đừng gọi bất cứ ai cả. Hoàn toàn không cần thiết đâu ạ. Ngài không thể tussh tôi ra đường thế được!... Tôi không phải là hạng người đó đâu. Tôi là một trường hợp hoàn toàn khác. Thưa ngài Đại nhân, tất cả chỉ vì một sự nhầm lẫn trớ trêu thôi ạ! Tôi xin phép được giải thích ngay đây thưa ngài Đại nhân, – Ivan Andreyitch vừa nức nở vừa thở hồng hộc phân trần. – Tất cả chỉ vì vợ tôi... mà không phải vợ tôi đâu, vợ của kẻ khác đấy chứ. Tôi đã vợ con gì đâu, tôi vẫn còn độc thân cơ mà... Đó là người đồng chí của tôi, một người bạn vong niên thuở thiếu thời.

– Bạn bè vong niên thuở thiếu thời cái nỗi gì hả mày? – vị lão ông vừa nện chân phành phạch vừa quát lớn. – Mày chính là một tên trộm, mày đột nhập vào nhà tao để vơ vét của cải chứ bạn bè vong niên thuở thiếu thời cái nỗi gì.

– Không ạ, tôi không phải là kẻ trộm đâu thưa ngài Đại nhân; tôi thực sự là một người bạn thuở thiếu thời... Chỉ vì tôi vô ý vụng về nhầm lẫn nên mới bước nhầm vào chỗ này thôi ạ.

– Phải rồi thưa ngài, phải rồi; tôi thừa biết ngài vừa từ cái xó xỉnh nào chui ra đấy nhé.

– Thưa ngài Đại nhân! Tôi không phải là loại người đó đâu. Ngài đã hiểu lầm to rồi. Tôi xin thưa với ngài rằng ngài đã lầm to một cách tai hại rồi đấy thưa ngài Đại nhân. Xin ngài hãy nhìn kỹ tôi xem, ngắm nghía tôi đi, và qua những đặc điểm nhận dạng, ngài sẽ thấy rõ ràng là tôi không bao giờ có thể làm một tên trộm được. Thưa ngài Đại nhân! Thưa ngài Đại nhân! – Ivan Andreyitch vừa chắp tay van nài vừa hướng ánh mắt cầu khẩn về phía người thiếu phụ. – Ngài là một phu nhân, chắc chắn ngài sẽ thấu hiểu cho tâm can tôi... Chính tôi là kẻ đã vô tình sát hại con Amishka... Nhưng đó không phải là lỗi tại tôi đâu... Quả thật không phải lỗi tại tôi mà... Tất cả là tại mụ vợ tôi đấy chứ. Tôi là một kẻ bất hạnh, tôi đang phải cạn chén đắng cay tủi nhục đây này!

– Nhưng mà này, việc quái gì tôi phải quan tâm đến chuyện ông đang cạn chén đắng cay tủi nhục hay chén gì chứ hả? Có khi đây chẳng phải là cái chén duy nhất mà ông đã cạn đâu nhỉ. Nhìn cái bộ dạng tơi tả của ông thế này thì đủ rõ. Mà ngài chui vào nhà tôi bằng cách nào thế hả, thưa ngài? – vị lão ông cất cao giọng hỏi, người run lên bần bật vì phấn khích, dẫu cho qua một vài dấu hiệu và đặc điểm nhận dạng, ông ta chắc chắn đến chín phần mười là Ivan Andreyitch không phải kẻ trộm.

– Không phải kẻ cướp đâu thưa ngài Đại nhân. Đơn giản là tôi đi nhầm đường lạc lối thôi; thực tình tôi chẳng phải là tên cướp! Tất cả chỉ vì máu ghen tuông nổi lên che mờ lý trí cả thôi. Tôi sẽ khai thác toàn bộ sự tình cho ngài nghe, thưa ngài Đại nhân, tôi sẽ thú nhận hết một cách thành khẩn y như thú tội trước cha sinh mẹ đẻ vậy; bởi vì với cái tuổi tác đáng kính của ngài, tôi hoàn toàn có thể coi ngài như một người cha đẻ ấy chứ.

