Tôi từng đọc ở đâu đó rằng quan hệ nhân quả là những vệ sĩ che chở chúng ta khỏi sự ngẫu nhiên, khỏi tính bất trắc đáng sợ của sự tình cờ. Vì sao hôm đó tôi lại đi cùng Leanne? Hôm ấy cũng chẳng tệ hơn bất cứ hôm nào. Nhưng lựa chọn được đưa ra trước những lời giải thích, dù chúng ta có buồn biết đến hay không. Trong thế giới tranh nghệ thuật, chỉ có hai nhà đấu giá ta thực sự cần biết tới. Họ là những người thực hiện các phiên bán trị giá hàng trăm triệu bảng, người xử lý những bộ sưu tập của các công tước túng quẫn và những nhà lãnh đạo chính trị không giỏi giao tiếp, những người tuồn hàng ngàn năm mỹ thuật và tay nghề qua những căn phòng tĩnh mịch như bảo tàng của mình và biến nó thành tiền mặt quyến rũ. Khi được nhận vào làm ở British Pictures vào ba năm trước, tôi cảm thấy cuối cùng mình đã thành công. Ít nhất là trong một hai ngày đầu. Rồi tôi nhanh chóng nhận ra rằng chỉ có phu khuân vác, những người thực chất làm công việc bê tranh, mới quan tâm đến tranh. Những kẻ còn lại có lẽ chỉ làm màu. Dù tôi được tuyển dụng dựa trên thực lực, dù chăm chỉ, cẩn thận và nói chung là khá hiểu biết về nghệ thuật, tôi vẫn không thể không thừa nhận rằng theo tiêu chuẩn của nhà đấu giá mà nói, tôi rõ ràng không lấy gì làm xuất sắc. Sau vài tuần làm việc trong ban của mình, tôi nhận ra rằng không ai ở đó thực sự quan tâm bạn có phân biệt được một bức Brueghel với một bức Bonnard hay không, rằng có những mật mã khác, sống còn hơn cần giải.

Sau ba năm, vẫn có khá nhiều điều tôi còn thích ở công việc của mình tại nhà đấu giá. Tôi thích bước qua người gác cửa mặc đồng phục để vào sảnh lớn thơm mùi hoa lan. Tôi thích vẻ kính cẩn đầy thỏa mãn mà thân chủ dành cho các “chuyên gia” khi tôi leo lên cầu thang bề thế bằng gỗ sồi, vì lẽ tự nhiên, mọi thứ ở nhà đấu giá này đều có cái vẻ bề thế của ba thế kỷ cộng lại. Tôi thích nghe trộm những cuộc đối thoại của các chuyên gia nhận dạng châu Âu, những nguyên âm giọng Pháp và Ý của họ cũng nảy vun vút như mái tóc họ. Tôi thích điểm này, không như họ, tôi không chầu chực để đánh bẫy một chú nhím đi ngang qua mớ tóc sấy khô tua tủa của mình. Tôi tự hào với thành quả mình đạt được, giành được vị trí trợ lý sau một năm thực tập ở British Pictures. Không phải tôi định ở lại ban này lâu. Tôi sẽ không dành cả cuộc đời còn lại để ngắm tranh vẽ ngựa và chó.

Ngày hôm ấy, cái ngày tôi tình cờ gặp Leanne, bắt đầu bằng một email từ Laura Belvoir, phó ban. Bức thư có tiêu đề “Tiến Hành Ngay Lập Tức!” nhưng nội dung chẳng có gì. Tôi bước sang đầu kia của văn phòng để hỏi thực ra chị ta cần gì. Gần đây các sếp vừa trải qua một khóa học quản lý và Laura rất ủng hộ ý tưởng giao tiếp số từ bàn này sang bàn khác, không may là chị ta còn chưa qua được bước gõ phím.

“Tôi cần cô xác định nguồn gốc cho bộ tranh Longhi.” Chúng tôi đang chuẩn bị một loạt tranh chân dung nhóm của họa sĩ Venice này cho phiên bán tác phẩm Ý sắp tới.

“Chị muốn tôi kiểm tra tên tranh trong kho à?”

“Không, Judith. Đó là việc của Rupert. Cô đến Heinz xem có nhận diện được nguyên mẫu không.” Rupert là trưởng ban, hiếm khi xuất hiện trước mười một giờ.

Kho dữ liệu Heinz là một catalog khổng lồ những bức ảnh được gắn tên - việc của tôi là tra tìm xem những vương tôn công tử Anh nào, trong những cuộc vui vào thế kỷ mười tám của họ, đã ngồi làm mẫu cho Longhi vẽ, vì nhận diện được cá nhân cụ thể trong bức tranh có thể khiến chúng thú vị hơn với người mua.

“OK. Chị có bộ ảnh nào không ạ?”

Laura thở dài. “Trong thư viện ấy. Chúng được đánh dấu là LonghiSpring.”

