Gregory Rose đang ở trên gác xép để thu dọn cho gọn gàng. Bên ngoài trời mưa như trút nước; đợt hạn hán kéo dài sáu tháng vừa chấm dứt, và vùng đồng bằng khô khát đang được tưới đẫm nước. Những gì đất không thể nuốt kịp liền chảy thành những dòng suối nhỏ điên cuồng đổ ra con mương lớn, giờ đây đang sủi bọt như một dòng sông cuồng nộ chảy vắt ngang qua vùng đất phẳng. Ngay cả rãnh nước nhỏ giữa ngôi nhà trang trại và các dãy chuồng trại lúc này cũng biến thành một dòng suối ngập đến đầu gối, suối gần như cuốn phăng những người phụ nữ Kaffer vượt qua nó. Trời đã mưa suốt hai mươi bốn tiếng đồng hồ, và cơn mưa vẫn tiếp tục trút xuống. Đám gà đã tụ tập lại — một bầy đàn ủ rũ — ở trong và quanh khu nhà để xe ngựa, còn con ngỗng đực đơn độc, kẻ duy nhất sống sót sau sáu tháng thiếu nước, đi quanh quẩn hết chỗ này đến chỗ khác, để lại những dấu chân có màng trên vũng bùn, để rồi ngay khoảnh khắc tiếp theo lại bị xóa sạch bởi trận mưa xối xả, đến tận mười một giờ trưa vẫn đập vào tường và mái nhà với sức mạnh không hề suy giảm.
Gregory, trong lúc làm việc trên gác xép, chẳng mảy may bận tâm đến điều đó ngoại trừ việc nhét một chiếc bao tải vào ô cửa sổ bị vỡ để chắn nước mưa; và bất chấp tiếng mưa rơi lộp độp, giọng nói trong trẻo của Em vẫn văng vẳng qua ô cửa sập mở toang từ phòng ăn, nơi cô đang ngồi làm việc, hát bài “Blue Water”: —
“Và đưa em rời đi,
Và đưa em rời đi,
Và đưa em rời đi,
Đến Miền Nước Xanh”—
câu hát mộc mạc, trẻ con của những người dân chốn đồng quê, ẩn chứa cả một thế giới ngọt ngào cùng nỗi khao khát mơ hồ, buồn bã khi được cất lên hết lần này đến lần khác một cách đầy mộng mơ bởi giọng người phụ nữ ngồi cô độc bên công việc của mình.
Nhưng Gregory chẳng nghe thấy tiếng hát ấy, cũng chẳng nghe thấy tiếng cười lớn của những cô hầu gái người Kaffer thỉnh thoảng lại vọng lên từ nhà bếp, nơi họ vừa làm việc vừa đùa giỡn. Dạo gần đây Gregory trở nên dửng dưng một cách kỳ lạ trước mọi âm thanh và hình ảnh xung quanh mình. Hợp đồng thuê nhà của anh đã hết hạn, nhưng Em từng bảo: “Đừng gia hạn nó nữa; em cần một người phụ giúp; cứ ở lại đây đi.” Và cô còn nói thêm: “Anh không được ở trong ngôi nhà nhỏ của riêng mình nữa; hãy sang ở với tôi; anh có thể chăm sóc đám đà điểu của tôi tốt hơn nếu ở đây.”
Và Gregory đã chẳng nói một lời cảm ơn. Chẳng có gì khác biệt đối với anh, dù phải trả tiền thuê nhà hay không, dù ở đó hay ở nơi nào khác; tất cả đều giống nhau cả. Nhưng rồi anh vẫn đến. Em ước gì đôi khi anh vẫn còn nói về uy quyền của người đàn ông làm chủ; thế nhưng Gregory lúc này lại tựa như một kẻ vừa phải chịu đòn phũ phàng giáng thẳng vào mặt.