– Ý mày bảo tao già khụm đến mức đáng kính lắm rồi đấy hả?

– Thưa ngài Đại nhân! Có lẽ tôi đã lỡ lời xúc phạm ngài chăng? Dĩ nhiên là với một phu nhân trẻ trung tuyệt sắc nhường này... còn tuổi tác của ngài... trông thật là một cặp xứng đôi vừa lứa, thưa ngài Đại nhân, quả thực trông thật là một sự kết hợp đẹp mắt làm sao... đang độ xuân sắc tràn trề... Nhưng xin ngài vì ơn Chúa đừng gọi gia nhân... bầy gia nhân chúng nó chỉ giỏi cười cợt... tôi thừa biết tỏng cái bọn chúng... ý tôi không phải là tôi chỉ quen mỗi đám đầy tớ đâu nhé, nhà tôi cũng có đầy tớ riêng đấy thưa ngài Đại nhân, và cái lũ ấy lúc nào cũng trực chờ cười cợt... đúng là một lũ ngu như bò! Thưa ngài Điện hạ... hình như tôi không nhầm đâu, tôi đang được vinh dự thưa chuyện với một vị vương gia...

– Không, tôi chẳng phải là vương gia vương giếc gì sất thưa ngài, tôi chỉ là một quý ông độc lập tự chủ thôi... Xin vui lòng đừng có nịnh bợ tôi bằng cái từ 'Điện hạ' ấy nữa. Thế rốt cuộc ngài đột nhập vào nhà tôi bằng cách nào thế hả ngài? Ngài chui vào đây bằng cách nào thế hả?

– Thưa ngài Điện hạ, à nhầm... thưa ngài Đại nhân... Xin ngài lượng thứ cho, cứ ngỡ ngài là một vị Điện hạ cao sang chứ. Tại tôi cứ nhìn... và mường tượng thế... chuyện nhầm lẫn là hoàn toàn có thể xảy ra mà. Ngài trông cứ y hệt như Thân vương Korotkouhov mà tôi đã từng có vinh hạnh được diện kiến tại gia đình người bạn tôi là ngài Pusyrev... Ngài thấy đấy, tôi cũng là kẻ có giao du với các bậc vương tôn công tử chứ bộ, tôi cũng từng gặp gỡ các vị vương gia tại tư dinh của bạn bè tôi đấy thôi; ngài không thể vơ đũa cả nắm áp đặt tôi vào cái hạng người mà ngài đang nghĩ đâu nhé. Tôi không phải là kẻ trộm. Thưa ngài Đại nhân, xin đừng gọi gia nhân ra đây làm gì; gọi chúng nó ra thì có tích sự quái gì cơ chứ?

– Thế rốt cuộc anh chui vào nhà tôi bằng cách nào? – người phụ nữ gặng hỏi. – Anh là ai thế hả?

– Vâng, rốt cuộc mày là thằng nào? – người chồng hùa theo hỏi dồn.

– Mà này mình ạ, ban nãy anh cứ đinh ninh dưới gầm giường là con mèo đang hắt hơi chứ lị. Hóa ra lại là lão ta. Chà chà, cái đồ quỷ sứ ba hoa này! Mày là thằng nào? Khai mau!

Và vị lão ông lại nện chân thình thịch xuống tấm thảm một lần nữa.

