Vâng, vâng, mọi chuyện kết thúc bằng việc tôi làm vấy bẩn tất cả bọn họ! Làm thế nào mà điều đó lại xảy ra được, tôi không rõ, nhưng tôi nhớ rất rõ ràng. Giấc mơ ấy trải dài qua hàng ngàn năm và chỉ để lại trong tôi cảm nhận về một tổng thể. Tôi chỉ biết rằng chính tôi là nguyên nhân gây ra tội lỗi và sự sụp đổ của họ. Giống như một con giun xoắn độc hại, như mầm bệnh dịch hạch lây nhiễm cả những vương quốc, tôi đã làm ô uế cả mặt đất này, vốn dĩ từng hạnh phúc và vô tội trước khi tôi đến. Họ học cách nói dối, đâm ra thích thú việc nói dối, và khám phá ra sự quyến rũ của điều giả dối. Ồ, có lẽ thoạt đầu mọi thứ bắt đầu thật vô hại, bằng một lời nói đùa, sự tán tỉnh, bằng trò chơi ái tình, hay thậm chí quả thật chỉ bằng một mầm mống nhỏ nhoi, nhưng mầm mống giả dối ấy đã len lỏi vào trái tim họ và làm họ thỏa mãn. Rồi sự dâm ô nhanh chóng sinh sôi, dâm ô sinh ra ghen tuông, ghen tuông sinh ra tàn ác... Ồ, tôi không biết, tôi không nhớ nữa; nhưng chẳng mấy chốc, rất nhanh sau đó, giọt máu đầu tiên đã đổ. Họ ngạc nhiên, kinh hoàng, rồi bắt đầu chia rẽ và phân hóa. Họ lập ra các liên minh, nhưng lại là để chống lại nhau. Những lời trách móc, quở trách nối tiếp nhau. Họ biết đến sự xấu hổ, và sự xấu hổ đưa họ đến với đức hạnh. Khái niệm danh dự nảy sinh, và mỗi liên minh bắt đầu giương cao lá cờ của mình. Họ bắt đầu tra tấn muôn thú, và muôn thú lánh xa họ vào chốn rừng sâu để trở thành thù địch. Họ bắt đầu đấu tranh để chia tách, để cô lập, để giữ cái tôi độc lập, để phân định của tôi và của người. Họ bắt đầu nói những thứ tiếng khác nhau. Họ làm quen với nỗi buồn và yêu mến nỗi buồn; họ khao khát sự đau khổ, và nói rằng chân lý chỉ có thể đạt được thông qua đau khổ. Rồi khoa học xuất hiện. Khi trở nên độc ác, họ bắt đầu bàn về tình huynh đệ cùng chủ nghĩa nhân đạo, và thấu hiểu những tư tưởng ấy. Khi trở thành tội phạm, họ phát minh ra công lý và soạn thảo hẳn những bộ luật để tuân thủ nó, và để đảm bảo các bộ luật ấy được thi hành, họ dựng lên máy chém. Họ hầu như chẳng còn nhớ mình đã đánh mất những gì, thậm chí từ chối tin rằng họ từng có lúc hạnh phúc và vô tội. Họ còn cười trừ trước viễn cảnh hạnh phúc ấy trong quá khứ, gọi đó chỉ là một giấc mơ. Họ thậm chí không thể hình dung nổi nó dưới một hình hài rõ rệt, thế mà—thật kỳ lạ và kinh ngạc làm sao—dù đã mất hết niềm tin vào hạnh phúc thuở trước và gọi đó là huyền thoại, họ lại khao khát được hạnh phúc và vô tội thêm lần nữa đến mức đầu rạp trước khao khát ấy như những đứa trẻ, tôn nó làm thần tượng, lập đền thờ và sùng bái chính ý tưởng của mình, chính khao khát của mình; dẫu cho đồng thời họ hoàn toàn tin rằng điều đó là bất khả thi và chẳng thể hiện thực hóa, họ vẫn cúi đầu bái lạy và sùng kính nó trong dòng nước mắt!