Vì Nhà Đấu Giá chiếm cả một dãy nhà, nên từ ban của tôi đến thư viện mất bốn phút đi bộ, và đó là chặng đường tôi đi nhiều lần mỗi ngày. Dù người ta đồn rằng bên ngoài đã là thế kỷ hai mốt, Nhà Đấu Giá vẫn vận hành chủ yếu như một ngân hàng thời Victoria. Nhiều nhân viên dành cả ngày làm việc của mình cuốc bộ qua các hành lang để giao giấy tờ viết tay cho nhau. Kho dữ liệu và thư viện hầu như còn không được số hóa đàng hoàng; người ta thường va phải những hồn ma bé nhỏ như trong truyện của Dickens, bị nhét đầy trầm uất vào những hốc tối khuất lấp giữa từng đống hóa đơn và bản sao sổ sách.

Tôi lấy phong bì đựng ảnh rồi quay lại bàn để lấy túi xách. Chuông điện thoại reo.

“A lô? Serena ở bàn tiếp tân đây. Có quần của Rupert này.”

Vậy là tôi lật đật lết đến bàn tiếp tân, nhận cái túi khổng lồ từ thợ may của Rupert, được giao tới từ phố Savile Row cách đây năm trăm mét có lẻ, và mang nó về ban. Laura ngẩng lên.

“Cô vẫn chưa đi à Judith? Cô làm gì từ nãy đến giờ thế? Mà tiện thể đang ở đây, cô đi mua cho tôi một cốc cappuccino được không? Đừng đến căng tin, đến cái chỗ dễ thương ở hẻm Crown ấy. Nhớ lấy hóa đơn nhé.”

Giao cà phê xong, tôi đi bộ đến kho dữ liệu. Tôi có năm bức ảnh trong túi, các cảnh vật ở nhà hát Fenice, đại lộ Zattere dọc biển và một tiệm cà phê trên khu cầu Rialto, và sau khi lục tìm đống thùng hết vài giờ đồng hồ, tôi đã lập được một danh sách mười hai nhân dạng nguyên mẫu khá rõ ràng, từng sống ở Ý cùng thời điểm với các bức chân dung. Tôi bổ sung cho chỉ mục Heinz các bức ảnh để từng nguồn gốc được đánh dấu vào catalog rồi mang chúng về cho Laura.

“Cái gì đây?”

“Bộ tranh Longhi mà chị bảo tôi làm.”

“Đây là đợt tranh Longhi từ phiên bán sáu năm trước. Thật tình, Judith. Lô ảnh ở trong email tôi gửi cô sáng nay cơ mà.” Hẳn là bức email không có nội dung kia.

“Nhưng Laura, chị nói là chúng ở trong thư viện mà.”

“Ý tôi là cái thư viện điện tử ấy.”

Tôi không nói gì. Tôi đăng nhập vào catalog trực tuyến của ban, tìm những bức ảnh đúng (được đặt tên thư mục là Lunghi), download chúng xuống điện thoại và quay lại Heinz khi bên tai còn vo ve lời trách mắng của Laura về tội lãng phí thời gian. Tôi đã hoàn thành đợt xác định nguồn gốc thứ hai vào lúc chị ta trở về sau bữa trưa ở Caprice, và tiếp tục với những khách mời thuộc diện chào hàng qua điện thoại chưa phúc đáp về buổi ngắm tranh riêng trước phiên bán. Rồi tôi viết loạt tiểu sử và gửi chúng cho Laura và Rupert bằng email, chỉ cho Laura cách mở file đính kèm, bắt tàu đến kho Nghệ thuật ứng dụng gần cảng Chelsea để kiểm tra một mẫu lụa mà Rupert nghĩ có thể sẽ hợp với một bức màn trong phòng tranh Longhi, không chút ngạc nhiên nhận ra là nó không hợp, đi bộ gần hết chặng đường về vì tuyến Circle bị kẹt ở đường Edgware, rồi đi vòng đến cửa hàng Lillywhites trên giao lộ Picadilly để lấy một cái túi ngủ cho chuyến cắm trại của con trai Laura, trở lại trong tình trạng kiệt sức và bẩn thỉu vào 5 giờ 30 để đối mặt với một cuộc xỉa xói nữa vì tội bỏ lỡ buổi xem tranh nội bộ của ban với chính những bức tranh mà tôi đã nghiên cứu suốt cả buổi sáng.

“Thật tình, Judith,” Laura bình luận, “cô sẽ không bao giờ khá lên được nếu cứ nhảy loi choi khắp thành phố trong khi đáng lẽ cô nên trực tiếp thấy tác phẩm.”

Tạm thời không nói đến sợi dây vô hình đang bị già néo, có lẽ cũng không đáng ngạc nhiên lắm khi gặp Leanne ở ga tàu ít lâu sau đó, tôi quả thực muốn uống một chút.