– Tôi không tài nào mở miệng nói nổi đâu thưa ngài Đại nhân, tôi đang đợi cho đến khi ngài xả hết giận để thưởng thức những câu nói dí dỏm của ngài đây mà. Còn về phần tôi, đây thực sự là một câu chuyện cười ra nước mắt đấy thưa ngài Đại nhân; tôi sẽ tường thuật lại đầu đuôi cho ngài nghe. Mọi chuyện sẽ được sáng tỏ ngay lập tức thôi, ý tôi muốn nói là xin ngài đừng có gọi gia nhân ra nhé thưa ngài Đại nhân! Hãy đối xử với tôi đúng mực của một quý ông đi... Chuyện tôi chui dưới gầm giường chẳng có gì to tát đâu, tôi chưa hề đánh mất phẩm giá của mình vì chuyện đó đâu nhé. Đây là một câu chuyện cực kỳ buồn cười đấy thưa ngài Đại nhân! – Ivan Andreyitch vừa nói vừa hướng về phía người phụ nữ với vẻ mặt van nài. – Nhất là ngài đấy, thưa phu nhân, chắc chắn ngài sẽ phải phì cười cho mà xem! Ngài đang tận mắt chiêm ngưỡng một gã chồng ghen tuông lồng lộn ngay trước mắt đây này. Ngài thấy đấy, tôi đang tự hạ nhục bản thân mình, tôi tự nguyện cúi đầu nhận lỗi đấy chứ. Đúng là tôi đã vô tình bóp chết con Amishka thật, nhưng mà... lạy Chúa tôi, tôi đang thốt ra cái quái gì thế này!

– Thế nhưng rốt cuộc anh chui vào nhà tôi bằng cách nào cơ chứ?

– Dưới lớp áo choàng của màn đêm u tối, thưa ngài Đại nhân, dưới lớp áo choàng của màn đêm... Xin ngài tha lỗi cho! Xin ngài hãy lượng thứ cho tôi, thưa ngài Đại nhân! Tôi thành tâm cúi đầu xin lỗi ngài! Tôi thực sự chỉ là một người chồng bị phản bội thôi, chẳng hơn không kém! Xin ngài đừng có hiểu lầm, thưa ngài Đại nhân, rằng tôi là kẻ thứ ba đi phá hoại gia đình người khác nhé! Tôi không phải là tình nhân đâu! Phu nhân nhà ngài chính là hiện thân của sự đức hạnh thuần khiết, nếu tôi mạn phép được dùng từ ngữ như thế. Nàng trong trắng và ngây thơ vô tội vô cùng!

– Cái gì, cái gì cơ chứ? Mày vừa dám thốt ra cái giọng điệu hỗn xược gì thế hả?[146] – vị lão ông lại nện chân thình thịch quát lớn. – Mày mất trí rồi hay sao hả? Mày dám ăn nói xằng bậy về vợ tao thế à?

– Đồ ác ôn, quân sát nhân đã nhẫn tâm giết chết con Amishka của tôi! – người phụ nữ oà khóc nức nở. – Thế mà lão ta lại còn dám cả gan...

– Thưa ngài Đại nhân, thưa ngài Đại nhân! Vừa rồi tôi lỡ lời ăn nói dại dột đấy ạ! – Ivan Andreyitch cuống cuồng thanh minh. – Tôi chỉ lỡ miệng nói bậy bạ thế thôi, chứ chẳng có ý gì khác! Xin ngài cứ coi như tôi đang bị mất trí đi... Vì ơn Chúa, xin hãy cứ đinh ninh rằng tôi là một kẻ tâm thần đi... Tôi xin bảo đảm với ngài rằng làm thế là ngài đang ban cho tôi một ân huệ lớn lao đấy. Lẽ ra tôi nên cúi đầu xin lỗi ngài, nhưng ngặt nỗi tôi không dám mạo muội... Vả lại tôi đâu có đi một mình, tôi đi cùng với một người chú... Ý tôi muốn nói là ngài không thể nào quy chụp tôi là gã tình nhân được... Ôi trời ơi! Lại hớ miệng nói nhảm nữa rồi... Xin ngài phu nhân chớ có chấp nhất giận hờn nhé, – Ivan Andreyitch quay sang nịnh nọt người phụ nữ. – Ngài là một phu nhân cao quý, chắc chắn ngài thừa hiểu thế nào là tình yêu, đó là một thứ tình cảm vô cùng mong manh thanh tao... Nhưng tôi đang lải nhải cái quái gì thế này? Tôi lại ăn nói xằng bậy nữa rồi; ý tôi muốn nói là tôi đã già rồi... không, tôi chỉ là một người đàn ông trung niên thôi, chứ chưa phải là ông già lom khom; tôi không thể nào là tình nhân của ai được cả; rằng một gã tình nhân đích thực phải giống như nhân vật trong tiểu thuyết của Richardson ấy — nghĩa là một tay Lovelace... Tôi lại lẫm cẫm nói nhảm rồi, nhưng dẫu sao ngài cũng thấy đấy, thưa ngài Đại nhân, tôi là một người có học thức đàng hoàng và ít nhiều cũng am hiểu tường tận về văn chương văn học đấy chứ. Ngài đang mỉm cười kìa, thưa ngài Đại nhân. Tôi lấy làm vui mừng khôn xiết, vô cùng sung sướng vì đã khơi gợi được những tràng cười sảng khoái cho ngài đấy thưa ngài Đại nhân. Ồ tôi hạnh phúc biết bao khi thấy mình làm cho ngài phải phì cười.