Thế nhưng, giả sử có chuyện họ quay trở lại được với trạng thái vô tội và hạnh phúc mà họ từng đánh mất, và nếu có ai đó bày lại cảnh tượng ấy trước mắt họ rồi hỏi xem họ có muốn quay về đó hay không, chắc chắn họ sẽ từ chối. Họ đã đáp lại tôi rằng:

"Chúng tôi có thể gian dối, độc ác và bất công, chúng tôi thừa biết điều đó và đang khóc thương cho nó, chúng tôi đau buồn vì nó; chúng tôi tự dằn vặt và trừng phạt bản thân có lẽ còn nhiều hơn cả Vị Thẩm Phán nhân từ kia—Đấng sẽ phán xét chúng tôi và là Đấng mà danh tính chúng tôi nào đâu biết. Nhưng chúng tôi có khoa học, và nhờ vào nó, chúng tôi sẽ tìm ra chân lý để tiến đến đó một cách có ý thức. Tri thức cao hơn cảm xúc, sự nhận thức về cuộc sống còn cao hơn bản thân cuộc sống. Khoa học sẽ ban cho chúng tôi sự khôn ngoan, sự khôn ngoan sẽ hé lộ các quy luật, và việc thấu triệt các quy luật hạnh phúc còn cao cả hơn cả hạnh phúc."

Đó là những gì họ nói, và sau khi thốt lên những lời nhường ấy, ai nấy đều bắt đầu yêu bản thân mình hơn bất kỳ ai khác, và quả thực họ chẳng thể làm khác đi được. Tất cả đều trở nên ghen túng với các quyền lợi của cái tôi cá nhân đến mức họ dốc toàn lực để thu hẹp và hủy hoại những quyền ấy ở kẻ khác, rồi biến điều đó thành lẽ sống chính yếu của cuộc đời mình. Nô lệ nối tiếp theo sau, thậm chí là nô lệ tự nguyện; kẻ yếu hèn hăng hái quy phục kẻ mạnh, với điều kiện kẻ mạnh phải giúp họ khuất phục những kẻ còn yếu hơn nữa. Rồi có những vị thánh lui tới với con người nơi đây, đẫm lệ, nói cho họ nghe về sự kiêu ngạo của họ, về việc họ đã đánh mất sự hòa hợp và mức độ chuẩn mực ra sao, về việc họ đã đánh mất sự hổ thẹn thế nào. Họ bị đem ra cười cợt hoặc bị ném đá. Máu thánh đã đổ ngay thềm đền thờ. Kế đó xuất hiện những con người bắt đầu trăn trở làm sao để hội tụ tất cả mọi người lại với nhau, sao cho ai nấy, dẫu vẫn yêu bản thân nhất, lại không cản trở người khác, và tất cả có thể chung sống trong một xã hội mang dáng dấp hòa hợp. Những cuộc chiến tranh danh nghĩa nổ ra vì tư tưởng này. Tất cả các bên tham chiến đồng thời đều đinh ninh rằng khoa học, sự khôn ngoan và bản năng sinh tồn cuối cùng sẽ buộc con người phải liên kết lại thành một xã hội hòa hợp và hợp lý; và vì thế, trong lúc chờ đợi để đẩy nhanh tiến trình, "những kẻ khôn ngoan" bèn tìm cách tận diệt nhanh chóng nhất có thể tất cả những ai "không khôn ngoan" và không hiểu được tư tưởng của họ, để những kẻ ấy không cản trở thắng lợi của nó. Nhưng bản năng sinh tồn cứ thế suy yếu đi nhanh chóng; xuất hiện những con người kiêu ngạo và dâm dạt, đòi hỏi phải chiếm đoạt tất cả hoặc chẳng màng thứ gì. Để đạt được trọn vẹn mọi thứ, họ viện đến tội phạm, và nếu không thành công—thì tự sát. Những tôn giáo ra đời với sự sùng bái cõi hư vô và sự tự hủy diệt vì mục đích bình yên vĩnh hằng của sự tiêu vong. Cuối cùng, những con người ấy trở nên mệt mỏi trước chặng lao nhọc vô nghĩa lý của mình, và những dấu hiệu của sự đau khổ hằn lên khuôn mặt họ, để rồi họ tuyên bố rằng đau khổ chính là vẻ đẹp, bởi chỉ trong đau khổ mới có ý nghĩa. Họ ca tụng đau khổ trong những khúc ca của mình. Tôi lang thang giữa bọn họ, quằn quại đôi tay và khóc thương cho họ, nhưng tôi yêu họ có lẽ còn nhiều hơn cả những ngày xưa cũ khi trên gương mặt họ chưa hằn nét đau khổ, khi họ còn vô tội và đáng yêu biết nhường nào. Tôi yêu mảnh đất mà họ đã làm ô uế còn hơn cả khi nó là thiên đường, dẫu chỉ vì nỗi buồn đã đặt chân đến nơi đây. Than ôi! Tôi vẫn luôn yêu nỗi buồn và truân chuyên, nhưng chỉ vì chính tôi, vì bản thân tôi mà thôi; thế nhưng tôi đã khóc vì họ, đầy xót xa. Tôi vươn đôi tay về phía họ trong nỗi tuyệt vọng, tự trách móc, nguyền rủa và khinh bỉ chính mình. Tôi bảo với họ rằng tất cả chuyện này là do tay tôi gây ra, chỉ một mình tôi mà thôi; rằng chính tôi đã mang đến cho họ sự bại hoại, ô trọc cùng giả dối. Tôi khẩn khoản nài xin họ đóng đinh câu rút mình, tôi dạy họ cách làm cây thánh giá. Tôi không thể tự kết liễu đời mình, tôi không đủ sức, nhưng tôi khao khát được chịu đựng khổ hình dưới tay họ. Tôi thèm khát nỗi đau, tôi mong mỏi máu mình phải đổ ra đến giọt cuối cùng trong những đớn đau ấy. Nhưng họ chỉ cười nhạo tôi, và cuối cùng bắt đầu xem tôi như kẻ mất trí. Họ biện minh cho tôi, họ tuyên bố rằng họ chỉ nhận được những gì chính họ muốn, và mọi chuyện diễn ra lúc bấy giờ là điều tất yếu không thể khác được. Cuối cùng họ tuyên bố với tôi rằng tôi đang trở nên nguy hiểm và họ sẽ tống giam tôi vào nhà thương điên nếu tôi không chịu ngậm miệng lại. Khi ấy, một nỗi buồn thống thiết ngự trị trong tâm hồn khiến tim tôi thắt lại, và tôi có cảm giác như mình đang chết đi; rồi... rồi tôi tỉnh giấc.