Cô muốn làm gì tùy ý, anh sẽ chẳng tìm ra lỗi lầm nào, cũng chẳng có lấy một lời để phàn nàn. Anh đã quên mất rằng việc cai quản là quyền của đàn ông. Sáng hôm ấy, giữa bầu trời mưa gió, anh đã châm chiếc tẩu thuốc bằng ngọn lửa bếp, và khi bữa sáng kết thúc, anh đứng ở cửa trước ngắm nhìn dòng nước cuồn cuộn chảy tràn xuống con đường cho đến khi tẩu thuốc tắt ngấm trong miệng. Em nhận ra mình phải làm gì đó cho anh, bèn tìm cho anh một chiếc chổi lông gà bằng vải calico cỡ lớn. Đã có lúc anh bày tỏ ý định dọn dẹp căn gác xép cho ngăn nắp, và hôm nay cô chẳng thể tìm được việc gì khác cho anh làm. Thế là cô cho đặt chiếc thang sát vào ô cửa sổ trổ lên sàn gác để anh không phải bước ra ngoài trời ướt át, và Gregory mang theo chổi cùng khăn phủi bụi leo lên gác xép. Một khi đã bắt tay vào việc, anh làm việc rất chăm chỉ. Anh quét sạch bụi bám tận trên các thanh xà nhà, lau chùi những chiếc khuôn làm nến đã hỏng và những chiếc dĩa cong queo bị giắt trên mái tranh suốt hai mươi năm trời. Anh xếp những chiếc chai đen ngay ngắn thành từng hàng trên một chiếc thùng cũ ở góc phòng, chất đống những tấm da chồng lên nhau, rồi phân loại mớ đồ vụn trong tất cả các chiếc hộp; và đến mười một giờ, công việc của anh hầu như đã hoàn tất. Anh ngồi xuống chiếc thùng gỗ từng dùng để đựng sách của Waldo, và tiến hành kiểm tra nội dung của một chiếc hộp khác mà anh chưa xem qua. Chiếc hộp được đóng đinh khá cẩu thả. Anh nạy một tấm ván ra, rồi bắt đầu nhấc ra đủ thứ trang phục của phụ nữ — những chiếc mũ trùm đầu lỗi thời, tạp dề, những chiếc váy có phần thân áo dài nhọn mà anh còn nhớ là đã từng thấy mẹ mình mặc khi anh còn là một đứa trẻ nhỏ.
Anh cẩn thận rũ sạch chúng để xem có bị sâu bọt hay không, rồi ngồi xuống xếp gọn lại từng món một. Chúng từng là của mẹ Em, và chiếc hộp này, từ khi được đóng gói lúc bà qua đời, đã nằm yên ở đó suốt bao nhiêu năm dài mà không hề bị chạm tới hay nhớ đến. Mẹ của Em chắc hẳn là một người phụ nữ cao lớn, bởi vì khi anh đứng lên để rũ một chiếc váy, cổ áo ngang tầm với cổ anh, và tà váy thì quét đất. Gregory trải một chiếc mũ ngủ lên đầu gối, rồi bắt đầu cuộn tròn những dải dây buộc lại; nhưng chẳng mấy chốc đôi ngón tay anh chuyển động chậm dần và chậm dần, rồi cằm anh gục xuống ngực, và cuối cùng đôi mắt xanh khẩn khoản cứ thẫn thờ nhìn chăm chăm vào đường viền nhún bèo. Khi giọng Em gọi anh từ chân thang, anh giật mình, vứt chiếc mũ ngủ ra sau lưng.
Cô đến chỉ để báo cho anh biết rằng bát súp của anh đã sẵn sàng; và khi nhận ra cô đã đi khỏi, anh liền nhặt chiếc mũ ngủ lên lần nữa, cùng với một chiếc mũ che nắng màu nâu rộng vành — đúng là một chiếc mũ che nắng và một bộ y phục y hệt như những thứ anh từng thấy một nữ tu mặc. Tâm trí Gregory ngập tràn suy nghĩ. Anh lấy xuống một mảnh gương soi cũ giấu đằng sau thanh xà nhà, và đội chiếc mũ lên đầu. Bộ râu của anh trông có vẻ khá kỳ cục bên dưới chiếc mũ; anh giơ tay ra che lại — thế thì đỡ hơn. Đôi mắt xanh nhìn ra với vẻ dịu dàng đằm thắm vốn rất hợp với ánh mắt nhìn qua vành mũ. Tiếp theo, anh cầm lấy chiếc váy màu nâu, và sau khi liếc mắt nhìn quanh một cách lén lút, anh trùm nó qua đầu. Anh vừa xỏ tay xong vào tay áo và đang cố móc hàng khuy ở sau lưng, thì tiếng mưa lộp độp hắt vào khung cửa sổ bỗng bùng lên khiến anh vội vã giật phăng nó ra. Khi nhận ra chẳng có ai đến gần, anh bèn vo tròn đám quần áo nhét trở lại vào hộp, cẩn thận đậy nắp lại, rồi tụt xuống thang.
Em vẫn đang mải miết làm việc, cố gắng lắp chiếc kim mới vào máy may. Gregory uống bát súp của mình, rồi ngồi trước mặt cô, ánh mắt mang một vẻ kinh hoàng và đầy bí ẩn.
“Ngày mai tôi sẽ vào thị trấn,” anh nói.
“Em e là anh không đi nổi đâu,” Em nói, mắt vẫn dán vào cây kim; “Em không nghĩ hôm nay trời sẽ ngớt mưa đâu.”
“Tôi vẫn đi,” Gregory đáp.
Em ngước nhìn lên.
“Nhưng các con mương đầy nước như sông rồi; anh không đi được đâu. Chúng ta có thể đợi thư báo sau,” cô nói.
“Tôi không đi vì thư từ,” Gregory nói với giọng đầy vẻ quả quyết.
Em chờ đợi một lời giải thích; nhưng chẳng có gì xuất hiện.
“Khi nào anh về?”
“Tôi không về nữa.”
“Anh định đến chỗ bạn bè à?”
Gregory chần chừ, rồi bỗng chộp lấy cổ tay cô.