– Lạy Chúa tôi, đúng là một gã đàn ông buồn cười hết chỗ nói! – người phụ nữ bật cười nấc lên.

– Vả lại hắn cũng buồn cười thật đấy, mà lại còn đang vướng vào một mớ bòng bong dở khóc dở cười nữa chứ, – vị lão ông phụ họa, vô cùng đắc ý khi thấy vợ mình đang cười vui vẻ.

– Chắc chắn hắn không thể nào là một tên trộm được rồi mình ạ. Thế nhưng rốt cuộc lão ta chui vào đây bằng cách nào cơ chứ?

– Quả thật là kỳ lạ hết sức, quả thực là kỳ lạ vô cùng, y hệt như những tình tiết trong tiểu thuyết vậy! Chà! Giữa lúc đêm hôm khuya khoắt, ở một đô thị lớn thế này, lại có một gã đàn ông trốn lủi dưới gầm giường. Thật là kỳ cục, buồn cười quá đi mất! Cứ như nhân vật Rinaldo-Rinaldini phiên bản lỗi ấy nhỉ. Nhưng chuyện đó không quan trọng đâu, chẳng có gì đáng bàn đâu thưa ngài Đại nhân. Tôi sẽ tường thuật lại đầu đuôi câu chuyện cho ngài nghe... Và tôi sẽ mua đền cho ngài một con chó cảnh khác nhé, thưa ngài Đại nhân... Một con chó cảnh tuyệt đẹp tuyệt trần! Bộ lông dài mượt mà, bốn cái chân ngắn cũn cỡn, đi chưa được một hai bước là nó đã vướng víu vào bộ lông dài thướt tha của chính nó rồi ngã lăn quay ra đất. Người ta chỉ cho nó ăn toàn đường là đường thôi. Tôi nhất định sẽ mang đến biếu ngài một con, tôi hứa chắc chắn sẽ mang đến cho ngài một con.

– Ha-ha-ha-ha-ha! – Người phụ nữ cười lăn cười bò ngả nghiêng qua lại. – Ôi trời ơi, tôi phát cơn cuồng phong mất thôi! Ôi, sao hắn ta buồn cười thế không biết!

– Đúng thế, đúng thế! Ha-ha-ha! Khee-khee-khee! Vừa buồn cười mà lại vừa lâm vào cảnh khốn đốn rồ dại — khee-khee-khee!

– Thưa ngài Đại nhân, thưa ngài Đại nhân, giờ phút này đây tôi cảm thấy vô cùng hạnh phúc mãn nguyện. Lẽ ra tôi phải xin phép được hôn tay ngài, nhưng ngặt nỗi tôi không dám mạo muội, thưa ngài Đại nhân ạ. Tôi nhận thức rõ ràng là mình đã lầm đường lạc lối, nhưng giờ đây đôi mắt u mê của tôi đã được mở sáng rồi. Tôi hoàn toàn tin chắc rằng vợ tôi là một người đàn bà trong trắng ngây thơ! Tôi đã trách oan nàng rồi.