Đó là buổi sáng, à không, trời vẫn chưa hẳn sáng hẳn, tầm khoảng sáu giờ. Tôi tỉnh dậy ngay chiếc ghế bành cũ; cây nến của tôi đã cháy lụi; mọi người đều đang ngủ trong phòng viên đại sự, và xung quanh tĩnh mịch một cách hiếm thấy ở căn hộ chúng tôi. Trước hết, tôi bật vùng dậy với nỗi kinh ngạc tột cùng: chưa từng có chuyện gì thế này xảy ra với tôi trước đây, kể cả trong những chi tiết nhỏ nhặt nhất; ví dụ như tôi chưa từng ngủ gật thế này trên ghế bành bao giờ. Trong lúc tôi đang đứng đó và hoàn hồn lại, chợt tôi nhìn thấy khẩu súng lục của mình đang để đó, đạn đã lên nòng, sẵn sàng—nhưng ngay lập tức tôi đẩy văng nó đi! Ồ, giờ đây, sự sống, sự sống đây rồi! Tôi giơ cao hai tay và kêu cầu chân lý vĩnh hằng, không bằng lời mà bằng những giọt nước mắt; sự ngây ngất, niềm ngây ngất khôn cùng ngập tràn tâm hồn tôi. Phải, sự sống và đi rao giảng tin mừng! Ồ, vào khoảnh khắc ấy, tôi đã quyết định sẽ loan báo tin mừng, và đương nhiên, quyết định ấy là cho cả cuộc đời tôi. Tôi lên đường loan báo tin mừng, tôi muốn loan báo tin mừng—về điều gì? Về chân lý, bởi tôi đã tận mắt chứng kiến, đã nhìn thấy tận mắt bằng chính đôi mắt mình, đã thấy nó trong toàn bộ vẻ hào quang vinh hiển.