“Nghe này, Em,” anh nói qua kẽ răng, “tôi không thể chịu đựng thêm được nữa. Tôi sẽ đến với cô ấy.”
Kể từ ngày hôm đó, khi anh trở về nhà và phát hiện Lyndall đã bỏ đi, anh chưa từng nhắc đến cô ấy; nhưng Em thừa biết ai là người chẳng cần gọi tên cũng hiểu là ai.
Sau khi anh buông tay cô ra, cô cất lời:
“Nhưng anh có biết cô ấy ở đâu đâu?”
“Có, tôi biết. Cô ấy ở Bloemfontein khi tôi nghe tin lần cuối. Tôi sẽ đến đó, và tôi sẽ tìm hiểu xem sau đó cô ấy đã đi đâu, rồi cứ thế, cứ thế! Tôi sẽ tìm ra cô ấy cho bằng được.”
Em quay nhanh bánh xe, và cây kim lắp chưa chuẩn liền gãy thành hai mươi mảnh.
“Gregory,” cô nói, “cô ấy không cần chúng ta; cô ấy đã nói rất rõ điều đó trong bức thư viết lại rồi.” Một thoáng đỏ bừng trên mặt cô khi cô nói. “Anh sẽ chỉ rước lấy đau khổ thôi, Gregory ạ: Liệu cô ấy có muốn anh ở bên cạnh mình không?”
Đã có một câu trả lời mà lẽ ra anh có thể thốt lên, nhưng đó là bí mật của riêng anh, và anh không chọn cách chia sẻ nó. Anh chỉ nói: —
“Tôi vẫn đi.”
“Anh đi lâu không, Gregory?”
“Tôi không biết; có lẽ tôi sẽ chẳng bao giờ trở về nữa. Tùy ý cô xử lý đồ đạc của tôi đi. Tôi không thể ở lại đây được nữa!”
Anh đứng dậy khỏi chỗ ngồi.
“Mọi người cứ bảo, hãy quên đi, quên đi!” anh hét lên, bước đi sải dài quanh phòng. Bọn họ điên rồi! Họ thật là những kẻ ngốc! Họ có nói điều đó với những kẻ đang chết khát không — hãy quên đi, quên đi? Tại sao chỉ với chúng ta họ mới thốt ra những lời đó! Thật là dối trá khi bảo rằng thời gian sẽ làm dịu đi mọi thứ; chính là về sau, về sau này mới là lúc nó gặm nhấm tâm can bạn!
“Suốt bao nhiêu tháng nay,” anh nghẹn ngào kêu lên, “tôi đã sống ở đây thật yên bình, ngày qua ngày, cứ như thể tôi còn bận tâm đến chuyện mình ăn gì, uống gì, và làm gì nữa! Tôi chẳng quan tâm đến điều gì hết! Tôi không thể chịu đựng nổi nữa! Tôi không chịu nổi đâu! Quên đi! Quên đi!” Gregory thốt lên trong cơn cuồng nộ. “Bạn có thể quên đi cả thế giới này, nhưng bạn không thể quên đi chính mình. Khi một thứ gì đó còn quan trọng đối với bạn hơn cả bản thân bạn, làm sao mà bạn có thể quên nó được chứ?”
“Tôi đọc sách,” anh nói — “và đúng thế; rồi tôi bắt gặp một từ nào đó mà cô ấy từng dùng, thế là mọi ký ức lại ùa về tràn ngập trong tôi! Tôi đi đếm cừu của mình, rồi tôi lại nhìn thấy gương mặt cô ấy hiện ra trước mắt, để rồi cứ đứng thẫn thờ mặc cho bầy cừu chạy vụt qua. Tôi nhìn bạn, và trong nụ cười của bạn, ở một góc khóe môi nào đó, tôi lại nhìn thấy hình bóng cô ấy. Làm sao tôi có thể quên cô ấy được khi mà hễ cứ quay người đi là cô ấy lại hiện ra ở đó, dù chẳng có ai? Tôi không thể, tôi sẽ không thể sống ở nơi mà tôi không được nhìn thấy cô ấy.”
“Tôi biết bạn đang nghĩ gì,” anh nói, quay phắt lại phía cô. “Bạn nghĩ tôi điên rồi; bạn nghĩ tôi đến đó để xem liệu cô ấy có động lòng dẫu chỉ một chút với tôi không! Tôi không ngốc đến thế. Lẽ ra tôi phải nhận ra từ đầu rằng cô ấy chưa bao giờ có thể chịu đựng nổi tôi. Tôi là ai, tôi là cái thá gì, để cô ấy phải đoái hoài tới? Việc cô ấy rời bỏ tôi là đúng đắn; việc cô ấy không thèm nhìn tôi là đúng đắn. Nếu bất cứ ai nói rằng không phải thế, thì đó là lời dối trá! Tôi không định nói chuyện với cô ấy đâu,” anh nói thêm — “chỉ để nhìn thấy cô ấy thôi; chỉ để đôi khi được đứng ở một nơi mà cô ấy từng đứng trước đó.”