– Vợ — vợ hắn cơ á? – người phụ nữ thốt lên, đôi mắt ngấn lệ vì cười quá độ.

– Hắn ta có vợ rồi ư? Không thể nào tin nổi! Tôi cứ tưởng hắn còn độc thân chứ, – vị lão ông ngạc nhiên nói.

– Thưa ngài Đại nhân, vợ tôi — tất cả đều là lỗi tại nàng ấy cả; à không, chính là lỗi tại tôi: tôi đã cả ghen vô cớ; tôi đánh hơi thấy một cuộc hẹn hò lén lút đã được sắp đặt sẵn ở đây — ngay tại đây ở trên lầu này; tôi chặn bắt được một bức thư tình, nhầm lẫn tai hại về tầng lầu và cứ thế chui tút xuống gầm giường...

– He-he-he-he!

– Ha-ha-ha-ha!

– Ha-ha-ha-ha! – Cuối cùng Ivan Andreyitch cũng hòa mình vào tràng cười. – Ồ tôi hạnh phúc biết bao nhiêu! Ôi chao, thật là tuyệt vời khi thấy tất cả chúng ta đều vui vẻ hòa hợp với nhau nhường này! Và vợ tôi hoàn toàn vô tội. Chắc chắn phải là như thế rồi, thưa ngài Đại nhân!

– He-he-he! Khee-khee! Này em yêu, em có đoán ra gã đó là ai không vậy? – vị lão ông cuối cùng cũng định thần lại sau trận cười ngả nghiêng.

– Ai cơ chứ? Ha-ha-ha.

– Chắc chắn ả ta phải là cái ả đàn bà xinh đẹp hay lúng liếng đưa tình, cái ả đội chiếc mũ xanh dương ấy mà. Tao cá mười ăn một đấy chính là vợ của lão ta chứ còn ai vào đây nữa!

– Không đâu thưa ngài Đại nhân, tôi xin cam đoan chắc chắn không phải nàng đâu; tôi dám lấy danh dự ra thề là không phải.

– Nhưng lạy Chúa tôi! Ông đang để phí phạm thời gian quý báu đấy, – người phụ nữ vừa dứt tiếng cười vừa giục giã. – Mau lên, chạy thẳng lên lầu trên ấy. Biết đâu ông vẫn còn tóm gấu được bọn chúng ở trỏng đấy.

– Tuân lệnh ngài Đại nhân, tôi sẽ bay lên đó ngay lập tức. Nhưng chắc chắn tôi sẽ chẳng tóm được mống nào đâu thưa ngài Đại nhân ạ; không phải nàng đâu, tôi dám khẳng định trước là như thế. Giờ này nàng đang yên vị ở nhà rồi. Tất cả là do tôi cả đấy! Chỉ vì cái tính ghen tuông bệnh hoạn của tôi mà ra cơ sự này thôi, chứ chẳng có gì khác sất... Mà ngài nghĩ sao nào? Liệu ngài có đoán ra được là tôi sẽ tóm được bọn chúng ở trên đó không hở ngài Đại nhân?

– Ha-ha-ha!

– He-he-he! Khee-khee!

– Ông mau đi đi chứ, cứ chần chừ mãi! Và lúc nào tạt xuống đây, nhớ ghé vào đây kể cho chúng tôi nghe với nhé! – người phụ nữ gọi với theo; – hoặc tốt nhất là cứ sang đây vào sáng ngày mai đi. Nhớ mang theo cả phu nhân nhà ông sang cùng nữa nhé, tôi rất muốn được làm quen kết giao với nàng đấy.

– Xin chào tạm biệt ngài Đại nhân, chào tạm biệt! Tôi nhất định sẽ đưa nàng sang cùng, tôi sẽ rất hân hạnh nếu nàng được làm quen với ngài. Tôi thật sự vô cùng hoan hỉ và hạnh phúc vì mọi chuyện đã kết thúc tốt đẹp và trọn vẹn theo chiều hướng khả quan nhất.