Và kể từ dạo ấy, tôi đã đi rao giảng! Hơn nữa, tôi yêu tất cả những kẻ cười nhạo tôi hơn bất kỳ ai khác. Tại sao lại thế, tôi không rõ và cũng chẳng thể cắt nghĩa, nhưng cứ thế đi. Người ta bảo rằng tôi mơ hồ và lộn xộn, và nếu bây giờ tôi đã mơ hồ lộn xộn thế này, thì mai sau tôi sẽ ra sao đây? Quả thực đúng thế thật: tôi mơ hồ và lộn xộn, và có lẽ theo thời gian tôi sẽ càng lộn xộn hơn nữa. Và tất nhiên tôi sẽ vấp phải nhiều sai lầm trước khi học được cách rao giảng, nghĩa là tìm ra những lời nên nói, những việc nên làm, bởi đó là một nhiệm vụ vô cùng gian nan. Tôi thấy rõ tất cả những điều ấy rành rành ban ngày, nhưng, nghe này, nào có ai là không mắc lỗi cơ chứ? Thế mà, bạn biết đấy, tất cả mọi người đều đang hướng về cùng một cái mục đích, tất cả đều đang vùng vẫy về cùng một hướng dẫu bằng cách này hay cách khác, từ bậc hiền triết cho đến tên cướp mạt hạng nhất, chỉ là qua những con đường khác nhau mà thôi. Đó là một chân lý cũ rích, nhưng điểm này mới mẻ đây: tôi sẽ không thể đi chệch đường quá xa được. Bởi tôi đã chứng kiến chân lý; tôi đã nhìn thấy và tôi biết rằng con người hoàn toàn có thể trở nên tốt đẹp và hạnh phúc mà không đánh mất đi năng lực sống ở trên đời. Tôi không muốn và không thể tin rằng cái ác là trạng thái bình thường của nhân loại. Và chính niềm tin này của tôi lại là thứ bị họ đem ra chế giễu. Nhưng sao tôi có thể không tin cho được? Tôi đã tận mắt thấy chân lý—không phải tôi tự bịa ra nó bằng tâm trí mình, mà tôi đã nhìn thấy, đã thấy, và hình ảnh sống động của nó đã lấp đầy tâm hồn tôi mãi mãi. Tôi đã chứng kiến nó ở một mức độ hoàn mỹ trọn vẹn đến nỗi tôi không thể tin rằng con người lại không tài nào có được nó. Vậy thì sao tôi có thể lầm đường lạc lối được chứ? Chắc chắn tôi sẽ có lúc vấp vã và có lẽ sẽ dùng lại những ngôn từ vay mượn, nhưng sẽ chẳng lâu đâu: hình ảnh sống động về những gì tôi đã thấy sẽ luôn đồng hành cùng tôi, luôn uốn nắn và dẫn dắt tôi. Ồ, tôi tràn ngập lòng dũng cảm và sự tươi mới, và tôi sẽ bước đi mãi, bước đi hoài dẫu có là một ngàn năm đi nữa! Bạn có biết không, thoạt đầu tôi định che giấu sự thật rằng chính tôi đã làm vấy bẩn bọn họ, nhưng đó là một sai lầm—đó là sai lầm đầu tiên của tôi! Thế nhưng chân lý đã thì thầm với tôi rằng tôi đang nói dối, rồi bảo vệ tôi và sửa đổi cho tôi. Nhưng làm thế nào để thiết lập thiên đường—tôi không biết, bởi tôi không tài nào diễn đạt nó thành lời được. Sau giấc mơ ấy, tôi đã đánh mất khả năng làm chủ ngôn từ. Dù sao đi nữa, tất cả những từ ngữ chủ chốt, những từ thiết yếu nhất. Nhưng không sao cả, tôi sẽ cứ đi và cứ nói mãi, tôi sẽ không ngừng lại, bởi dẫu sao tôi cũng đã tận mắt chứng kiến dù không thể miêu tả nổi những gì mình đã thấy. Thế nhưng những kẻ nhạo báng nào có hiểu được điều đó. Rằng đó chỉ là một giấc mơ, họ bảo thế, là cơn mê sảng, là ảo giác. Ồ! Cứ như thể điều đó mang ý nghĩa to tát lắm vậy! Và họ mới kiêu ngạo làm sao! Một giấc mơ ư? Giấc mơ là gì chứ? Và chẳng phải cuộc đời chúng ta cũng là một giấc mơ đó sao? Tôi xin nói rõ hơn thế này nữa. Giả sử rằng thiên đường ấy sẽ chẳng bao giờ thành hiện thực (tôi hiểu điều đó chứ), thế thì tôi vẫn sẽ tiếp tục rao giảng về nó. Thế mà mọi thứ mới đơn giản làm sao: chỉ trong một ngày, trong một giờ, mọi thứ có thể được sắp xếp ổn thỏa ngay lập tức! Điều cốt yếu là hãy yêu thương người khác như chính bản thân mình, đó mới là điều vĩ đại, và đó là tất cả; chẳng cần gì thêm nữa—bạn sẽ nhận ra ngay cách sắp xếp mọi chuyện ổn thỏa. Thế mà đó lại là một chân lý cũ rích đã được kể đi kể lại hàng tỷ lần—nhưng nó lại chưa từng trở thành một phần trong cuộc đời chúng ta! Sự nhận thức về cuộc sống cao hơn cuộc sống, sự thấu triệt các quy luật hạnh phúc cao hơn hạnh phúc—đó chính là thứ mà người ta phải đấu tranh chống lại. Và tôi sẽ làm thế. Chỉ cần tất cả mọi người đều mong muốn, mọi thứ đều có thể được sắp xếp xong xuôi ngay tức khắc.

Và tôi đã lần theo dấu vết cô bé ấy... và tôi sẽ còn tiếp tục bước đi mãi!

HẾT