– Cả con chó cảnh nữa đấy! Đừng có mà quên nhé: nhất định phải mang theo con chó cảnh đấy nghe chưa!

– Tôi nhớ rồi thưa ngài Đại nhân, tôi nhất định sẽ mang theo nó, – Ivan Andreyitch quả quyết đáp, đoạn vội vã quay trở vào phòng, vì lúc nãy anh ta đã kịp cúi đầu chào từ biệt rồi lùi ra. – Tôi chắc chắn sẽ mang nó đến. Trông nó cưng lắm cơ. Cứ như thể được làm bằng kẹo ngọt qua bàn tay khéo léo của người thợ làm bánh confectioner vậy. Lại còn cái dáng điệu lóng ngóng ngốc nghếch nữa chứ — cứ tự vướng vào bộ lông của chính mình rồi ngã lăn ra đất. Quả thực nó đúng là một con chó cảnh chính hiệu! Tôi vẫn hay bảo vợ tôi rằng: 'Thế quái nào mà con bé cứ hay ngã lăn chiêng ra thế hả em?' 'Tại nó bé hạt tiêu quá đấy mà,' nàng đáp thế. Cứ như thể nó được làm bằng đường cát trắng tinh ấy, bằng đường cát đấy thưa ngài Đại nhân ạ! Xin chào tạm biệt ngài Đại nhân, rất rất vinh hạnh được làm quen với ngài, vô cùng vinh hạnh được làm quen kết giao với ngài!

Ivan Andreyitch vừa cúi gập người chào vừa lùi dần ra cửa.

– Này ngài sĩ! Khoan đã, quay lại đây một lát xem nào, – vị lão ông cất tiếng gọi giật ngược Ivan Andreyitch đang lầm lũi bước đi.

Vẻ mặt ngớ ngẩn, gã đành quay gót trở lại lần thứ ba.

– Tôi vẫn chưa tìm thấy con mèo đâu cả, lúc nãy nằm dưới gầm giường ngài có chạm trán nó không đấy?

– Dạ không thưa ngài Đại nhân. Dẫu sao thì tôi cũng rất vinh hạnh được làm quen với nó, và tôi sẽ xem đó là một niềm vinh dự lớn...

– Bây giờ nó đang bị cảm lạnh nặng đấy, cứ hắt hơi sổ mũi suốt ngày thôi. Kiểu gì cũng phải cho nó một trận đòn chí tử mới được.

– Vâng thưa ngài Đại nhân, dĩ nhiên rồi; biện pháp trừng phạt mang tính giáo dục uốn nắn là điều tối quan trọng đối với các loài động vật nuôi trong nhà mà.

– Hả?

– Ý tôi muốn nói là biện pháp trừng phạt uốn nắn là hoàn toàn cần thiết, thưa ngài Đại nhân, để củng cố kỷ cương phục tùng đối với các vật nuôi trong nhà.

– À... Thôi được rồi, chào thân ái nhé, tôi chỉ muốn hỏi có thế thôi.

Đặt chân ra đến ngoài đường phố, Ivan Andreyitch thẫn thờ đứng chôn chân một hồi lâu với cái tư thế trông như thể anh ta đang ngóng chờ một cơn đột quỵ giáng xuống đầu mình vào phút chót. Anh ta cất mũ, đưa tay lau sạch những giọt mồ hôi lạnh đang túa ra trên vầng trán, nheo nheo đôi mắt lại, đăm chiêu suy nghĩ mất một phút rồi mới lầm lũi cất bước quay về nhà.

Sự kinh ngạc của anh ta lớn đến nhường nào khi vừa bước chân về đến nhà thì hay tin Glafira Petrovna đã trở về từ nhà hát từ rất lâu rồi, nàng bị đau nhức răng, đã sai người đi mời bác sĩ đến khám, đã gọi người đến đắp đỉa, và hiện giờ đang nằm bẹp trên giường ngóng chờ Ivan Andreyitch về.

Ivan Andreyitch giơ tay đét một cái vào trán mình, vội vàng giục gia nhân giúp mình rửa mặt chải chuốt đầu tóc và phủi sạch bụi bẩn trên quần áo, rồi mới dám dũng cảm bước vào phòng ngủ của vợ.

– Anh trôi dạt lang thang ở xó xỉnh nào thế hả? Nhìn lại cái bộ dạng của anh xem trông giống cái gì nào? Trông anh có còn ra thể thống gì nữa không cơ chứ? Anh đã biến đi đâu mất tăm mất tích suốt từng ấy thời gian hả giời? Thật tình đấy hả anh bạn; vợ anh đang hấp hối đến nơi rồi mà thiên hạ phải đi lùng sục khắp nơi trong thành phố mới tóm được cổ anh đấy. Anh đã đi đâu hả? Chắc chắn là anh lại đi rình mò theo dõi em, mưu toan phá rối một cái cuộc hẹn hò hú họa nào đó do chính anh tự tưởng tượng ra chứ gì, mặc dù em còn chẳng biết nó là với cái quái quỷ nào nữa cơ đấy. Xấu hổ quá đi mất thôi anh ạ, anh đúng là một gã chồng mẫu mực đấy! Chẳng mấy chốc nữa thì người ta sẽ chỉ trỏ cười chê anh ngoài đường phố cho mà xem.

– Mình ơi... – Ivan Andreyitch lí nhí đáp.

Nhưng đến đoạn này thì anh ta bị dồn vào thế bẽ mặt đến nỗi phải cuống cuồng thò tay vào túi áo tìm chiếc khăn tay để ngắt quãng câu nói vừa mới chớm nở, bởi vì trong đầu anh ta lúc bấy giờ chẳng còn sót lại dù chỉ một từ ngữ, một ý nghĩ hay chút gan dạ nào nữa... Sự kinh ngạc, kinh hoàng và hoảng loạn của Ivan Andreyitch đã lên đến đỉnh điểm khi cùng với chiếc khăn tay rơi ra khỏi túi áo chính là cái xác chết cứng đơ của con Amishka. Ivan Andreyitch vốn chẳng mảy a hay biết rằng khi anh ta bị buộc phải lồm cồm bò trốn ra khỏi gầm giường, trong một phút giây tuyệt vọng và hoảng loạn mất hết lý trí, anh ta đã nhét xừ con Amishka vào trong túi áo với cái ý định xa vời là phi tang dấu vết, che đậy chứng cứ phạm tội của mình, từ đó trốn tránh hình phạt mà anh ta đáng phải gánh chịu.

– Cái quái gì thế này? – người vợ thét lên kinh hãi; – một con chó con chết trôi gớm ghiếc thế này! Trời đất quỷ thần ơi! Nó ở đâu chui ra thế này cơ chứ?... Anh đã giở cái trò mèo gì thế hả?... Anh đã đi đâu về đấy? Khai mau cho em biết anh vừa đi đâu về hả?

– Mình ơi, – Ivan Andreyitch cất tiếng trả lời, mặt cắt không còn giọt máu y hệt như con Amishka, – mình ơi...

Nhưng tại đây chúng ta xin phép được tạm biệt vị anh hùng của mình — hẹn gặp lại vào một dịp khác, bởi vì một cuộc phiêu lưu mới mẻ và hoàn toàn khác biệt đang chuẩn bị khởi nguồn ngay tại đây. Một ngày nào đó chúng ta sẽ tường thuật lại toàn bộ những tai ương rủi ro và khốn đốn này, thưa các quý ông. Nhưng dẫu sao thì các vị cũng phải công nhận rằng ghen tuông là một thứ tình cảm tội lỗi không thể dung tha, và hơn thế nữa, nó đích thực là một tai họa rành rành.